Skip to main content

Full text of "Pentateuchus ex recensione textus hebraei et versionum antiquarum latine versus notisque philologicis [microform]"

See other formats 


PENTATEUeHUS 



♦♦< 



RECENSIONE 

TEXTUS HEBRAEr 

VERSIONUM ANTIQUARUM 

l^AtlNB VERSUS 

NOTISQUE PHILOLOGICIS 
"et criticis 

I L L U S T R A T U S 



J^OANNE AU<iUSTO DATHIO 

g.^^THEOL, DOCT. ET PROF. LINGUAE HEBR. OR», 
IN ACAlD. L.lPSIENSI 



EDITIO ALTERA. EMENDATIOR 

"■-... Jf 



:r . H A L A E . 

SUMTIBUS ORPHAWOTROPHEI 



M D C C HX C X 



■m- 
■ -c.r 

P.r- 




PRAEFATIO 




uod ante biennium dedi promif- 

fum de Pentateucho latine vcr- 

tendo, idjam exfolvo. Quam 

bene hoc labore -fim perfundus, Leftorum eH 

dijudicare, meum vero, breviter exponere, quo* 

modo in eo lim verfatus. — Idem xdM ift 

^ * ^ yatiQ« 



IV „ PRAEFATI.O 

ratione verten^ Mt eonfilium, quod in prophe- 

■■.'■>■.• ' • ■ ' ' ■ • • 

tarum verijone fum fecutus, Nimirum ut fenfum 

textus plane": redderem , neque fingulorum verbo- 

rum nimis tenax elFem,-ita tamen, ut dum lin~ 

guse idiotifmos transferre in linguam latinam vita- 

rem, a paraphrafeos additionibus me abftinerem. * 

Atque ab hoc quidem facilius iM cavere poteft 

interpres, quam ab illo. Etenim' quoniam chara- 

derem fenptoris fimul debet fervare, facile fit, 

ut huic tribuat, quod linguse iit tribuendum, in« 

prim^ cum termini utriusque nondum fatis certo 

conlli- 

* Illius interpretfs partes miH fumfi, qtias S. R._ 
GriQsbach Theologns Jeneniis Celebemmus e| 
tribnit, qiii neque Hteram textus preffe fe- 
quatur, neque paraplirafdca ratione verba ex- 
plicet, fed fcriptores facros ex fuis quidem 
morifaus, Tno^o non hebraice loquentes indu- 
€at. 'vffj. Repertoriiiin ' literaturae. biblic^ et 
orientaiis P. VI. p. 277. feqq. 



PRAEFATia' ^ 

conftituti lint et definiti. Atque Iiaud fcio an 
hsec difficultas major fit in ftilo Hebrseorum hi- 
ftorico quam; dogmatico. Nam in hoc fcriptoris 
fehtentia ut plurimum tam clare eft propolita^ 
ut eam a verborum ftrudura facile poffis difcer- 
nere, et fic quoque judicare, quid ingenio fcri- 
ptoris, quid linguse fit tribuendum. Sed in hi- 
ftoria enarranda ftiliis fcriptorum hebraeorum mul- 
tomagis redundans eft et verbofus* Quem fi, 
interpres latinus ubique imitari velit, ne is aures 
iatinas nimis offendat et peregrinus videatur, 
' Jgitur media quadam via ei incedendum eft, qua 
antiqua Hek'8eorum fimplicitas in modo narrai^di 
ita feryatur, ut nec Latinorum hiftorise fcribendae 
leges prorfus negligantur. Equidem operam de- 
di, ut hanc viam tenerem. Attamen vereor ne 
aliis hi hanc, aliis in illam partem nonnunquam 
deflexifle videar,, Perfpicuitatem' vero et fidem 
in v.ertendo nullibi, uti fpero, defi.derabunt. Hlius 

* 3 quidem 



vt PRAEFATIO 

quidem ftudiofus fui in omnibus locis, quae, fi 
verborum nimis tenax fuifTem, fenfum habuifTent 
"obfcurum et diflicilem. Hanc vero videor- mihi 
prgeftitiffe ,^ dum fenfum, verborum nudum et fim- 
plicem, fme additionibus, quas paraphrafis admit- 
tit, exbibui, Cujus quoque propterea, li eflct 
ambiguus aut probatu difficilior,.in notis adfper^ 
fis rationem reddidi. Igitur de his quoque pau- 
ca dicam. — In prioribus Genefeos capitibus 
has obfervatiunculas paullo prolLxiores eKe et j&er 
quentiores quam in reliquis, Leftores, uti fpero, 
vemam mihi dabunt. Non poteram filentio prae- 
terire hypothefes varias a Vuis dodiiHmis noftra 
iiiprimis aetate ad illorum capitma interpretatio- 
nem allatas. Quanquam enim mihi id minime 
fumo, ut inter dilTentientes arbitrum agam^ ta' 
men, quin libere profiterer, quae fententia mihi 
in quseftione exegetica verifimilior videatur, ho- 
minem, qui nuUius m verba jurare confueverit, 

parum 



1 



PRAEFATIO vn 

parum decere m:bitraban In reliquis hafic ratio-. 
nem fecutus fum, ut Vel «xplicarem, quod le- 
ftori ex fimplici verborum verfione obfcurum elte 
polfet, vel in locis difficilioribus aut ambigui$ 
caufas indicaremj cur hunc/ quem in Veriione 
pofuilTem fenfum, alii prseferendum putarim. Ce^ 
terum numerum notarum praeter illud coniilium 
ut augerem, confulto me abftinui. ' Nolui eiiim 
commentarium fcribere, fed verfionem, qu8e facra- 
rum literarum iludiofis fenfum librorum facrorum 
indicaret et occarionem prseberet ad ea quae a 
viris dodis ad fcripturse facrse iiluftrationem fcri- 
pta eflent, facilius vel invenienda vel _d]judicanda. 
Propterea quoque laudavi fubinde interpretes em-. 
ditos, recentiores iriptimis, eormtique libros e qui- 
bus didici, ne aliomm inventa mihi tribuere vide- 
rer, ,et rationes - expofui nonnunquam, ii ab eis 
dilfentirem, quod tamen non ita isepe fadum eil, 
quoniam laudare iubentius quam reprehender6 fo- 

leo. 



VIII PRAEFATIO 

leo. — Notas critkas^ iii qiiibus de difrenfione 
antiquamm verfionum. a lectione receptadixi, li il- 
larura lecliones huic prseferendse mihi videbantur, 
inhoc quidem volutnine ipli verlioni fubjeci, non, 
quod in proplietaruni Volumine fadum eft, m uno 
fafciculo coljndas in iine exhibiil, quoniam non ni- 
mis multse funt, neque leftionerii verlionis copia 
fua iiiterrumpunt, aut retardant. — Si vitam 
Deus et valetudinem conceflerit, excipiet hoc vo- 
himen Liher Pfahmnm^ ut volujotati eorum fatis- 
faciam, qui hanc librorum facrprum partem prius 
quam libros liiftoricos ex veriione mea legere prse- 
optarunt. Ego quideii t Vehementer gaudebo , ii 
hicce labor meus facrarum literarum ftudiolis pro- 
fuerit ad libros Mofaicos rede intelligendos et 
explicandos. Scripfi in Acad.Lipf.menf.Sept,. 
A. R. S. MbccLXXXi. , 



SENESIS 




GENESIS .) 



CAPUT 



©) 'Qusftro d€ fontibus Arciiffiolofia: Moiaics, five, «ande 
Moles haufedt rerum aate eutn geftarum hlSoriam ? Boftris 
«emporibys deciia videtur , poftquam Theoiogi et Philologi 
eruditiffimi latis probarunt, Mofen conipGfuiiTe Archaeolo- 
gisKi fuam «x monumentis anti^uis majorum fuorum. 
^Kn"»g«, <jUod €go quidemfciam, primus (nam timidm-» 
fcule bocfecit^pauiio pioKxius st allads ratlonibus hanc fen- 
tentiam propofuit et defendit in Obff. S. Lib. I. Csp. III. 
p. 29 feqq. Poft eura vero comphices alii. Integrum fuper hoc 
argumento librum fcripfit Aflruciui, nomine tamen fuo fup- 
preflb, cui titulum fecit: Co»je(tares Jur lef fnemoires origi» 
sjaux, dont ifparoit, que Moife f^ efl firvi ^our compofer U 
iivre de h Genefe. Sruxelie:! 1755. lo^ Clericus in DifTert. IX£ 
Ae fcriptore Fentatieuchi , M(fe , ejus Commentariis pramilTfle 
Jo: yac. Schttltens di/T. qua disquiritur, unde Moles res in 
' iibro Genefeos defcriptas didiceiic , quae inferta eft Oelrichs 
Belgii literati opufculis Tbni. I. p. 245. Btems ^774. S. R. 
■^erufskm in. epiftoUs fuper libris Mofaicisp. 30 feqi^. 



GENESIS 

5. R. Dcederlem in Inftitujtione Theologi Chrifiiani p. 115. feqq. 
Neque etlam eft, quod quis defendat ineptam Jiidsorura 
fententiam, qui Mofen fingula Genefeps yerba diclante Spi- 
ritu ian£lo excepifle exiftimant; aut vereatur, ne quid facvx 
hiftoris ati£loritati divina decedat, fi Mofen ufum efl*e an- 
tiquiffimis msjorum fuorum monuraemis iiiftoricis affeva- 
mus. Etenim, ut de utrpque pauca modo dicam, quir 
libros Regum, Chronicorum, ex cOmmentariis majoribus 
at proHxioribus compofitos elTe neget, cUm eorum auftores 
ad illos fubinde leaor.es remittant? neque tamen hoc horuni 
librorum au£loritati canonics adverfatuf, Lucas itera ipfc 
feteiur, fe evangelium fuum ex aliorum traditionibus con- 
cinnafle, et quis unquam ejus fidem fuipe£lam fecit, auc 
hoc fcriptore divino indignum judicavit? Quidni igitur 
idem ftatuatur de Archaeologia Mofaica falva ejus fide et 
au£tovitate divina ? Verum etiam ex fingulis.hujus hiftorijE 
partibus facile intelligitur, Mofen ufum efl*e. commentariis 
aut momimentis antiquis. in femiliis majorum fuorum ferva» 
tis, qusB in ordinem digeflit, mutatis hinc inde et additi» 
qusei neceflaria videbantur. Arguunt hpc freqiientes iila 
infcriptiones , quas pr^pofuit initio novi cujusque fragmenti 
quod in manibus habuit, et pracedenti, quanquam eandem 
rem fed paullo plenius .enarravit, attexuit. Genealogias 
porro patriareharum cum accurata annorum enarratione, 
quibus finguli vi)ierint, gentium antiquiflimarura origtnes, 
et alia minmiora , quje in familiis Abrahami,.Ifaaci etjacobi 
evenerapt, quis fibi perftiadeat hic omnia di£^ante Spiritu S« 
Mofen literis confignaffe ? Qua peculiari inlpiratione prje. 
terea ppus npn erpt, cum maxime probabile fit, pios. Ifra^ 
fitarum majpres x«nim antiquifiirBiarum raemojriam.cpjpfer- 

irafle 



CAPUT i :^3 



C A P U T f 

Mundi origines, b) 



I. Prin- 



VaiSe fuisque tradidifle pofteris. Artem enim {cribendi Mofis 
atafe longe priorem efle, neque Ifraeliris incognitam, argu- 
menus defenditur nofi cbntemnendis , de quibus vero hoc 
loco plura dicere' nqn attinet. Cseterum fubtiliter magis, 
qusm utiliter, Aflrucius libro fupra citato invefl:iga;vit per in» 
tegrum Genefeos librum finguia loca, in quibus (ingula frag- 
menta, qutE Mofes coiitexuir, incipiant et definant. Cujus 
qUidem rei. in prioribus undecim capitibus indicia funt 
non obfcura, fed inde a capite duodecimo, ubi Abrahami 
hiftoria incipit , non nifi ex levi conjectura horum fragmen- 
torum difcrimen adftruitur; qua cognitione etiam tuto ca- 
rerepbflbmus, cum nemo dubitet Mofen fchedas , quas in 
manibus habuit, hac, non alia ratione digefliifle. Nec ta- 
irien fine xmonQ Ajlruciui exiftimat, initium quoque Exodt 
Mofen fcripfifle ex fchedula in famifla fua fervata, in qua 
cum (ie initio crudeHtatis Pharaonis in Ifraelitas, tum de 
Mofis nativitate et prima educatione expbfitum eflet usque 
ad Caputll, II, in quo jam ipfe Mofes inciperet fuam re- 
rum a fe geftarum hiftoriam enarrare. 
W) Ex tot Theologorum^ei Philofophorum hypothefibus ad 
huju$ capitis interpretaiionem allatis , mihi quidem bsec eli- 
genda videbatur , qus tum verbis textus hebrfei apnflima ef- 
fet, tum obfervati^nibus virorum doiStiflimorum de interiori 
terrsE no-ftr-i ftruaiara nbn adverfaretur. Atque talis, ex 
meo quidein judicio, eft ea, quam S. B.. Rofevmiiller pw 
pofuit iii UbeUo , cul liiulum fecit : AmiquiJJma uUurii hijio' 

A 2 ria. 



4 ^ENESIS 

ria a Mofe Cap. l defcripta. Ulsnffi i7?fi. Cu! Jungi velluJ 
ea, qusE S. R. Daderiein fuper eadein qusfHone do£le ad* 
niodum et fubtUiter, uti folet, difiTerbit, in Inftitutt. Tlfeoi, 
Cbrijl. p. 402 feqq. Summa hypotheieos eft haec : 1) Mo' 
numentum illud antiquiffimum , quod Mofes hiftoris fus 
prspofuit, hijiorice efl explicandum. OmHes ailegorlx, pi=> 
^urs hieroglyphicas et fubtiles ^eogonis in ejus interpre' 
tatione aliens funt. NuIIa ne remotiflima quidem indicia 
dftendi poffunt fenfus allegorici , aut, quod verba minime 
lara, fed fapiffime obvia, aliter fint accipienda, ac ex ufia 
loquendi in aliis locis haud dubie funt vertenda. s) Sed 
Ccriptum eft hoc monumentum Ililo infanti^ generis huma- 
m accommodato, di£lionibus nimirum anthropopathicis et 
opticis pleno. Eft enim fine dubio antiquiffimum, com» 
-politum fortafle ex ipfius Adami narratibne , cui Deus veras 
mundi origines revelarit neceffe e(l, quas homo fola ratione 
^uce nunquam inveftigaflet. Primi vero homines fingulasa 
Dei cura educati et multarum verum ufu adhuc expertes , 
quomodo aliter de Deo loqui potuerunt, quam homo d@ 
bomine, et res aliter aeftimare, ac eis in fenfus Jncurrebant? 
3) Non defcribitur prima telluris noftrs produaio, fed al- 
tera, iive ejus reftauratio. Quod partim per obfervationes 
phyficorum recentiorum probabile fit , qui in interiqribus 
!r«rr® partibus multa veftigia deprehendunt vetuftioris e£ 
^iumrnioris cujusdam inundationis , quam Noachicff, eu3 
infignes ill« rautationes, quas terra noftra fubiit, olim*[^ 
mukis, fed parum accurate tribuebantur; partim ex verbis 
ipfius texrus , argumento, uti arbitror, non contemnendo» 
Etenim ^f(2^ ^1^T\ ^^ Chao f. mole rudi et indigefta nun"» 
^uain dicitur, ex qua Deus ab inicio ex traditione genti» 

Hvm 



Eium totum Iioc univerfmn creafle Isn^ta?. Sed loes Je£ 
54, 11. Jer. 4, sj. P£ 207 ,40 plane evlneunt Jila verba dic§ 
rantum de locis vadatis, deftmSis, immigmAtqne talia 
€rat terra noftra aquis obteSla , cum Jova eam ex abyffa 
«mergere Juberet, *— Neque h^c antiqua telluris noftr® 
facies fcriptoribus facris ignota fuiff^ videtur, Davides qul» 
dem Pf. 104, 6 feqq. ita loquitur de hujus terrae creatione, 
, utDeumventis ufum fuiffe dicat, ad aquaSj quibus fum' 
ma montium cacumina te£la erant, diffipandas; et Pe- 
trus in epiftola fua pofteriori Cap. 3, 5 dicit gguv^s i/>at»^ 
^tsy ynv aqua periiffe, quibus opponuntur ol vw sguvol t(sy y^ 
ignl deftinata. Ex oppofitione igitur prior deflxuftio noffi 
poteft es effe, quae Noachi _teroporibus faOta eft, de qua 
CapoSjj. fed diverfo longe contestis disjerat, Tandem 4) fe- 
fe hac hypothefis valde comniendat o, faciUtat« fua , qua 
difficultates in illis Cofmogoniis fubtiliter excogitatis ob», 
yias,,(ex quibus unam illam de prima luce, qUali? cum 
fol nondum extitit , narainarc lubet) minime coaSte remo* 
ver. Ipfam fingulorum verhorum interpresationem verfionl 
fubjiclemusj uhiccmmodius legitur. AUa vero complura 
leftu digna ex ipfo S. R. RofenmuUeri llbello facile parabill 
petantur. Non adverfari videntur huic hypotbefi, qus 
S. R. Daederkitt [. l. p. 402 ex oratione quadam Lintjai attU» 
lit; non effe primam telluri;s formam e noftris temporibus 
noftroque con{pe£lu iftimandara, ikd a tenuibus initiis ter- 
ram finnam nova identidein incrementa cepiffe, eontraflis 
littoribus et oceano deminuto» Dummodo- fub verbis *\f\jn 
y^y\ non inteUigatur Chaos illud gentiUum-, in quo tan- 
quam in ovo omnes Jiujus mundi par^iiculse concJafe fuiC 
fept, e.c qua, nefciQqu» cafu, rupto, totum hoc univerfumi 

A 3 motii 



6 GENESIS ^ 

N - 

i. principio /creavit Deus coelum et terram. 

2.. P.oflhsBc d) vero terra fa£ta erat vafta et 

^ .. ' defer- 

ttiotu quodam interno extitiflet. Ex lignificatione verbo» 
rum inDT IHn Mofes dicit terram noftram fuifle vaftatara 
et deftruttam, ex voluntate vero Dei eam exaqua, fub qua 
demerfa fuiflet, iterum emerfifle, et quoad folem, lunara 
et reliquaaftra cceleftia eandem relationem accepifle, quam 
etiamnum habet. Caterum de ejus amplitudine nihil dicit. 
Igitur ego quoque nihil neque affirmar^e neque negare au- 
deo, annon poftea aliae quaedam partes accefl*erint, aut/aliac 
rurfus interierint, aut allae infignes fubierint mutationes etc, 
de quibus omnibus ex mea fententia falva hiftoria mofaica 
poteft difputari. • 

c) Trincipio^ h. e. cum tempus eflfe inciperet, quod fa£lum efl 
tum cum Deus totum hoc univerfum crearet. — Ccelura 
h.1. dicitur in oppofitione ad terram, ideoque omnia cor- 
pora cceleftia notat : Irtgens quidem fpatium et longe maxt- 
ma corpora , fi cum noftro terrarum orbe comparantur. 
Sed quod Mofes tantum de creatione terr£E dicere volebat, 
ccBli tantum mentionem fecit, quoad illud ad noftram ter- 
ram fuam relationem habet, , 

d") Vau ante VIXH "°" poteft verti per f?, nam l'efertur ad 
. v. I, ubi narratum fuit, terram aeque ac coelum a Deo efle 
creatam. Jam pergit v. 2. de terra, eam, incertura quo 
tempore , infignem fubiiffe mutationem. Igitur Vau per 
pojiea eft explicandum, uti fspe, e. c. Num, 5, a^.Deyt. 
1 j 152. 



i^eferta e), et aquarum profundis tenebris offufa ; tum 
ventu s a Decj immiflus /> movebat lias aquas* 
3. Et juffit Deus ut lux oriretur : g) Qsta igitur lux 

'■. , . •■ elh 

e) De proprla fignificatione verborum 'IliDI 5)11]^ confer difta 
in nota />). Antiquorurh interpretum explicationes omitto, 
aGenefeosGommentatoribus abunde allataset djjudicaias-. 

/) ©'*n'7N TVr\ nolim h. I. per vim divinam explicare , ut! 
S. R.Dccderleitt \. \. p. 330, placuit. Quamquam enim verba 
liehraa admitterent hanc explicationem , tamefn h. 1. eo» 
rum propria (ignificatio videtur praeferenda, quoniam /a° 
cis drta in fequenU verfu rationera reddunt. Vento enim 9 
Deo aquis , quihus, terra ohte^ta erat , immiiTo , orta eft huic 
iterum lux fc. a fole, -— V^rbi fe]n*l bis tantum prater 
h. l. ohvii Devt. 32, 11. et Jer. 33, 9. primaria fignificatio 
videtur efle mov^re, agitarf. In hunc fenfum £tiam anti- 
quiores interpretes explicarunt. Onkelos : HDti^ilD ^j^''^" 
bat , fic quoque paraphrafis Samaritana. Verfio Arablca in 
^\nxa\ihvibti: vetitil^ei fpiraban^ fuper aqua. Syrus idera 
vocabulum retinuit. Cui explicarioni convenit Pfalmus 104, 
in cujus verfu feptimo. Peus dicitur ventis ufus. elTe in terrs 
creatione. 
«r) hQhi\'dixit Ueus, fiat lux, etfaBa eji lux. Kv^^ay^oTfxSrus de 
Deo di£lum , uti in fequentibus complura alia. Admifla 
hypothefi,- ex qua hoc caput explicamus, omnes difparent 
difKcultates de ratione Hujus lucis, quod fol cum luna et 
ftellis quarto deraum die creatus dicatur. Non opus eftTat 
lux aut ignis peculiaris cujusdam natura fingatur. Nimi- 

A 4 rum 



8 GENESIS 

eft. 4. QusB cum divino confiKo conv6©iens )d^, ^5 
€1 ut et tenebris Deus certos terminQS fixit» $i Ni- 
jnirum deilinavitO lucem diei, tenebras vero nK^ftj. 
3ta ex vefpere et man^ . extitit dies primus. A> 

zumM ctomnik aftra cGeklHa uti<!pie a^emnt fecandiinj 
r.i, non demura quatto. die creata. Jptm lux ills, qua es 
troluntfite diviBa ojfbi terraruai.aSulgere debebat, Ecl}s.aliaf 
«fi;, quara ^jv- fcflhi. ^^ *^^^^ affulgese incipiebat, cuim 
aquae illae, quibus tena effet immerfa, per v.entuns illuaa 
«ffent diflSpats, it^ ut fplgndor folis ad^terEaia penetrar» 
poflet^ quae lic eK aquis qjuafl emeEgere iRcipisbaL 

b) hebr. et vidis Dsus lucem ejfe bomm. Eii. iterum locati®- 
anthropopathka, qu£ ia fequegtibus fepties. repetitu& 
Surata efl: ab hQmioe opus felLciteK peraSaira examiEflnte e& 
probante, qu£ tamen. noa fine ratioae aut confilio de Deo 
adhibetur. Siftit enim hac phi-afisDeum ut creator«m bc* 
num e£ fapientem ,. qui omnia-, quaj produxerit, pqjrquana 
Ibona fecerit^ideoque mala quaj. funt ia hoc laundo, aufe 
ImperfeQa, non pofle efle ab illo Deo» *— 

») S^lp fequente *> eft deji^nnrey opgnnre, Slcquoqpe v..g* 
et^. dicitur. Cobaret feaec propofitio cum antecedenti: Deus 
luci et tenebris certos terminos pofiut, atque lucem dieiy 
tenebras noffi deftinavit. 

ft) Diflentiunt interpretes, utrura dies naturaks viginti qua» 
tuor horarum fim intelligendt , an tempus longius. Equl- 
dem non video , cur a propria verborum Cgnificatione di£ 
cedamus. Dierum et noQiura viciffitudo efficitut motu te!- 

lurJs 



CAPUT ! 9 

6. Tum juffit De^is nt exiftejet Q^atlum expaiiftim O 
inter aqi:5LS , quod aquam ab aqua fepararet. i. Pa- 
ravit igitur Deus illud fpa:tium fic ,, ut alia aqua effet 
fub eo , alia juxta illud. Quod cum faclaiaL effet^ 
8, Deus h.oc fpatjum coelo affignavit : nO Ita ex ve- 

fpere 

lui is cUca axem fuarn : qvis jam locum habebat , eiim tmpe» 
dimema, aqua nempe, qua ctrGumfufa erat , eflent jemots. 
Qui obikiunt, opus tertti diei nimis wjagnuai effe, quam 
ut intra quatuoy et viginti boias potuiHet abfoivi, praefbp- 
ponunt , Deum , poftquara Chaos iHud crealTer , Hon aaipliaa 
omnipotentia fua egifle, fed natuiam effecifie orania per 
vives a Deo coUaias. Sed uti Chaos illud philofopborusn 
jjam repudiavimus, ita omnis narrandi modus mibi videtur 
innuere, D.eum in rerum Qmnium procreation^ et conflitu- 
tione non tam viribus naturj? , quam potius omnlpotentiiaE 
fu2 egiffej his vero unum diemi et fi Deo viium fueritj 
brevivis adhuc tempas fuffecifTei ne illi quidtm, contra 
quos difputamuSj negant. 

yp.l ^ J^P^ extejidiiy diduxit^ verf. g. vocatar scchm ^ 

neinpe aeVium f sthereum , quo mediante duplicis generis 
aquae fepararentur, "Nuhes enim, quibus terra adhuc tecia 
erat, afcenderurit; quas aquam vocari neminem offendat, 
Gum revera at:r aqua fit, modo ionge tenuior, quam aqua 
proprie fic di<3a. 

. m) Deeft ad opus hujus diei formula approbationis , quam o$ o 
habent: f^ eJ^sv a Qtos or< ««Xoy. Qua? leSio magnam ae- 

A 5 cipit 



lO "^(jENES.IS 

1 

fpere et maiae" extitit dies fecundtls. ' — ^ $. Porro 
juffit Deus , ut aqua quae fub coelo effet , in unum 
locum conflueret, ut liccum appareret. fi) , Quod 
cum faclum effet, .10. ficcum terrae deftinavit, 
gquarum vero confluxiim mari. ■ Atque haec qup-que 
voluntati divinsB refponderunt. 11. TumjuffitDeus, 
ut terra gramen pareret, herbas femine inftruGas^ 
nec non arbores frugiferas yarii generis, quae omnes 
in terra femen fuum emitterent.. Quod jta etiam fa- 
£tum eft. 12. E;didit enim terra gramen et herbani 
varii generis fingula femine iiiftri^ta, arbores frugi- 
feras, quarum quaeque in fuo^genere femen fecum ha- 
bebant. Hsc quoque Deo prdbabantur. 13. Tum 
ex vefpere et mane extitit dies tertius. — ^ i^.-Tum. 
juffit Deus , ut lumina illa in coelo diem a no-Ge dif- 

cerne- 

cipit probabiHtatem , quod in fequentis diei opere haec for- 
jjiula bis occuriit et pritna pars fequemis pericopa: videri 
poffet ad hunc diem transferenda ,. quod in ea opus fecun- 
dum verf. 8. incceptum, perfectum-€t abfolutum narratur. 
Similitudo claurularum facile occafionem dare potuit huic 
tranfpofiticni. Ncque tamen ex teftimonio unius verfionis 
graecs audeo aliquid definire, cum reliquae verfiones omnes 
ct Codd. in leSione recepta confentiant. 
») Quanquam primo et fecundo die aqua nonparum immi- 
nuta efler, tamen terra noridum ita erat exficcata, ut ^den- 
dis herbis et-arboribus apta eflet: hoc igitur faftum^eft die 
«ertio, cum quo cf. plenior narratio Cap. 2, 5. 6, 



CAPUT i n 

cerner^nt ,' <?} u t menfes , dies et annOs.fignarentj jo^ 
15. ut tartquam lumina in illo coeU expanfo lucem 
fuam in terram emitterent. Quod ita etiam fatlum efl. 
ci6. Deus igitur conftituit ^} duo luminaria magna^i 
jalterum quidem ad diem regundum, alterum pauUo 

' minus 

0) Non demum quarto die fol, luna et reliqug^ aftra cregta 
funt, quod ex noftra^iHtSfj^etationefecundum v. i. jam du» 

; dum faftum erat. Sed verba intelligenda llint de conftituto 
et determinato folis et lun^ ufu , quem terr^ praftare debe- 
bant. Sic quoque in aliis locis tVTl- cum ^ conftru^um 
noxsx determinationem rei ad certos ufusi e. c. Num. 10, 51. 
Zach.8, 14. Cffterum optice dici^aftra illa efle in ccelo illo 
asthereo , ut in fequentibus plnra , facile intelligitur. 

* f) nlPlK nonnulU interpretes diftinguunt a fequenti *|Vf)5;5, 
Vt illa lint figna tempeftatis, quas obfervant nauts et agri- 
coSae , prognofticB pluvise , ferenitatis , ventorum. Sed ma- 
lim expHcare per Hendiadys; tnferviant anni tempefiatibus , 
{ive etiam mevjtbus , quorura determinatio lunse tribuitur 
Pf. 104 , 19. 

5)Cum V. 14. et 15. Mofes in genere dixiffet, ex aftrfs quadam 
ex voluntate Dei terrsf ufibus infervire debere, jam pergil 
in fpecie recenfere ea lunrfns^Sffiieftia , quae maximam terrs 
utilitatem praeftant; ubi iterum phrafes opticae obfervands 
funt. Luna enim non habet propriam lucem , et ftells lu- 
nam magnitudine longe fuperant. — T\\^V ^^ '" fequenti 

■T T 

verfu rni "o^ ^^ creatione funt accipienda, fed utrumque 
h. 1. ud faepe, qH conjiituere ^ perficere. 



I^ GENESIS 

miftus &d no^em moderafldam » iiec «ioa ft^Hai» 

17. Voluftque, ut ea ex eoelo t«rram collnftraxents: 

18. ut dlem et no-6^em gubernarent, iitque inter lu* 
cem et tenebras difcrimen facerent. Haec qiioque 
volttntati diviii£R refponderuat. 29. Et fic vefper» 
cum mane commutato dies quartus. eft peraGas. -=^ 
20, Porro jufftt Deus u^t aqua ederet aniinaliia viv^ 
iiatatilia ,et aves , qua& fiib terr a in aere v-otarent* 
2 r . Tum ereavit Deus immariia eete et omnis gene* 
ris aniaialia vivaj quse in aqua natant» et volucrunnt 
varia gene?a; qii» omnia, uti Deus voluit» va!d© 
bona erant. 22. His Deus largitus ell vim pyoliii« 
cam, vtt aquam foetu fuo replerent, et ut volucces m._ 
terra multipliGarentur. 23. Quo, fafto ex vefpere efe 
mane extitit dies quintus.. •— 24. Tum porro. jyffi* 
Deus, ut terra ederet varia animaliuffl genera,, cuiFl 
majorum tum minorum ,. tum et ferarum. Quod its 
etiam faftum eft. 25. Igitur creata funt a D.eo 
omnis generis animalia, quae in terra vivunt, cuni 
majora tum minora; atque Iiebc quoque Deo proba- 
bantur. 26. Tandem etiam hominem Deits dezxs-* 
vit creare, r} gui p er fimilitudinem ,. qu am cnsn m _ 

r) Phrafis faciamus hominem a multis interpretlbus ad piurali» 
tatem peifonavum in Deo piobandam adhibetur. Sed per» 
peram. Eft anthtop. locutia, qua indicatar digmm homt' 

m 



i . 15 

jbaberet, ^ius jnaginem a dambrare t : qui ^ominare- 
tur^pifcibus, avibus, pecudibus, et omnlno toti ter- 
rsB, iet qus m ea vivunt. 27. Igitur creavlt Deus 
tiomin^m &d imagin«m fuam^ marem et fGemlnam 
Deus ad imaginem fuam creavit. 28. Atque eis his 
verbis bene precatus eft: JFcfetificate, multiplicaminig 
^eplete terram , eam^ue vobis vindicate ; eftote do»- 
imini pifcium , avium, oiijiniumque quse in terra vi*' 
^unt, animallum. so, P^rro Deus eis dixit : En 
€<3Scedo vobis omRes, quse e t«rr£e jfolo procreantur, 
Ifcierbas frugiferas^ iiec bob omnes arborum fruQus 
lemine preBditaruin , quibus omnibus in cibum utami* 
■$d.s) 30, Similit^r aBimaiia omnia, aves et quse- 

cunque 

liir a Deo crcaxdl^ quem dommum rei-um otnnium facere 
volebat. Cap.2, 18. in fingulari dicitur: faciam ei auxilimrio 
Sic enim folent homines m rebus giavionbus gerendis et 
SoniUltuendis agere. cf. !E.acharia in Theol. bibl, P. II. p. 520 

|r) His v«rbis herbse tantum ct terr^ fru£tus homini in alimen» 
eum a <Deo concsduntur, omiHa animaiium came. Hinc 
ifiri quidam dofti cpilegerunt Kpo^ay/ay ante diluvium in* 
terdi&am fuiffe hominibus. Non quod in le crudeiis (it, 
flut naturae humans adv«rfetur , led quod necefle fuetit ani- 
jHialia mukiplicftri, antequam eis vefci homines inciperent, 
cum a Deo non nifi paria creata efle probabiie lit. Qua 
lententia , cui equidem nolim contradicere , tamen tantum 
!&d commor&uonepi in paradif^ re&ingenda videtur. Nami 

ftatinx 



14 GENESIS 

cunque in terra vivunt , pafcantur viridi omnis giena» 
ris herba. Quo fa£to ,- 31. Deus confideravit oninia 
qu£e fecerat, et erantvalde bona. Tunc ex permuta- 
tione vefperse cum tempore matutinp exftitit dies 

fexta«: - 

• C A P UT n 

Diei feptimi feria. Alia defcHptio terrce et crentionU 
bomimm ex alio fragmemo, d) 



1. l3i< 



'ic coelum, terra et aftra perfeftaiunt. ■ 2. Cum- 
que feptimo die ^) Deus opus fuum abfolvifret, eb 
die feriatus eft ab,opere, quod fecerat: 3. Atq]i^ 
hunc feptimum diem Deus faufluni et facrum e^Q yo" 
luit^ quod in eo feriatus- efTet ab opere, quod crean* 

do 

ftaiira poil lapfum clara indicia habeinus ariimalium mafta- 

tomm in facrificiis Abeli, atque Cap. 7. animalia pura et 

impura nominantur. 
a) Male capita hoc loco fqnt divifa. Tres verfus priores ad 

pvimum caput funt referendi. a 

U) Pro "»J?Dl2;n Cod. Sam. olo et Syrus legunt "'ti>"tS^n ^'< 
• fexto abfolvit. Hubigantio quidem h^z leftio prjEferenda 

videtur. Sed quaniam recepta le£lio commodamadaiittit 

explicationem , nolui eam deferere, quanquam nec ilIa"omni 

caret probabilitate. 
c) hehr. hetiedixit Dens diei feptimo. Phrafls benedicere diei' 

reSe explicatur ex oppofita makdicere diei, qu£ %nificat 

- diem 



CAPUT II 15 

.-:,.diem exfecrdbilem ^ infaufium hahete, Sic Jerem. 26, 14» 
. Tnakdi^utfit dies quo natusfum^h.^, infauflus fttille. Sl* 
milia hahet Jobus Cap. Illi i. feqq. Ejusmodi dies triftis 
debebat peragi fine ullo Ifftitia ligno. Igitur henedicere diei 
eft velle ^ ut dies fauftus fit et Isete peragatuf . *— • Non pof- 
fum hoc loco filentio' praeterire quffftionem inter viros do- 
Siffimos antiquioribus et l-ecentioribus tempoiibus agitatam, 
i Uttum Mofes hsc Verba addat ad rationem iegis Ifraelitis la- 
tae de fabbatp celebrando explicandam , an fint ipfius mo» 
nimenti hiftoricv Verba;, quibus narretur, Deum ftatim in 
principio reruni humanarum legem de fabbato fanxifle? 
Equidem npn dubito aflentiri eis, qui pofteriorem fenten» 
tiam defendant. Nam fi prior loctim haberet, fi Mofes le- 
gem iuam commetidare Ifraeiitis voluiflet , profe£lo fua ver* 
ba non conjurixiflet per copulam Vau , ut reliqufl totius nar- 
rationis conneftuntur; fed diftinxilfet ea per particulatn 
J^ ^y propterea\ utiCap.2, 24. atque Exod.20, 11. hac ipfa 

de re sgens, Ndn minus grave mihi quidem videtu.r ar- 
gumentum , quod Ikenius ifiprimis urget in Difl*ert. i. de iti* 
Jlitutis et cerimoniis legis Mofaica ame Mofen\ Voi. II, Dit 
feriatt. philol. theol. p. 27. Breviorem nempe illam perio- 
dum feptem dierum, qu^ hebdomadis aut feptimanaj nomi- 
ne ufurpatur, jam antiquiflimls temporlbus obtInuifl!e , cu- 
jus non folum inier alias gentes, led etiam in hiftoria S. 
luculenta veftigia deprehendantur. Genef 29, 27. ag. 7, 4. lo, 
3 ,10. 12. Jam Vero intelligi non pofl!e, quomodo hic cyclvis 
obfervari potuerit, njfi pecuiiari quadam ratione dies fepti- 
snus a fequenti primo diftingueretur. Non pofle dici, 
dies fucceflive tantum humeratos efle, et feptimo numerum 
■ fe^irefinitum/ Nam'pr«terqwam q^upd nuUa ratio cbmmodft 

oftendi 



l6 GENESIS ' 

oftenriii qtieat, cut pvltTii homines id &dfient, aut qiiandff 
« qufi t)cca(rone id pwmum caiperit : vix coriclpi pofle , Tjuo 
pa&Ot pr^cipue ludiori iilo mtiRdi zrb , tem exafte pei' nu- 
idam dterutn nunjeratioteem (cptitnatiiE iucceflive «t quidem 
sib omnitjus fapputats fijiffent, ut nunquafti confuHo ori- 
tetuv. Conn-a fi admktatur , Teptitnum diem Taliqua ratione 
pra: aliisfacrum fuifle, cettisqut reiigionis eXerdtiiis trans« 
aSium, «rtorem faciie caveii potuiffe. Hsc fete JR*«iw 
l. c» Tandem focus Esodi i6, aj. tton fiue vi ad priftoann 
fabbati Mofaki inftitutionetn , Md inflii quidem videtur, 
trahi poteft. Niliil enlm in eo prfecipitUi-, qubd ad (abbati 
celebrarioriem peninet, ftd inonetuv taututn, eo die, ut jam 
noto , MaUnam noU efle coHigendam, «^ At enim vero 
hasc fententia non d^ ita inteiligenda , quafi rabbatUmj 
quod primi homiftes aut fic di£ii patriai-ch^ et eorum pofte* 
n celebrarUnt, idem pMrfus foedt cum fabbato MofaicOo 
Situs, quos Mpfes eo die obfervatidos ifraeiitis prsfcribit, 
plane docent hutic diem elitti ab ifs tioli ita e(te p'eraaumo 
Sed non probaUt id , qut)d alfter fentsemes voltint , feunc 
diem pvorfus non diftlncliuin ful^e a reliquisL <^uod efle 
potuit exercitiis quibusdam religfoms &ut cultus facri ha» 
ytis, fi vel otium iUud aut abftifisntia a labove, qaz fab» 
bati Mofaici primaria iex fuit, in foleflflitate Ula mtiqm diel 
feptimi non obtinuertt. Qua Umitatione tidinifla concedi 
poffuRt SpeMcero Omnia, qu^ prolixe pi*obavit (Lib, I, 
Cap. V. Sea. VII. feqqO fabbitum a Deo Ifraelitis pra- 
fcriptum fuifle, ut e)us celebratione ab aJiis gentibus le- 
cernerentur; atque tamen locum habere poiuit intey eos 
confecratio qujedam diei feptiini a maioribus eis tradita, 
Quscunque ilia fuerit. 



GAPUT 11 tj 

(do.perfecerat — d) 4. JH^ funt origines e) coell et 

teirsi 

^y nS^V^' N^ll Hsret in leStione Hlullris Mlchselis , quse 

■• ■ 

ei tavioiogica videtur, et quia o< 6 veVtunt w vgi«-rn miii^oiff 
jTdtat '{e^endum efie K*t3 ab Arab. incipere , invemtt , hinc 
vertit: die er tlvl «lachen erfunden hatte. Senfu, uti mihi 
vldetur, non minus iiigido. cf! Ejus Biblioth Orient. P.IX. 

' p. 172. Sed leftio fana eft, Eft hebraillTius , quo infiniiivus 
vevbi fimiiem atliunem indicantis verbo fimto jungicur. Si- 

, jnilliraus iocus eftEcckf. 2, 11. TSWV^ ^'i^fT^ operatus 

fum faciench. Sic €t in aliis, verbis Jud. i?,iy. 2Re^.2i^6. 

Pf. lyfi, 2, Inliac conftruSlione vertjum finitum liepe adver- 

bialiier verti potgft et Infinitivus per temjrus antecedentis 

verbi explicari. Sic hud. de Dieu in Crit. S. ad b 1. qui ta- 

, men i^eSe qxaoque obfervat, infinitivum fope redundare, 
C^uoniam vero f^2^^ generaiius verbum efl: quam J<{"n3 , 
nam non omnis rei perfeftio eft creaiio, verti poteft: creati' 
do-perfiat, cf. de hoc hebraifmo GlaJJius m Pbiloi. S. p. 273. 
■edlt. nov£, 

e) nn^in modo oiigln^s ejusrei, de qua fermo eft, modo 
pofteros eorum, de-quibus a^itur, fignificat. - ^riori fenfu 
hoc loco fumiturj pofteriori Cap. 5,1. — Caterum ex 
hac infcriptione spparet, novum h. 1. incspere fragmentuin 
hiftoricum a Mofe infertum , qucd in Capite III definit at- 
que primo breyem terr^ a Deo cieatte defcriptionem con- 
«inet, deinde plenius de homine, dpmicilio ei a Deo tra- 
dito, paradifo, interdiao arboris cujusdam ufu, muliera 
«reata et lapfa pnmorum h.ominuia exponit. Quaip peri- 
. S copam 



I8 GENESIS 

jcopam difficillimam effe , fafli funt omnes omnium tempd^. 
rum interpret^s , atque diverfae hypothefes ad eam explican= 
dam allats teftantui'. Equidem pro brevitate, cui iri his 
iioiulis fludendum «ft, lubenter abftineo ab earum recen- 
fione. Potiores ex antiquioribus qui nofle yelit, evolvat 
Clericum in Commentario. Ne recentiorum quidem by- 
pothefes h. I. commemorare libet , prster eam qns P. IV. 
Repertorii literatnra oriemalis p. 172 feqq. ftib titulo: Ver- 
fuch iiber die Urgefchichte , infei-ta eft. Cujus auSor 
anonymus non minori ingehii ^acumine quam linguarum 
peritia eam hujus pericops interprietandi viam ingreflus 
eft, qua plerasque diSicultates removit, atque narratam hi- 
ftoriam ita explicavit, ut neque fides hiftorica tolleretur, 
neque ratio humana offenderet in modo quo res gefta? dl- 
ceKntur» Hypothefls quidem, ex qua hanc pericopam in- 
terpretatur, liova non ett', fed a bonis interpretibus dudum 
admifla et probata, ita ut fere tion amplius in hypothefi- 
bus , fed in legitimae inteipretatiohis reguHs fit habenda, 
Sed nemo feam ad integramham peritopam trahstulit. Quod 
cum videret AuSor ingeniofiflimus fieri poflTe atque adeo 
debere, fa£lam eft, ut, quod lentaret, multis qui prae- 
conceptishon eflent opiniohibus impediti, aut antiquarum 
explicationum hon himis tehaces, afllecutus videretur. — . 
Eft yero hypotheiis, fivB potius regula,-ex qua hstc pericopa 
interpretanda eft, haec: Cum hoc fragmentum hiftoricum 
fine dubio fit ex antiquiffimis lemporibus, modus narrandi 
etiam remotiffimae antiquitati cohvehit. C^ui nimirum per- 
qnam imperfeftus eft, prodit lingu^ infignem paupertatem, 
qaae nondum culta erat, carebatque verbis et phrafibus, 
qos res nniverfas indlcant, quorum loco igitur iingularet 

folet 



^r''"~ CAPUT n 19 

terrsB^ cuih creata eflfent. / Eo tempore, qlio pens/^ 



coelum 



folet adhibere; ordinem, quo quaeque faSia funt, non ac- 
curate fervat. Relinquit igitur leaoribus nonnunquam 
nonnuUa fupplenda. De Deo femper humano more loqui- 
tur. Ubique eum immediate loquentem et agentem indu- 
_ cic, ubihomines agere folent. Qua pluribus exponit Au- 
Qor i. 1. p. 177 fqq. Ex his igitur tenuibus antiquiffims 
!ingU2 initiis et cum illis conjunfta p(i'imorum hominum 
de rebus eis obviis fentiendi et loquendi fimplicitate tota, 
hsc pericopa dijudicanda eft , et quse illi fuo more iimplrci 
dixerunt et narrarunt, noftris temporibus accommodate 
funt explicanda. Viderunt hoc in nonnulHs , quod antea 
jam obfervavi, interpretes, v. c. in iis quffi de Deo «v%w- 
nQ7txbu>.s dicuntur. Sed cum in aliis indagatio hofum^de- 
fetluum antiquffi lingua difficiiior nonnunquam fit, fa£tum 
eft, ut verba et modum narrandi ex noftris temporibus 
seftimarent, et propterea fefe in difficulrates inextricabiles im- 
mitterent. Verum Auftor anonymus laudata; diflertationis 
pro ingenii-fui facilitate acute vidit, qu^ ex finguse- anti- 
quiffimsE fimplicitate, prouti in fenfus cadebant, narrata ef- 
fent, atque ex vero eventu ea explicavit. In riOnnuUis qui- 
dem non poflum ei aftentiri. Sed in fumma rei lucem mi- 
hi ab eo effe accenfam gratus profiteor; 
f) In hoc fecundo Archajologise Mofaicse monimento Deus 
non uti in primo Cn\?J< ^^^ Q^n 7J*5 mri"' vocatur. 
Deinde in Capp. IV. Vl,i — g, uno nomine niH' venit, 
€t fic variant etiam' fequentes pericopa in defignando nomi- 
ne divino. Fortuitam hanc efle variatlonem, parum proba- 

B a bile 



TSJ: 



20 



GENESIS ' - VvH*\ 



cceluin et terram fecerat/ 5. nulli adhuc in. agriS 
frutices exiflebant, nec* gra_min a in campis fuccreye- 
rant, fiquidem Jova Deusjiondum pluviam in terram 
demiferat , gyiiec homines erant , qui terram cole- 
' : ' rent, 

blle eft, ^t^ non minus difficile veram ejus rationem indi- 
care. Miffis aliis conje£ltiris , placet ea qus hanc vaiiatio- 
nera ex difcrimine iftorum monimentorum derivat, ex qui- 
bus librum Genefeos a Mofe compofitum efle diximus. cf. 
not. cC) Cap. I. Dubium quod contra hanc hypothefin mo- 
veri potefl, Deum nomen niH^ fihi longe poft, cum po- 
pulum ex Aegypto vellet educere , impofuiffe , folvemus in- 
fra ad Exod. VI,3. qui proprius eft hujus quaftionis locus. 

g) Plerique interpretes exiftimant ftippleri in hoc et fequentt 
verfu nonnuUa, quiE ad opus tertii diei pertineant. Sed 
ut taceam, non pofle hsc commode cum v. 11. Capitis pri- 
ii)i conciliari , contrarium etiam apparet ex eo , quod hac 
pericopa feparatum fit a primo capite fragmentum, in quo 
igitur auclor, diverfus fine dubio a priori,. nihil neque 
potuit neque voluit fupplere. *—> Equidem in fenfu ver- 
borum non magaopere laboro. Dicit auftor fi-agmenti, 
terram ab initio omnem fertilitatem fuam ab immediata Dei 
potentia , non ab hominis ftudio et labore accepifle. v. j. 
Itaque repetit , cum v. 7. hominera a Deo creatum dixiflet, 
v. 8. de paradifo in Edene plantato. — Venit tamen ia 
mentem, annon de ea tantum regione fermo fit, quani 
Deus primae hominum commorationi deftinaverat, de Edene, 
quara fortafle eo ipfo die, quo homin^m crea^it, ad hunc 

ufum 



CAPUT H 31 

... ,»/. 

rent. 6/ Tum igitur nubes e terra afCenderunt , quse 
eam irrigabant. ^h. Homin^ in vero finxit Jova Deus 
e terras puiyere et fpiritu vitali animavit. Sic homo 
faQus ell creatura vivens. 8. Plantaverat vero Jova 
Deus hortum in regione Edenis K) orientali , quem. 
Jiomini modo creato affignavit. 9. In lioc horto Jo- 
va Deus e terra procreaverat omnis generis arbores 
cum ad afpeQium pulcras, tum ad Viftum fuaves; in 

his quoque arborem vita? et arborem difcrim inis b oni 

^ . — . ^ / ^ — — 

a malo O. i ©• Fluvius vero promanabat ex Ede- 

ne, 

ufum adaptavit. In qua demde prjEterea plantavit]paradi- 
fum , fecundum v. 8. Nimis quafita mihi viderar eKplicatio 
ab auclore der Urgefchichte allata p. 178. 

^) pj^ non eft nomen appellativum , fed proprium, coll.v. 10. 
et 4, 16. qupd etiam legitur 2Reg.i9,i2. Jef. 37, 12. 

%) Arhor vita prsedita erat fine dnbio vi confervandfi vlta hu- 
mana, coll. 3,12. Arborem discriminis boni a malo muitt 
putant arborem fuifle natura fua noxiam, cujus fruStus ef- 
fent venenati et vitae hominis perniciofi. Sz6. negat hoc 
S. R. Erne/il in Opufc. TheoL p. 2^0. primo, quod hoc 
contrarium fit verbis hu}us ipfjus verfus, in quibus dicatur, 
Deum non nifi bonas arboresin hochorto plantaffe, quod 
de hac arbore sque ac de arbore vita et reliquis hujus po- 
marii arboribus eft accipiendum , et propterea Yau ante y^ 

re£le, uti videtur, explicatur per in his^ uti et in aliis locis» 
V. c. verf. j^ Deinde quod hasc hypodiefis tollat arbitrium 

B 3 H'^ 



22 xSENESlS, 

X^Qi fO ^ui hortum illum irrigabat,' ex- qtip' deinde m 

"—■■ .4 - . quatuor 

legis divina in hoc prscepto. Neque video quse fit hujus 
opinionis neceffitas. Etenim qua legem violatam fecuta 
cft corruptio corporis animique humani ,, potuit vtrumque 
invadere, fi quoque fru£lus arboris interdifiae pernicidfi non 
fuerint, tantum-ex comminatione divina. — - Neque in 
eo affentiri poffum Auftori der Urgefchichte, quod negat 
p. 198. Deum hanc arborem hoc nomine infigniviffe , qud- 
niam bontet" maIi**hotitiam horriines tunc nondum habe» 
lent, atque omnia bona effent; poftea demum hominls 
jiomen hoc ei dediffe ab eventu, quem efus fruSuum inter- 
diflorum in eis habuerat. Mihi quidem verba fei-pentis ad 
mulierem , five potius dubitationes ipfius raulteris Cap. 3, 5. 
de quibus plura ad illum locum , contrarium haud obfcure 
videntur innuere, quae nomen arboris manifelle relpiciunt» 
Potuit vero Deus aliqua faltem notione mali utut imperfefta 
primos homines imbuere , quemadmodura idem in notione 
inortis fa£lum effe ipfe Vir doftiffimus fufpicatur p. 198, 
k) Ex multis au£loribus, qui de fitu Paradifi fcripferunt, 
unum laudaffe fufficiat Relandum^ qui Ie£lu digniffimam 
fttperhoc argumentofcripfit differtationem, quas prima eft 
in parte prima Differtt. Mifcell. (Trajecl'. ad Rhenum , 1706, 
oclonis). Cujus de fingulis fententiam paucis indicabo. Ni' 
mirum flumen Phifchon Kelando eff illud, quod a Gracis 
et antiquis Geographis Fhajti dicitur. Terra Chavila ei eft 
jrars Scythis ea , quae Colchis vocatur. Prsdicata terrae 
Chavilae a Mofe tributa optime conveniunt Colchidi, au- 
rum nempe et Japides pretiofi; quorum nomina magis nota 

admo- 



cAPUT n ; $3 

guatuor capita findebatur-i ii, Primum vocatur Phi- 

~ fchon, 

«dmodum incerta funt. Felando quidem Bdohh videtur 
efie Cryftallus et 5c/&o-^<7W Smaragdus. — - Flumeh Gz^o» 
eft Araxeis, quod regionem Coffaorum Medis prpxirram 
peragrat. — Cbidekel eft Tigris, in quo etiam pleriimc 
confentiunt, i^i d^ Euphrate nullum eft dubium. — Ubi 
autem horum quatubr fluviorum forites funt, ibi coUocarl 
debere videtuv Paradifus. Jam vero in Armenia iilos inve- 
niii, conftat ex fcriptoribus geographicis. Unus vero ille 
Paradifi fiuvius, ex quo quatiior ilH oni funt, una cum 
arboribus Paradifi et omni ejus elegantia poft primorum ho- 
minum expulfionem evanuit, ei fruftra hodie quaerirur. 
, Sic fere Rehndm, Cum quibus in plerisque confeniit 111, 
MicbaeUs , tantum in explicando fluvio illo Paradifi v. lo. a 
plurxmorum interpremm fententia diseedit. Singularem il- 
lum namerum ini piQ plurali pofitum efle putat; non 
peculiarem aliquem fluvium indicari , ex quo reliqui orti 
fint , fed hos ipfos , qui in fequenti verfu nominentur. -Es 
quoUen auch FlUflfe «us Eden hervor , den Garten xu waf- 
fern, und fie giengen immer weiter von einander, und hat- 
ten vier Urfpriinge oder Quellen. Sic Qrotius quoque eft 
iiiterpretatus , provocans inprimis ad v. 14 , in quo tamen 
nuUura vldeo argumentum pro hac fententia, Quae qui- 
dem apta eft ad difficultatem tollendam, fi de fluvio illo Pa- 
radifi quarilur, ubinam fit ? fed adverfari ei videntur ultima 
verba v. 10 , qus efli; deberent "*) n>*:3"1N lb m\ fi id di- 
cerent, quad lU. Michaelis in verfione pofuit; deinde fri- 
gldusefTe fenfus videtur , fi 4e fluviis narrat«f, eos habere 
fontes , ex quibus oriantur. B 4 



24 GENESIS 

fchon, quod totam regionem Ckavilam atiriferam ohit< 
3 2. Aurum vero illius regionis praeftantiflimum habe- 
tur. Cryftalli quoque et Smaragdi ib-i reperiuntur. 
J3. Alterius flumiais nomen eft Gihon-,. quad totam. 
terram Cufch permeat. 1 4. Tertium flum^en -woGatur 
Chidekei, qu-od verius Afffriam fertur, et q^uartum; 
eft- Euphrates. — 15. Tradidit vero }ova Deus^ ho- 
mini illum hortum, ut eum coleret et cuftodiretr, 
1 6. Eique his verbis prsecepit : de- omnibus horti ar- 
boribus edere tibi licitum fit, 17. modo non de ar- 
bore difcrim-inisboni a malo : Simulac. ea vefceris,. 
movti eris obnoxius. — 18.. }udicavit autem Jova 
Deias, non bonum effe, Adamuim effe folum; igitur 
decrevit ei adjutricem dare ejus- natiir^ acGommoda- 
tam O- 19. Nam cum }ova Deus omnis generis; 

ani- 

/) hebr. tlJlD- nt]^Lmhems non- reSe yertit «f^^l^p^^^ uin 

ihn fey, quod "l^i.noa fignificat, fed exprima lignificatio 
jie eft nnteriuf^ Contexrus plane docet fociam. ejusdem m" 
tures intelligi. Nam in fequentibus narBatur , Adamumi 
»Qn inveniffe in?er aniraalia ullmn fibi fiHailej propteiea 
Deum fQrraafTe foamsnam ex ejus corpore. laquem fenfiim 
"tJll duplicem in modum poteft explicait, vel ut pkanafti- 
ce pofitum fit,, et prsfixumet affixum tantum attcndatur,. q. d. 
N-irr IDD ut m Ti^yy et ^-t;|^^ vel ut de covjuniiion» 
matrimoniaU inteHigatur , quam fententiam Schuhenfius de- 
fendit in Animadv. philol. ad h, 1. Priorera fenfiim anti- 

quiores 



CAPUT S 25 

animalia, in his quoque aves, e terra formafTet , at-^ 
que adduxiflet ea ad Adamum , ut nomina eis daret ^ 
qiice deinceps, prouti eis ab Adamo impolita eflent, ut 
eis propria gererent : «0 20. Adamus qiaidem nomi- 

- na 

quioreis mtevpretes videntur Intendiffe , cS & , ^od^ov xmt «w- 
rav. Vtilg. adjutorium fimile fibi. Chald. H^ ?!lp3 "Hf^D 

«* <«, • ■ 

m) Qnx in hoc et fequenti verfu narrantur j non funt nimis 
ad literam urgenda, uti fecerunt plurimi ex antiquioribus 
interpretibus , quafi nempe folennis omnium animalium 
conventus eflet liabitus» in qao Adamus fingula fingulis 
fuis norainibus ctimpellaflet. (vid. Sochartus in Hieroz» 
* P. I. Lib. I. Cap.IX.) Non opus eftj ut difficultates, qujE 
hanc fementiam premsntj enumerera. Qui res ex vero dt- 
judicare didicerit , neque miracula prster neceffitatera au- 
gere confueverit, facile inteliigetj hujmmodi omnium ant; 
malium conventum et nominum impofitioneju ab hominis 
recens creati infantiaet a confilio divino, quod in verfii ig. 
indicatur, admodum efi*e alienum. Mihi quidem fic vide- 
tur res intelligenda. Deus hoimnem recens creatum duxit 
in locum, in quo multa videbat animalia congregata. Nanx 
73 h. 1, ut fsepe non univerfe dici apparet ex eo, quod pi- 
fcibus nuHa nomtna indita fint. Adamus igitur formani 
eorurri , fonos quos edebant, et alia, qu£E ejus attentionem 
inprimis excitabant, confiderans, nomina eis dedit, fimu! 
vero imellexit , nullum in his efl*e ejusdem fecum natur^. — ^ 
Linguffi originem per iflam nominum impofitionem indigi- 

B 5 tari 



26 .GENESIS 

na impofuit cTinSis animalihus , avibus quoqtie et fe-» 
ris agreftibus i . fed nuUam in iis deprehendit adjutri-. 
cem, qua? naturce fucB conveniret., 21, Tum Jova 
Deus gravem Adamo foporem immiftt et unam ex co- 
ilis ejus extraxit, in cujus locum carnem. fubftituit.^ 
22. Ex qua cofla mulierem formavit eamque ad Ada- 
mum adduxit fi). 23, Tum hic , id tandem. eft , 0) 

inquita 

tari putem cum S. R. Herdero (in Diff; germ. vom Urfprun- 
ge der Sprache p. 79.)' Neqiie intra breve tempus , quod 
rarratur, videtur peraflum , uti fibi perfuadent, qui liter^ 
nimis adhsrent. Sed cum Adamus inter animalia vivevetj 
etcum eis verfaretur, fieri non potuit, quin multa ab eis 
difceret, mulra in iis obfei-vSret, qu^ nominibus eis ini- , 
ponendis occafionem darent. Sed hoc au^^or fragmenti 
more fuq breuitej; et paucis verbis muha qompleSlendQ nar- 
ravir, 
»} Quam ingeniofe auSlor faepe laudatus der Urgefchichte. 
p. 181. difficuhates hujus loci de Eva ex cofta Adami creata , 
removeat, legatur 1. c, Non aufim conjeSturam five im« 
pugnave five defendere, , 

®) Di^Si^ riKt referendura eft ad contemplationem anima- 
],ium, in quibus Adamus nullum invenerat, quod ejusdem 
fecum naturasefl^et, Hoc tandem eft, inquit, tale animal, 
quod meae natur^ eft conveniens. Et quoniam antea reli- 
quis aninfalibus nomina impofuerat, hinc quoque nomen 
^at conveniens cum fuo ipfo nomine. Vocat eam ^!^^^ 

viram ab ^''K '^^*' j '^^ <l"o CQmmode poteft paronoraafia , 
• s 

quaE 



CAPUT H; £7 

inqmt, os de ofilbus meisj et carp de carne mea, 

igitur vira vocetur, quod de vira fumta eft» — -^ 

24. Propterea vir patrem et matrem relinquetja) et 

fu^ adhssrebit uxori:, /unamque carnem conftituent> 

.25. Ambo autem, Adamus et uxor ejus, nudi erant, 

nec tameiji propterea erubefcebant, 

^ CAPUT 

qu£ in Hngua hebrsa eft , in latina quoque fervari. Nam 
latini veteres dixevunt viram pro fcemina, tefte Fejio. 
vid. Gefnems in Thef. L. L. Hieronytmiy raole virago^ qua 
proprie {ign\{icat mulierem a7wni virilis, Symmachus Bnxit 
verbum «»Jpjs, ab ccvj/f, ol habent: ywjj, 

- p) Hxc non flint verba Adami , qui eo ipfo die quo creatas- 
^^.eH patris. eXr-inatris nondnm habebat notitiam, fed MGfis, 

qui hanc addidit obfervationem ad diffuadenda , divortia in- 

- , iev Ifraelitas uiitaia. Graviffiraum hoc effe peccatum ^icu, 

graviusadhuc quam parentes deferere; quod non feparaHo- 
nem ab iis notat , fed denegationem auxilii et amicitis, 
qu£ inter parentes et liberos femper locum habere debet, 
; Innuit igitur infolubilem effe debere -illam inter conjuges 
conjunftionem. Quae fcita eft obferuatio IIL Michaelis ad 
h. 1. In hune fenfum citantur edam hac verba a Chrifto 
Matth.i9,4T5, 

q) Docetur primos homines,prouti a Deocreati erant, nullos 
habuifle afFeclus libidinofos, prcpterea veftibus fine in- 
commodo caruifl*e, quippe qu2 necefraria fadVse funt pofl: 
corruptionem illam natorae humans. cf.3, 7. Omnis pudor 
vem't ex fenfu indecori, propterea additur, eos noa «ru» 
buifle. 



58 GEKESIS 

C A P U T III 

Zapfas protoplajiorum et patia eum fuhjecuta, a) 

f. Oerpens ft vero, callidiflimum oninium animalfuiifi 

a Jovst 

fl) Quonlam hoc caput cum antecedentl manifefle unum firag^ 
mentum conftituit, hiftorice etiara uti illud eft explicars- 
dum. Gontinuatur hiftoiia, et quid protopla.flis in horto, 
qui eis aDeo traditus erat, evenerit, narratar. Quis verOg 
nifi ludere velit in re feria , topographicam paradifi defcri- 
ptionem allegorice explicet ? Sequ,ens etiam triflis hominuni 
ftatus, qui priori opponitur, fati& probat hoe iecundum li- 
tcram interpretandura cfle et veram narrare hiftoriam.' 
Neque fortaffe interpretes allegoriam, au tjmagin em h | ero- 
^lyphic am , aut apologum moralem qusfiviflent in hoc ca- 
pite, fi modara narrandi ex antiqua hiftoris fimplicitate, 
de qua antea di£lum eft, judicafl*ent. Quod, fi fjt» difli- 
cultates, qu£ fenfum allegovicum requirere eis videbantur, 
diiparent, atque in rebus nihil abfurdi, nihii ab eoquod 
probabilefit, aut a vero alienum deprehenditur. Tentabi- 
mus igitur brevem loci difHcillimi iUuftrationem duce Ano» ', 
nymo illo auclors in libro laudajo. *- 

V) Serpentem vere et proprie fic diftara efie intelligendara,' 
oranes hiftoria circumftantis probant. Eva vidit ferpen* 
tem , atque in excufatione fua apud Deum etiam tantum fer- 
pentem nominat, qu£ eam feduxerit. Pcena quoque, qu2 
ei V. 14. ftatuitur, tantum huic animali convenit. Neque 
de diabolo quidquam fulpicata eft mulier, cujus ffne dubi» 

ne 



GAPUT m 29 

iajova creatoi\imj dixit mulieri : Itane ell? num 

inter- 



ne notltiam quidem habuit. Nara fi eam habuiffet, tenta'* 
wonem fortafle facilius fuperaffet. 

Sed quid? an non loca Nov. Teft. probant, diabolum 
fuifle, qui Evam lecluxerit? Non probant. Nam sCor.iij^. 
nihil de diabolo. legitur, tantum de ferpente. Joh. 8, 44- 
fermo «ft de ftudiis di^boli, ajtque h omicida vofi fTiir, g^ion» 
iam csdem CaiHO fuafit. cf. 1 Toh. 5, 12, Si draco et ferpens 
vocatur diabolus Apoc. 12 , 9. hoc fit ex ufu loquendi Ju- 
dsEorum tempore Nov. Teft. qui ad noftri loci interpretatio- 
nem transferri non poteft. Plura vide 1. 1. p. 203, feqq. et 
S. R. Dcederlein in der auserlefenen Theol. Bibliothek Voi. I. 
p. 367. « — Callidifliimum animal vocatur ferpens ab even- 
lu, quoniam dubia in muliere excitavit adverfus legemt 
divinam atque tandem etiam ad ejus violationem fedusdt. 
jc) Sermones ferpentis cum muliere nulli fuerunt. Sed mu- 
lieri, cum videret ferpentem de fru£lu arboris vetita comede- 
sre, fubort^ funt cogitationes de ejus falubritate, qus in 
fequentibus ex antiquo narrandi more tanquam fermones 
aut coUoquium inter mrumque habitum referuntur. In 
lingUa enim antiqua dicere etiam pro cogitare ufurpatur 
quoniam niilla fine verbis cogitatio efle poteft. Sic Deus 
complura dixijfe fertur, quse tantumde ejus decretis expli- 
canda funt. At eriim vero fortafle de hoc minus dubita- 
tur, quam de illo, quod ab initio innuebam, mulierem vi- 
diflfe ferpentem de fru£lu arboris Gomedentem. In textu 
quidem hocnon expreflis verbis legitur, fed perquam pro- 
fcabiliter hoc colligitur ex fpe, quam mulier concepit, 

caoi 



.' 



30 GENESIS - 

interdixit vobis Deus comedere de omnibus pomarii 
arboribus? 2. Pvefpondit mulier ferpenti: ommbus 
afborum fruftibus pomarii vefci nobis licitum efc. 
3. Tantum fru£lu unius arboris hujus pomarii vefci 
3Dieus nobis interdixit, et ne tangere quidem eam licet, 
alioquin moriemur. 4. Ad hmc ferpens mulieri, ne- 
quaquam morieminiyinquit, 5.- Sed novit Deus, d") 
fi de hoc fruftu comederitis , tum oculos veftros aper- 
tumirijO Deoque fimiles vos-effe -futu-ro5'5-boni et 

mali 

cum ferpentera videret et ficlos illos cum ea haberet fermo- 
nes. Caeterum ne quis, ut nonnunquam fit, novitate hu- 
jus explicationis offendatur, obfervo eam fatis efle antiquam. 
Sic enim Aharbanel jam locum intellexit a Clerko^ citatus 
itemque Sirfjeon de Muis , qui hanc Abarbanelis fententiam 
pluribus expofuit et approbavit in Criticis Anglicanis. 

d) Poterant haec muiieri in mentem venire, cum videret fru- 
ftum arboris vetitae ferpenti non effe lethslem. Igitur fa- 
fpicabatur, eum (ibi muho magis efTe profuturum , inpri- 
mis quod Deus ipfe avhon fcientiam honi et mali nomine ei 
dato tribuerat. Hsc aut fimilia muliereni cogitaffe ex- v. 6, 
fit probabile : judicavit frud.us arhoris ad comedefidum ejje 
aptoSy niniirum quoniam ferpens eis fine damno vefceba- 
tur — . — et defiderabiks ad imelligetidum.^ h. e. pro- 
pter fcientiam , quam fecututam effe efum fruftuum colli- 
gebat ex nomine arbori dato. 

e) Apertio oculorum dicitur de incremento cognitionis. Sic 
proprie phrafis legitur d^ animadyerfione rei antea non vifs, 
eenef. 21 , 19. 



CAPUT m 31 

'mali intelligentes. 6. Tum mulier afpiciens arbo- 
rem judicabat fniflus ejus ad comedendum perquam 
aptos ejQTe, afpeftu effe pulcherrimos et propter pru- 
dentiam quam efficerent valde optabiles 5 cepit igitur 
defruftu ejus et edit. Dedit etiam marito fuo, qui 
ipfe de €0 edit. 7. Tum vero aperti funt amborum 
©culi. Ariimadverterunt fefe nudos efle et ex com- 
|)lieatis foliis ficulneis fecerunt fibi fubiigacula. '-^ 
'S. Sub vefperam/) audiverunt vocem.Jov^ Dei ^) 

" appa- 

/) ^lTl n^*lS circa tempuf venti vefpertini. Solet In Orien- 
te circa vefperam ventus ffiftum diei atque adeo ipfara no- 
Sctxn flando recreare. Oppofimm eft Q'j'''n Dln Genef.18,1. 
Cant. 2, 17. 

g) Indeabhoc loco incipit hujus hiftori^ eXpUcatio ab ano- 
nymo auftore faepe kudat«-K c. allata, longe diverfa a vul- 
gart, quod ego fciam, omnium interpreium. Qus qui- 
dem cum primum eam iegeris, habet in quo hafites et tan- 
tum non ofFendas. Sed fi argumentorum probabilltatcm 
examinaveris, modumqUe , quo fecundum hanc explicatio- 
nem omnia evenerint, rei naturs aptum et convenientem 
deprehenderis , defines hafitare, et, fi antiquarum opinio- 
num non jufto es tenacior , novltas te nbn amplius ofFen- 
det. Summam tantum hypothefeos breviter recenfebo. 
Quam dpfte, quam ingeniofe Auctor eam ornaverit, lega- 
tur 1. d. In verfione vero fingula textus verba exprefli, U« 
berura ieaori d« hypoth«fi, «x qua illa inierjpretaii velit, 

judi- 



52 GENESIS 

judiclutn relinquens. — Vox Dei per horiitm amhulmtlf 
<eft tonkru^ quod conftat fepe hoc nomine venire. "Sub 
ve^eratn neinpe oritur. tempeflas , prima fortafle in otbe 
recens creato. Cujus tonitru et fulgure^ lioitiines peccatl 
fibi confcii terrentur, movtem timentes, quam Deus eis mi- 
Katus fuerat, fi de fruSu arborts ve"citae ederent. Coffo» 
. quium Dei cum Adamo ei Eva v-. 9—1^. morfus confdentia 
funt cum exculationibus , quibus cuipam alter in alterum 
devolvit. S^A tempeftate ingrav^fcente , toniiru continuo 
re&nante, m. ut nuUibi fe tutos exiftimarent, fugiup.t e ^n- 
radifo^ hinc v. 2^ |ova dicltur eos ex horto expulifiTe. — « 
At enim vero, dicis, hujus espulfionis in fine capitis dc- 
mum inentio fit, et muUanarrantur,, qus-eam prsEceflerint ; 
fententia difta in Adamum, Evam et ferpentem, nomen 
EvsE ab Adamo mutatum , veftium ufus monftratus. ReSe 
quldom. At quis ab auSore, tantse inprimxs antlqUitatis, 
requirat, ut quo ordine fingula fe exceperint, narret? 
Fuifle vero hominurfi fugsm e paradifo. five expuliionem 
conim, conj«n£lam cum illatempeftate, five terrore propter 
TOcem D^ concepto, apparet ex eis, quje v. ao. et ai. nar- 
srantur, qax nemo dixerit in patadifo effe fa^a. — Homi- 
nes igltur poftquam e paradiib aufugerant, omnia longe 
alia et diverfa a priori fua commoratione inyeniebant. Jam 
vitam agebant multis cum moleftiis et deloribus conjun- 
Qam. Adamus cum vultus fui fudore agrum colebat, Ev» 
inter dolores partus enitebatur. Unde vero illa fubita nec 
expeSata mutatio ? Infantia generis humani atque imperfeaa 
Dei et efFeftuum natuvaiium cognitio hsc omnia immedia- 
t£ Dei fententiaj diBz. in homines et terram die illo |3ernl- 
ciofo tribuebant. Non probsbile etl Dewra ipfuni fenten- 

tiam 



CAPUT III 53 

tiam hanc pteHalem in Adamum^ Evam et (erpentem iis- 
demvftibis, quse v. 14 — 20. legumur, pronuntiafie. Pro 
lingus pauperiate, qua Adamus et Eva utebantur, et pro 
experientia admodum exigua, quam lunc liabefaant, non 
inteilexiflent, quae de grayiditate, partu^ et aljl^ rebus di- 
cuntur. Piznis intsrminata tantum tempornks funr, Non 
opus erat, ut Deus eis pradiceret mala et incbmmoda, qus 
brevi ipfi fenfuri eflent et experturi, cum nihil dt graviori- 
bus malis, de aternif pt32nis, quns promeruerant , dic-eret. 
At aterni nouonem homines nondum habehant, igituir 
non poterat Deus ptEP.as sternas minari ! Kefte. At neque 
Eva inteliigebat , quid fitgravidum effe, quiid parere. Igi- 
tur neque hasc Deus ei dixit. "• Neque ferpenti posnas , 
quas V. i^.feqq. legi«ius, Deus eft minatus. Cum non nifi 
caufla occafionalis lapfus protoplaftorum efl^et, poenara ne 
promeruerat quidem. Sed primi homines fugam anima- 
iium a fcrpente eis noxia arbitrabantur pasnam efle ferpenti 
divinitus infliftam, Atque feva; odium in ferpentei' nemo 
snirabitur in pofteros quoque propagatum , qui omnes eara 
tanquara animal perniciofiffimum pevfequuntur. -— DifH- 
ciliorem habent explicationem phrafes : vemre tuo incedes et 
fuiverem comtdes , ex quacunque hypothefi locum inter} re- 
teris. Quod ad priorem attinet, fabulse Juda^orum iunt 
dudum explofs, ferpentes ab initio pedibus incefiiile, qui- 
bus poft fedu£lionem protoplaftorum eflenr pfivats Sed 
neque eorum interpretum lententia poteft probari, qut 
quffdam ferpentum genera coUi et .corporis anterioris eii- 
gepdi facultate inftrufta eflTe dicunt. Omnia ferpentum ge- 
nera habent hanc facultatem , quae tamen pro earum magni- 
tudine differt, nec tameninceflTus ere£ius dici poteft. -Na- 

C tur« 



34 GENESIS - 

^ . 

apparentis in horto ^ fequ^ abdid^rUnt ab eo intor ar- 

boreSi 

tufJE omnium ferpentum prdprium eft, ut in ventte fefe 
nioveant. Duplicem modum oftendit Auftor anohymus j 
hujus difficuitatis rertioVehdi. Velxxl haec verba: ih veti- 
tre incedet et fulverein coMedei^ hoh fint pars jpoenarum fer- 
penti indi£taruth j fed ipiius ferjfiehtis defcriptio , qua indi- 
cetur, mirum videri poffe, dmhes res creatias, ahimalia et 
homines (ibi ab hac beftia humi repente timere , q. d. 
tu qui in ventre i^cedis ei fuherem iomedis. Quam ex- 
plicationem ej£ eo probat, quohiam hsc verba ihterpofita 
funt poen* opinata; ferpenti difta, odio hempe ani- 
malium et homihum adverfus eam, — Vel ut utrum- 
que a primis hominibus per errorem habitum fit pro 
poeha ferpenti inflicta bb e{um fruQus vetiti. — At , 
fic hon contlneht haec verba promiffiohem dc Meffia mit- 
tendo aiiquahdo geheri humaho? At quibus argumentis 
probatur eam hts verbis itteffe ? Num protoplafti fenfum 
ejus intellexifleht? lUi quibus de pcenis aternis quds pro- 
meruifTent nihil di£lum erat, hum muheris mediatorii ra- 
tionem percepilfeht? Nuhquam heque Jefus neque Apo- 
ftoli locum in hunci fenfuhi eXplicaruht. Paulus fape de 
lapfu Adami locUfus, huilibi h^c verba citavit. Tandem 
neque ipfa mehibra fibi dppofita admittunt hanc explica- " 
tionehl» Quod breviter fed ficute oftehdit Au£lot laudatus. 
Piuribus Vero hanc myfticam hujus loci ihterpretationera 
impugn&vit Zacharia in Theol. Bibh P. U. p. 518 — 330.— -> 
Non faveo illis, qui promiffiones de Meffia e Vet. Teft. de- 
trudere ftudeht. Sed intrudere eas ih locfl , in quibus neii 
leguntnr, ique ac iUud temerarium mihi videtur. 



MPUT m 35 

bores. 9. Sed |ova Deiis Adaffio acelamavit : ubi es? 
10. lUe reipolidit: Aildita voce tiia per potnariuin 
ego temtus utpote nudus abfcondl me. 3ci. Tum 
iUe j quis tibi indicavit te iiudum ejOTe? ISJum edifti de 
iarbore, S^ qua iie comederes > tibi prseceperam? 
12. , Adamus refponditi mulier quam mihi alTociafti, 
dedit mihi de fruftu illius arboris, qilod comedi. — 

13. Tum Jova Deus muUeri dixit: cur tu hoc feciili? 
IUa refpondit: ferpens me decepit ut comederem. 

14. Tum Jova Deus ferpentem his x^erbfs eil allocu- 
tus i quoniam tu illud fecifti, omnibus animalibus /t) 
cum cicuribus , tum feris eris deteftabilis , in ventre 
tuo Incedes ,, et pulverem comedes , quam diu vi- 
ves. 15. Inimicitiam inter te et mulierem, inter 
tuam et ejus progeniem conciliabo.. H£ec capiti tuo 
infidiabitur^5 tu ejus calci k) ■— i6, ,Mulieri vero 

' ' dixit: 

^) nDn3n "^S^ non psr comparativum poteft explicari, /[. 
' uti placuit nonnullis interpretlbus , fed per praepofitionem ^*-*' 

ab oinnihus animalihus ^ris maiediciuf. Relii]ua enim animar // 

iia huic malediftioni nori funt fubjeJVa. cf. Cap 4,11. 34,19. 
i) hihefm comsdere i. q. in pulvere jacere. cf Jef 49, 23. 

Micha 7, 17. Pf 7^, 9. Similis phrafis eft Pf. 102, 10. cine- 

iTemconiederi, pvO federe in ditere, 
k) Nofidum fatis certa et explorata videms fignificatio verbi 

ft.^t^. Dao loca, in quibus prater noftrum legiiur Job.9, 17. 



36 GENESIS , 

dixit: augebo tibi graviditatis moleftias; cum dolore 
liberos paries , > et tamen rtiariti tui confuetudindiii 
appetes. O Is vero erit tuus dominus. — 17. Ada- 
mo dixit : quoniam uxori tU£B obtemperans de arbore 
comedifti, cujus efum, tibi interdixeram : infelix fit 

propter 

'^SV^'' n^JJ?*^!! et Pf. 139,". ''iSVii^'' tjli^n non admo- 
dum favent iignificationi conterendi^ quae vulgo ei tribuituri 
Neqtte in noftroloco, in quo manifefte in utroque niem- 
bro eodem fenfu dicitur, in pofteriori membro per conte- 
rere verti poteft. Andquiores interpretes diftentiunt. Ol a 
habent: ceCros aa tj^g^crn {lectio Complut. Tf/pj/ca fine du- 
bio falla eft,) xs^X;yv, }{g^ cv njgiictis «vtS ji]i§vuv. Eodem 
fenfu Onkelos et Jonathan. Vulgatus in altero membro: 
et tu infidiaberis calcmieo ejtis, Sed Syrus : ille conculcahit 
caput tuum^ et tu feries eum j.n.^alce ^ ^t Avobs;^ ille findet 
caput tuum\ et tu mordehis eum in calce. Priorem explica- 
tionem pr^fero , utrique h. 1. membro aptam , et qus etiam 
exArab. C— 5»-wJ ex alto in aliquem profpicere f. oculos defigere^ 
quod eft infidiantium , poteft illuftrari. 

/) Sunt interpretes bene multi , qui vocabulum Hp^ti^n ^^ 
obedientia mulieris viro debita explicant , et hoc membrum 
cum fequenti conneftunt. Sed propter locum Gant. 7 , ir, 
et creberrimum ufiim verbi OtwJ apud Arabes de appetittt 
venereo^ hanc.fignificationem praeferendam putavi.i Qua 
fentenria etiam eft complurium interpretura cum antiquio- 
rum, tum i-ecentiormn. vid. Lette in Animadv. S. ad tex" 
tum hehr, qui tamen priorem explicationem defendit. 



CAPUT m 37 

propter te terra, multa cum moleftia ^.frti£tiis ejus 
comedes per omnem vitam tuam. • 1 8. . Spinas et 
carduos_ • tibi procreabit , et . agri ■ lierbis vefcens* 
j 9. Cum vultus tui fudore viftum tibi comparabis .; 
donec in terram redeas,, ex qua fumtus esj pulvis 
enim es , ^ et in pulverem r everteris. • ;— 2 o.' Ada- 
mus mulierem fuam Chawam vocavit »?), quod' ea 
inater effet omniam viventium. 21. Jova Deus ve- 
ro oftendit Adamo ejusque uxori, qupmodo fibi tu- 
?iicas ex pellibus facerent , quibus fe amicirent. — -• 

22. Jo- 

m) In fine fragmenti addit auiSlor nannuUa, qus manifefle 
referenda funt ad tempus, quo protbplafti jam extra para- 
difum vivebanr. Adamus verfl 20. 'raiilieri fu« nomen 
Cbavva dedit, raatris viventiura. Incertum quidem eft, 
qua occafione; i?e/cum primum filium peperiflet, qu^ fen- 
^entia efl au£loris anonymi in Repertovio p.ag^j ^f^ fecun- 
dum alios, Cum fpes ei facla efFet, eum ex conjuge fua po- 
fteros effe habiturum.' Sed quidquid de occafione nominis 
' impofiti ftatuatuv, de tempore dubitari vix potefl:, nerope 
; in paradifo hoc minime faSum effe , cum trepide a Jovae 
tonitru fefe abderet et mox fiigeret. Item quod v. 21. nar- 
ratur de primis ^veftibus , quarum inventionem nemo dixe- 
i'it a Deo prirais hominibus monftratam antequam ab eo ex 
paradifo expellerentur. -— t I>e quaEftibne a Theologls ad 
h. 1. mota, an origo facrificiorum ab hls animalibus ab 
Adamo maclatis repetenda fit, vid. S. R. Ernefti Opufc» 
TheoL p. 243. 



38 €[£«£513 

&2. Jova "Deii^ dixit ; En Adamus nobis fimilis fa* 
ftus ^ft, boni malique intelligens -^ — • w)., • Ca- 
vendum- vero^ne porre£la nianii capiat de fruQii 
arboris vitalisa eQque guftata vivat iii pefpetuum-. 
23, Igitur expulit eum. Jova Deus ex Edfenis po*. 
mario , ut terram 3 ex qua ortus erat > coleret; 
54, QuQ fafto : collQcavit ab orientall parte horti 
Edenis Cherubos cum. enfe flammas vibrante, ad ar* 
boris vitalis aditum qTiftodiendnm, 

GAPU T IV 

C«/« « Ahel nafcmtur. lUe hwic imerficit^.A Tieo propt^reai' 
pmitur, Ejuf pqft^ri^ ef quidim. eirtium inventoreu 



I. JTi 



oilhgeQ. Eva ex Adamo maritQ fuQ gravida faSa^ 

pepe-^' 

») Hic et fequens verfus non pwum confirmare videntut 
explicattonenj totius loci ^Hatanri, Nam quap in hoq verfn 
Jova dixifTe fertur, nemq iisdeni verbis a Deo difta pw- 
tahifj Ironia enim, qvix ei tribuituv, femper Oeo eft in-» 
digna, ■« Au6;or fragmenti narrare vult : Spein jmi 
morfalitafis et fiiTiijiTndinis cum Deo confequendae- protoi 
plaitos mifere fefelU(re. Quippe ejefeios e paradifo de arhore 
vita comedere non potuine , neque unquaixj ad.il|am r^giQ9 
nem pQtuiffe redire toninu et igne fubterraneo prohibitos, -^ 
Sed hsc pro antiqua rerum dij^-Jdicandarum ratione, qna? 
Denm ubiqqe imfriediare agemem inducir, narranturi Hinc. 
ferrr<ones i!li, quos Drus fecum ipfe inftituit, et confuUatio 
de €0 quod faclu opus fii, tandemque hujus decreti eKecutio% 



CAPUT IV 39 

peperit Cainum, #) Dicebat enim : ViHim acqmfivi 
Deo juvante, 2. Deinde iterum pejierit fratrem ejus 
Abelemj is quiidem opilio fuit, Cainus vero agricola. 
3, ^Sub finem anni plptulit Cainus de frugibus ter- 
ras -Jova? oblationem. 4, Idem etiam Abel fecit e 
primogenitis maxime gregis fui. Hujus quidem, mu- 
flUS Jova ^) gratujn habuit :. 5. Caini vero pblatio- 

nem 

#) h, e, acquijttio, Sjc epim nomen mater ipfa'explicat, et, 
iubindicat gaudlum , quod conceperat ex illg nova acquifi- 
tione, five augmento familis:. •— |^>{ h. 1. pofitura eft 

pro nXQ ut Genef 49, 25, ?Reg. ??, 55, Sic quoque ol : Jf^ 

^ittTxQtx, Vv,\g.p€rVeum, Onkelos Q^lp J]^- Syrus / 
tantum prefle tej^tum fectttus vertit ^'»*1Q7. NonnuUt 
interpretes, Mu«fteru$^ quem multi fecuti funt, in his 
^mm Lutherui^ vertiint in Accufativo wV^tw ^oy/iw , quafi 
Eva credidiffet, f^ Mejpam peperiffe. Quem errorem jara 
Drujius et copiofius adhuc Amama refutavit in Andbarb. 
Bibl. p. 252. Si fcivit, MeCfiani efle debere Jovam, quo- 
-inodo exiftimare potuit, C^iinum eflfe Mefliami quem fcie- 
bat , effe ab Adamo genitum ? 
b) reffexit ad /ihelem et Jacrifcium ?jus^ Quod fa£lum efl: 
probabiliter igne caelitus demiffb, ex quo Abel favorem Dei 
cognofcere potuit, uti feqiientibus temporibus faftum eft 
Jud. 6, 21. 1 Rcg, 18» 38. Quam fententiam verfio Theodo- 
«o«/V expreflit, tefte Hieronymo; i(^ henigiatv ®sos, et 
inflammavit Deus Japer Abel et fuper facrificittm ejus^ fuper 
Qain vero e( fuper facrificium ejus ttOH infiammavitt 

04 



40 GEKESIS 

nem efl averfstus, Qua de re Cainus gravem iram 
concepit, quam qt vultu .oiten4eret.. 6.. Tum Jova 
Caino dixit: quid irafcerls? cur capite demiffo ince- 
dis? 7. ISIonne fi beneleceris, capite ereQo potes 
Jncedere?. Si, male egeris, ftati^i ie jorodetjgec^- 
tum tjium. Hoc quidem te inflar mere.tricis^teTit^ity 
fe_d tu debes eidommar;.. 8. Sed dure locutus. 

c) Hanc difficiHfmi foci' int-erpretati'onein in verGGne- po&i^ 
non quod eara unice veram puto^ fed quod eam verba tex« 
tus admjtcuiu. i.Dantur vero aii® quoque explicationes non 
snlnus pvobaT;>ii€s. Nam nt^SJ-» pro. dtverfis verbi J^g;^^ 
fignifi5.'ation.ibus diveriwDode poitft explicari. Illa, quam 
in verfione,pofui, fic probatur. jpj^tJ?' elevatip fq. faciei 
libi erit. Qui fenfus bene refponder pvffcedentibu.Si cur.- 
vulm detniffq iucedis ? y'2r\ T^i^^n. fir^^^' ''"^^ f'^^^^ ^'^'^ 
cavum- jacet » h. e. rnanif ft.um fiet peccatum , non magia 
sd celari poteH;, quf^m id quod pro foribus jacet.. Multl 
interpretes ptccatum h.. i dict; m voluat pro piena feccati^ 
q^us imroinear feu parata lit peccatori.. Prgeferre.m lian^c eX'» 
plicarionem ei, qyam adfcrJpfi, nifi tunc in fequenti meiu- 
ti'» IPpit^n "yhi^ nd te appetitus ejiu fc, rS flj^fi^n P^'^^ 
catma m -dho lendi fumendum effet, quara in prscedenta 
inembro, nempe pro ipfo peccaro.quod Iiominem tentata 
Qui phrafin Vjn-] pKtjn TXy'^^ de infidiis .explicanr, 
quas ftruii peccaiuiri homini, non attenduntj hunc fenfum 
minus cpnyenire fubjetto pi-opofitionis , fi male feceris.. Ea 
qui anaie facit, peccaium non amplius iafidistur. -^. In 

, ' . uhimix 



GAPUT W 41 

eft^]) Cainiis Gnm Abele fratre fuo , et cum. aUqi(md(3 

.,-,', xure 

. tikimo raembro "inp^fSJ^n accipio in eo(3ehi fenfUk quo 
Cap. 2, i6. adfuit. Sic eleganti profopopceia peccatuni tan- 
quam roulJer impudica fiftitur , qus homiriern ad Ubidinem 
fuara explendam tentet, cui igitur refiftere debeat. Levis 
;. eft in vocabulo HK^n difiicultas, quam mirov interpretes 
quosdam niovitTe, ut expiicationes valde contortas afferrent : 
vid. Clericus et Hubigamms. S^t^1^T\ ^^ ferraa quidera 
fcBmininum in h 1. tamen tanquam mafculinum conftrui» 
Jur cum fequenti "^'y) et cum afiixo in IHplii^n» Ctijtis- 
modi-fynthefes geneiis fjepe ob.vije funt. Sic fupra 2, 15. n 
conftruitur fequentibus affixis fceminini generis. — s Ex 
: aliis expHcetionibus, non minus quara hsc quara adfcripd 
prof)abiiibus, duastantum breviter indicabo. nNtS^ poteft: 
, expiicari ex phrafi D^^^S ^^^ faciejti fitfcipere h. e. aftima- 
re, rationem alieujus babere, Tunc fenfus erit non in- 
commodus ; fi reSe feceris , gratus mihi eris , acceptutn erii 
facrificium etc. Vulgatus interpres vertit fHNiS^ recipies^ 
' h. e. fruftum percipies, f. mercedem habebis. Sic Nit^i di» 
ci-ur de eo, quod faOium fequitur, five bonum fit five ma- 
lum, v. c. Prov. 9, 12. et hinc h. 1. fenfus erit aptiffimusj 
Si bene feceris, habebishujus tu2 pietatis prsmium etmer« 
cedem. -« In verbis adeo ambiguis nihil audeo definireo 

, i) ^n textu eft TT\K ^2n bx fp nDJ»?'»') qua& verba, fi 

vertuntur : et dixit Qainus ad Ahelem fratrem fumn ^ utique 

«\fun.t nonnuila, quoniara nihii fequitur, quod Cainus 

Abeli dixedt. Supplent vero ea, quas deeiTe videntur, Co- 

' ' - C 5 dex 



4^ GENESIS 

4ex Samaritanus ejusque verfjo per verba mjj^n nDv-l- 
$imiliter'o< d, Aquila: ^ieX^vfiiv m to. frtSiovy Vulgatus ^ 
^gredimur foras\ Syrus, Taygum Jdnathanis et Hierofo-. 
lymitanum, Propter tot tefies pro hoc additaipentQ non 
^vihiX.'Sir:\jir\x Httbigamius &t J^emncotms m Tii^Qn. fuper ra- 
tiohe -textus hebr. I. p. ^32. et II, p. 541, veril |at, quin illi. 
verha textui hebraico efTent reftituenda. Attamen illiste- 
ftibus alii non con.temnen4i opponi poflunt, qui hic verbj^ 
jTon legerun^, Onkelos, Symmachus, Theodoiion et uter- 
que Arabs, Ipfi Mafpretha? , 4e quorum nota Kennicotiut 
l, c. multa, fed parum accurate difputavit, diffentiunt, 
^um alii Codicibus hehrais notani adfcripferunt : ^<pDD. 
plp^ 1*VDK3 > deeffe aliquid, alii, et quideta plerique , 
titi videre eft. in Bibliis Ken^icotianis, eam Qmiferunt, alii 
contrariam addiderunt, pionente? leftorem NpDS NblJ 
?>ihil deeffe, Momefalconiui in Hexaplis duo attulit Scho- 
, Ua Codd. gr^qarum verfionum adfcripta, in quibiis nega- 
tur, hsc verba aptid Hebra?os extare, fed effe in Apocry- 
pho, Qui vefQ ille fuerit, ignoratur. -^ Illuflris Mi- 
^haelis etiam de le^one recepta judicavit ( in Biblioth. Or. 
P. IX, p, 179.) eam nuUum fenfum dare, deeffe aliquid, 
Neque tamen fauet illi additam?ntQ emus in agrum , quan- 
quam illud in verflone germanica ppfuit. Vidii enim , ea 
verba perquam inepta effe. (^uid opvis erat, ut Cainus 
Abeli perfuaderet, «tfecumi rus exiret, cum rure degerent? 
Bx conjefilura igitur emendat leSionem receptam, et pro 
*)^}<''1 legendum putat ^^*»^ a 'yiiQamarus fuit-: atta- 
nien amaro anima Cainus fuit in Abelem. Nemo negabit, 
conjefturam effe ingeniofam , et auftore fuo dignam. ' Ne- 
que tatn^n neceffaria videtur , quoniam leaio recepta utique 

fenfum 



gAput IV 43 

ture eir^nt, iUe huhc aggreiTiis eft et interfecih 
9. QnQ fa£i;o jQva, eum interrogavit, ^) ubi Ahel 

fra" 

fenfiim admittit, «juanquam Vir Illuftris hoc tam confiden'^ 
ter.negat. Miror, ei non in mentem. venifle flgnificauq* 
nem verbi *)]3 J>? apud Arabes qbviam , Hurmx loqui cum 
aliquo. ^am quod dubitet, eam verbo 1)^J<; h. 1, fubfti;» 
tuere, non arbitrer, cum alias in transferendis fignificatiQ» 
nibus verboram Arabicis ad hehraica minime parcus fit, 
liett? m Animadv, ad textum hebr, Hnitmain citat, qut 
pluribus exempHs hunc verbi I^K nfum probarit. Ipf^ 
quidem, utalii, 'IPK P'^^ (;Q//o^ai diclura pmat, fed \o^ 
cus Genef, 22, 7. tam parum hanc fignifi^cationem probat, 
quam alter ille Expd. 19, 35, Neque probanda efl: ellipfisj 
qus in fubfidium advocata UisrQiiymus in Quaft. in Gene-^ 
jfin locum explicat: DixitCain Abeli fratrifuo Q^^;^! fl 7^5 
b«c verba; ea nqmpe, qua? Deus cum Cainp erat locutus» 
. Utraque expljcatio fenfum facit frigidym et jiarum proba^ 
biiem» 

,f) Cplloquium Dei cum Gaino mihiquidem non videtur esc* 
pjicandum ex. hypo^hefi, de qu.a ad prsecedens caput di"» 
ilum elt, quafi n^jmpe ex anciquo de rerum eventii judi« 
Cdndi modo, qui Deum uhique immediate >agentem et lo^ 
quentem inducit, eifetlus rantum indicarentur fratricidii in 
gnimQ Caini, morfus fgiUcet confcientiaB , timor a Deo cag' 
dis commifl? vindice, exUium, in quo oberraverit, et alia, 
AusVor quidem anonymus der IJrgefchichte p, 240, ita fen^ 
m 5 atque h«nc iocum pr$ce<ienu fimiUimum jwdicat, Sed 

fignum 



GENESIS 



frater' ejus elTet, ille vero fe hoc nefcire' relpoA- 
dit, negue fe fratris fui effe . euilpdem. lo. Tum 
yero Jova, quid fecifci? inquit, fratris tui fanguis 
ad me e terra clamat. , ir. Jam igitur deteftabilis 
firisipfi terres/, queef^os' fuum aperuit ad recipien- 
dum fanguinem fratris tui a tuis manibus. la.Quan^ 
do eam coles, vim fuam tibi non'"ahiplius prasbe- 
bit, extorris et incertis fedibus per t&rrani vaga* 
beris. 13. Ad liaee Cainus Jovae refpondit ,. major 
eft mea culpa, guam ut remittatur. 14. Expellis 
tne hodie ex hac regione. f), Latebo tuae pr^fen- 
tiae, et dum vagus et profugus per. terram oberro, 

futu- 

%num, quo verfuiy. DeusCamum a metu violeiita» moitis 
pacatum reddit, fupponit coUoquiura, quod re vera priE» 
ceflerit. — Omnino frequentiores apparitiones et confue- 
tudo quasdam Dei cuiri hominibus prima mundi state ne- 
gari non poteft , quanquam modum ejus et rationem igno» 
ramus. Hilloria Noachi, Abrahami et reliquorum patriar- 
charum nimis clare eam indicant ; cui explicandae non fu£ 
ficiunt, qu£ auftor laudatus p. 232. babet. 

/) He articuli h. I, vim habet ^uxrixijVi atque eam in fpecie 
regionem indicat , in qua Adamus fedem iixerat curafami- 
lia fua; ex qua verebatur Cainus difcedere, quoniam in hac 
potiffimum fe tutum exiftimabat, iri qua Deus hominibus 
fspe foiebat apparere. Hinc etiam fequentia verba fuht ex* 
plicanda nnPN' ^^^^^f^i)- 



CAPUT IV 45 

^tnrum 'eH: , nt qui in me inciderit , interficiat. g") 
15. Nequaquam, h) inquit Jova, quicunque te in-' 
terfecerit, feptupli posnam fubibit. Deinde Hgno 
quodam coram Caino edito /) eum certiorem fecit,- 
^uod nemo, qui forte in eum incideret, ;eum effet 

~ inter- 

\g) Illuftns Michaelh putat, Camum fibi tantum a feris ani- 
jnalibus timuiffe, non ab hominibus, quoniam alis regio- 
fies nondum erant habitatse» Quanquam iilud noftm ex- 
cludere , tamen poterat etiam Cainus vereri vindiftam alio- 
mra ^ familia Adami. Neque enim repugnat, ipfum Abe- 
3em jam ilberos habuifle. In domo paterna fortaffe tutus 
fuifiet, fed cum ex ea ejiceretur, vindicem fanguinis uti- 
que poterat metuere. 
ij) Ty) non poteft verti per ideo aut froptered , quia Deus re- 

ipondet ad prsecedentem Caini fermonem ; neque fatis apte 
per partlculam aftirmandi , fane^ miqiie^ quam fignificatio- 
iiem interdum habet. o< 0, Symmachus, Theodotion, Vul- 
gatus, Syrus iegerunt |3 5^7 hZ Srwj, nequaquam. Quos 

in verfione fecutus {xxm. 111. MichaeJis omifit hoc vocabu- 
ium. Hubigafjtius vevth: oninino is , qui occiderit, 
'ij Signum illud non intelligo de figno, quo Deus Painura 
ipfum notaverit, aut infigniverit, uti plerique interpretes, 
Clericus quidem exiftimat , Cainum jufTum effe a Deo , de- 
pofita v.efte ferina ali^m yeftem, nefcio qualem, induere, 
qua dignofci facile ab aliis potuerit. Inepte. Q!)^ fspe 
idem eft quod |n3. Igitur putem , Deum figno aliquo edi- 
to Caino confirmaffe, nihil d neque a feris atiimaUbuSg 
sieque ab homin,ibus effe metuendum» 



46 (JENESIS 

interfeaurus. — ^ — t6. IgitUt Cainus difceffit Bift 
€0 locOi ubi Jova tum to locutu^ vrati et confedit in 
terra Nod, Edefto ab oriente. fj-. 0xor ejus ex eo 
gravida faSa peperit ChanocliUm ^ A) quod homeil 
filii fui deinde urbi a fe exflrUftse impofuit. t^. Cha* 
noclio natus fuit Irad^ Irad genuit Mechujaclem > 
Mechujaei Metufchaeletn , 'et MetUfGhael Laftiechum. 
19. Is duas duxit Uxores. Alterius nomeri ergit Ada^ 
alterius Zilla. . i2o. Ada Jabalem peperit. Is- pri- 
inus fuit eorum, qui paftoritiam vitam fub tentoriis 
agunt. O 21» Frater ejus Jubai inventor eH citha- 

i^) Genealogianl haftc quorundatn ex Caini pofteris Mofes 
notl fine caufa videtur inferuifle. Nam de reliquis e}us 
pofterisj ut et de aliis Adami filiis, qtos habuit^ecunduiti 
5 ) 4, prfEter hos tres , Cainum > Abelem et Schethuin , nul- 
lum ftominavit. Sed quoniam in his funt primi artium 
quarundam inventoreS) digna habita fuerunt eorum nomi- 
na) qiia fervaremur in monimentis illis antiquiOittiis* 

l) h. t. Nomndum antiquiflimum vitse genus, ^quo deinde 
Noachi pofteri, Abji-ahamus, Ifaacus et Jacobus ufi funt» 
De quo vid. lil. Mkhaelis A\S. von der Schafiucht der Mot- 
genlanderj P. I. der vermifchten Schriften. — In verbis 
lextus eft aliqua difficultas jnippi '^n^? S^'* ■^"fs 
ftipD videtur Jiy'"^ fuppleridum. ol habent KTtjvor^i^uv. 
Vulg. atque paflorum. Syrus: J^j^^ip ''''i|51- Onkelos: 



CAPUT i\r 4? 

TSB et tibisB. 22. iDeinde Zilla peperit Tubalem, fa- 
bruin ferrarium, qui omnia malleabat atqne ses et 
Jerrum fabricare coepit* ni) _. JEjus {bror fait Naa* 

m^ii. 

*») Antiquiores interpretes ^iftentiunt in vemndis VeiVis hebt. 

b?"t!l1 nC^ni O' babent : 2?».« t^ ^^gc/ «Jx^ Irwe toy 0a-s 
^ ••• : - •-• j . 

clarum «ft, eos omittere Vocabulum J^^p quod etiam fa« 

ciunt in ultimo membro hujus Verfus , x^sXipn Si '^ofiiX^ 
iiosju.». Deinde re£be Vfirtuht ^^7 i{g:/ h aipvfoxom , erat 
tnaUeaior. Kam ilotio acuetidi et poHeiidi -, qus huic verbo 
' Vulgo tribuitur in quiiique illis locis, in quibus in codice 
hebraeo extat, h. 1. apta ttoil eft. Sed apud Arabes (JJw^bJ 
fignificat quoqiie /few^/ere , contundere. Tandera omittunt 
VlD Vulgatus : Sella ■quoqne genuit Tnbalcain.^ qui fuit inal- 
leator et faber in tun^a opera dris et ferri. Apparet eum 
legiffe: ";|l ^^ ti^irt* Syrus nomen integium retinuit, 
fed omittit ^'^^ atque ut Vulgatus VlD poft 'Q^^f^ legifTe 
videtur: K^naV i^tJ^nil "^Dn to")^ ^^"f^^ i^ Offifii 
areetferro. Ego quidem primo aftentior 111. Michadi 'm 
eo , quod pp h. 1. hon fit pars ftpminis proprii , fed cog* 

nomen viriab arte^ quam invenitj ei datum. ApudArabes 
iyXi fii^rum ferrarium fiotat, neque probabila? eft, ma- 

trem prsefegiifle, cujus opificii inventor filius fuus fit futu* 
rus. Probant quodammodo conje£luram el 0, qui nomen 
pp omittunt, uti fupra jam eft obfervaium. DcindeVii 

ineUus 



48 GENESIS 

itiali. «^ — !23. AHqudndo L&meck dixit Qkbrf*- 
busfuis: Ada et Zilla, audite vocem hieam, Lame- 
cM miilieres, uttendite meo fermoni.- 24» Si -pro- 
pter viri aut juvenis csedem vulnera et plag« mihi in* 
tendanliir , cum de Caino poena feptuplex ftatuta.^f- 
fet , in Lamecho id fiet feptuagies fepties. k) — — 
55, Adami conjux denuo gravida faEa peperit 
filium, quem Sethum nominavit, Eieflituit mihi, in- 

quie- 

iftielius junglttir , cutn '^^^ quain cam ti^if^. Senfum 

€nim nullo TOodo probabilem reddlt maforethica vetljBrum 
diftiti£lio, quod Onkelofi paraphra^s pmbat, qui Tubal- 
•cainum magi_firu?n dtcit eorum , qui pei^iu fuijhit in ophibiis 
•isris et fem. Qua(i jam illo tempore hoc artificium a plu*- 
iibus fuiflec excukum, et Moi«s non.contrarium diceret, 
€um artiura int^enrores enarrat, 
«) Plerique interpretes exiftimant, Lamechum Cffidem com». 
mifilTe «t vindiftam minaii , fi quis eum propterea punire 
velit, graviorem quam qua Cainus ulcifcendus dicebatur. 
Sed parum apta eft hsc explicatio , n^eque contextui heque 
iplius carminis apoddfi. Placuit igitur «a, quam S. R» Hefs 
de hoc loco dedit in Hiftoria popisli Ifra«ruici g^rmanice 
fcripta Parte I. p. %%. Nempe Xamechum fefe jaclare pro- 
pter fiiios illos , qui artium adeo utilium eflent inventores.: 
Cainum progenitoi-em fuum proptei' ca;dem non etfe p\jni- 
tum , multo minus fe poffe pnAiri , (i vel iimile fcelus com- 
snififFet. Verba enim non clare dicuntcsdem ab eo effe 
patratam , £tdi funt hominis admodum ihfolentis et profani , 
^iialcs fuerunt fine dubio omnes Caini pofteri. 



GAPUT V 49 

qmebat, Deus aliam jTobolem, loco Abells, quem. 
Cainus interfecit. 26. Cui Setho etiam filius natus 
eil, quem Enofcli vpcavit. Thtic coeperunt homnes 
de nomine Jov« vocari. 0) 

C A P U T V 

Admi ex Setho profipia usqae ad Noachutth 

t. AXic efl^ catalogus poHerorum Adami. Cum 
i)eus homines creavit, fecit eos ad imaginem fuam» 
rj.Marem et foeminam creavit; benedixit iis, lio» 
minesque vpcavit ipfo illo creationis 6.vd. 3. Annum 
Adamus egit trigefimum ftipra centefimum, quando 
fiiium procreavit fibi fimilem, Sethum. 4. Q-aeni 
poftquam genuerat, vixit adhuc oftingentos annos, 
et complures habuit filiosfiliasque, 5. et anno £etatis 

non- 

0) Hsc verba refpiciunt difcrimen, quod Cap. 6, 2, clarius in- 
dicatur inter filios Dei et filios hominum. Vilii Dei roca- 
bantur, qui Z>e«?K ^^rt7«j colebant. Adamus &it filius Dei, 
Luc. 3, 38. et omnes, qui hunc Deum profitebatitur, an- 
numerabafttur his filiis Dei. Inter Caini pofteros cognitio 
Dei probabiiiter mature eft extin£la. IpJe enira remotus a 
patris fui confuetudine et reh'quorum ex femilia ejus^ horao 
natura fua pe.ffimiis, habuic fine dubio progeniem ipfo vi- 
tiofiorem, qui propterea ab iliis I)ei filiis^ fiUi hominum 
vocabantur. Phrafis CJS^S S^lp boc fenfu extat etiam 
Ef.44,5. 48,1. 



50 GENESIS / 

nongefttefiitio et trigefimo mortuns eft. 6. Sethtig 
centefimo quinto SBtatis fuse anno genuit Enofehum» 
7. PollhgBC vixit oftingentos et feptem annds 5 GUffl" 
qUe complures liberos pf ocreaflet ^ 8* annumque 
duodecimum fupfa iiongentefimum complevilTet , 
diem obiit fupfemum. 9. Enofch anno £Btatis fUae 
jionageilmo genuit Kenanem » 16* poflea vixit 
quindecim et o£tingentos annpSi pluresque habuit 
utriusque fexus natos, 11. tandemque, anno s^tsi^ 
tis quinto et nongentefimo mortuus eft. S-s. Kenan 
vixerat feptuaginta annos , cum Mahalallelem gigne- 
ret. 13. Poftea vixit quadraginta et oftingentos an- 
nos, genuitque pliires liberos, 14» ita ut decimum 
fupra nongentefimum annum ageret, cum diem obi- 
iet, 15. Mahalallel vixerat quinque et fexaginta 
r-annos , cum Jaredum filium fuum videret. 1 6. Poft- 
ea vixit triginta et ottingentos annos , aliosque pr£B^ 
ter illum filios filiasque genuit, 1 7. et mortuus eft , 
cum annum ageret o£lingentefimum nonagefimum 
quintum. — 18. Jefed anno eetatis centefimo fe- 
xagefimo quinto genuit Chanochum. 19. .PofthsBC 
oftingentos annos vivendo complevit, viditque ,plu* 
tes liberos, 20. tandemque anno EBtatis nongente- 
fimo fexagefimo fecundo vitam cum morte commtita- 
vit. 21. Chanoch vixerat quinque et fexaginta an- 
nos, cum Methufalam procrearet. 22. Fuit vero 
homo eximiae pietatis. Trecentos annos vixit, poft- 



CAPUT V 5i 

qiiani'Methufaiam genuerat, et complures utriusque 
ijefxxis habuit liberosv 23, Trecentos fesaginta quin- 
"i^ue annos Chanocli vivendo complevit. 24. Vita 
iiac fumma cum pietate exafta, deinde non fuit in 
terris, ^) a Deo quippe fublatus. 25. Methufalah 
tentum oSoginta et feptfemannos natus, genuit La- 
'mechum. ' 26. Poftea feptingentos oftogihta et duos 
yixit, et complures alios habuH^liberos, 27. tan- 
demque anno £etatis nongentefimb' fexagefimo nono 
Vita difceflit. , 28* Lamech vixerat centum et ofto 
.annos, cum fiUum procrearet, quem 29. Noachum 
vpcavit, isenim, inquiebat-, nos confolabitur ^) de 

D 2 labore 

a) Sic veitimus ^^^"'Kl phrafi Livio ufurpata I, 16. de Ro- 

-■-■•• s 

muli di^eflu. Indicatar iubitus «(f)cwiff/Kos Henochi, quein 
fequens formula , /«»?/?? eum Deuy, qaoqne indicat, quae 
de raptu Elis adhibetur. 2 Reg. 2,3. 

b) '^yf^n^'*' QuoRiani ab hoc verlao nomen n';} derivari non 

poteft, atque 01 legiffe videntur J|in^i^) dum vertunt 

^iBivuauvffst vi»oif, Hubigajitiut h&nc le£tionem prieferendam 
judicavit, et in.veriione fuapofuit: ijle requiem dabitnobU, 
At enim vero non videtur foUicitanda leftio recepta , quan- 
quain non cnret aliqua veri fpecie leftio gracovum interpre- 
tum, quoniam Codex Samaritanus et verfiones omnes le- 
Sionem textus hebriei exprimunt, atque etiam fupr^ jam 
Cap. IV, I. fimile exemplum adfuit in nomine Caini,^x quo 
apparer, Hebraeos in illa nominum notatione fenfum majis 
quam rerba reipexine. cf. Conimentarii Ca^fcOorum. 



52 GENESIS 

labore noftro admodum mplefto in cultu teivsiy cua 
Deus maledixit , perferendo. 30«, PQftquam Lamecli 
Noachum genuerat, vixit quingentos nonagirita quin- 
que annos, et complures habuit liberos. 31. Tan- 
demque anno setatis feptingisntefimo feptuagefimo 
feptimo diem fuum obiit. 32. Noachus cum effet 
quingentos annos natus, genuit Semum, Chamuiii 
et Japhetum. m 

CAPUT VI . 

Summa hominum corruptio^ propter quam Deuf omnes deJere 
decernit , excepto Noacho , quem jubet navem adificare. 



D. 



1. l-./einde .c:um crefcere hominum multitudo m 
terrarum orbe coepiiret, iilisBque eis nafcerentur, 

2. harum pulcritudine capti funt, qui de nomine 
Pei vocabantur, tf) et in matrimonium duxerunt, 
quascunque placuifTet. 3. Tum Jova, non in per- 
petuum, inquit, redafguam propter errores fuos ho- 
minesfragilis et imbecillis adeo naturee, l') conftituo 

eis 

a) hebr. fiUi Dei. cf. di£la ad Cap. 4 , 25. 

h) Verba textus funt Q^0r^ qS^J^ Q^-^s^ "'Hn nT» ib 

*niS^^ Kin. Verbum p-;, in quo maxime eftdifficuhas, 

antiquiores interpretes fere. onanes explicant per manere, 

., 0« 0, « p>ri xxTX/u,tifp To Ttvtvfnx fx,8 iy ToTt Kv^guxots rkron 

tU TQv ulum ^ix vo tivoif uirh ffotfxa?. Vulgatus : »on per-> 

.ntAHebit\fpiritus ment in bomint in igftrnumy quia caro efia 

Sytm 



CAPUT Vi 53 

Syrus ibl^fi'K'7 «0» babitdMtetc. Onkelos iyppi^ iO 

v/. ■■■ .,.►-.; " • • .-'■■■•■ :' * '■ - 

7ion permdnebii generatio hac pejjima eoram nte in csternutn» 

Tandetn Arabs in Polygl. X^\n(>n.hahitahiteit. Al- 

^tamen Symfnachus habet: * K§m7 ra 7ntvfA,i ft.& x. >» atque ^ 
Bieronymui .'m qu£Bfl:..GeneC teftatur, in-hebrso, fcvipcuin 
efle , non \iidkqhit fyiritus meus. etc. Sane non adeo facUe 
eft ad divinandum, cur il!i interpretes tanto confenfu t'}"!^ 
per JBrtw^re expHcarint. Vari^ funt virorum, de eo, conje- 
"£lur£ , quae quoad antiquiores legi pofTunt apud Vulkvum 
iii Mifcell. S. Lib. y. Cap. 5, tt Ghffium in Philoiogia S. 
p; 66. antiqusB edit. Kecentiorum plerique putant eos 
|!)^'' aut l^jT' legiffe, quam leStionem etiam Clerkus et 

Hubignittius probant. Et ille quidem ni*t ^^ vita homi- 

iium explicat, in hunc fenfurii,'queni et Chaldius verbis' 
hebr^isfubjecit: -non manebit in homhikis in perpetuum vi-i 
ta^ quam eis concejp. At enim vero, quanqnam ^Y\ ^^ ^*' 
ta dicitur, ut Ezech. ?7,,5. 6. g. Pfio^, 19, tamen durum 
videtur fpiritum- Det h. I. de vita hominibus a Deo data 
«xplicare , quod ih rocis citatis f^*y (impliciter dicitur de 

hoinihum vita. Neque |^7 five 'ti*! fatis aptutn videtur 
verbum, quod ih hac fenientia effet adhibitum. Propterea 
non folHcitandam putem te£lionem receptam, m primis 
quoiiiam necdum fatis certum eft, iHos interpretes alias lit©- 
ras legifle in Cbdd. fuis , quanquam aiia punOia fiibjece- 
rint, aut ab alio verbo JlT'* derivarint. -^ Cm^3 verti 
cxim Guffetio et aliis (vid. Sbnonis Lck. Hebv.) propter eyrO' 
ves fuos. Anriqujores interpretes vero omne^ pqr parttcu- 
Sain cauflaieui esptefferunt. Dubito. 



54 GENESIS 

eis termlnum centum et viginti annormm», --r 4-La- 
trones eo. tempore per terram grafl^banttir, Quod 
fa^um eft etiam poftqnam illij qui filii Dei voeaban* 
tur, conmibia inierant ciinj puellis eoyBfni., qili fe hi2« 
manse tantum originis efTe profitebantur, ab-his «inim 
fobole aiiai 'fiint, Atque illi flint famofi illi antiqui 
orbis hefoes. — ' 5. Cum vero Joya yi^eret ma- 
gnam efTe Hominum in terra nequitiam , omnesque 
quas animis fuis conciperent cogitationes pravas 
tantum effe ; 6. pcenituit eum fecille iiomines in 
terra, animoque fuo indoluit. 7. Delebo, inquitj 
homines quos crea,vi e terrarum orbe; cum hominesj 
tumpecora, tum alia animatia atque adeo. volueres} 
Poenitet enim eos fecifre. 8«' Koachus vero Jovas 
probabatur, r- — 9. H^c.ei^ hifi;-oria Noachi, <?) 

. ■■■;■ '■:':■■[-: :■ ■ - -'■ ■■■ ■ ■ I^Oa» 



c) infciiptjo riovi fragmentl. In qua l^lT^II!^ non poteft 
verti per geneahgiant. Nam notnina triurn fiUqrum Noao 
chi verfu decimo non poffunt argumentum conflituere tp- 
tius pericopa.. Sed fignificat i6(^om, ut Cap,^, 4. et in« 
fra iCap.*37, 2. Narratur enim , quojnoda I^Joachus a Dea 
ferV^atus fit in diluvio. — ^ In hac pericopa, quas hoc et 
tribus fequentibus capitibps continetur, creberrinia eft re- 
rura repetitio cum levi aliqua. mutatione, quam Celefe» 
E/cMorBXin Repertorio iiteratiirajoiiem. P. V.p. 185.) ex 
eo veniffe fufpicatur, quod duo monumenta^ antiqua, \n 
quibus h$c hiftoria memoria fuit prodita, conjunSim a 

MoA 



CAPUT Vl 55 

Koachus fuit vir probus , omnium illius setatis maxi- 
me-pius, ' et Deum fincere colens, lo» Chabebat 
vero tres filios , Semum, Ghamum et Japhetum,!) 
H.-cum omnes homines perditiffimi ejGTent, et omnia 
yiolentia et rapinis plena efTent. 12., Cum igitur 
Deus hanc tantam totius generis humani corruptio- 
nem yideret, et quod omnes fiagitiofiffime viverent: 
13. Inftat finis omnium hominum , inquit; Nam cum 
totat^rra illorum fceleribus repleta fit, auferam eoj 
ex ea, 14. Aedificato igitur navem d} exlignis cu-. 

preffi* 

Mofe in una hac perlcopa (int cxhibka. Fa.vet huic con- 
jeftorae praEter alia , qu$ ingeniofe « Viro Erudttiifimo ex- 
tiicata funt, permutatio n&minum divinoruni, Jehovah et 
Elohim y qu^ omnirro in his fragmentis ,^ quibus Mofes in 
cpngerenda ArcksolQgta faa vkfys «ft, Cdknt variare. cf. 
Cap. a. not. f) 

i) ,**n^n Origirtatio vocis dubia eft. Prater h. 1. legitur 
Exod. 2, 5. j- In nonnulHs Codd. (vid. Biblia Kennicott.) 
plene fcribitur fni5*n , quae lcriptio innuit radicem •) "^. 
Ckricus qutdem cpnfert Chald. y\^ ,quodut et hebr. ^D^I^ 
nonnunquam eft babitare , ut Pf 25 , 5. 6 ; hinc j)Utat Jf (^n 
proprie effe hahitntionem. Quod negat Clodius in Lex. hebr» 
felefto, et confert Arab. v^»v vel ^j^*^ coUegit^ eongre' 
gavit^ ex quo n^n tocum Cgnificet, Jn quem res colli- 
gantur. O* vertunt h. I. per xt^urov, quam vocem Syrus 
• quoque habet^, fed Exod. 2, j, j. per 5<^>fy, quam vocem 

O 4 texica 



56 GENESIS • 

preffinis cum variis ceHs r eamque bitnmine inttrS 
et foris obducito. 15.. Hebc vero fit illius exftrden-^ 
di ratio : LongituSo ejus fit trecentoriim cubitornmy 
quinquaginta iatitudo 5. et triginta altituijo. 16.. Te- 
ftum e) ei imjpones» Ipfius vera navis cnline» fc 

perne 

lejdca. anttqna eKpHcant per aream ex papyra confeflania 
vid. Biel Lex. fub voce Srt^n. Cekb. Forjlerus m libvo de- 
Byflb AntiquoruEM p. itj. exlingua Coptica explicai^ m iit, 
vox ex dtiabus cbmpofita, navis rami f. foHi fahnce, C^at 
orlginatia, fi quoque ioco Exodi aptari poflet, noftro ta» 
men non convetiit. Onkelos et Arabs bebraicum nUf^ 
retinuerunt^ Vulgatus «rc/j, Jofepbus. quoqueX^flyKlv St^ 
. male fine dubia vox hebraica fic "explrcatur?" Nam forma arcO: 

-■-■...-!■• ' -^ >' ' 

ufui, eui nj^n deftinata erat, prorfus inepta fuiflet, quod 

■bene obfervat 111. ikfzCiSflf/iV. Navigii formam necefiario ha- 

bere debuit Vo?a»Hfl;ff. ' Alias emm vi S^ufluum et aquarura! 

non potuiffet refifliere. 

e) Significatia vocabuli irf;^ incerta eft. Plerique per fene-^ 

firam explicant, a "IH J? fplendtdt, Stbultenftus in Clave. 

dialea:.p. 287. per ?£•(??««,. CGll.Arab.j)Ui3 dorjiim^ quo fane 
hoc aedificiura carere rion potuit , propter pluviam tot die- 
rum continuam. Sed multo magis difliciHa fiint fequentia 
verba: n^iJ^ID^D T^^P^^n nDK-^SNt qus vulgo ad 
*in!» refeiuntui-, quod eis msgniiudo feneilrae definiretUFj^ 
cum tamen pi-opter affixum fceminini generis neceffario ad 
niSr* fint referenda. Evoivi auSore Cafiellione^ quemi val» 
de laudatj.Ubellum 'J^o/jgaf #{?»;> de Arca Nos (infertus efi: 

Tom, 



CAPUT m 5T 

perne facies cubitale. In latere ejuS jannam apta^- 
bis,i et tres conftnies contignation^s , infimam, nie* 
diam et fupremam. 17. Etenim ego aquarum iri» 
undationem terras immittam , . qua omnia animalia 
viva fub coelo auferantur , et Gmnia qaas in terris 
furit, extinguantur. > ig. Tibi vero id beneficii trt-' 
buam. Tu una cum filiis tuis, uxoire tua, fiiio4 
rumque uxoribus hanc navem-confceridetis ^ 19. at* 
que in eam de fingulis animalibus fmgula pariaj 
marem et foeminam, tecum inferes, ut in vitafer-' 
yentur. 20. Ex fmgulis avium et animalium cuni'- 
majorum.tum minorum generibus paria fmgula vj- 
t82 fusB fervandae caufa tecum introibunt. 21. Igi«' 
tur et cibum omnis generis comportato, quo tii efc 
iila alantur. 22. Fecit vero Iv^oachus omnia, quae 
SL Deo jufTus erat. ' - .. '. 

CAP u T vn 

i^oachuf in navem cmn fuis et animaHhus omnis gemris Vi^ 

cepus fervatur^ Reliqua omma aquarum 

inundatione fereunt^ 



1. ' Ju andem juffit Jova Noaelium una cum fuis 

navem corifeenderej" quod eum unum inter omnesi 

■^^ K D 5 alios? 

Tom. II. Crit. Angl ) qui hsc verba de tefti eulmine ex" 
plicat, quod per totam riavis longitudinem uniuscubiti fuc» 
rit. Quem fenfum verba hebraea videntui* adfnstterg. 



58 dENESIS 

alios ,ej«s aetatis Ver e pium reperifTet » 2." ex omnibuff 
animalibus mundis fecum recipere feptena paria, ex 
immun^is yer o tantum bina de , finguHs y 3. , fimili- 
ter de avibus, mun dis a) feptena paria , ut eorumi 
senera in terrarum. orbe confervarentur. 4. Nani 
j)oib feptem dies fefe pluviam Jn terram elTe demifi' 
furum, quadraginta dies totidemque no£les duratu-? 
r_am,^qua amnes res ereat^ in terra exiftentes fint 
delendsB. 5. Noaclius igitur -omnia diligentei<. exe* 
«jutus eft, quas Jova jufTerat, r 6. Agebat y.ero an-» 
iLum. aetatis fuas fijxcentefimum,j cum- aqnae terrani 
inundarent. 7. Cujus diluvionis vitandss caufa na-«- 
yem' illam confeendit , ^um ipfe , , tum et ejus filii » 
coBJux et fiUorum conjuges. 8, De animalibus muu'. 
dis et immundis ,• nee non de avibus reliquisque be^ 
iiiis 9. paria, mas et fcemina, ad Noachum in navi-. 

gium 
1 ."-^^ •'.■■■'■• 

«) In Codice Samaiitano addltur l^tOrt , quod etiam lege- 
runto? et Syrus. Sed non Viilgatus, Onkelos, Anbs. 
Oppofitio ad verfum praecedentem videtur hanc leSionem 
probare. Sedr conftat, Hebraos nori feinper fatis acciira- 
tos elfe in repetendis iis, quae ex antecedentibus poflunt 
tntelligi. Multb minus in texttlm recipiendum putera, 
quod Hubigantius vuk, qus ol o praterea habent; ^^ «V« 
ftKyTUV ruv ftirtnwy t«v fi^ Met^otguv iio iio etptrtv tfg^ S^^Xv,' 

Kam manifefle hajc fimt a glpfTatore,/ qui hunc verfura 
fimiUimum faceie voluit pracedenti. QUod ipfum etiam 
priorem leSionem fufpeftam mihi facit. 



**"■ **-■' 

giiim introinjfra fant, quemadniodum Peus.j^fferat* 
i o, Exaftis t?indem.. feptem, dieb.its aquce terram in« 
UAdarunt, :^ I , Anno, setatis HqacM fexcenteftoej ^ 
die, feptimo. decimo meniis feeundi ^) foiites Qcea'" 
jii magni proruperunt et nubes Jmmenfam aquarum 
v2n> '0fi[ud'eriint: r i3. Siq imbres per cm^^^nta dies; 
cdhtiinuds toti^emque iib8;es cecidere. 1 3, Ea ipfo 
^ie iJJo^dius ejusdemque fiiii , Senius ^ Chanius et Ja- 
^li^etus , eonjux ejus , et tres filiorum conjuges ^iayem 
confcenderunt, ; .14, Una eum omnjbus animaliuni 
generibus diverfis,cum majorum tum minorum,:nec 
^on volucrum variarum. 15.- ■ Ingrefla vero iunt 
JSfoachi navigium orrinia animaiia;, qu» fpirituni vi- 
taiem trabunt, paria^ 16. mas et fcemina, qu^m- 
, admoduin Deus Noacho julTerat. Quo fafto J6vft 
ipfe fores obftruxit. c) 17.. Cum vero terrae inun- 
datjo per quadragiiita dies qontinuaret, aqu» aded 
e.xcr everurit , ut navigium ; fup er terr am, ^ttoUerent « 
jgV et qum-.indJes magis magisque crefqerentv ferri 
■■ -■' ' ■ ' ■ ■ . . ■ tieeplt 

' h) h. e. Novembris. Ant€ exitum ex Ae^^to IfrgeHfji? au» 
' niira indpiebant ab 0£lohri.menfe,_qui£oft'e« «is f iiii ¥©• 

bant. 



. .Nempe quoniam Noachus foris rimas januae bJtumin^ oh- 

. ducere non potejat, Beus iple cura &a profpexit, n« aquc 
poflet perrwmpere. 



6c> GENESIS 

tcepit per aquas. 19. Quae tajidem tantopere au-s 
0:® funt, lit nbn tantum altiirimos mbntes sequarent^ 
50. fed ad quindecirii cubitos etiaiHr fuperarent. 'rfj 

' 2i.Sic 

d') Num diluv/um totum terrarum brbem inundaiit, an^re* 
gionel^tintum eo tempore habitatas, diffentiunt interg^re- 
tes. Ego quidem facio cum his, qui pofteriorem lentens 
tiam defendunt. i. Confilium Dei fdit delere genus humd' 
mm. Jaravero Nbichi tempore nondhm- tota terra liabi-' 
tata eft. 2. Vocabulutn' owBir, non-probat inundationem 
fuiffe univerfalem. : Conftat muitis in„ iucis 72 inteUieen-- 

- dumefle'tamum de re, (ive loco, de quoagitu^. Sic G.ap^ 
2, 19, so. Adamum omntbus animalibus nomina dedifte 
mrratitr. Ezech. 31 , 6. fub arbore, cujus iraago efle de- 
bebat rex Aegypti , nidificaffe dicuntui: ootwj aves cceli , et 
«jmnes ferae agreftes genuiffe. Sic quoque Dan. 4, ig, 
Igitur omnia atiwtaHain navem intromiffa ftiiit earum regid- 
ffa«»v quae aquis -erant inundandae. Sic quoque de «iew/- 

Jiw-fentiendum eft, quos aquae fiiperarunt. Neque verba 
/ttfc emni cvdo contrariam fententiam prpbant , , fiquidem in? 
terdumetiam de finitimis regionibus adhibentm', ut Dleut, 
j^ 2j, ^ 5. Hac hypothefi admiffa multas objeSjlones re- 

- tnoventur , . ad quas nqn nifi multts miraculis admiflis, h,; e. 
-: cotitfra omnem . veri fpeciem,' poteft vefppnderii v. c. quo* 

. snodo anirnalia aliarum mUndi partiam.indigena», rAfricaB 
' xiimirum et Americae, a Noacho 'eK"femotifHrais illis ielio- 
liibus in Mefopotamiam fint deducla , cum pabulo finguHs 
. |>roiirio, « quomodo ab eopoft diluvium in patriain fiiam 
- iterum fint dimiffa, vid. S. R^J^^^^j/a/fj» in Differtt. fupe? 

■' ■ ^'--Reli. 



GAPUT vn -fl 

21. Sic..exfpirarUnt omnia terrse animaliaj volucresfj 
•pecora et fer^ , omnia omnino terrsB animalia et 
omnerhomines. 22. Omnia, inquam, quae in ter- 
ra continenti fpiritum vitalem riaribus ducunt^ ex* 
tinfta funt. 23. Quicquid in terra fubfiftebat, cuiu 
de hominibus tum de animalibus, beftiis et volucri- 
bus>, periit, Noacho folo, et quee cum eo in na- 
ve effent, fuperflite. 24. Exundarunt vero aquss 
fuper terra cent:iim et quinquaginta dies, 

C A P U T VIII 

Woftquam aqua diluvii decreviffcm et terra ejfet fccata^ A?b*i 

chus cumfuis mvigio egredittir^ et Deo facrificium 

offert^ qtiod hic acceptum hahet. 

- .X ■ . ■ ■ 

j, X um Deus Noachi omniumque qus cum eo £n 

jnavi- 

Seligione P. II. Obf. III. — lUuilris Michaelis quidem 
urget inprimis, quod aqua cemum et quinquaginta diet 
fiipra montes aUiffimos ftetifle dicatur, quod fieri non po- 
tuiflTe exiftimati nifi univerfale fuerit diluvium, quoniain 
aqua aliasi neceflario defluxiflet , nifi in alits regionibua 
aquali ftetiflet ahitudine. Ai enim veroVir Celeb. videtui: 
prafiipponere , aquaii«per illud tempus, quo in taiitam al- 
titudinem excrewtj nullum amphus habuiflTe affluxuiu 
€x meatibus terrae fubterraneis. Sed fi contrarium admit- 
tatur, quod etiam ex Cap. 8, 2. 5. colligi poteft, nihil ob" 
ftat, quo minus aqua propter perpetuuiji affluxum tamen 
per tot dies montes altiiEmos fuperareL 



tk ' dENESIS _ 

itiavigio efTent ammalium memor , fpirai^b jufllt veii» 

tum, quo aqtise in tetra defidere toeperUnt. 2. Ttim 

>0l3ftrti£ti flmt Oceani fontes, ne<i imbres amplius 

de c<3elo cadebant. 3. Igitur aquse continuo e ter^ 

» a * diffluentes magis magisque imminUtse fimt pofi 

eentum quinquaginta dies. 4. Decimo feptimo die 

Jnenfis feptimi a) navis delata eil in Armeniffl ^J> 

tnontes. 5. AqU£e Vero continuo decrefcebant, us» 

que ad decimum menfem, cUjus primo. die nion- 

tium cacuipina confpiciebantur-. • 6. Finitis quadra- 

ginta diebus Noacbus navis fenellram aperuit, .7;. at- 

qu© corvum emifit, qui avglabat et revolabat, do* 

flec aqua in terra effet exficcata. 8* Deinde co- 

lumbam emifit, ut xefciret, num aqUa e terra de- 

flu^ifret/ 9. Sed cum illa non iiiveniret ubi quie* 

fcere pofTet, rediit ad feUm in navem, qUoniam ter* 

ra.adhac aquis tefta erat» Noachus igitur porrefta 

manu eam ad le ^n navem recepit. 10. Cum dein- 

de alios feptem dies expeftaffet, iterum cqlumbam \ 

emifit. 11» Quse circa vefperam ad eum rediit, 

olesB folium^ quod decerpferati foflro tenensi E 

«[uo Noachus intelligebat, aquas e terra defluxiffe» 

12» Interjeftis aliis feptem (^ebus columbam emi* 

lity qu3B non amjplius ad eum rediit* .13» Anno 

,pri« 
^ «) Aprilis. — 

*) hebr. montes AiaMt. nd,Bochartus inPhalfig, Ub.I. C8p.> 

•) Julii. ' 



primo et fexcentefimo , primo primi menfis die^ d^ 
aqua in terra erat lexiiccata, quod Noachtis remoto 
navigii teQo ihtellexit. 14. Septimo et vicefimo 
tandem fecUndi menfis ^) die tota tierra fuit exfic*- 
ttata. — — 15. Ttim Dfeus juifit NoacKum 
t6v nivigio tegredi una cum GohjUgfe fua, filiis eo- 
rumque uxoribus , 17. omnia qUoque animalia> 
aves, beflias et quascunque in terra vivunt, fecum 
educere, Ut per terram iterum dilpergerentur, pro-- 
pagarenturj multiplicarentur. 18. Efcenderunt igi- 
tur navigio Noachus cum conjuge fua, filiis eorum^ 
que conjugibus, 19. omnia animalia, aves^ be- 
ftiae, fecUndum varia fua genera. 20. Noachus ve- 
^■0 in ara fovse exftrufta immolavit de omni peco* 
rum et avium mundarum genere. 21. Quod facri- 
^cium/) Jova acGieptum habuit, atque apud animum 

fuum 

d") lcil. virae Noachi, fecunJum Cap.7, 11. unde et of a^di» 
derunt iv r^ ^wrj rx Nws , fed ttullus reliquorum interpretum» 

*) Quoniam diluvium incepit feptimo decimo die meniis ft- 
cundi, integrum annum et dies undecira duravit. Qv\ fi 

_ efl annus lunaris, uti pvobabiie eft, trecentorum qQinqua" 
ginta quatuor dierum , illis undecim diebus computatii 
vera diluvii duratio fuit anni integri folaris , qui trecentos 
fexae;inta quinque dies complet. Hacc Michaelh. 
f) nirt"'^rT n^n »" \.mm vulgaribus explicamr odorncqutt" 
fcmia t fuavitatif, h.e. fttmme gratus, aut fuavis, ex att- 

ftori- 



64 GENESIS 

fimm ftaiuit , ntinquaiti amplitis terram homiriam 
canfia. Cquorum qmppe conatus omnes pravi tantuiu 
clTent inde a pueritia) ita perdere et dellruere, ut 
«mnia animalia viva. perirent^ quemadmodum tum _ 
quidem faftum eflet. 22. Nec unquam deincepSj 
dum terra eflet , intermiffuras e£{e vkijfitudines ie^ 
snentis et meffis , frigoris et caloris , «ftatis et hie» 
snis, diei noftisque» 

C A P UT IX 

t)eus heiie precatur Noncbo ejusque familtes, concedit ^«i 

mrnis ^ fatiguiHis vevo intirdiciu iridem ut fignum diltcvil 

fioft iserandi conftituit. Noachui -ex vim recens phntat9 

ebrius ridetur a Cfjamo filio fao. Cui propterea im^ 

premur^ Semo comra et ^a^beto faufte, 

Oininatur. 

s. l^oachum vero ejusque filios bemgne Dfeus eft 
allocutus his verbis: fcetificate et terram numerofa 
prole complete. 2. Timori et terrori eftote omni« 

bus 

^orhfite rm. «t Viilgati , iajK.^ svu^lccsy odor fuaiiitatis^ Non 
snale qaidem quoad fenfilfti , nec, tatneii fatis accurate. Sub- 
ftantivum nin^^ explicandam eft ex phrafi TOn TVyfX 
fupeft:ere facere iram^ h.e. plac^re, Etech. 21, 22^ 24, ij. hinc 
fubftantivum nlH^!! expiatio f. placamen ^tX^^Wy^ XV*\ 
odor placaminis fepe de lacrificiis dicitur per upS^fujrMecS-ttcty^ 
quafi numen facriScii nidorem olfaceret, eoque plicaretur 
«t obkSaretur, pro quo verba propria fubftituL 



CAPUT iX ^5 

bus,terr£B : ammalibtis et avibus. OmnJa-qusB in ter- 
ra vivunt, nec non pifces ..maris veilfge volantati 
permittuntur. . 3« -Omnibus . animalibus vivis vefci 
.poteftis , i^t . herbam yiridem. omnia -, yeftris - ufibus 
trado. 4. Modo carnem cum vita h.. e. Canguina a^ 
.2ie >comedatis. 5. ^Animadyertam in omne animal,, 
quod hominem necaverit, p.oenasque repetam ab 
omni. homine, .qui alium interfecerit 6. Qui c£e- 
dem .commiferit, fupplicio. debet affiei-i- ego enini 
hominem ad imaginem meam creavi ^^ 7.V0S ve- 
.To genus veftrum larga fobole propagate et in terra 
augeamini/ — —7 S. Porro Deus Noacho ejus- 
que filiis dixit : 9. En ego vobis pofterisqueveftris 
promitto, 10. fimul.quoque omnibus animantibus, 
avibus et befliis, omnibus, qUcB^ vobiscum navigio 

- . ^greijla 

ft) hebr. "jp-t 'Jt^Si^li i» W«f ejttr, fanpiinb ejufy *|>3T ek- 
pilcat ^t^ quod clarum eft es Davt. 12 ,25. 

. 'h) In cpntextu hebi% eft". nam iw imagine Dei fem hominem, 
ConftruSio verborum mutatfl eft. Nam quoniam verba 
* Dei funt, efle deberet: adimaginem medm faci hominem» 
01 5 habenc l»eV«, quali legitfent ''»J^'»^^\ Vurgatus: 
ad imaginem quippe Dei.faciuT efi )jomb. Sic quoque iSyrus 
q. e. n^i^i. Leaiorecepta fana videtur, repetendum eft 

C3^n7j< poft niSfJ^v lilYeifione tariien conftru^ionerat 
ftrVandam putavi. 

^ ■ • : ..■ ■■-.-■ :■ - : ' E-'^:- '^. 



egrelTa funt , 1 1 . promittp , inquam , vobis , neqtt^ 

aniinalia aquarum inundatione amplius perditum iri-, 

neque terrani'^ diluvione iri in poilerum corrupturfi;. 

12. Pignus vero illius promilTibriis, pergebat Deus, 

quam vobis omnibusque ^nimalibus, qu£B apud vos 

funt, in perpetuum dedi,^ r3. arcus meUs in nubi- 

bus fit. Hunc habfete pro pignore illius promiffionis 

terrse datse. 14. Quarido terram obrilibilavero, ar- 

'cus ille in nubibus confpicietuf. 15* Tum Vero 

memor ero promifiTionis vobis oriiriibusque animali- 

bus datffl. ISfOri amplius aquarum intindatione cor- 

rumpentur. t6. HUriC igitui: in riubibus arctim afpi- 

ciens recotdabof iiujus promiffionis iriesB omnibus 

animantibus et creaturis datfe. < if. Hoc igitur, in- 

quiebat i)eUs Noaclio, habetote pignUs promiffionis 

•©mnibus in terrairUttl orbe animaritibUs dat«. — — 

18. ISIoaciiUs tres liabebat iilios^ qui cum eo.nave. 

egreffi erant^ SchenitimvChamurii, qui pater eft Ca- 

naanis et Japheturiii i9- quorunl pfogeriies per 

totuHL terfarum orberii diifufa feft. *«* *^ 20. Noa- 

chus vero agricUlturfie deditUs, vineas coepit confe- 

rere. 21. Aliqtiando cum ex vino Inebriatus nudus 

in tabefnaculo jacefet, 22. vidit Chamus pater 

"Canaanis pudenda pattis fui) idque Schemo et Ja* 

pheto duobus fratfibus fuis fefiUflciavit. 23. Hive- 

ro pallio, quod ambobus fuis humeris iiripohunts 

retro gradientes.^patris ftji verenda tegunt. - Averft 

erant 



JCAPUT ^IX <S7 

, pT&nt eorum yiltus , jita ut patris fui yetenda non 
viderent. . ^24* Noachiis qwatn. viniim edormiffet) et 

, certior elTet faftus dexeo.^ qtiod filius. fuus natu mi- 
nimus igii fecilTeti s>5. dixit: Infelix fit Canaan, 
perpetu^ fratrum fuorum fervituti fit- addiaus, 
s>6. Laudetur Jova Deus ScliemiV Canaan vero fit 
«ejus fervus.- S"?. Portunet peus Japhetum et habi- 
tet in tentoriis Schemi , Canaan vero fit eorum fer- 
vp. O .""** 28. .Noachus cum poH diluvium tre- 

. -*' — cen- 



c) O* et Vulgatusn^"» vevtum RrX«*^y8e/, ^ilatety quos 

. recentioies inteipretes fequuntui-j ex figniticatione Chaldai-* 
ta et Syriaca verbi nnS) neque fenfu incommodo. Sed 

uly iigniffcat eiiam Meraiem , mmiificum efTe , et fic Arabs 

veEtit (j-^£Si> quem in verfione fecutus fum. Sequens» 

p^"» conftruo cum O^TI^^C non cum t)P\ ^c quogue 
Chaldaus et Arabs. Neque difficilem habet li«c fbrmula 
explicadonem , refpondet enim «-w f^^'» in prjecedenti mem- 

bro., Sed qUoad pronpmen ^O^ quod in utroque.verfu 

legitur, eft ambiguitas qu^dam. Poteft enim in fingulari 
et plurali verti. Onkelos et Syrus in verfu 26. et 27. per 
pluralem vertunt. -Arabs et Syrus in fingulari. Jonathan 
«0» e. in verfu 26. in iiugulari, fed in, verfu 27. in. plurali , 
(in Cod.AIex. Vaticanus habet «vrS) ei bi guidemreae vi- 
dentur vertiffe , quoniamjnt verfu 27».uferque fratrum Semus 
ec JaphetHS nominantur, ' - 



68 GENESIS 

xientos qmnquagmta annos vixilTet, completis nonx 
gentis et quinquaginta annis e vita disceflit. 

C A P U T X 



i.H. 



Orjgines geKtium Mojis atate cekhrionm ex 
trihui Noachi-fiiis, 



r 



■xc efi genealogia filiorum Noaclii , Schemij 
Chami et Japheti, quibus pofl diluvium nati funt ie- 
quentes : d) i: Pofteri Japheti funt : Gomer , Ma- 
gog, Medi, Graeci , Tubal , Mefeg, et Tiras. 
S- Poileri Gomeri funt Afcenas , -Pviphat et Togarma. 
4. GrsBcorum colonise funt Elis , Tarteffus , Italia et 
Dodansei. 5. Ab his originem habent regionum ex- 
terarum incolfie, lingua, genere et natione diverfi. 
6. Pofleri Chami funt Aethiopes , Aegyptii, Phud et 
Canaan. 7. Aethiopum colonige funt Seba, Chavi- 
lah, Sabla, Rama, Sabtcha. Colonise Pvamse funt 

Scheba 

tf) De his gentlum originibus omnino conferendus' eft Bo- 
chanusva. Phaleg f Gebgraphia S. quod opus amplininium 
connnet in hoc caput Commentariuni. Cui addendus eft 
tll. Michaelis in Spicilegio Geogiaphiae exterff Hebraeorum 
poft Bochartum ; cujus frima pars prodiit 1769 , fecutida 1780, 
GoEttingae. Brevitas nomlarum , quas verfioni fubjicio , non 
permittit, ut horum nominuiii rationes reddam. Qui eas 
Jcire velint, legant libros laudatos , in quibus mag^io doftri- 
jiae atque^erudhionis apparatu de fingulis differi^ur. 



CAPUT X 69 

Sclieba- et neilan'. 8. Gufch genuit Nimtodmii , q-ui 
primus fuit potentia infignis. 9. Fuit autem artis 
venandi -inprimis peritus;^) unde dici folet : uti 
Mmrodus venator eximius. ■ 10. Initia regni ab eo 
conftituti fuere Babyloh, Edeffa, Nefibis] et Ctefi- 
phon in^regione Sinear. 1 1 . Ex qua egreflus eft Af- 
fur,.qui Niniven, Rechobot, Calah, 12. et Re- 
fen ajdificavit, qifod Niniven et Calah interjacet at- 
que oppidum eft permagnum. — 13. Aegyptio- 
xum colonise^ funt Lydii, Anamsei, Lehabsei , Naph- 
chilsei, '14. Patriffei, Caslichsei: quorum coloniae 
fuerunt Philiftsei et Caphtoraei. is- Ex Canaanis 
iilio primogenito originem habent Sidonii , et Chittaei, 
16. Jebufitee , Amorita^, Gergafitse, 17. Chivsei, 
Arksei et Sinnaei, 18. Arvad^i, Semaraei, Chama- 
taei; -poftea et ulterius progrefii funt Cananasi, 
19. ita ut eorum termini paterent a Sidone usqu© 

ad 

l) hebv. is fuit nliT' ''-3£5 7 1''!^'"*!^)! /o»"^''^ venatione cd- 
ram Jova, qu£ nonnulU deteiiorem in partem interpretan- 
tuv , quafi tyraDnidem in alios exercuerit. StA alii reftius, 
uti arbitror , explicant ex idiotifino lingua: , quo magnitu- 
do et excellentia rei adhibito nomtne Dei indicatur. Forti- 
tudo ejusfine dubio caufe fuit, cur alii lubenter ejus im- 
perio paruerint. Magnum enim erat illls temporibus, qui- 
bus homines vitara paftoritiam agebant beneficium, fi in 
jentoriis fuis a ferarum impetu tuti reddebantur. 



70 GENESIS 

ad Gerarem , Gazam , Sodomam 5 Gomorrham , Se«^ 
boim et Lefcham, 20, Qui omnes iunt Clrami' po« 
ileri, diverfi in genere et lingna, diverfariim qiiei- 
que regionum gentes, — 21, A Semo mtiltfie gentes 
habent originem, ' Hic efl; pater Hebrseorum , frater 
Japheti natu majoris, 22, Poileri ejus funt Ela- 

mitae^ 

c) Valc^e labarant interpretes in hujus verfus explicatione, 
inpiimis in priori ejus membro {^^jJT^DA 1^'? Ot^^% 
Primo non apparet, quid fibi velit iftud 0J|, etiam, quoque^ 
Deinde j^lJ^ non poteft conftrui cum paffivo "iV"'» ^^^ 
enim deberet yy Sma nati junt filii mam ipfu Et tamen 
omnes Codices et verfiones confentiunt in-leflione recepta» 
Syrus tantum *l'^'» aSive legit : et Semus genuit etiam ipjfe etc, 
In qua leftione tamen remanet dubium iUud , cur de Semo 
narretur , cum apqne ac fratres fuos filios genuifle. 111, Mi'* 
chaelii in Spicilegio P, II. p, 64. nihil interpreti pragter cQn« 
jecturam relinqui arbitratur atque illud Q^ prorfus vuU eli« 
minatum, -— Sed tamen putem poflfe locum fuum tenc«» 
re, dummodo non ut particula vertatur, fed ut fubftanti» 
vum, (quod in aliisjquoque Hebrasorum particulis nonnun" 
quam fieri debere, a ScbuhenJto^Scbrcsderot et aliis obferv^- 
tum et exemplis probgtum eft. cf. QhjJ^us p, 361.) Jam v«« 

w/ 

'o f^ fignificat, multus fuiti ahundavit^ et fubftantivum 



u, l 



*^ capiam et ahuadamiam, Qu$ iignificatio aptiHima h Jo 
videtur: £? Samo nata ejl copa^ hoc eft aliis vevbis; Semm 



CAPUT X 71; 

niitge , AiTyrii > Arphachfad , Lud et AraLm. 23, Araia 
iilios habebat, Uzum , Chalem , Gederem et Ma- 
fchum. 24. Arphachfad genuit Schelachum atque 
hi? Eberum, 25. Duos vero habebat Eberus filios., 

aliuia 

fatermukarumgentiumfuit. •— ji^fj^ vero conftruo cum 
fequenti "»321^ , hic ejl pater omnium Hebraorum. AiTen- 
tior enim illis qui '^^J^ pro nomin^ propiio habent illius 
Eberif qui verf 24, nominatur, Nam qui '^^]} ''^!!! de 

incolis regionis transeuphratenfis explicant, ufum lingus 
habent repugnantem, fecundum quem *13V poft ?3 ^^^ 
'iS pofitura fempereft nomen ptoprium. Nunquamve^o 
jD additur prsepofitioni , ut taceam eUipfin rS *ini fane 
duram. cfiNum. 24,24. ubi '^^C^5«J opponitur tw^^J^. <--• 
Clerici aliorumque objectio , fenfum efle frigidum , fi dto 
catur pdfteros pronepotis "efle qiioque proavl pofteros, re- 
movetur, fi admittitur priorum verborum explicatio quam 
dedi. Sic enim Mofes pergit enumerare gentes iftas mul- 
ias, quarum pater fit Semus. Tandem ultima verba Tl^? 
/"IJirT D3'' per rationcs chronologicas non poflimt ali° 
ter intelligi , quam quod Semus frater dicatur Japheti 
iiatu majoris, coli. Cap, 11, 10. et Cap. 9, 24. Chamus di- 
ierte natu minimus dicitur. Ratto vero aliqua faltem, fi 
quoque non omni modo fatisfaciat, cur hoc a Mofe hoc 
ioco repetatur, reddi poteft ex priorum verbomm interpre- 
tatione: Semum nempepatrem multarum gentium non in* 
feriorem Japheto fratre fuo natu majore fuiflTe illo honor? 
' aut feliciiate, 

E4 



72 GENESIS 

alium quidem. Pelegi nomine, quod ejusffitate tetTS^ 
fuit divifa; alium, illius fratrem Jokdaneih. > 26. Ab 
hoc Jokdane- driginem habent: Almodad, Schalepli, 
Chozarmaphet , Jarlach , 2 7, Doram , Ufal , Dikla, 
S8. Obal, .Abimaelf> Scheba, 29. Ophir, Chavi- 
lah , Jobabj hi omnes ab Jokdane orti fant. 30. Quo* 
rum habitat.iones a Mefcha usque ad Sepharam pa- 
tent, quEe fegio montana eil Yerlus Orientem. 31. H2 
funt Schemi pofteri in familiis fiiis et linguis diYerii,^ 
diverfarum regionum, gentes., 32. Atque hi funt 
omnino pofi.eri Noachi, fecundum famHias varias 
gentes cojillituentes , e quibus omnes aliarum r^gio- 
num gentes ort® funt poft diluYium., 

CA p UT xr 

Jrnii conatiit hoinimrti de urhe et turre exjlruenia. Stm^ 

us^ue ad A^ramum pofterk Teracfnu ASrami pater- 

ex Ure ClmldaQrum m^ mtgram 

Charanefn perveniK 



.0 



mnes homines tunc ujia eademque lingua "Hte» 
bantur. 2.- Proficifcentes vero ex Oriente ihvene- 
runt vallem in regione Sinear, in qua confederunt. 
3. Hic alter alterum ebepit cohbrtari , ut lateres fa- 
cerent, et coquerent^ quibus pro lapidibus , bitumi- 
ne vero pro luto uterentur, 4. eo confilio ut ur- 
bem exflruerent et turrem eximiae altitudinis , quae 



CAPUT X! 75 

$js fignum effet, d) ne per ojrbem dilpergerentur. 

5. Tum 

d) iiebr. MSi" jQ W liS nt:*>^l Multl interpretes haEC 
yerba explicant de fama et gloria, quam fibi ifli homineS 
hujus turris exftruSione parare voluiflent." Quanquam ve- 
ro hffc phralis : facere J^i mthen , nonnunquara in hunc 
fenfum dicitur , tamen hoc loco contextus nuUo modb ad» 
mittit hanc explicationem. Etenim tum non coh^ret fa- 
ftum ipfum- cum confilio , five /f?«f cum inedio, Ille\effe 
debebat, ne difpergeretitur ^ hoc , exftruflio mbis et Qt^* 

Quidi qusefo, gloria apud pofteros conferre poterat ad 
finem illum obtinendum ? — * Que cum viderent alil 
interpretes fibi non refpondere,'varias inierunt rationes ad 
ea concilianda. "E quibus tamen una illa cuin verbis textus, 
tdm hiftoria apta videtur , quam Perizotiius In Origg. Ba- • 
byl. Cap. VIII r— XIV. fufe probant. Nimirum CDt^' I^-l. 
e{^<ifgnim, atque hujus turris exitiuftores, qui cavere vo- 
"lebant, ne difpergeretttur , {"perafCe ^ neque id temere, fe per 
pafcua et prata vagantes hoc figno eminus confpeclo facile ' 
fede;s fuas reperire pdffe. Safis quoque pfobavit Perizottiur 
figriificationem /g;« ^ t^ Q^ ex Jef. 55 , ij. ubi r^ f^Sj^ 

jungitur atque ex Gap. 56, 5. ubi fynonymum eft tS "^^ 
quod Jtgnum et mottuttjenttm notare plane apparet ex 
iSam. 15,12. et 2 Sam. 18, 18. Quibus locis addi poteft 
a Sam. 8? i?- ubi n^iTatur Davidem fignum eminens f. tro» 
p2um erexifle propter vi£loriam de Syris reportatam. Ori- 
^ go eft V+u. etnitiuit , excelftis fuit. Epitpmen diflertstionis 
Perizonianae fuper hoc loco dedi in Prgefatioric ad F/ahotii 
Prolegotnena pag. XII. feqq. 

Ej 



74 GENESIS 

5, Tuin^Jova cocIq defcendit, ut yideret hanc' ur-- 
t^em et turrem qujim homines exftruerent , 6. et 
dixit: una eft. Gmnium Ungua, neque n^imis arduuia 
eft cQnfilium, quod fufceperunt , quin illud exequan- 
tur, 7. Jam defcendamus et "confundamus eoruna 
linguam , ita ut alter alterum non intelligat, ^) 

' ^ 8, At^ 

b) Semnda putavi vejrba textus in veifione, quoniam in- 
teUefttt non fnnt diffidUa, et nemo Facile hunc Dei e ccelo 
^efcenftjm ejusque apud fe deliberaiionem , quid faftp 
bpus fit, fecundum Uteram inteUiget, Nan-antur haec ex 
iftiperfe^a iUa primorum hominum de Deo et effeftuum 
divinorum cognitione, de qua di^um efV ad Caput II. 
Miracurum quod videbant in Hngua? cpnfufione. inter 
ipfos parratum , non poterant nifi Peo tribuere. Re3;e. 
JSed Deum non nifi praefentem hoc miraculum edere po- 
tuifle, hoc tum quidem fibi perfuadebant eo facilius, quo 
frequentiores vel faerant', vel adhuc erant vifibiles Dei 
fpparitiones, jEreriim vere mjraculo quodam Deum hu- 
jus turris ejcftruflionem impedivifle, verba textus docent, 
quae non poflfunt nifi de fingu^ confufione explicarf. 
Vitnnga quidem eam de ammrum dijjl^njtone et conjilioi 
rum diverftate inteUexit, fed foiide eum refiitavit Pmzo. 
«jar 1. c, Cap. IX, p. 91Z' feqq. Qiii prapterea beiie often- 
dit iUam labii confufionem non conftitifl*e in origine v«- 
tiarum linguarum, fed ad tempus modo Immiflam fuifl!e 
gd impediendos iftos hominum conatus; Hnguas vero va- 
rias et diverfas, five potius mutationes Hnguae primaBV» 

ertas 



CAPUT XI ?S 

g, Atqiie hac ratiojie Jova per totmn t^rrarum or* 
I^m homines ;difperfit, qui ab yrbe sedificanda mox 
deiiftebant, 9, Propterea urbs illa Babel (h, e, con-. 
fufio^vocata efl, quoniam ibi Jova lingnam homi-' 
nVitn Qonfudit easque per omnes terrarum regiones- 
difHpavit, — " "^ 10, Sequitur Sghemi genealo-- 
gia, Schemus anno ?etatis fu£e c-entefimo genuit Ar*' 
phachfadum biennio poil diluvium, jr, Deinde vi-- 
xit quingentos annos et plures utriusqu^ fextis libe« 
ros procreavit. 12, Arphaqhfadus anno setatis fuas 
quinto et trigefimo Schalechum genuit* t.3. Poftea' 
quadi^ingentos et tres annos vixit et complures vjdit' 
liberos. 14, Schalechus vixerat triginta annos , cum 
Bberum ~ procrearet , 1$, poftea quadringentos et 
tTes annos vixit, aliosque utriusque fexus liberos ge« 
nuit, 16, Ebero anno astatis quarto fupra trigefi-' 
mum natus eft Felegus, 1 7, Vixit deinde triginta et 
quadringentos annos, et plures habuit utriusque fexus 
liberQS, ig. Pelegus anno «tatis trigefimo genuit 
Reuhum, 19. poftea ducentos et novem annos vi- 
3dt 5 aliosque utriusque fexus liberos procreavit, 
$0, Vixerat Reiihusduo et triginta annos, cum Se-< 
rugum progrearet, 21, Quo fafto feptem et-ducen- 

tos 

ortas elTe lisdem ex caufis, ex quibus conflat linguis re» 
ccnrioribus infigries effe mntatiqnes illatasj — . S^i l^. 
gendus eft ipfe Peyizonm^ nec legifTe poenitebit. 



76 GENESIS 

tos annos vixit, pluresque fUios filiasque habuit, 
22. Serugus triginta annos vixerat, cum Naclioreni. 
procrearet. 23. Poftea vixit ducentos annos, alios-* 
que ex' fe natos utriusque fexus liberos vidit. 
24. Nachor anno astatis undetrigefimo Terachunx, 
procreavit. 25. Poftea centum annos et undevigint^ 
vixit, aliosque iilios filiasquQ.habuit. 26. Terachus 
Abramum , Nachorem et Haranem genuit.pofi: an- 
num setatis fuse feptuagefimum. — — ; ■37. Te- 
rachi genus ficfehabet: Terachus genuit Abramum j? 
Kachorem et Haranem; atque hic quidem filium har- 
buit Lotum. 2S. Ipfe vero vivo adhuc patre fuov 
Teracho Ure Chaldsorum, ubi natus fuerat, mor- 
tuus efl:. 29. Abramus et Nahor quoque uxoresdu- 
xerunt; illius quidem uxor'Sarai vocabatur; hujus 
vero Mika, quse filia fuit Haranis et foror lifcse. 
30. Sarai^vero flerilis erat et fine fobole. 31. Tiim 
Terachus Abramum filium, Lotum nepotem ex Ha- 
rane, Saram nurum fuam Abrami filii fui conjugem 
€X Ure Chaldffiorum eduxit, O ut in Cananaam prq^ 

ficifce- 

*) In textu hebrsEO legitur : DJl^? ^NV"''1 ^^ exierunt cum 

iUis: Sed quoniam praEcedit Ttp'''} 'e^io Cod. Sam. videtur 

praeferenda DHIJ^ i^Vl"'''^ eduxit ' eos. Sic quoque o\ 0, v^ 

Hijycn.ytv uvriis. VulgjStusiei^ajTiV^o/. Syrus in firigularilegit 

,C<TlJ;QU *CSU0 et egreffas eft cum iUis, 



CAPUT XI 77 

ficifcerentur. Cum vero Cliaranem vemffent, ibi 
confederunt. 32. Terachus vero vixit omnino.quin- 
^ue annos fupra ducentos, et Charane mortuus eft. 

C AP U T XII 

Ahramus jujfu Dei in Capanaam proficifcimr unn cum Lq- 

V, go ihique primum a^ Deo ^romijjionem accipit dc hac terra 

di^pmi^'^je!'^p^rMt^Uki^Q^iil^. In Aegyptum cum 

propter fajnem jmigvajfetj Sara ejus conjux ad rc- 

gem Aeg^pti deducitur, fed mox 

rejiitu^ur, 

•5:. Juflerat autem Jova Abramum relifta patria llia 
^t cognatis migrare in terram , quam ei deinceps eflet 

' indicaturus : 2. Tunc efficiam, inquiebat, ut ma- 
gna ex te gens proveniat, fortunabo te, magnam 
siominis famam confequeris , et omnis generis bonis 
eris cumulatus. 3. Amicis tuisfavebo, perdam ini- 
micos, atque omnes terrse nationes per te erunt fe- 
Hces. a) 4. Profe£tus igitur eft Abramus , quemad- 
modum Joya julTerat, et una cum eo etiam Lotus 
fratris filius, Cannum vero^tatis fu£B tum, cumCliar- 

jcane emigraret, quintum et feptuagefimum agebat,) 
5. quem ut et Saram conjugem fuam, omnesque opes 
.Bt familiam ^J) Charane acquifitas fecum duxit , in illo 

ia 
d) cf. Cap. 22, 18. not. 

^) Ppl^ h- I- fif^^i^ ^ic ei Ezech. 27 , 13. et facere i. q. ac 

^uirere, ut Cap. 30, 30. Devt. 8, 17. ' 



78 GENESIS 

- in CiananEEam itinere. Quo cum venifleti .6. M p^ 

' terram illam eflfet progreflus us.que ad Sichemtlffl et 

terebintlitim Morehi .CCananit£e vero jam tum terraia 

occiiparant) 7. appartiit ei Jova^ eique promilit fefo 

ejus pofteris hanc terram ejQTe^ daturiim* - Tum Abra- 

mus in eo loco ubi Jova ei apparuerat ^ afam exftru- 

xlt. 8. ProgreiTus deinde eJl in itiner e^fuo y erfug 

^ (j^ tnontanRm regzonem, quki e& Ijet heli ab Oriente » 

' 'ibique tentoria fua fixit, ita tit ei Bethel elTet at> 

occafu i Ai vero ab ortu. Aram quoque ibi in ho- 

norem Jovse collocavit et facra fecit* «— t^. Inde 

fenfim profeQus eil Abramus verfus regiones meri- 

dionales. io. Orta vero fame confilium cepit ab- 

ire in Aegyptumi ibiqjie peregrinari. Fames enim 

in illa regione ingrayefcebat. 11. Gum igitur Ae- 

gyptum appropinquaret , Sarse conjugi fu£e dixit t Ko- 

vi te ftiulierem efTe formofam» 12. Jam fi viderint 

te Aegyptii, cognoverintque te conjugem meam elfe, 

me occident, te incolumi. 13. Quare dicks, quas- 

fo ^ te fororem meam effe , ut tua caufla vitss et 

faluti meSB confulatur. , 14. Cum igitur in Aegyptum 

venifTent, et Aegyptii eximiam mulieris pulcritnM- 

nem vidilTent; 15. in-his etiam proceres Pharao- 

jiis, qui e^am regi valdelaTidarant , in ejus palatidm 

dedufta eftj i6. Abramus vero propfer eam libera- 

liter habitus efi, ita ut pecpre et.armento, afmis» 

fervisj ancillisj afinabus. et camelis^admoskfm dives 

- efjet 



CAPUt XII .79 

«felfet. 17. Se(j;j6Va Pharaohem et domum ejus gra^" 

viter afflixit propter Safam.Abrami tixorem. 18. Tuni 

Pharao Abfafflum arceffi jliflit j eUmque objurgavit) 

quod Mm fton coiijtigeni fukrftj 19. fed fotoreili 

'elfe dixijSet': ut ipfe feafti in ihatfiifibiiiuin ducelie 

•iSedfeviflLet'. NUnt igituf iuam fibi uslorfeffl haberet, 

-et^abiret. 26. Pfsecepit deinde certis hofflinibus , ut 

iBum tum uxofe fuaj et offlmbu^ quas haberet facul- . 

•tatibus, iex Aegypto deducefefit» 

CAPUT xm 

. Ahramus e» AegypiD fedux priJliMs feder repetit. Separat 
je a LotOy qiti in pMitie \^6rdmi fedes fuas figit. Ahra- 
mus iteratani a l)eo promijjtohetn aciipit de Canai^aa 
niiquandb a pofieris fuis pojjidetida. 

. 1. J\emigravit igituf Abfamus eX Afegypto tina cum 

uxofe fua, iuisquej Loto quoque comitante in tra- 

.£tum meridionaleffl. 2. ,Efat vefO adfflodufti dives 

tufflpecofej ttiffl afgento et aufo. 3. Sic lente pro- 

.greffus eft cum agffline fuo a ffieridie usqiie ad Be- > 

. theleffl , ad euffl loeum ubi ab initio tentoria fua po- 

rfuerat, Bethelem inter et Ajamj 4. ubi antea Jo- 

vse aram exftruxeratj ibique dentio facfa.fecit. — ' 

-5. J^otus quoque^ qui Abrafflum cofflitabatuf ^pecp- 

..yis, arfflenti, ,et tentoriorum tantam copiam .hab»e- 

.bat, 6. utregio non permitteret eos una habitare. 

i^IjJimisB eniui .ejaHtegrum- facwltatfis, .qygm,irt ujDain 

1 1 ean- 



8o ' XiENESIS 

■eandemque regignem poffent incolerfe. 7. -Aliquan-^ 
'docum rixsB et contentiones interceffiffent inter Abra- 
'ihi et Loti paftores : CCananitse vero et Pherefitfe 
■'jam tum terram incolebant) SviUe cum hoc fic'egit: 
Equidem nolim diffidium effe inter^ me et te, inter 
• tuos et meos paftores, qui homines fimus , confan- 
-guinei. 9.. Univerfa regio tibi patet. Optimuni eft 
-tit nos feparemus. Liberum tibi fit quam in partem. 
velis difcedercj, ipfe in diverfam abiturus. 10. Lo- 
tus igitur totum illum Jordani tra£lum contempla- 
tus, animadvertit eum effe, quarn late pateat, irri- 
guum :. C^ntequam enim Jova Sodomam et Gomor- 
ram perderet, fimilis erat ea regio horto amoenifS- 
mo, five Aegypto , usque ad Zoarem) 11. -elegit il- 
ium Jordani traftum , et orientem verfus profectus ed. 
'Sic alius ab alio difceffit. 12. Abramus quidem Ca- 
' nanaeam inhabitavit, Lotus vero in oppidis campe- 
ftribus, et fua tentoria usque ad Sbdomam pofuit, 
"13. iricols vero iftius urbis erant peffimi homines, et 
^^'in t)eiim quam maxime impii. 14. Poftquam Lo^ 
'tus ab Abramo difcelferat, Jova Abramum his ver- 
bis efi: allocutus : attolle oculos tubs et circumfpi^Se 
omnes regiones cii-cumjacentes verfus feptentrionem , 
ineridiem, orientem et bccidentem. 15. Tptahi 
hanc tsrram, quarh vides , tibi dabo,- thisqu6 pbftfe- ^ 
ris in perpetuum: quos quidem pxilveri terrae asqua- 
ho. Qiibm fi quis poterit numerare', idem qubq^e 

m 



: CAPUT XIII 8i 

in pioSeris tuis fieri poterit. s?^ Agel terram.longe 
lateque peragra, nam. tibi eam dabo. .5 8- Igitur 
Abramus tentoria fixit ■et confedit ad terebinthos 
Mamrb, quae furit juxta Hebroriem, Ibi^ue aram 
Jov« exftruxit. 

€ A P UT XIV 

Ahrami vicleria ^e quataor regibns ^ qui Cafjanaam invnjs- ' 

rant ^t nna cum feliquis incpUs -etiarn Lvtmn csftivum ■dh- ' 

■duxerant^ . Mekhifedecns r^x Snleiivi .Bene fnecatur fropt^v 

Jmiuc vi£ioriim Ahranm , atque accipit ab eo decimani 

p-ada parzem. Reliqm pmnia rejiituii 

Abrainus regi Sodojna. 

A : 

i^ iltccidit autefti ut Amrapliel rex Babylonis , Ado- 
chus tex £liafaris, K.edGrlaomerus rex Elami et Ti- 
dal texGojitarum^ 2. bfeilum.;ge5fetent cum Bera 
Sodoms, Birfcha Gomorrse, Schinabo Adam^', Sehe- 
mebero, Zeboim et Beise, ^use jam Eoar vocatur, 
regibus. 3. Hi omnes copias fuas contraxerunt in. 
valle Sittim, ubi nunc eft mare falfum. ,4. Undecim 
annos' tributa pependerarit Redorlaottiero , tertio et 
~ decimo Vero anno defecerurit, 5. Quarto decimo 
anrio Kedoriaomer et reges ei confociati ptofligarunt 
Rephseos in Afchteroth Karnaim, Sufseos in Hama, 
femeeQS in Schavekiratajimj, 6, Troglodytas d) in mon- 

tibus 

») ^in CW/ot fttnt TsoglodytsB, amiqui ifti i^eluncarum 

F - irt. 



82 ; GENESIS 

tibus 5eir, usque ad Elparan, qued eft juxta folitu- 
dinem. 7. Hinc reverfi venerunt ad fontem Mufch- 
pad, qui et Kadefch vocatur, et vaftarunt terrana 
Amalekitarum lO et AmoritarumChazazonTaniar in- 
colentium. 8- Contra hos rex Sodomse, Gomorrse, 
Adamas, Zeboim et Belse, quee et Zoar vocatur, 
aciem inflruxerunfin valle Sittini. 9. Nempe con- 
tra Kedorlaomerum regem Elami , "Tidalem regeni 
Gojitarum', Amraphelem Babylonis et Ariochum El- 
lafari regem , quatuor reges coritra quinque. i o. Plar 
nities vero Sittim abundabat puteis bituminofis, in 
quos reges Sodomse et Gomorrse in fugam converfi 
partim ceciderunt, partim ad morites confugerunt. 
11. ^/^om igitur . diripuerunt omnes Sodomitarum 
et Gomorrseorum opes et commeatum. . 12-. Prse- 
terea quoque Lotum Abrami fratruelem , qui So- 
domsB habitabat, cum fuis facultatibus abegerunt. — - 

13^ Qua 

incols, dequibus \ld.MichaeIism Syntagm. Commentt. P. L 

p. 195. et Faber in Archaeol. Hebr. p, aSb Infra fape eorum 

mentio fit, Cap. 36,20. Devt.2,12. etc. Pro ^•'VJJ^ 0*11^3 

■»:-.: 
in monte fuo Seir ^ legendum eft '♦Tinil ^» momibus, Sic 

■" :- I • .'- ' ■ ' 
Cod. Sam. , . « 6 , Syrus , - Vulgatus. 

, b") Hi Amalekit2 non funt ex hepote Efavi pofteri, qui Ama* 
lek vocatur Cap. 36, 12. Sed funt Cananits in Arabia 
viventes , quibuscum Ifraelit^ grave bellum geireriinu 
cf, Exod. I7;8« iSanj.iy,2. 



, CAPUT XIV g? 

• - * " 

X3y Qua de re certiorem fecit quidam , qui e prselio 
, evaferat.) Abramutn Ebrseum s habitantem tunc jux-^ 
ta terebinthos Mamrei;- (is erat gente AmorrEBUS, 
frater Efcoli et Aneri 5 atque Abramo cum eis foedus 
intercedebatO 14. Qui cum cognpvilTet fratruelem 
Xuum captivum ejGTe abduftum, vernas in armis exer^ 
citatos numero trecentos et duodeviginti armavit, at- 
que hofies usque ad Danem perfecutus eft. i^. Ibi 
divifis copiis eos noBucum fervis fuis aggreffus ell 
et profligavit et perfecutus ek usque .ad Chobam, 
quod oppidum eil ad fmillrum Damafci. 16. Et re- 
duxit omnes. facultates ^i>^j?t^/5 in his etiam Lotum 
fratruelem fuum , cum fuis opibus, mulieres quoque 
et reliquos de populo;. 17. .Tum obviam ei venit 
rexSodomse, cum ex iUa pugna cum Kedorlaomero 
, et regibus ei adfociatis rediret, in vallem Schave, 
qusB et regia vailis vocatur. 18. Melchifedecus ve- 
ro, rex Schalemi, idemque Dei fummi facerdos , 
panem et vinum attulit: 19. etbene precatus' efl; 
Abramo his verbis : Faveat Deus fummus cseli et 
terrai creator Abramo. • 20. Laudetur Deus fum- 
mus, qul hofles tuos tibi tradidit. Huic Abramus 
decimam omnis prsBdsE partem dedit. — 21. Pvex 
Vero Sodom8£.fefe homines repofcere dixit, opes ve- 
to fibi fumeret. -22. Gui A.bramus refpondit: Sub- 
iata ad Joyam Deum fummum ,, cujus coelum et terra 
fimt, manu-j)iro: 23. nie ne iilum quidem aut cal-. , 

F a oei 



84 GENESIS > 

cei corrigiam de his. omnibus, quas tua flint, ac« 
cepturuin effe; ne dicere pbflls, me tua liberalitat© 
efle ditatum. 24. Prseter vi£tum tantum fervorum 
et preeter partem eorum, qui me comitati. funt, 
Aneri, EfchkoU et Mamrei, qui fuas de prseda par- 
tes accipiant. 

CAPUT XV 

Deus Ahramo pjleros quam plurhnos promhtit ^ qui pofi 

. quadri7igentos annos Cananaam occuparent et pojpderent , at- . 

que in hujus promijponis confrmationem fadus cum 

Abramo ritu folenni pangit, 

1. JL ofthaec Jova Abramum in vifione his verbis com- 
pellavit : Noli timere, Abrame, ego te defendam 
et prsemia longe maxima a me accipies. 2. A(} 
hsec Abramus refpondit: o Domine Jova, quid mi- 
hi dabis ? Sine prole ego ex hac vita difcedam. 
Difpenfator domus mese eft d^ Eliefer ille Damafce- 

nus. 

tt) hebr. ypi^^Z p"^'!^')^ Pletique interpretes confentiunt 
quidem in mterpretatione horum verborum , ut procurato- 
rem domus fignificent, fed de origine vocis ptJ^Q inter eos 

non conyenit. Vulgo a p^itJ? vel ppti? currere derlvatur, 
ut piocurator domus diftus Qifilius curjitationis ^ vel.quod 
adeum omnes cuvrunt ad mandata ab §0 accipiendai vel 
quod ipfe omnia infpefturus per omnes partes domus carrit. 
Sed SchukenjtJis Si<i defeflibus L, H. §.53. pt jm. 27. cpn- 

fert 



CAPUT XV ^S 

.nns. ' "3'. En hib verna meus, inqtiit ABratrms, quod 
fobolem milii non dedifti , heres meus ^^ft futurus; 
4. Minime vero, relpondit Jova, ille, fed is, qui 
ex te natiis- fuerit,' heres tibi fuccedet. 5. Tuni 
juffit eum prodire f Oras , • coeluni intueri et numera;- 
re (lellas, fi poffet;' tdt erunt queque pofteri tui', 
inquiti '■ 6. - Et credidit-i/i^r/zwiMj- Jovse,; qui hoc nt 
infigne pietatis/ documentiim ■ accepit. ■ ' 7i" Atque por- 
ro ei dixit: ego funi 'Jova, qui te Ure Chaldteo- 
'?um migrare jufli , ut tibi hanc terram darem pof- 

fiden- 

fert Arab. p^f^ pe&inare, cartninaret quod deinde trans- 

fertur etiam ad politiiram^, curnm rerum, Quae originado 
\ mihi quidem praferenda videtur priorii utpote iifui hujus 
verbi in aliis tropis et arialogia» lingua iatlnae convenien- 
tior , quod do9:e probavit Schukenjtuyl. c. Simonir quidem 
in Lexico fub h. v. improbat utraniique^briginationem, et 
corifert Arab. '^'Q pojJedh\\kinc 0us pbjjlejjtoiiiridsm h.I. 

fit quod heref. — SeA quoniam lingua cognata offert 
radiceai earandem Hterarura. ptt^D , nonfatis tutum videtur^ 

stiam iimilem ?|^D i^i fubfidium vocare , quanquam fen« 
fura dat ilia originatia fatis commbdura. Verbum addo 
de verfibnibus antiquis. Confentiunt omnes iii leclione 
hebrsa prater Syrum, qui vocabulum ptJ^D omhtit etlo- 
^ eum fic vertit : Elie/er Dajnafceijus ^^ n*|S j^!)J^ ^J^'»^ -)^ 

domejlicus tneus Jnc ejh heves meus. y.^^lEt dixit Abramus ^ 
' tccs mibi noit deddjki fJiun%^ ecce dmnejiidus auus bires meutK 

. • ••■^3 ^- ■ 



86 vGENESIS^ 

fidendam. -^. Ad liaec Abramus : iinde vero cogno» 
^cam, o : Domine Joya , id .aliquando effe eventit*? 
rum ? ^) 9., Tum ille juflit afferre: vitulum; trimiim , 
atemque capram et arietem ejusdem aetatis , turturem 
.et pullum columbinumi . I o. Quae cum adelTent dif- 
fecuit omnia, exceptis ayibus ,; in partes duas, fm- 
gulasque fmgulis oppofuit. c) 11. Ad illa cadayera 
cum aves rapaces irrueren<\r abegit easAbramus. A'^ 
12. Sub occafum folis Abramus gravi fopore oppref- 

V) Hsc Abrami quaeftio non fatis convenire videtur fidei ejus 
modb laudatae. Non fatisfaciunt , quae interpretes ad eara 
excufandatn vulgo afferunt, dum negant eam femper 
fignum efle diffidentis , ut in exemplo Gideonis Jud. 6, 560 
_ et Hiskiie Jef. 56 j?. Placet folutio dubii non levis , quam 
III. MfcZ^flf/w dedit : Abramum piofpicere quafi voluifle po- 
fteris fuis, et confirmationem promiflionis fibi a Deo expe- 
tiifle : irrevocabilem , quam eriam ab eo impetravit foedere j 
quod Deus fuper hac re cum eo pepigit. . 

c)' Fcedera inter Hebraeos pangenda boc ritu peragebantuvj 
ut partes pacifcentes per animalia diflefta tranfirent : Deus 
adeo fefe demittit , ut foedus cum Abramo ineat, eodem rita 
adhibito, cf v. 17., -— Abramus etiara ftatim inteUigtt, 
quid Deus.intendat, cum jubet ifta animalia afferri. cf. 
Cap. 21 , 27. et Jer. 34 , 18. Ab hoc ritu eriam ipfum nomen 
yoeimVXTi'»-!;^ eft a n*l3 '^^fw^^ 

i) Videtur hoc ominofum fuiffe , pofteros Abrami diripiendos 
et vexandos efTe.ab aliis geniibus. 



CAPUT XV 87 

fhs. et magnp tenebrarum , terrore ek colffeptus. e) 

isrTum Jova eum fic alloquitur: Scito, pcWleros 

tuos peregrinos futuros effe in terra aliena , cujus 

incpla dura eos fervitute affligent per ^quadringentos 

annos, r^.^Sed ego in hanc gentem cui fervient 

animadvertam 5 et tandem admbduni divites emigra- 

bunt. 15.- Tu vero falvus et incolumis ad majo- 

res tuos colle£tus in fumma feneclute fepelieris. 

^i 6. Quarta vero generatio demum huc redibit , im- 

probitas enii^ Amorrseorum nondum ad fummum 

pervenit. — •— i 17. D^inde cum fol occidiffet 

et tenebras effent', fumus ad inftar fornacis et flam- 

ma ignea per partes illaS animalium diffeQ;as trans- 

-ibat. 18. Illo die Jova Abramo hanc dedit promif- 

fionem : fefe ejus pofteris daturum eKe hanc terram 

a flumine Aegypti usque ad flumen magnum, usque 

ad Euphratem. 19^ K.enitas, Keniiitas, Kadmoni- 

tas, 20. Chetitas, Pherefitas, Rephitas, 21. Amo- 

ritas, Cananitas, GergafQhsQS et jebufitas, 

CAPUT XVI 

Sara JieriHs Ahramo fuadst y ut^ Hagare anciUa fua 
fro pellice utaiur. Qua gravida Jpernit heram fuam et 
durius habita fugit. Sed jujju angeli domum redit^ 
et Abramo parit Ifmaekm, ■ 



.A 



ttamen Sara Abrami uxor ei non peperit. 

'F 4. Habe- 

i) Abraml fomnus cum terrore conjunaus eft ob inftantem 
Numinis prsfentiam. 



88 GENESIS ^ 

Habebat vero ancitlam Aegyptiacam , Hagarem ^o- 
mine. 2» Suafit igitur Abramo, ,ut, quod Jova fibf 
prolemnon daret^. ancillam fuam iniret, fi forte per 
eam poffet liberos eoBfeqm. Q-ua irr re cum Abra> 
mus voluntati SarcB concederett 3^. Hsec Hagareiri 
ancillam fuam illi in matrimonium dedit, (:^od 
faSum efl: ftrb finem deeiml anni, eix quo Abramus: 
in Cananeea confed^erat.)- 4. Coiit igitur cum Haga- 
re, qus et ex Koc ipfb- cbitu gravida fa8:a eft. Sed 
cum fe gravidam fentiret ,• heram fuam eoepit con"- 
temnere. 5. Tum Sara Abramo dixit: tuum eft in- 
juriam milii illatam ulerfcr, d) asnciHam meam-tuis; 

am-- 

.1) hebr. TPb^ ''P^H' ^^ mterpretes ^'»^t; expti^ant^ 
quali eflet S^b^^Q injuriay qiut nvMfit^ efi a te,. five.: 
mes auEiov injuria mihi ittata:. Sed nonopus efle illaet- 
lipli, hud.de Dieu inCiiticaS. adh. L obfemt. *^^ faepe 

debiputfi ^tsffclum QOtat.. Slc irifra. 035^27^13. Jud.. 19,20. 

aSfifti. i8,iK Attaraen Sthultenfiui \n Aniraadv. ad'h.. L 

paullo aliter expiicatt ut DDJT iit pKfia iUata ivjwrite^ eS 

fenfus: injji-Aa inihi faEi<e- -pcena fit hitv. C^us- explicatio 

' propter uiiima Sars verba, quae aBimain in ipfem adeo 

Abramum exacerb-amm prodtint, fatis apta videtur. Niee 

tsmen propterea Judsi cujusdam expllcationem probera, 

. quam idem Sshuhejijtus afFer* ; n«mpe qcon jara qja.^ efi: 

faciem wtguihus /amwe , Saiam Abramo comminatam efle, 

fe in faciem e>us involaturain eamque fuis efle ungbibos 

dilaceraturam,- - 



CAPUr XVi 89 

amplexibusr tradidi, jam cum fe gravidam videt, me 
defpieit : ipfe Jova naflram litein dirimat. 6, Ad 
Itssc Abramus Sares refporidit: anciHa tua eil in tua 
^oteftate, -potes pro-arbitiio eum ea agere. -Sara 
.igitur eam durius -traaavit , ita nt aufugeret. 7. Sed 
offendit eam Jovse angelus ad foiitem in deierto,- in 
via qua Schuremr, itur : ■ 8- atque .nomine fuo eam 
compellans ex,ea quEBfivit, unde veniret?-quo ten- 
deret? Ego, inquit, ab Sara hera. mea aufi^gi. 
9. Tum Jovse angelus eam admonuit, ut ad herani 
fuam rediret , feque ei fubmitteret. • 10. Innume- 
xabilem poflerorum ejus multitudinem efle futu- 
xam pradixit. 11. Puerum vero illum,, quem pa- 
ritura fit, nominaret Ifmaelem, quod Jova. affliftiq- 
nis ejus rationem habuerit. 1 2. Hominem feriffimse 
naturee, inflar onagri futurum eiTey omnium adver- 
farium, quem vero vicifiim omnes effent infeflaturi ; 
Sedes ejus futuras effe ab Oriente 10 fratribus fuis. 
13. Hagar vero vocavitjovam cum ea colloquentem, 
Deum vifipnis. Dieebat enim : num etiami video 

' Cfive 

r If) hebr. '»^3 b^Xjf ad faciem fratrum fuorttm. Ad fitus xe» 

gionutn defcvibendos Hebrai faciem verfus Onentem ver- 
iuht, uti rios vevius feptentrionem. Conf^at eriam Ifrnaeli- 
tas regiones orientales inhabitaffe, unde et D"?D i^^i-J 
filii Orientif vocantur. Michadis. cf. 23 , 19. 25 , 9. ig. 

•; F 5 



go GENESIS . 

Cfive yita fruor) c) poft illam vifiohein ? 14. HinA 
puteo illi nomen venit putei yivae. vifionis j qui. eft 
inter Kadefchum et Baratum. 15. Deinde Hagar 
Abramo filium peperit, quem hic. Ifmaelem vocayitt 
1-6, Sextum vero et o9:ogefimum annum agebat, cum 
ei Ifmael nafceretur. .:..\^ 

G A P U T xvir 

Deut Ahrama denuo mukam fobokm promittit eitjtie nomeh 

dat Ahrahami^ Circumcijtonem ut Jtgnum faderis injlitutt^ ' 

Ex Ifmaele multos pojieros^ ex Sarai vero , 5'«»'« in 

poJlerumvocanda,filiumIJaacum. Ahrahth 

mus fe fuosque circumcidii;^ 

"i. V^tim Abramus annum ageret undecentefimiim , 
apparuit ei Jova et dixit: ego fum Delis fumrhus «X 

Dum« 

tf) Veiba textus ex breviloquentia , ut alia hujus generis, funt 
difficilia, Mihi quidem ^fi^ non eft pai-ticipium vident 

me , fed fubftantivum vij^o , ut ^ij? ab nij^. Sic etlam 
Syvus interpres accepit. — . '*n''N*^ u?t^ ««^* video? 
ego expHcem, uti Clericus^ de illa veterum opinione, eis 
qui Deum aut angelum vidiflent , moriendum eflle. Cujus 
opinionis multa funt exempla. Exod. 20,19. Devt. 18,16, 
Jud. 6, 22. 23. 
0) De originatione nominis divlni ''l^ adhuc fub judice lis 

eft. III. Michfle/is ad Lowthum p. 504. derivat aj^^A**' 
fwwiam rei confccnderei hinc t^ti fummi ccelifejjorf quara 

origi- 



CAPUT x\rii 9^ 

t)ummodQ me.eQnflaiiter et fincere colas, 2. foe- 
dus tecTim inibo , teque mirum in modum multipli- 
.cabo. 3. Tum Abramus pronus in terram cecidit, 
Peus vero ita rurfus exorfus eft: 4. Foedus tecum 
faciam : pater eris multarum gentium. 5. Non am- 
plius Abramus,,fed Abrahamus ^3 yoceris. Effi.ciain 
«nim ut fis -pater complurium, gentium. 6. Vehe- 
menter te augebo , faciam te parentem gentium , re- 
gesque ex te prodibunt. ^.^Foedus- tecum inibo et 
cum pofleris tuis, in aeternum duraturum ,\it tu et: 
pofteri tui me ut Timrn. fiim cplant, ■ .8. Dabo tibi 
ppllerisque tuis terram, in qua jam ut peregrinus vi- 
yis, totam nempe terram Cananasam, in perpetuuni 
jp.oiridendam , dummodo me ut Deum venerentur, 

originem ot 6 fubindicant Pf. 68 , 15. ubi rov tfrn^ccvion babent. 
Jktnius in Differt. Philol, Difl*. I, deducit a *XT\^ qupd non 

.1 {olxxm, tO. vafiavh^ fed etiam p»-<eyfl/af? ; hinc fignificaret 
otnnipotentem. Cui fententicr parum adverfatur , quod alias 
plerumque Schin Hebraorum relpondeat t^ jj? Arabum, 
Multa enimj hujus regulae exempla in contrarium afFerrt 
poflunt. Alii a N*|{i^ copiofe . pro/udie^ ut Deus ybnt 
uberrimus omnis bom dicatur. cf Dru/Tus ad h. 1. Clodius 
in Lexico hebr. feIe<ao et Friemoet Sid di£ka Claffica P. I. 

t") h. e. pater magnaf muhitudinis, ex D5C pater et p*-^A 
numerofa muhitudo, vid. Ikenius in 1. I. Dilp. II. de mutauo- 
ne nominum Abraharai et S&ts p. 10. feqq. 



92 GENESIS 

9. Porro I5eus Abrahamo dixit : Tu et ^ofteri tui 
fervare debetis foedtis meum. 10. Lex vero liujuS 
fc3ederis, quod tecum et pdlleris tuis pango ,• fifhascs 
omnes mares inter vos debent circumcidi. 11. Cir- 
cumcidetis vero preeputia veflra. Hoc Irt fignum foe- 
deris illius inter nos. 12. Omnes mares oQavo die 
circumcidentur 5 five domiriati lint, five pretio emti 
a peregrinis, qux non veftrce furit originis. 13. JDum 
fic omnes domi tui nat| aut emti circumcidenturi. 
fignum hocfcederis meiin corpore veftro erit perpe- 
tuum. 14. Mares vero qui preepiitia fua non ceci- 
derint, fupplicio afficientur , <?D quod foedus meuril 
violarunt. — i5- Porro peus^Abrahamb dixitt 
Ini omen uxoris "tuEe Sairai, non fit in pofterum Sarai; 
fed Sarffi. d^ 1 6. Reddam eam foecundam , - dabo 

.. tibi 

c) hebr. exjcindetur iUa anitna e populo Juo. DlfleriUunt in- 
terpretes, utrum hac phvad fttppHcium et pcem capitalir y an 
privatio tantum jurii civitatit judaiciB imelligatur. Pofte- 
riorem fententiam defendit Clericus, cui MichaeUs m ver- 
fione germanica et in notis affendtur ; fed poftea mutavit 
fententiam in Jure Mofaico P.V. p. 41. et 148. De ipfo vero 
circumcifionis inftituto data opera egitl. 1. P. IV. ab itiitio, 

<J) Nominis $arae originatio minus certa eft ac illa Abrahami, 

Ikenius quidem in Diflertadone laudata confert arab. I -.**• 

NltJ' numerofam frolem habuit. Qu2 figiiificatlQ non' fb- 

ium in prima corijugatione , fed eiiam in fecUnda,, qus 

■1 ■: ■ hebr. 



CAPUT XVII 93 

tlbi ex «a Jlipm; mater erit gentium, reges adeo ex 
ea originem ducent. 17. Tum Abrahamus in faciem 
fuam prolapfus mirabatur, atque ita fecum ^ogitabat : 
num feni centum annorum iilius nafcetur? num Sara 
^ionaginta annorum pariet? 18. et Deo dixit : uti- 
jiam Ifmaelem ferves. eique faveas ! 19. Relpondit 
Deus: Verum ex Sara conjuge tua filium toUes^ 
Quem Ifaacum vocare debes: quocum mihi et cum 
pofleris ejus foedus £eternum intercedet. 20. Quod 
vero.de Ifmaele rogabas, in eo quoque Votis tuis 
annuam. Favebo ei atque vehementer ipfum auge- 

ba 

hebr. Piel refpondet, locum habet. Atque hanc fortaffe 
interpretes Alexandrini refpexerunt , qui omnem nominis 
immutati differentiam in duplicatione Jitera p ponunt. 
Novum igitur nomen ex fententia Ikenii tnuUerem prolife» 
rnm f ftscundam notat. Antiquum vero Sarai vel ab hebr 
^yi^ vel arab. c^j^ poteft derivari, ^tqnefxminam pritt- 
ctpem indicat. Aliam de horum nominum fignificatione 
conjefturam dedit 111. Michaelis Bibl. Or. P. IX. p. 186. An- 
jiquum nempe nomen '"115^ (aliis punflis pronunciandum) 

re^ondere arabico cj^rf^ coioQ/nthir. Novum vero (per 



/ 



Schin pronunciandum) otiginem habere a f*» latari^^i 
fignificare latam, Sic meliorem efle oppofitionem inter 
utrumque nomen. Jllud ab illo iiMnzt amaritudinis y hoz 
«X propria fua fignifieatione latitia notionera innuere. 



94 GENESIS 

ho «t multiplicabo. Puodecim principes ex ^o orieh- 
tur, et jn magnam gentem meo beneficio evadet, 
21. Foedus vero meum erit cum Ifaaco-j quem tibi 
Sara fuo tempore ianno fequenti pariet. 22. Quse 
cum dixiflet Deus Abraliamo , ab eo difcelirt. 
23. Hic vero filium fuum rfmaelem et omnes domi 
fus3 natos et pretio emtos, omnes omnino mares do- 
mi fuae eo ipfo die circumcidit , quo a Deo jufTus 
erat, ut hoc faceret. 24. Abrahamus vero an- 
num agebat Undecentefimum, cum fefe circumcideret. 
25. Ifmael vero tertium decimum. 26. Uno eodem* 
que die circumcifi funt Abrahamus et Ifmael, 27. nec 
non omnes fervi ejus, five domi nati efient, five 
eihti a peregrinis. 

C A P U T XVIII 

Nffva Dei apparitio et promijjiomi de Tfaaco ex Sara filio 
repetitio, InterceJJio Ahrabamipro Sodoma 



D. 



et Gomorra. 



einde ei Jova apparuit ad terebinthos Mam- 
re. Cum horis meridianis federet ad januam tento- 
rii, 2. videt tres viros ipfi ex adverfo ftare. Qui- 
bus ftatim ex tentorio obviaih procedit, eosque fa- 
lutatos his verbis alloquituri 3. Exhjbe qusefo do- 
mine a) mihi hanc gratiam, tit ne me prsetereas. 

4- Per- 
«) "^JnK fic fcriptum per Kameti eft nomen Dei, quod et 

Mafo» 



CAPUT xvm 9? 

4. :Permitte ut aqua offeratur ad pedes lavandos, et 
requiefcite fub hac arbore. 5. Ego vero interea 
frujfluiuin panis depromam , quo animos veftros re- 
creetis , ^ poftea iter continuaturi ; Oppoitune enini 
accidit j Vit tnea tahernacula tranfiretis. Illi igitur 
eum iridicarent, fefeejus liberalitate lubenter ulu^ 
xos effe, 6. Abraliamus properat ad Saram in ten- 
torium, eique mandat, ut fine moratria fata farin» 
fimilae depfat et paneis fubcinerici^os paret. 7. Ipfei 
vero ad armenta ^urrit , vitulumque tenerum et 
pinguem puero tradit, qui eum propere inilruat. 
8. Deinde cremprem la£tis h^) et lac duke et carnes 

' yitu- 

Maforeths in margine notaruni per vocem ^"Ip h. e. hoc 
nomen efle h. 1. nomen Dei^ Codd. nonnuUi a Kennicoto 
citati habent quoque nomen T\*\T\^ ut etiam Onkelos. Sed 
'quoniam Abraham rogat hoipitem , ut hvet pedet etc. non 
credibile eft, eum ftatim intellexiflTe non hominem, fed 
JDeum eflfe, quocum loquatur. Igitur videtur legenduni 

efle '^jTI}^ t»/ domine. 0< habent ««f/*, Syrus ]-*|iD 

quod eft nothen Dei. Codex Samaritanus in fequentibui 
. habet pluralem. ^ Igitur "^JJlJC iegit» quam le£lionem Hu» 
higantiut defendit. Sed poteft quoque numerus fingularis 
defendij in quo etiam Abrahamus in hoc verfu pergit, ec 
videtur unum aliquem compellafle ut principem, cujus co« 
mites fiht aut fervi duo reliqui. 
' *) ■ nNDn non eft i»?yr«fl», fed lac acidum. 1* p-fwor laSlit^ 

qui 



96 GENESIS 

vitulinas appofuit, eisque fub arbore coejiantlbus -mi* 
^iftra vit. 9, Tusi illivubinam eil:, inquiunt, Sai:a 
tixor tua ? hic , in tentorio , rei|)ondet, r o. ■R.edibo 
ad te, pergebat unus ex eis, aiino proxime fequenti 
et Sara uxor tua habebit fiiium. Queb cum Sara.poft 
tentorii januam audiret, (ir. eraht yero Abraha- 
mus et Sara Ifenes et estate provefti, atque hsec.men- 
ilrua pati defierat,) 12. ridebat,- ita, apud fe cogi- 
tans: ego fcilicet in feneftute mea voluptati indulge- 
bo, «4 dominus meus etiam fenex? 13. Tum Joya 
Abrahamo dixit : quid ridet Sara et .dubitat an in fene- 
ftute parere poilit ? ,14, Nmn quidquam Jovsb nimis 
arduum efife potefli? hoc ipfo tempore redibo, atque 
anno proxime fequenti habebit Sara filium. 25. ISFe- 
gabat quidem Sara fefe rifilTe , metuebat enim ; Sed 
ille, imo vero rififi:i, inquit. — — 1 6. PoHrea viri 
illi verfus Sodomam fe convertunt, Abrahamo .'eos 
profequente. 17. Tum Jova dixit: Num ab Abra- 
hamo O celabo quod fafturus fum? t8» qui pater 
gentis ampliffimse et ,p.otentiffim£e efi: iutUrus^ et. per 
quem omnes gentesfeiices erunt. ,19. Novi enim, 

• eum 

qui ex more orlentaii fiatlm hofpiti ojleitiji-j a \*^ f^iffim 
fuit lac. vid. Geleb. Kayii Difpp. de re cibaria veterum Hebr,, 
et de his JErneflH Biblioth. Theol»,Toni,- X. pag. 178. ■ t 
c) Of addunt t* fSKJos fts^ et SyruS;>i;J5? ?^,.fed;noix 

Kliquf, 



CAPUT;. XVIII 97 

eum prscepturum, effe^ filiis fuis et pofleris fuls, ut 
inftituta mea fervent et jufte et probe vivant, ita ut 
prseftare Abrahamo poirim^^qua; ei promifi. 20. De- 
inde pergebat Jova: Scelera et flagitia multa et ma- 
xima Sodomas et Gomorrce vindiclam meam provo- 
cant. 21. Veni igitur, ,ut ipfe prsfens viderem, 
iium fecundum querelas ad me pMatas plane fece- 
.rint an minus. c^) S2.> Tum d^uo illi hofpites fefe 
convertunt Sodomam perreQuri. Abrahamus vero 
ilabatadhuc coram Jova: 23. Accedit deinde ^aiillo 
p-opius et dicit : num p.erdes pium cum impio? 
24. Fortafle quinquaginta fuperfunt in urbe probi.. 
Num perdes? neque condonabis leco propter quin- 
quaginta illos bonos ? 25. Abfit ut ita agas : ut 
pium cum impio auferas ; ut eadem conditione tibi . 
fit bonus et malus: Abfit hoc a te, totius tcrrarum 
orbis judex, non. ita judicabis. 25. Relpondit Jova, 
fi quinquagintg. probos SodOmse invenero , condona- 
bo propter eos toti urbi. 27. Tum Abrahamus per- 
gebat: Aufus' fam loqui cum domiap, qui ipfe fim 
pulvis et cinis: 2S. Fortaffe defunt quinque in illo 
"jiumero quinquaginta bonorum, num perdes propter 

quin- 

d) Deus de fe humano mcresloquitur, fe velle agere ut ju- 
dex juftas, qui non cuivis aceufatorrcredit , fed ipfeinqui- 
rit ; ■ idque jam ipfum SbdQmse efle experturum. ■ 

G 



98 GENESIS 

quinque lilos urbeni? non perdam, inquit, fi quin- 
que et quadraginta ibi reperero. 29. Quid? fi, 
pergebat, forte tantum quadraginta reperiantur ; vel 
propter hos, refpondebat^ abftinebo, 30. Ne ira- 
fcaris, qu^fo, dominej inquit, dum lo^uor, for- 
talTe tantum triginta adfunt* — - Etiamtunc igno- 
fcam , refpondebat* 31^ Ne nimis audax tibi vi- 
dear, o domine, pergebat^ fortafle viginti tantum 
inveniantur. Vel propter Viginti promifit fe non 
perditurum efCe urbeni* 32* Ne irafcaris, inquie- 
bat, o domine, fi femel adhuc intefCedam, fortaffe- 
decem tantum invenientur : Et ne fic quidem urbem 
evertam, Jova refpondit* 33* Quo coUoquio Jo- 
vam inter et Abrahamum finito hic in locum fuum 
rediit. 

dAP U t XIX 

Loti trga angeloi qui Sodomant veniunt hojpitalitat. Oppi- 

daiiorunK mores edrfuptijjimii Angeli Lotum cum fuis^ ex 

Urbe deducuni , quet cutH ^mtiinif Urbibus igne fubterraneo 

evertitur. Lotuf fei^aiui prHter Uicorem ^ cmn filiabus ^ 

fuis concumbit ebrius^ e quihus Moahita et 

Ammonitce orti fiinh 

I. J-/uo autem illi arigeli Soddmam circa vefperam 
veniunt. Quos cum Lotus y qui in pbrta urbis forte 
fedebatj videret, obviam eis pfOcedit, eosque falu» 
iatoshis verbis alloquitur: 2, Divertite qusBfo , do- 

mini 



CAPUT XIX 99 

mini mei, domum meam, ibi pernoftaturi. Lavate 
pedes veflros , poftridie iter veftrum continuaturi. 
Verum illi recufabant; /fefe foris pernoftaturos eQJe 
lignificabant. 3. Sed cum precibus inftaret, diver- 
terunt ad eum. Qui ^eos cOnvivio excepit appoii- 
tis panibus non fermentatis. . 4. Cibo fumto, an- 
tequam cubitum difceffilTent , oppidani ad unum 
omnes , juniores et feniores , domum cingunt, 
5. Lotumque vocantes clamant : ubi funt homines 
ifti-, qui ad te hac nofte venerunt?- educ eos, ut 
eos cdrrumpamus, 6. Tum Lotus egreffus foribus 
claufis, 7., eoshortatur, ne tantum fcelus commit- 
terent. 8« Malle fe duas fiias filias virgines eis tra- 
dere j quibus pro arbitrio uterentur : quam ut bofpi- 
tibus fuis injurifiB quidquam inferretur , qui in ffidi- 
bus ejus tutos fe futuros elTe IperalTent. 9. Tuni 
ilii, hucades, inquiunt. Unus ille isque peregrinus 
judicis partes inter nos aget ? immo vero graviora 
tibi inferemus, atque impetu in Lotum facto acce- 
dunt ad fores effringendas : 10. Sed hofpites illi 
manibus porreGis Lotum domum receperunt fores- 
que obferarunt. 11. Oppidanis vero qui foris efTent 
junioribus et fenioribus tenebras offuderunt, ut fru- 
ftra januam qusererent. 12. Lotum vero jufferunt 
cum fuis omnibus , five generis , five filiis , five filia- 
bus urbem relinquere: 13. Se enim hunc l«cum eife 

G 2 perdi- 



loo ■ GENESIS 

perdituros, cujus Ycelera virrdfQam Dei provocarent,' 
atqiie hunc ipfum. in iinem fe a Jova ' miflbs effe. 
14. Lotus igitur ftatim convenit generos fuos, qui- 
bus ejus filice defponfatse erant, eosque hortatur, ut 
fme mora urbem relinquerent , quam Jova effet per- 
diturus : Sed videbatur eis jocari. 15. Sub ortum 
auroras urgebant angeli Lotum , tit tina cum muliere 
et duabus filiabus egrisderetur , ne^in urbis- judicio 
periret. 16. Et cum cunftaretur, eum, mulieres, 
duasque filias -manibus prehendunt, quod Jova eis 
parcebat , atque ex urbe educunt, 17. Eumque 
hortantur, ne fi falus fua ipfi curee effet refpiceret, 
neque in toto illius regionis traQ:u fubfifteret; ad 
montem evaderet, ne periret. 18. Quibus Lotus 
refpondet: Minime, qu^fo, domine, «> 19. Agno- 
fco tuam erga me benevolentiam , et favorem iii- 
fignem ,. quem mihi exhibes, ut me falvum effe 
velis ; fed vereor, fi in montem evadam, ne malo 

cdr- 

/ ■ • . . ■.t ;■•' 

' a) Hoc loco Itemm ut iR Capite praced. v. 5. mutatio numeri 
efl et diverfa le£Ho in voce ^2"1J^ quse ex Mafoi-ethamra^ 
leclione nomen Dei efl , quod etiam ol a. et Chaldaus, ex-- 
primunt. Sed Vulgatus.habet: domine milh, e. ''^nx et 
Syrus *>^'^ domini meii in.numero plurali, qui quidera 

praecedit, fed in fequentibus Lotus, tanlum, cum .uno agitj 
ita ut tertius aliquis, cum wrbe efTent egrefli, acceffifre vi_^ 
deatur. 



CMm XIX loi 

co-rre{itug pei^eam. 20. Propinqtiiim eft appidulum, 
ad quod confugiam. ~ Eo ^vadam, parvum eft, et 
fic faluti mese profpicietur. 21. Ad liac ille: etiam 
hac in re tibi indulgebo , ne ea.m eveftam , 22. dum- 
modp .propere eo .evadasj neque .enim p.qffum quic- 
quam.facere, donec eo perveneris. Hinc faQum 
eft , ut hoc oppidum pofim Zoar vo caretur. 2 3 . C^m 
fol ortuset Lotus Zoarem elTet ingreffus, 24. Jova- 
in. Sodomani , et Gompryam imbrem futphureum et 
igneum demifit a Jova e coelo. .25. Atque evertit 
has urbes , omnemque traOrum finitimum , unk ctini 
hominibiis et arboribus. 26. XJxor vero Loti cum 
refpiceret,.^) in folo falfuginofo heefit infixa. 27. Po- 

ftridi© 

^) Perquam probabile efti uxoreni Loti non folum relpexiflej' 

fed rediiffe etiam in urbem , quod ex verbis Chrifti Luc. 

' 17,32. haud obfcure intelligitur. — - Sequentia verba 

rhO y^^ "Trm mulri interpretes , antiquiores et recen- 

. tiores, vel de ftatua falina, in quam ifta mulier converfa 

fit, vel de monumento explicant, quod ei apofleris ex fale 

• - in illa regione ubivis obvio fit ereQum. Sed 5^^^ nun- 

■ quam alias ftatuam aut monumentum indicat, fed H^^i*^* 
Forma nominis eft adje£livi, ■pojrtiim ^ coUocattart et^nl^ 
S.-^ifi iqem eft quod ^^^T)T) f»^fiim\ i. ^^Kivt infxa. 
efi. .-, p^^p h. 1. Jolum falfum no\.k, ut Devt. 29, 22. 
alias nnVD» Ad quod fi fuppletur pr^pofitio 3, qua 

,- » •• j ■ 

G I • - fiDi-tafife 



102 ' GENESIS \ 

ilridie Abraliam-as mane repetSt locuni, -^131 cuifi 
Jova locutus fuerat. 28- "^Et cum verfus-Sodoiham 
et Gomorram omnemque illam regionem profpexif-. 
fet, vidit fumum e terra afcendentem inftar forna- 
cis, 29, Gum vero Deus urbes illius regionis ever- 
teret , ■ amore erga AbraBamum permotus , eduxit 
Lotum circa lias urbes habitantem ex ifto earunl 
interitu, 30, Hic vero iJrse metU ex Zodre ad 
montem fefe convertit cum duabus filiabus, et in 
fpelunca quadam habitavit, 31, Hic natu major 
cum natu minore egit, ut patrem fenem, cum ne^ 
inO elTet, qui eas rite in matrimonium duceret, 
32. vino inebriaxent, et deinde cum eo qoncumbe* 
xent ad prolem ex eo accipiendam. 33. Igiturpa- 
tri fuo illa no£le largius vinum propinant, et natu 
inajor, cum eo concumbit, qui ,nihil hac de re fu- 
Q)icabatur, neque cum cubaret, neque cum furge« 
xet. 34. Poftridie natu major narrat junlori, qui^ 
feciffet, hortaturque eam, ut ipfa idem hac notte 
faciat. 35. Igitur illa nofte patrem iterum vino 
obruunt, et junior cum eo concunibit, fa£ti prorftis 

ignarOt 

fovtafle propter pr^cedens ^ excidit, aptiffiniam hahemus 
eKplicationem : fnhJHtit , f. infixa hajtt in terrn filfugimfa , 
quam nemo negat edam per veiborum bebr$oi\jm conflrU' 
^rionem aHmitti pofle. PIm*a dabit C/mc»j in DilTevt. de 
ftatua falina, Commentario in Genelin adjefla. 



CAPUT XIX 105 

Jgnaro. '36. Ambae gravidse faftse funt ex ifto aim. 
patre fiio concubitu, 37. Filius quem riatu major 
peperit, Moab eft vocatus, ex quo Moabitas ori- 
ginem deducunt. 38. Filius natu minoris Ben Ammi 
xiominatus eft, ex quo Ammonitse orti funt. O 

C A P U T XX 

Ahrahamut Qerare ■^eregrinans Saram uxorem fuam ejfe 

^ijjimulat. Ad regem deducitur^ ^ui vero in fomttie 

hac de re admonims ^atn Abrabamo 

liheratiter reftituit^ 

i. A- um Abrahamus «xindi? profeaus verfus meri^ 

diem, 

e) Ex obfervatiprie III, Michadi^ ad h. 1. multum lucis accipit 
hffc hiftoria, in qua femper oifendi, nec meexpedire po- 
tui. Nimirum arbitratpr Vir ingeniofiflimus, Lotum non 
bona fua omnia in harum uvbium interitu amififte; ipfum 
quidem Sodomae habitaflfe, fed greges cum fervis et sncillis ^ 
pro more Nomadum^ peragraffe vicinas regiones, et per- 
quam probabile efle, iUos eo tempore extra fines harum 
urbium fuifle. Etenim Lotus cum filiabus fuis non ad 
Abrakamum fratrem fuum confugit, quod fine dubio fe- 
ciflet, fi bona fua omnia perdidiflet. Ejus filiae vinum 
habent, quo patrem inebriant , et ancillis m pellicibus uti- 
tur. Nam his ikk filis fubftituebant et hinc Lotus nefcic- 
bat, quacum rem habuerit. Ipfe exiftimabat ancillam fuifl*e, 
€t per ebrietatem errorem f fafti turpitudinera tion fu%|. 
cabatur. ^ 

C4 



104 ' GENESIS 

diem^ confedit inter Cadefc]iei;n et Schurem. Cum 
vero Gerare 'peregrinaretur , 2. Sarani cpnjugem, 
liTain, fororem fuam effevperhibebat,,- unde Abime- 
lechus rex Geraris eam ad fe curavit - arcefifendam-. 
3. Tum Deus:. Abimeleclio in ibmnio no£bi ^ appa- 
xuit 5 mortemque minatus eft , quod mulierem ra- 
puilfet, q^uae mafitum ifaberet.* 4. Ad li^c Abime» 
leclius 5 qui eam non tetigerat, i^efpbndet: o domi- 
11 e, num etiam inib ates in.terficies.? 5. Nonne ill& 
dixit eam fororem fuam effe, et hffic inum fratreni 
fuum iimulavit? animo integro manibusque inteme- 
ratis Iioc feci. 6. Ad liaec DeuS in fdmriio reipon'- 
det.: Equidem novi te animo. non malo iftud fecif^ 
fe, propterea quoque te retinui., ae contra me.pec- 
cares : neque ..p.ermifi ,,. ut . rem cum ea. haberes^- 

7. Igitur redde viro u-xerem fiiam ,. napi prqplieta 
e^ty et ii p?o te i^nte-rcefferit , convalefees. QuotJ 
nifeeeris, fcitb te .tuosque omnes effe morituros.; 

8. POftridie Abimeleclius fummo mane convocavit' 
aulicos fuos, eisque expofiiit omnia; qua de re ho- 
mines vehem.enter territi funt. 9*; Tum Abimele- 
clius Abrahamum ad fe evocatum fic alloquitur t 
Quid nobis fecifli? aut quid ego contra te commifi, 
ut me regnumque meum tanti criminis- reos face- 
res? Certe fecifd mibi qiTS non debebas, 20. qui 
tibi poterant ifla in mentem venire? ir. CuiAbra- 

liamus 



^ CABUT XX 105 

Jiamus refponditi Ego exiftima]3am, iiullajn.eiTe rhp^g, 
Ipco religionem. ^ yerebar igitut,, ne me prppter 
muliere.m meam interficerent. 12. Atque yere. fo». 
ror mea eft ex patre, fed non ex matre, igitur 
eam duxi in matrimonium. , 13. Deinde cum Deus 
me ex patria mea migrare . juberet , rogavi eam^ 
tit lioc milii beneficii tribueret, ut quocunque ve- 
niffemus me fratrem effe diceret. " 14. Tum AM' 
meleclius AbraBamanon folum pecoraj fervos et an- 
cillas, donavit, fed etiam Saram- conjugem fUam. re» 
ilituit : 15. fecitque. ei liberam poteftatem habitandi, 
in quacunque terres fuEB parte ipfi videretur. 16. Sa- 
rsB vero dixit; Dedi mille ficlos argenteos fratri ^ud 
pro quibus velamen faciei tu^ emas, ut cum omneis 
qui tecum fant, tiim et alii, qui te viderint, intel- • 
ligant te elfe a) niaritam. 1 7. D einde . Abrkhamus 

apu^- 



a) yernonem hanc verfas hujtis difficilK {?c probo r 1) J<^^J^ 
referendutn eft ad fjpp non ad HN'. Sic etiam ol- a 
fxvrx iscti, et Vulg. hoc erit tihi in vekfnai oculorum^ 
2) Ad 1Zy}y;^^ niD3 fupplendura eft verbura ex. contex- 
tu: quod argentum tibi fit pro velamine, h. e. eme tibi ve-" 
lamen, Antiqiaiffiniis temporibus mulieres tantum velami- 
ne vultum occultabant, non virgines, uti nune in briente 
omnes de fexu- muliebri. : 3) •?]m "nSJ^^ S^^ omnes 
qui tecum funt, h. e. tui, qui fe jam norunr, 4) f-^jsji 

«5 • i.q' 



Io6 GENESIS 

gLpud^Deum precibus fuis effecit , uf AbimelecliumV 
snulierem ejus et pellices fanaret , eisque pariendi 
facultatem reftitueret, i8. quam omnibus propter 
Saram Abrahami mulierem ademerat. 

CAPUT XXI 

Nafcttur Ifaacus. Ifmael . cum Hagare ntatre fua ex vo.- 

tuntate Sar<e ab Abrahnvto dimittitur. Hagar et Ifmael er^. 

rantes in deferto et Jtti fere extinBi recreantur ex fonte y 

quem angelus eis moriftrat. Quo fa£io Ifmael in deferto 

Pharan educatur. Abraham cum Abimelecho Fhiliftao- 

rum rege fcedus paiigit , et complures annos in 

illa regione cQmmoratur^ 

T 

j, J- andem Jova Sarse, quse dederat promilTa, im- 
plevit. 2. Peperit Abrahamo filium difto a Deo tem- 
por.e, 3. quem Abrahamus Ifaacum vocavit, 4. at- 
que o£iav6 die, quemadmodum Deus pr^ceperat, 
circumcidit. 5. Compleverat vero Abrahamus an- 
xium centefimum fetatis fuse, cum ei Ifaacus filius 

nafce- 

5. q. 7 in antecedentibus ; et apud omnes allos, ad quos 
fcilicet Sara erat ventura. 5) In nnDil Yati delendum 
videtur, neque ot 0, Vulgatus, Syrus illud exprimunt. Eft 
vero rin^j ?<^a fe'^' P^^^t* ^n Niphal a nD**! ^uod in 
>Jiphal ut in HJphil eft : demoiijirare, Polfet etiam r^ Ni- 
phal fignificatio tS Hithpael tribui, quam faepe habet, hoc 
fenfu: ut temet ipfa demonftreSj qualis fisfcemina,nempe 
mavita, non virgo. 



cAput- XXI 107 

jiafceretur, 6. Saf^. verodixit': rifum 'mihi Deus- 
paravit, a) ut qui. deVeo audiverit , mecum fit rifu- 
rus^ ; 7.'Quis unquamq addebat , Ahraliamo dixiffet^ 
Saram , liberos elTe ' laftaturam ? . Attamen. ei feni 
filium peperi. 'g. Deinde cum puer Ifaacus abla- 
ftanduseiret, Abr-aliamus magnum pa.ravit convivium., 
9. Qua occafione animadvertebat Sara^ fiilium :Haga-r 
ris Ae^ypti^, quem Abrahamo peperiflet, Ifaacnm 
lidere. ©, 10, Propterea poftulayit, ut anciilam, 
cuni filio ,fu6 domo ejiceret,, quod hic non fit heres. 
futu:rus;.c:;ym_ iilio fuo ■ifaaco, u, Hoc vero Abra;., 
hamo yehementer.difpliQuiti inprimis propter filium, 
fuum. . 12. Deus yero eum monuit, ne nimium de 
pueroet ancilla effet foUicitusj faceret modo omnia,. 
quee Sara dixiffet, nam. ex Ifaaco pofterps promiffost 
ei futuros effe. 13. Attamen etiam -filium ancillae- 
gentis auctorem effe evafurum , qu d ejus efifet filius,- 

■ -H- 

4) Refpicit ad hlftoriam Cap. i8 , lo *-^ 15. et innuit fe jam 
inteiligere, eum qui ipfam ob rirum reprehendiitet, non 
hominem fed Deum fuiflTe. In verbo pnif efl: ambigui» 
tas , quam , nefcio an re6le , in verfione expreffi, Nani 
Sara ilium aliorum rifum non de irrifione, fed de laetitia e% 
congratulatione inteliigit. Quod p| q refte per (Tvy%oii£s^9(f' 
gratukri explicant. Syrus et Onkelos per ^?"!!! latari. 

f) Hoc ot addunt: Tcui^ovrx fAenx, hctixK r« v<« «tJri?*, et 
Vulgatus; /a<^me?» cum Ifaaco filio fuo. 



ICg :GENESIS: 

14. Poftfidie Abraliamus mane panes et •atxemaqvts» 
Hagans iiumeris impofuit: eamque cum ;puer-o:dimi- 
fit: ilia veroLsin- iticere per defertum Berfcheba;:a 
via aberravit. .15^ Aqua ex:;utfe,.confumta5 depo- 
fiiit puerum fub arbufculum. 1 5. Ipfa vero confe- 
dit e' fegione ad teli ja8:um, ne morientem puerum 
videret, et acerbe ploravit. 171: Tum Deus preci- 
bus pubri permotus, Hagarem per 'angelum e coelo 
nomine fuo compellavit : quid agis ? inquit, • bono 
anifho fis. Deus voeem pueri ex eo loco ubi eilv 
audivit. ig. Age jam,. tolle eum et -dUcem- te 
^ prsrbe , auftorem magrise gentis eum- eflieiam.' 
19. -Oftendit ei deinde puteum, ex quo utrem aqua 
repleVit, pueroque bibendum dedit, 26. qui Deo 
jiivante adolevit et in folitudine habitavit, faaus- 
que efc fagtttarius. 21. Vixit vero in deferto Pha- 
ran , et mater ei uxorem Aegyptiam duxit. • 22. Eo- 
dem tempore Abimelechus cum Phichole duce exer- 
citus fui convenerunt Abrahamum, atque itte his ver- 
bis eum efl: allocutus r Deus tibi adeft in omnibus 
quas fufcipis. 23. Jam igitur jura mihi per Deum hoc 
ipfo iii loco , te non mutaturum elfe amicitiam erga 
filium meum et nepotem, fe4 eadem Jbenevolentia 
ufurum erga me et hanc terfam, qua te in ea pere- 
grinum excepi. 24. Ad hsec Abrahamus , jurabo, 
inquit, 25. fimul vero conqueflus eil erga Abime- 

lechuni 



€APUT XXI 109 

lecHiim Ae puteo , queiti fervi ejtis ipfi eripniflent* 
126. Tuih Abimelechtis , nefdo , inquit , quis id fe- 
cerit, fteque tu mihi hoc indicafli , equidem totius 
i-ei usque ad hoc tempus ignarus fui. 27. Dein* 
de Abrahamus tradidit Abimelecho oves et boves^ 
et fic fcedus inter eos initum eft. 28. Septem ve- 
To agnas- Abrahamus feorfim coUocaverat. 29. Et 
cum Abimelec-hus ex eo quaereret, quem in finem 
feciffet: 30. Pvefpondit: tu quidem has feptem agnas 
a me accipere debes, ut eo certius conilet, me 
Jiunc puteum fodiffe. 31. Hinc ille locus- nomen 
Berfebas aceepit , quia utrique ibi jurejurando inter- 
pofito fosdus pepigerant. 32'. Quibus rebus confe- 
ftis Abimelechus et Phichol, dux ejus exercitus, in 
PalEeftinam reverterunt. 33. Abrahanius vero Ber- 
fab£B tamarifcos plantavit, et facra Jovsb Deo 
;ffiterno fecit, 34. omninoque diu in Palgeflina com- 
^ioratus ell. 

C AP U T XXII 

jfuhet Deti! Ahrahamum Jihi inmoJare Ifaacum ejus filium, 

, Quod. cum Ahriihamus Jine recujatione facere vellet, in ipfo ' 

faUo impeditur et novas accipit ■promijjiones, Ih fine 

recenfentur nonnuUi ex pojleris Nachoris 

fratris Abrahami» 

J. JL ofth^ec Deo vifum e£ty AbtBhdimi fickm tentare. 
a. Propterea eum his verbis eft allocutus ; Profici- 

fc«r© 
c) vid. Qeljtus in Hierobot. Tom. L p. 534, 



.IIO vGENESIS 

fcere- cum filio tuo unico tibique cariflimQ ..Ifaaco 
jn- regionem Moriam, ibique. eum in monte quor 
dam, quem tibi oftendam, immola. /3. Abrahamus 
mane furrexit atque afino clitellato , aflumtis etiam 
4uobus fervis et Ifaaco filio, fiffis quoque lignis facri- 
ficio adliibendis profeclus eil ad locum, de quo Deus 
ei dixerat. 4. Tertio ^die vidit locum epropinquo* 
5. Tum juftit, ut fervi cum afmo remanerent, fe cum 
puero ad illum locum effe abiturum precandi caufa, 
mox ad eos rediturum* " 6. Deinde facrificii ligna 
Ifaaco filio fuo impofuit, et fic ipfe ignem et culr- 
trum manu tenens, fimul eunt. 7. Tum Ifaacus 
patrem fuum interrogans dixit : ignis quidem et li- 
gna adfunt, mi pater, ubi vero agnus eft facrificii? 
-8. Ad hsec Abrahamus refpondet : ipfe Deus fibz 
providebit agnum facrificii, mi fili: et fic pergunt 
utrique. 9. Cum veniffent in locum a Deo indica^ 
tum, Abrahamus exftrufto altari lignisque difppfitisj 
conftrinxit Ifaacum filium fuum, eumque in altari 
lignis impofuit. io. Jam manu cultrum tenebat, 
et in eo erat , ut filium fuum ma^laret , 1 1 . cum 
angelus Jovae ei ex coelo acclamaret: Abraliame, 
Abrabame) Cui ille, adfum. 12. Noli, inquit, ma- 
num tuam puero inferre , nec quicquam contra eun\ 
committere. Jam enim pietas tua fatis mihi ex- 
plorata eft, quod nec filio tuo unico mea caufs. 

, peper- 



CAPut XXII m 

pep^rcifli. 13. Tiiiii Abraliamus, cum refpiceret, 
videt arietem in dumo h£erentem,, quem loco filii 
fui immolavit, 14. Locum vero illum vocavit: 
Jova Jireh CJova providebit). Inde etiamnum in pro~ 
verbio dicitur: In monte Jovsb CJeraeh) providebi- 
tur. 15. Tum altera vice jovse angelus Abraha- 
mum his verbis e ccelo eft allocutus: 16. Per me 
juravi, inquit Jova, cjuoniam ne filio quidem tuo 
unico pepercifti , 17*. te feliciflimum efficiam. Po- 
lleros tuos augebo, iicuti ftelias coeli, licuti arenam 
ad maris littora. HoftiumqUe fuorum oppida eccu- 
pabunt. 18. In uno quodam pofterorum tuorum fefe 
beajtas exiftimabunt omnes gentes, Vi;) quoniam mihi 
■ h morem 

it) Mic eft ille locuS, quem i*^ulus Gal. 5, 16. de Chrifto 
expUcar. Argumentationem ex verbis textus ID^n^nn 
yiHTi '»''1:1 73, ^V.yj^ ^^^' ^ichaelis fefte uti arbitror, 
hunc fere in modum inftituit : Sihl benedicere in ali0o 
nihil aliud eft, quam per et prdptet aliquem Dei amo- 
rem atit beneficia divina_ fperare. Hanc vero fpem coftcipe- 
re debent oinnei gentei in f, a femitie Abrahami. —* Sub 
femine Abrahami ^offnnt quidem omnes ejus pofteri intel- 
ligi, ut in pr^cedenti verfuj fed non in his verbis, quia 
aliaj gentes e. c. Cananitics /« et per Abrahami pofteros 
lefe minime felices exiftimare potuerunt. l!x quo fequi- 
tur, vocabulum femen h. I. de uno aliquo ex pofteris 
Abrahami accipiendum effe, et fic Paulus 6ft interpretatus. 

Qu«« 



112 GENESIS 

morem- geiHfli. 19. Quo fafto rediit Abrahamus slA 
fervos fuos, omnesque upa Berfebam profefti funt, 
ubi Abrahamus habitabafe. - — 20. Pofthajc Abra- 
faamo Buntiatum efl, Milcam Kacliori fratri ejus pe- 

• perifTe, 

Qjasrituvlgitur, quaeniMn Jit illa pertbna finguJaris , a qua 
tantam felicitatem fperare poterant? Non Ifaacus, non 
Jacobus, quibus hsc ipfa promiffio repetita efl:'Cap. 26, 4, 
«t 28, 1:4. Multo minus hoc de Jacobi filiis aut de ullo pofte- 
irorum ejus cum veri quadam fpecie poteft probari. Tan- 
tum in Jefu Nazareno hsc promiflio impleta eft, a quo 
€t jpfy quem h,- e. fide in ipfum omnes, nationes, qus 
quidem ejus notitiatn scceperunt, fefe beatas, h. e. divi- 
n2 gratiae participes esifKmant, quod quidem eft, quod 
Paulus credere vocat. — Secundum hanc argumentatio- 
nem non diverfa mihi videtur, quod tamen 111. MichaeU 
placet, promiflio jam antea Cap. 12, 3. Abrabamo fa6la. 
(^uanquam enim in hoc Joco feminu^ f. pofterorum ejus 
mentio non fii, ramen ei promittitur felices per eumftnu' 
ros ofitnes terres nationes. Quod in" ipfo Abrahamo , quo« 
modo impfetum (it , ego quidem non intelligo. Neque 
TO^lKn^ ninDti^23 tantum €ae rcgiones efle poflunt, iii 
quibus Abrahamus peregrinabatur, quod nontiullis inter- 
pretibus in mentem venit. Etenim in eodem capite nar- 
xatur verf. 10. fegq. farae in illa regione orta Abrahamum 
coactum eflfe in Aegyptum abir^e. Atque cap. 2g, 14. le- 
gimus Jacobo eandem- promiflionem iisdem verbis repeti- 
tam efle, addito ^5?*1p1 explicandi caufa, sewfe in je- 
mifje tuo. 



CAPUT XXII . II? 

periife, 'Si. Vmm primogemtum , Bufum et Ke^ 
muelein patrem^4ra^i!) 62. Cefedum, Chafoum, 
Pildafchum , Jidlaphum et Bethuelem , 23. qui pater 
.ftiit RebeccgB: quos o£lo omnes Milca peperit Na- 
choriAbrahami fratri. 2.4. Pellicem habuit nomine 
Ramam, qus peperit Tebachum, Gachamum, Ta- 
.chafchum et MaachaAi. 

C A P UT' XXIII 



1. E« 



Sara morimr jet ppetit^r ia JpeluHca, iqaam Ahrshamut 
nb Ephrone preUo folnto anh.' 



xaGis tentum et m^^c^aSSi feptem annisj 



2f. Sara mortua eft in urbe Arba, quse deinde He- 
bron vocata eft in terra Cananaa. 3.- Quam curji 
pro rilore Abrahaipus luxilTet, egit cum Chetitis 
liunc in modum: 4. Peregrinus . fum et advena iri« 
ter vos, date mihi locum fepultura, ut mprtuum 
meum poffim fepelire. 5. Ad hse.c ChetitEe Abraha- 
ffio refpDndent: 6. Audi nos, domine, te ut prin- 
cipem eximiu m veneramur: in bptimo fepulcrorum 
liojflrorum pbtes mottuum . tuum condere , nemo 

.'-■■■..' ^"~». ■ ' ' - 

noflrUm fuo te fepulcro prohibebit. 7. Tum Abra- 
hamus aiTurrexit ,et fubmilTe falutavit Chetitas , 
8. dixitque: Si velitis mihi permittere, ut mortuum 
jrieum fepeliam, intercedite pro me apud Ephronem 
- Zocharis iilium, 9» ut mihi fpeluncam Machpelam, 

H qu3B 



114 ^ .iGEmSIS 

.quas eft in exfremo fundi fui , . jufto pre^tip vendat s 
qua pro fepulcro inter yos utar. ' lo. Turii Ephron, 
qui inter alios Chittjeos fedesbat, telpondit Abrahamo 
.audientibus pmnibus lirbis civibus. , ii. Audi qu«fo, 
domine, dono -tibi fundium et fp-eluncam .qu£B in eo 
.eft, praBfentibus meis popularibus, in qua ofia mor- 
tui tui condas. J2. Abrahamus , ., poftquam ilerum 
eos qui aderant fubmifle falutaverat, .13. Ephroni 
dixit, rogo ut pretium fundi foluta pecunia acci- 
pias-;- et flc ibi condam ofla uxoris me£B. 14* Tum 
hic Abrahamo : 15. Audias (jUEBfo , domine , pre- 
tium fundi funt quadringenti ficli argentei; fed non 
bpus ej(l, ut hos' iriiEi' folvas. i^. Sed Abrahamus 
appendit Ephroni ftatutum ab eo audientibus omni- 
"bus pretium quadringentorum ficlorum argenteorum, 
et a mercatore fignatorum. 17. Sic ceiTit fundus 
ille Ephronis, qui Machpelee efl e. regione Mam- 
ras, iina cum fpelunca et arboribus quee in agro 
erant, omnibusque ejusiinibus, 18. Abrahamo in 
poffeffionem preefentibus Ghetitis,' nempe incolis ur- 
bis. 19* Qui deinde Saram conjugem Tuam in illa 
fpelunca fepeliit, qu^ eft in fundo MachpelsEJ e' 
regione Mamrae^ qus jam Hebron vocatur. 20. Sic 
fundusille, cum fpelunca quae in eO eft, Abrahamo 
ut fepulcrum ei proprium a Chetitis «ft addiQus. 

... ' \ ' . - 

CAPUT 



CAPUT XXIV 115 

] ' G A"P U T: XXIV^ . ■ 

Ahrahamus tnittit fervum in Mefopotmmam ad iixorem 

Jfaaco ittde fetendam; qui itinere feiicifer ;peraEio i?e- 

beccam ad Ifaacum reducit ^ quam hic iti 

ttiatrimonium accipit. 



t.Kjx 



'um vero Abfaliaffius confeiitiiffety etjova ~eiira 
omnis generis boms cumulaffet: ' 2» dixit fervo fiio 
primario 5 quem rei familiari ptsefecferat i jura mihi^ 
fubje£la femori meo dextra tna, 3. per Jovam Deiiin 
coeli et terrffi^ te non coUoGatunim filio meo Ifaar 
co uxoreiti ex feminis Cananitis, .inter qnas liabito z 
4. fed te hujus rei caufa in patriam meam .effe pfo- 
fefturum. 5. Ad h£ec fervus refpOildet : quidl fi 
nolit mulier me in hane terram fequi? nUm potero 
reducere filium tuum in terram e qua migrafti? , 
6. Minime vero , inquit .Abrahamus. ^ 7. Sed certo 
fcioj Deum cosli conditorem, qui me paterriam do- 
mum terramque patriam relinquere juflit, et jure- 
jurando interpofito mihi pofterisque meis hanc ter- 
xam promifit 5 angelo fuo tibi efife adfuturum, ut 
inde filio meo uxorem. capias. 8. Quodfi noluerit 
femina te fequi, jurejurarido hoc eris.folutus: iCa-: 
ve modo tibi, ne filium meum eo reducas.- .9. Igi- 
tur juravit fervus eo modo, quo Abrahamus dixerat. 
10. .Deinde cum decem camelis heri fui onuftis rer 
bus ©mnis generis pretiofiffimis prqfectus eft in Me- 

H 2 fopo- 



Il6 (lENESrS 

fopotamiam in urbem , in qua Naclior habitabat. 
II. Quo cum venifTet atque 'caftielos foris extra 
urbem ad puteum recumbere julTiflet, tempore ve- 
fpertino , (^uo puellje aquatum fegredi Urbe folebant, 
i2t hunc In modum eft precatUs: b Jova Deus do- 
mini mei Abraliami, ■ fac pro tuo erga dominum 
meum Abrahamum amore, Ut tnihi]2im yquamqua' 
roy occurrat. ; 13. Ego -ad huncfontem conftitutus, 
ad quem puella Urbis aquatum accecleiiti 14. roga- 
bo unam forte obviam, ut mihi e^cado iho biben- 
dum praebeat. Quse fi dixerit^ bibe, camelis tuis 
etiam bibendum dabo, ea fit, quam jfaaco tuo de-' 
ftinafti, atque ex eo intelligam, te domino meo fa- 
vere. 15. Antequam precandi iinem feciflet, veriit 
Rebecca filia.Bethuelis ex Milca conjuge Nachoris 
fratris Abrahami eum cado inhumerofuo. 16. £rat 
vero puella admodum pulcra et virgo. Hebc defcen- 
dit ad fontem et implet cadum fiium. Cum afcen- 
diffet i 1 7. properat ei obvlam fervus , rogatque 
ut aquae paullum ex tado fuo bibendum praberet. 
i8' rila vero, bibe , . inquit , dominei et ftatim ca- 
dum demittit in manum et bibendum ei offert. 
T9. Et cum bibiflet, addebat, camelis tuis etiam 
hauriam eosque omnes adaquabo. 20; Et ftatim af- 
fundit cadum in aquarium et recurrit ad puteum et 
-haurit tantum, quantum omnibus camel^s aquandis 

- fuffi. 



CAPUT xxrv . 117 

fijfficlebat.''- 2i. Homo vero tacitus eam admiraba- 
tiir , dubius adhuc , num Jova iter fuum profperaret, 
nec ne. 22. Poftquam vero omnes cameli biberant , 
dedit puellse aureum nafi annulum ^D dimidU ficli 
pondo duasque manuum armillas, quarum pondus 
erat decem aureQrum ficloruni, 23, Simul eam in- 
terrogavit cujus filia elfet, num pofTet in aedibus pa- 
tris ipfius pernoftare, 24. Illa vero refpondit, fe 
iiliam elfe Bethuelis.^ Milcse et Naclioris filii* 
25. Straminis et pabuli multum effe apud ipfbs, 
nec. locum deelTe ad pernoftandum, 76, Tum ho- 
mo Deum fupplex veneratus, 27, Laudetur, in- 
quit, Jova, Deus domini mei Abrahami, quod con- 
flanter pergit ei faver^ mec^ue ad ejus familiam 
perduxit, a8., Interea propeirat puella ad matrem, 
et rem enunciat» 29. Frater JlebeccaB, Laban , fc'- 
ftinat ad hominepi foris ad puteun^,^ . 30. cum vi- 
dilTet annulum et armillas in. foroTe-fua et audifTet, 

" quse 

«) CD]1 eftannulus vel nafivel auris. Hujuiquidem figni- 

ficationis exemplum infra occurrit Cap.5y,4. Sedh.LttaJ? 
Mntmlum effiy ex verfu 47. plane apparet. Neque de ufii 
hujusmodi annulorum aroplius dubitari poteft poft diferta 
Fetri de la VaUe tt Arvieufi teftimonia. Enidite, uti -fo- 
let, de vera hiijus vocis fignificatione egit Celeb. Raviut in 
Differt, qu£ infcrlpta eft : Obfervatt. ad vflria V. T. loca 



Il8 GENESIS 

quas cum ea. effet collGQatusi eiimquQ o|Fendit at- 
huc ad carrielos juxta puteum.. -— 31. Ppftquara 
eum humaniffiiBe falutarat,. rogat, ne iovis ftaret,, 
paratum,- jajn elTe locunj canfielis ejus> 32'. Intro- 
ducit k) igitUT hominem, dom,um> detrahit camelis 
clitellas eisqu-e ftramen dat et pabulum,, homini ve- 
ro eisque quos fecum habebat, aquaHi oifert ad pe- 
des lavandos^ 3-3. Tum cibi apponujitur. S"ed fer-. 
vus negat fe cibmii effe capturum, nifi prius man!' 
data fua expofdiffet. c^ Quod cumi ei effet concef-* 
fum , 34.-; hunc ia modujri verba; fecit: Bgo fuHX; 

¥) In textu legitur f^l:^-''!. fed. legendura videtur in Hiphil. 

Attajnen Iblus vulg.fltus intei,-pr,es habet: ijitrodu^it eim in-. 
hofpitium.. Ol 0, Syrus et Chaldaius cum' recepta le^ione- 
confentiunt, quas etiam defendi poteft. Conftat enim fcrt- 
pfores hebra?6s non fofere femper fatis «kj>/4«« efle in ne- 
Q^ridis propofitionibus.- ■ Siepe omittunt nomihativum ex 
contextu fupplendum. Sic hi I. ad alterum membrum rio» 
menLahams repetendum efil: Ingreffus ejl vir domumy Lor 
han: vero- detrabiz cameTts cUtelias etc. 

f) Solebant veteres poft ceenam demum hoipites rogare, car 
fldveniffent, qx^odi Ckricus pluribus teftiraoniis ex Homei;» 
illuftrat. Atque idem nabat Arviojms in relatt. fuis de 
Arabibus P. IK. p. 14. verf germ. Sed fervus Abr&haral, 
qui jam felicera fucce.ffurn negotM fui ex eo quod f£i9um 
erat dminabatur, noluit diu expeaare, fed cupit quaia 
prirnum inandsta fua exponere-. 



CAFUT XXIV^ 119 

^rvus, Abrahanii : 35. .Hunc heriim meum Jova ve- 
hement^r :opibus auxit, pecorisque et. armenti, ar- 
genti ^ . auri 5 ' fervorum , ancillar^im, camelorum et 
afmoruni' magnam copiam dedi|. 36, Huic] hero. 
iiieo Sara conjux ejus< filium peperit setate jam pro- 
vefta, •quem heredem ex affe conflituit. • 37. Me 
vero jurejiirando obftrinxit, ne filio fuo uxorem du- 
cerem ex Cananitis, quorum in terra habitaret j 
38.' Sed ex familia patfis fui, ad quam mihi hunc 
iri finem- iter fit fufcipiendum. 39. Cum ego herq 
miBorefponderem, mulierem fortaffe me non efle 
f^cutUram, 40. Is mihi affirmavit, Jovam, quem 
coliereti mihi per angelum fuum effe adfutunim et 
felices fu<;ceffus largiturum,^ ut ex familia patria 
poffem ejus filio uxorem ducere.' 41; Quod fi mi« 
M ab ea deriegaristur , tum me a jurejurandQ libe- 
rum fore, 49. Ego igitur cum hodie ad fontem' 
veriiffem, hufic in modum precatus fum: o Jova, Deus 
heri mei Abrahami, utinam tibi placeret iter meum 
profperarel 43. Confifto jam ad hunc puteum. Ro- 
gabo pTOllam, quse huc aquatum veniet, ut mihi 
paululutn aquae ex cado fuo bibendum preeb.eat. 44.81 
refponderit :. bibe,. camelis tuis quo-que hauriam , hsc ; 
fit muHers, quam heri mei filio deftinaftl. 45. An- 
tequam ego has animi mei cogitatioB«s abfolviffem> 
venit Rebecca cadum ferens, defcfsndit ad p.uteum: 
-..-'. ■• ■ H 4 , aam. 



I20 GENESISl , 

cum haufifTet, rogavi .eam ut bibendum mihi pr8B«» 
beret, 46. Illa ftatim cadum demittebat , potum of», 
ferebat, et camelos quoque aquandos fufcipiebatv 
Quod utrxitnque cum fa£tum effet 5 47, eam inter* 
rogabam, cujus filia eJDfet'? Refpondebat fe effe filiam 
Bethuelis, filii Nadioris et Mircs, *rum ego eam 
nafi annulo et armillis donavi > 48« et fupplex-ve- 
neratus fum Jovam. gratiasque egi Beo herijmei 
Abrahamij qui me re£la huc duxiffet , utneptemfra- 
tris heri mei ejus filia uxorem ducerem, 49. Jam 
vero mihi indicetis rogo> num velitis hunc fayorem 
et benevolentiam hero meo exhibere, nec ne> ut 
alio me convertam. 56, Ad hcBc Laban et Bethuel 
refpondebant: ^i> hasc res a Deo venit> non polFu-* 
mus ei ullo modo .repugnare* 51. PotesigiturRe-, 
beccam ut mulierem filii heri tui tecum deducere> 
quee ipfa Dei voluntas . elf© videtur. 52* Quod 
<ium audiret fervus Abrahami,, humi fuppliciter Jo- 

vam 

d) Dignum eft Qbfevvatu, quod in tota hac hiftoria j^amV 
partes poriores funt, non patris, cujus tamum in hoc ver- 
fu mentio fit. Videntuv omnino apud Hebr2e0s.fra.tres fo". 
rorura fuarum tuendarura jus habuiflfe» AKud exemplum 
eft in filiis Jacobi Cap. 54. et Jud.21, 22. locus eft inprimis 
clarus. Arviojtus 1. c p. 265. auSor eft, Arabes muUerum 
adeo fuarum laefum honorem noii taro agre ferre quam fo" 
rorum. cfl Meta/;rfaj in defcriptibne Arahiae p/^r. ifeqq, ef 
Mkbaelis in Jure M.ofaico Tora.Y. p. 253, 



CARUX XXIV 121 

vam Veneiratus eft: 53» et protnUt vafa argentcgfe. et 
surea et vefteaty quse dantt dedit B.ebeqc£e » fratri ve^ 
ro et matri alia pretiofa munera dedit. 54. De« 
inde eoenarunt cmn, ijpfe , tum ejus comites,, Poftri- 
die mane rogavit ,, , ut eum ad herum fuum dimit- 
terent. 55, Attamenv cum foater puellae et mater 
ejus bptarent, ut' puella apud ipfos annum aut de- 
.pem menfes/) maneretj et deinde cum eo profici- 

fcere-i 

Omn^D q^i^ proprie indicet, incermra eft. Prob&bili-. 

• - 

ter fruQm arefaEli , am arotaata , de illis Syriacum ^{'njlQ 
dicitur. cf. Faber ad Harmarum P. II, p. 425, 
/) Sic verti *i»JtJ?3? Ijj Q^^f^ Sed duhito. num reae. Ol i 

habent ^/ufgocs wirai ^inx. Vulgatus ; dies fakem decetttk 
Sed \H nunquam alias G^niiicat.Cfrfe, fahem^ neque par- 
ticulae fic inter adjeftiva et fubftantiva ponunfur. Dura 
quoque videtur elliplis tS t^lH poft 'Tll^i^ et quam pa« 
rum , quaefo ,, credibile eft Labanem hoc refpondiffe hotni- 
ni, qui eo ipfo die- proficifci volebat? Quod dicunt, tati- 
tum temporis fpatium conceffum fuiffe inter defponfatio- 
nem et nuptias, (coll. Jud. 14, 8.) Abrahami temporibu* 
hondurri moribus videtur receptum. Servus enim non tarii 
urgere potuiflet reditum fuum , neque Laban et parentee 
Rebeccstam faciles fefe prffbuiffent in concedendo. Lc£tio 
textus recepta utique videtur in menda ciibareVexCod.Sam. 
et veifione. Syriaca fortaffe reftituenda, , IUe habet OW 

w*tn hsc ^-i^Q.i t^P^ quam kdiprxzta Hubigantiut 

H s fequen- 



122 GENESIS 

fceretur. 55; IHe, nolite me morarij inqmtj Jova 
felices itineri meo^fucceiTus dedit, permittite igitur, 
tit ad herum meum revertar. 57. Tum ilHvadvo- 
cemus igitur puellam , nt ejus fententiam audiamus.^ 
58- QvL3d cum adeffet, rogant eam, num velit icum 
homine ifto difcedere? llla vero fe velle relpondet. 
59. Dimiferunt igitur Rebeceam fororem fuam una< 
Qum nutrice,ejus j[^ et fervo Ahrahami ejusque co- 
mitibus, 60. eamque piis votis prof^cuti funt: Proles 
tua, o foror noftra, inquiebant, crefcat in mille my- 
riadas, et pofteri tui occupent hoftium fuoriim portas. 
61. Igitur Rebecca et ancillae ejus camelis equitan- 
tes cum viro illo profeStee funt. 62. Ifaaeus vero 
xedierat a puteo^) Lechairoi» Confederatenim in 

• traftu 

fequendam cendt: maneat pueUa nobiscum menfem tQturtty 

' -fqftea proficifceris. 

g) Cujus nomen fuit Debora. Cap. 55, 8. nairatur eam a Ja- 
cobo fepuhara effe. ' 

h) Laborant interpretes m verbis textus }»Jt3Q Kl3 Sed fa« 
ciHsvidetur explkatio, quam Aben Efra dedit a Milnjiero 
citatus, ut fit J^ISD nomen verbale cum praepofitione venie 
a venire , h. e. ex itinere rediit. Quem fenfum etiam Sy- 
rus , Onkelos et Arabs indicarunt. Neque fufpefta .ihihi 
videtur kaio recepta propter le£lionis varietatem, quae eft 
in Codice Samaritand :*1D1DIJ XD quem etiam of 0, uti 
folent, (Qcuti ftmt: \a»»)i $itzo§(vsT9 79$ fg^ficn xxtuir.o ^gi»g 



CAPUT XXIV 123 

tra£i:u . ^.^i^i^ionali, 63. et c-am circa vefperam 

■■, V • % ■ 

.' - ' 

deambulatum i) exiiffet, vidit camelos vementes. 
64. Rebecca vero Ifaacum confpicata defilit de ca- 
melo ,. , 65. et fervum interrogat 5 quis ille effet, qui 
ms ohviam veniret Cum fervu^ refponderet, liunc 
effe herum fuum, fumto i!am,meo fefe obvelat.. 
66. Tum fervus. IfaacQ enarrat omnia qus gefta 
effent, 67, Ifaacus vero intro.duxit R.ebeccam in. 
tentorium Sarse matris fua»', et cum ea matrima- 
nium init , dolorem,que , quem ex morte matris fuaj 
conceperat, in ejus amore lenit» 

CAPUT XXV 

Ahraham ex Ketura Uberi et morT. Jfmaelis poJterK In- 

cipit Ifaaci hrfioria^ . Rebecca printim fierilis ^ parit tatidem 

Efavum et yacobum. Horum mores diver/t, lU^ 

huic vejidii jus primogenimrce^. • - 

■ \ ■ ■ 

I, X\braKanius deinde aliam uxorem duxit nc^min© , 

K.etuias 

n^i*^*7 ^3^^ 3 Vulgato ad. meditandum in ngrOy five ad 
precandum^ fecundum Onkelofium et multos alios. Re£te 
Syi-us ^^JVnO^ "^ deamhukndum. Quam pvimaiiam ver» 
bi fignificationem ^iohznt Schulmiftus ad Jobura Cap.iojjJ^ ^^ 
et ad Proverbia 6, 22. Hiac n"»jif frittex. in terra exlpa» 

tians f. ferpens. Quae phyfica verbi fignificatio translata 
deindeeft, ut in innumeris .aliis, ad cogif «fo»^ et adyey- 

mbiies. 



1^4 GENESIS 

, «. 

Ketura, Z. qns ej peper|£ Simranum, Jokfchanum i; 
Medanum,, Midia.num,. Jifchbakum et Schuachum. 
^^Jokfchan genuit Schebaum et Dedanern , ex quo 
Afchura?!,, Letufchsei et Leumnsei originem habent^ 

4. Filii Midianis. fu.erunt Epha,, Epher, Chanoch, 
Abidah et Eldaa.. Qui omnes. pofteri lunt Keturag. 

5. Abrahamus vero bona fua omnia dedit Ifaaco. 
<j'. Filios vera concubinarum muneribus, donatbs, 
cum adhuc in vivis effet, dimifit a fiUo fuo. Ifaaco in 
regionem orientalem* 7. Vixit autem omnino Abra- 
hamus centum et feptuaginta quinque annos* 8. Sic 
e vita difceffit admodum fenex et mori non detre^ 
ftans ad populares luos aggregatus eft. a) 9. Sepe- 
liverunt eum 11^^^^ et Ifmael filii . in ipelunca 
Machpelah,, in wndo Ephronis Zocharis filii Chit- 
taei, qui eft e regione Mamre^ io, Quem funduna 
Abrahamus emerat a Chittseis atque in eo cum ipfe, 
ttim Sara uxor ejus eft fepulta» 11, Mortuq Abra-- 

hamo 

«) Poft ^2\^ legendum eft Q''J^'» non folum ex auabrita- 

te Cod. Sam. et verfionum oraniumj fed etiam quinqjue 

/Cbdd. a Kenmcotia cQllatorum, qui praeterea au^or eft 
'W.CinDiff. II. p. 174. verf. lat.) extare iUud D^D"* in j^ara- 
/ phrafi Chaldaica hon imprefla. Sic qaoque legitur Job. 
4j, 17. — Pro VD>^ legitur •f^^ in Cod. Sam. et ver- 

iione graca. Sed utrumque videtur in ufu fuiffe. cf. Deyt. 
j2 , 50, Num. 32 , 2. et 37 , 13, 



. CAPUT XXV 125 

hamo Deus favere perrexit ejusiilio Ifaaco , qui juX* 
rta puteum Lechairoi liabitavit. — 12. Hsbc eft 
genealogia IrmaeliSv, Slii Abrahaffli , quem. ex Haga- 
re Aegyptia SarsB uncilla iuftulit: 13. Nomina filio- 
rum Ifmaelis fecundum divferfas fuas generationes 
funt K^c: Primogenitus Kebajotli, Kedar, Adbeel,- 
et Mbfam. 14. Mifchma , Duma iet Maffa. 1 5. Gha- 
lad , Tema , JedUt •, Nabifch let Kedma. 1 6. Qui 
omnes funt filii Ifmaelis, atqlie horum pofleri, iisdem 
nominibus diftinfti in cafis et mapaliis <^} fub ducibus 
duodecim degunt. 1 7. Ipfe vero Ifmael anno Eetatis 
fuse centefimo trigefimo feptimo diem Jfuum obiit.. 
18. Pofteri vero ejiis habitant a Ghavila usque ad 
Schurum, contra Aegyptum,- verfus Affyriamf confan- 
guineis fuis ab oriente. jO • — — 19. Sequitur 
hilloria d^ Ifaaci filii Abrahami. a o. Quadragefimum 
'; atatis 

- ;^) HTt) vulgo cafieila. Sed h. 1. non fetis apta videtur hac 
iignificatlo , quod Ifmaelitas talia «xflruxiffe non probabile 
eft. Faber in Archsologia Hebr. p. iS^, cafas £. mapnha di- 
-verfas a tabernaculis (Huttendorfei) inielJigit. 

Fuerunt pofteri Ifmaelis Noniades j qul has regiones non 
in certis f fixis fedibus habitabant, fed cumgregibus fuig 
peragrabant in duodecim tribus divili, quarum quseque 
fuum piincipem habebat, quales hodienum Arabei fcenit* 
habent , Emirs diftofc 

<?) cf. Cap.6, 5. 



12$ /GENESIS 

setatis fuse annuin agebatlfaactig, cum Hebeecam la 
matrimonium diic«ret, qu^ filia erat jfeethuelis • Syi'i 
-e MefD^otamia et foror Liabanis Syri. 21. Sed 
cum ilerilis efTet, inteirceffit priD ea "apud joXram 
precibus, atque impetravit etiam ut condperet. 
22. Cum vero foetus in utero coniiiftatentur , dbluit 
per impatientiam , fefe gravidam faftam effe j abiit- 
que confultum Jovam. 23. ■ A quo lioc rei^onfum, 
tulit: dua3 gentes furit in utero tuo , duagqUe natio- 
nes ex te orientur. Altera altera erit potentior, et 
potentior ferviet impotenti. 24. Completo autem 
partus tempore enixa eft gemellos. 25. Qui pHor 
exiit, rufus erat, totusque uti pallium hirfutus , qui 
propterea Efavus <|obteftus) vocatus eft. 26'. Poil 
eum frater prodit, qui manu fua caicem El^vi tene- 
bat,hinc nomen Jacobi accepit. Ifaacus annum agebat 
fexagefimum, cumhi ejus filii nafcerentur. 27. Pue- 
li vero poftquam adoleverant, Efavus venationi ope* 
ram dedit , in agris continuo verfans , Jacobus vero 
jmitioris erat naturge, vitam palliprltiam pr£eferebat, 
28- Ifaaco quidem Efayus' earior erat, quod carne 
ejus ferina delectabatur , Rebecc^ee vero Jacobus. 
29. Aliquando cum Efavus feffus tufe rediret, coxe- 
rat Jacobus pulmentum. 30. Tum ille hunc rogat, 
"Ut ipfi daret de cibo illo perquam rufo^ fe enim 
valde efte delafiatum. C^inc etiam Edomi, h. e» rufi 

pomen 



CAPUT XXV 127 

liDKien accepit.) , 31. Jacobus pdihilavit, nt ei ptX" 
xogativas primogeniturcB venderet. 32. Relpondet 
Efavu§ : en brevi mihi erit moriendum^ quid illa 
sstatis prserogativa mihi pro deil ? 33,] acobus p or- 
ro poflulabat,. ut hoc ei jurejurando confirmaret, 
34. Quod cum fecilTet, dedit eijac.obus panem -^t 
pultem illam e lentibusconfeSani.^ . Sic cibo et po- 
tu recreatus rus iteruin exiit , parvi asftimans eetatis 
iu£e privilegia. - . 

c A p UT xxvr 

Ifaaci Gsyara tonmoratio^ uhi repetitas a Deo acdpit pro- 
fnijjiones. HiJJmulat Reheccavt Uxorem fuain ejfe\ fed faljt ' 
tonvincitur. Agricnltura operam dat. Contentiones cwtk 
^hitiflms pttflorihKS ^e fontihus. Abiiitelechus rex Fhili- ■ 
Jhaoruin fcedus cum eo pangit. Efavi matrimoirium 
■cum^uahus Cananifis parentihue . 

ingratum. 

1. v^rta vero fame in ea regione, quse diverfa fuit 
Bb ea fame, quss antea temporibus Abrahami fue- 
ratii?) Ifaacus abiit ad Abimeleclium Philift^orum 
regem Oeraralti. 2. Ibi ei Jova apparuit atque fie 
cum eo eft locutus^ Noli iii Aegyptum defcehdere, 
Snane in hac terra, uti antea tibi jatn j)r£e,cepi. 
3- Vive in ea ut peregtinus. Tibi adero et bene- 
faiciam. Tibi, ' hoc eft , Jjofteris tliis tbtam Jiane ter- 

(?) cf. Cap. «^40^ 



128 :GENESIS 

fam dabo pofridfeBdam : lCam implebo protftifla^ 4511« 
Abrahamo patri .tuo dedf jurejurando interppfito* 
4. Augebo pofteros . ttios titi itellas coelefteSi his 
omnes lias tegiones .addicam i Atque in uno quodam 
pofterorum- tuorumfefe felices exiflimabtint omnes 
jiationes. ^) 5. Propter< obedientiam ^ quam mihi 
Abrahamus pr^ftitit - in omnibus meis prseceptis , in- 
ilitutis et legibus. 6. Manfitigifur Jacobus Geraras. 
7. Ibi cum illius loci incolse interrogarent deuxo* 
re ejus, ekm fororem fuam elTe dixit. Verebatut 
enim, iie, ii uxorem .efte dixiffet^ ab illis propter 
eam^ quoniam Rebecca formofa erat^ interficere« 
tur. 8. . Cum vero diutius ibi commoraretur, ac- 
cidit ut Abimelechus rex. PhiliftEeorum per fene- 
ftram videret Ifaacum cum Rebecca paullo liberius 
jocantem. 9. Tum ille eum arceffivit et interro- 
gavit, cur fimulaffet eafti fororem fuam elfe, quse 
tamen fit ejus uxor ? Refpondit Ifaacus fe yeritum 
elfe,, ne propter eam in vit£e difcrimen veniret. 

10. Sed reprehendit eum propterea Abimelechus,: 
£eri enim potuiifet, inquiebat, ut aliquis cum ea - 
concumberet, cujus criminis tu fic auftor fuiffes. 

11. Deinde edixit univerfo populo fub capitis poe- 
na, ne quis Ifaacum aut uxorem. ejus ulla injuria 
afficeret. -^ ^ tct. Cum Ifaacus eo Aniio fey 

men* 

h) cf. Cap. 21, 18. 



CAPUT. XXVI 129^ 

mentemfeciiret, fru£his percepit centQpIoS r) ex Der 
beneficio, ■ lo- atque magis magisque crefcebatj ita 
ut opulent^mus iieret.. 14. Habebat multos pecoris 
et :arm0nti greges 5 tantamque familiam , ut ei Palas-- 
ilini inyiderent, :i5> et omnes puteosi quos fexvi 
patris fui Abrahami effodiffent, obftruerent. i6. Ipfe 
Abimeleclius juffit;, eum difcedere , quod ipfis- longe-, 
eflet potentior. 17^ Difceffit igitur Ifaacus atque 
tentoriis fuis in yalle Gerarerifi pofitis ibi cpnfedit,. 
18. omnesque puteps; .a.; patre fuo Abrahamo effof- 
fos, obftru£tos verp. ,a PhiliftEeis poft mbrtem ejus 
denuo. effodit, et n.omina eisimpofuiteadem, quss 
pater ejus olim eis dederat: 19. Cum vero fervi ejus in. 
ifta valle.fodilTent, fontemqUe.inyeniffent aquse viysBy 
20. contendebant Xuper eo paftores- Ge^arenfes cum. 
Ifaaci paftoribus, fujimque eam, aqu^m elTe dice- 

. , . bant:; 

c) CiytJf ';^ii'Q centum menfurarm f. ceHtupUcem metifu- 
ram Verbum "^V^ in lingua Chaldaica faepe obvium 
eft menfuravit^ ajiimavit. In Kac lefllone recepta con« 
fentiuht interpretes Chaldaei, Arabes, Aquila, Hieronymus» 
Sed aliam leftioneni fecuti funt ot 0, ixx^fvovffuy xgi^ijy., ceti' 
ntplum hordeum^ nempe Q^ljy^, qiiam etiam exhibent Sy- 
Tus, Symmachus,r Theododon, et Vulgattis. Le£ti6 non 
contemnenda videtttr. cf. Ul. M/ci&«(e/ifi- in Bibl. Gnent. 
.?. -IXv .p. , 193. ■ •,. ./.. ::.. . ■.,"..•- 



,GEJ^ESIS 



l)ant: propterea^. Ifaacus. illum . puteitm i Efek VDca-. 
vit, qup d . cum eo fuerint rixati. 2 1 . : Idem f ece-. 
TUnt cum ailium effodilTent, quem prQpi^rea Sitna 
^. .e. contentio) appellavit." • 22. Int^e digreffus? 
alium excavavit, de quo non.. contenderunf, cui 
propterea lidmen Rechoboth impofuit: dicebat ehimr. 
amplum nobis locum Jova coneefiit, jani creieemus 
ih terra/ 23. Inde Berfebam profeftus eft. 24!. Ibi 
ei hac ipfa no£te Jova apparuit et his verbis eft 
allocutus: ego funi Deus Abraliamrpatris tui: Noli 
timere, tibi adero et benefaciam^' pofterosque tuos 
augebo propter illum Abrahamuni, cultorem meum. 
25. Ibi aram. exftiruxit Ifaacus et facra Jovas fecit. 
Tentoria quoque fua eo transtulit, cum fervi ejus 
piiteum ibi effodiffent. — • 25. Tum Abimelechus 
Gferarss eum convenit 'cum Achuffato ariiico 'et Phi- 
chbie exercitus duce. 27. Quid ad me venitis, in- 
quiebat Ifaacus, qui me per odium a vobis expu-i* 
liftis? 28- IUi refpondebant, plane intelligimus Jo- 
vam tibi adelTe, propterea confilium cepimus tecum 
jurejurando interpofito foedus inire. 29," Hrfc nem- 
pe conditione ut nuUa modq nobis noceas, quemad- 
modum nos. quoque te, non offendimus, fed pqtius 
omni humanitate erga te ufi. fumus, teque falvum et 
incolumem dimifimus:. Jqva enim.tibi favet. 30. Tum 
Jfaacus eos convivio excepit. 31. .Poftridie cum 

alter 



CAPUT XXVI 131 

alter 2lten pacem et amcitiam JTiralTent, Ifaacus eos 
incolumes a fe dimifit. ,32. Eo ipib die nuntiarunt 
ei ejus fervi, fefe alium puteum effodiffe. ; 33, Quem 
Schibeam d') vocavit, unde et urbs nomen Beer- 
fchebae habet. — 34. Efavus anno eetatis fuae qua- 
dragefimo in matrimonium duxit Judith filiam Beeri 
Chitteei et Bafmatham Eloras filiam, etiam Chittaei, 
35. qu£B Ifaacum et Jacobum magna segritudine affe- 
cerunti 

CAPVT XXVII 

Jatchus ajitttia Rebecc<s adjutus benediBionem patris EJav» 

jirarijpit. Qui propterea grave in eutn odium con» 

cipif mortemque ei minatur, 

T 

I. Afaacus cum jam prse feneGute oculis caligaret, 
Efavum filium natu majorem ad fe vocatum his ver- 
"bis alloquitur: 2. Vides, mi fili, me fenem efTe, 
nefcio quando moriendum mihi fit. 3. lam; igitur 
fiime arma tua, pharetram et arcum, rus exi et* 

I 9 venare 



«0 n5?2tt^ ^* ^' p^ttranium. Sed ^ft alia kftio apiid an- 
tiquiores intefpretes digna qu^ oKIervetur. Hteronjimus 
auQior eft in hebrao legi per Sin', T\V^^ abundumia et 
licAquilam er SymmachHin legiffe, fic quOque Syrus et 
Vulgatus/ cf. /T4o««;^^«'w«^ ift HexapUs. Neque apparet 
CUT Ifaacus huic puteo nomen'n]?!lU^ dederitytum pro- 
: pter eum foedus noti pd6lumi effet,;utl fa£lum fuerat pro^ 
. pter alimn quem Abrflhamus effoderat. Capo 31, 31* 



132 : GENESIS 

— 1 ■ , 

venare mihi feram, 4.. e.qua pares lerculum iiliid 
guo dele&or, de quo edam, tibique. bene precabor, 
antequam^^^moriar. 5. Rebecca vero au.dierat Ifaa- 
cum ifta Efavo filio fuo praecipientem. Cum igi- 
tur liic ad venationem-rus exiiffet, 6. illa Jaeobo 
frlio fuo dicit: Ego audivi patrem tuiim juffifle, 
7. ut Efavus e carne ferina cibum ei pararet, qub 
fumto - velle fe Jov^ nomine ei ante mortem bene. 
precari. 8-' Audi igitur, mi fili, quod/dico, mihi- 
que morem gere. 9. Ahi ad gregem et arcefTe mi- 
hi inde duos hoedos pingues. Ex his parabo patri 
tuo ferculum iflud, quo deleftatur. - 10, Hoc ei 
debes aSerre ut tibi ante rnortem fuam bene pre- 
cetur. II . Ad hsec Jacobus, refpondet Rebeccae ma- 
tri fuas, nofti Efavum fratrem meum hirfutum effe, 
cgo vero depilis lum.. 12. Fieri poftet ut pater 
me contr.e£taret 5 tunc viderer, ipfum iUudere, quo 
imprecationemi potius quam v fauftam . p.recatione.n| 
mihi conciliarem. 13. Ego vero, inquit mater, il- 
lam imprecationem praeftabo, fac modo quae prse^ 
cepi, et- affer. 14. IUe igitur matri.attulit quae 
jufferat ; qusB paravit ferculum quo If^acus; ,dele- 
ftabatur. 15. Deinde induit Jacobum veftibus Efavi 
pretiofis, quas domi fecum, habebat. .16. PeUibus 
vero hoedinis amicivit manus. et cervicem, Jaeobi, 
quae depiles rerant *;. i;7„.. et fic tradidit ei cibum 



CAPizn :xxvii 133 

lllumv et panem. a fe coiifeaum. 18. Ctim ad paii 
trem veniffet, euniqiie compellaffet, ille', quis fu es 
fili? interrogat. 19; Reipondet JacoBus,' ego Efa- 
vus fum primogenitus itiius ; ■'feci ' quod mihi praBce^ 
pifti,* age , fede et coihede de f erina. m^a , ut mihi 
bene; preceris. 2g> IJnde^tani qito, inquit Ifaacus, 
na8:us es ^ mi ; .fili ?: cui: uU^ • a Jova Deo tuo fa- 
£lum ell ut mihi obveniret. . 2 1, Tum jubet eum 
Ifaacus accedere, -ut tangere eum pofiTet et inde 
cognofceire, num feffet Efavus nec ne. 22. Cum 
acceffiffet, at.treQabftt eum et dicebat: vox quidem 
eft Jacobi,; fed manu^ Efavi.. 23. Hinc eum non 
agnovit, cum manu? ejus. ut Efavi elTent hirfutse, 
et bene ei precatu? eft. 24^ V^exumantea iterum. 
eum interrogat,, num effet • Efavus ? Quod cum af- 
firmaffet, 25. jubet- ut apponat cibos e carne feri- 
na, ut de illis. com.edereti quo fafto velle fe e£ 
bene precari, 26.. Qbtulit igitur cibos, nec non 
vinum. , Quibus, furiitis iu.0it pat&r eum accedere 
et fe ofculari. 27, Quodt Qym feciffet odoratus eflr 
Ifaacus odorem Veftium,^ tum bene ei precatus efi: 
his verbis: En odor filii mei eil ficuti odor agrf . 
Dei beneficio fertilifiimi.v 98^ Det tibi Deus et 
coeli rorem et terfas pingyedinem, et frumenti et 
intifli copian^ ingentem. "29. Gentes tibi ferviant, 
nationeS -fefe tibi fubmittant:: domineris- fratribus 

I 3 tuis : 



134 ■ GENESIS 

tuis : xt iilii matris: tuse :te venerentur^ AdVerfarii, 
tui fint infelidflimi, amici feliciffimi» — — 30. Cum 
Ifaacas vix defiijQTet fic behe precarj Jacobo» atque 
Kic vix a,p&.tre,fuo difceififiet j^* redit Efavus a ve- 
jDatione, - s^^ atque parat ipfe quoque cibos.. Quos 
cum patri piTerret, eumque rogaffet ut ilHs vefce»- 
xetur et bene fibi precarietur :^ 32-» tum pater;, qui$ 
tu es? inquit: refpondet iile: . EgO' fum Efavus B- 
lim tuus primogenitus'. 3-5. Ad Kaec Ifaaeus vehev 
menter eonterritus, quis igitur fuit> inquit, vena- 
tor ille, qui mihi carmr Jdrmas attulit,. de quibus 
et edi antequam venires? huic ego bene precatus 
fum, nec dubito, quin fit beatus fufnrus» 3^4. Efa- 
vus cum haec patris fui verba audiret, ingentem 
clamorem fuftulit et acerbe plorans ,. mihi quoque 
bene precare, inquit, mi pater. 35. Hic vero re- 
ipondet: aftute tibi prseripuit frater tmis pia ilJa 
vota, quibus te eram profecuturus, 36. Vere, in- 
quit ille, vocatur Jacobus, ,bis me jam fupplanta- 
vit. PrimUim eetatis mese prffirogativas abiluHt, jam 
et vota pro felieitate mea intercepit. — n-ihilne 
boni mihi refervaili? infit.. 37. . Refpondet Ifaacus; 
Efavoi ei principatum in te dedi. et confanguineos 
luos orones ei fubjeci, frumenti et mufti largam 
copiam ei promifi r quid tibi jam faciam, mi fili? 
38. Ad hasc Efavus: Itane bona haec oninifi funt, 

' qu« 



CAPVTi XXVII ^35 

t[ii3B vOptar&ii)0tffis.l miipaterv^et mHc&eiiei precarei; 
iiimil aenttai-iacriniari iircipit:' , S^.^^Fumifl^acus^i^ 
orfiis jeft :i. iFertileiiu terram habitab|s . e xcoelq larg© 
jToratami^^ ^o. rGI^dicrl tiiD -myes » :iedrfratd.tuo - ems 
.J&lbjeStffS?; fiet tameriji :;ctim :c6ntinH0 -.«eliiaatus fue^ 
-ws, ^DL^iltdjugurn' ejfus le coillo tuaKexcutias.- ■^ ^ 
;4i. .rrEfavius y.^Q Me :ak te f^/Mp'er^iini'3jacobum 
..propteE.boria illa,. quae- ei-pater jfuus precatus fue- 
ratj' ddiuin ^ioncepitvOatquedin ahimp' hab^it, ptx^ 

.r,- ...,-.. .^V ■'■ :■■' . .-syrr:-- . :;--r-.i; inr'in •IIIOJ» 



(5) Verbuiii *1')T' in quatuor locis tantum bbviuiiT, abint^t- 
■ prdtibus^ plurimis varie ^ fed paruni felieifei'^ ^xplicatur. 
•Notlones quas ei fubjecerunt^ uni quidem aut alteri loco, 
fed non omnibus aptae funt. Data opera ortginem ejui 
inveftigavit .Celeb. Schroedei'us m ObfeKvatti ad Osigg. 
hebr, Cap. i. atque probavit, eam Eepetendam efle ab 
arab. ol- quod proprie eft; Imc qt illuo vagari^ et dici-» 
tur de animalibus in paftii buc et illuc difcurrentibus. 
Atque hanc fig.nificationem h. i, quoque aptam effe fe- 
quens comparatio docet^ quae fiimta efl a j.umentOv indo- 
xnitp, quod fi fubj,ugetur,. ohmti et relufiari noa dfifinit, 
doneQ jugi vinculis difruptis. evaferir. Qus Edomitarum 
naturse et faiis bene conveniunt. David^ Edomitas vicit 
fibique fubjecit 2 Sam. ^, 14. £q6l fiib Joramio iterum defe- 
«erunt; 2 Reg.-S, 20. %q. aqub tempbre fui juris fue. 
sunt, usqu^ dura a Joanne Hyrcano. fubjugati et populo 
Judaico inferti iunt. 

■/ -■- ■i* ■- 



?35 nvXiENESIS?. : . :-. 

Hjorteni; pairis, Jacobum •fratrem fuiim interfi'|p^r&^ 

4'2. D.e 'iqu o j ejiis cbnfilip- cum ' eertior; f a8:a.: eiflefe 'Re-. 

^ecca, curavitr^^Jacobuni filiunt finiin-inatu: .min^orem 

ad fe ar.cefifendum, eique 'dixitj^l Audio^ jEfa^m; frae- 

J:^rem tuum? 'mortem tibi cminarr id^r: 43^ Jamii^itur, 

.mi fili,imihi>:obtempera', '^fuge- ad :Labianem^i fra- 

ftrem meumi ■iCharram. 4%. ^^ mane apTi#- 'ipfum 

aliquot anno&j. rdum fratris-^ tu|' iraipauilutum-^^tefe- 

rderit.. ,4-^;.; Quodfi roblitU[S' ifuexit ejus .'quod?' inter 

-te^et illum acciderit, mittam et te inde revocabo: 

cur enim utroque veflrum uno.die orber? 46* Ifaa- 

co. autem. pftendebat,, fe proptei: illas. ^Chittaeorum 

fiHas .vttce; fua^ ;fer© pertaefam! 'efle, Si vel. J.ac.obus 

.- ,.. •■'• b :::: ::rl'. .. ■ . j ■-- ^ ', ■■■■■■■' ' -'UXO- 

^.T- ■ "' '■":'.;■;..-■.■;" ■ : .' . '...■.■■■ ' ■ ' 

^y^^^^ii ^5?jf ''b'' DupHcemin fenfiim poflunt te verba 
explicari, ue/ aftive de lu£hi ipfius Ifaaci oh Jacobum 
interfeSum , i;f/ paffive ob Ifaaci mQrtem. - Plerumque ex 
priori fentemia explicantur. Sed pofterior mihi videtur 
praferenda, quoniam non probabile eft, E{avum patrem 
fuum, quem, de quo dubitari tion poteft, araabai:, caede 
in fratre fiia commifla coritriftari voliiifle; Sic quoque 
Syrus acceph: ^^x <^Offiar;^r«/^amVaBe? h. e. funerum. 

DniJnD J^efte a 70 interpretibus , Syro et yulgato vet- 

*' • * 

titur, minari, minus accurate ab Onkelofo •pet-injTdiari, 
. j^-ys ex primaria fignificatlone cwn vebementia-fpirituta 
ducere, dicitur etiam de eo qui malo animo iri alterum efl; 
affeclus. vid. Letfe in Animadv. ad textum hebr. 



CAPVT XXVII % 

.uxorem diiceret ■ ex rillius regibnfs Oiittms ;his fimi- 
, l^rn j non ^0& qh o d- rdiutius , vive?e bptaret. 1 

■* — - . ■ 

,.Fu^t:{y/icohiif>ifi Mfijgpotamiaml <fd^,l,al>nne7fi. :,:Jn-,jtmer*: 1 

:.r;,,.jQ.eu; n.,in,fomniq,apparet-^..Mpy^^ . - 



"i. i.jLrcefllvit igitur Ifaaciisjacobiim. . Cumque ei 
praecepTffet, ut ne uxorem duceret ex Chanahaeis, 
'^2. Ted ut. in Mefopotamiam pr^ficifQ'eret.ur ad do- 
mum BethueKs 'a^^^ ibique e filiabus Labanis 

avuhculi fui uxoreni fumeret: ' 3. Deus veroomni- 
"^pdtens, pergebat bonis votis eumprofequens, tibi 

■'<= '■'■'■ ' ■ '■■■■■ '■■■'' . " '■ ' ..•■.: r : '^ ■■ ■ .' ' : ; :::..M 

'faveat, te augeat , multamque fobolefii largiatur," ut 
'complures ex t.e gentes oriantur.- 4. PrsBftet tibi 
pfQjTiiffa Abrahamo data, tibi poflerisque tuis, ut 
pervenias ad pofrefiionem terrae, in qua jam pere- 
grinariset quam, Deus Abrabamo promjfit. 5, Sic 
dimiiit Ifaacus Jacpbum, qui et in MefopotamJam 
profeclus eft ad Labanem filiumBethuelisSyri,fratrem 
Ilebeccse, quse Jacobi et Efavi mater fuit. — 6. Cum 
vero Efavus cQgnoviffet Ifaacum fauftis ominibus 
profecutum effe Jacobum eumque in Mefopotamiam 
"iiiifiire, ut ibi uxorem duceret, C^am diferte hoc ei 
•ttim interdixerat, ne cum "Chananaea matrimonium 
iniret) ^ 7, atque hunc parentibus ' fuis morem ..gef- 

I 5 fifle, 



138 GENESIS J 

^ffe^i atqiie iter in Mefopotamiam effe ingrefliirn:> 
8. intelligeretqiie 'mimiis: probari GhanansBas patri 
fiio: 9. prseter uxores, quas jam habebat, etiam 
Machalatham ia mratrimonimii duxit, qttse filia fuit 
Ifmaelis filii AbrahELmi et foror' Nebacho.thi.:. • — 

10. Jkcobus verb e ]&erfeba iter Charram Irigreffiiss 

11, venit in iocum' quendam, in''quo, cum fol^ jam 
occidiffet . pernoftavlt. Adhibuit.idtur tapidem e 
pluribus qui In^illo loco erant pro cervicali, etcu- 

<• vw . ' ■ . / ■? ■-■ -" '■ • - ■ ■ ■" .' ■:-' t ..:-<iJ~i- -.1..' 

Duit.. 12. In. fomnio. vidit fcalam.terrae innixam, 
cujus caput ad coelum usque pertingeret, per quam 
angeli Dei afcendebant et ' defcendeb.ant. ..13. Ih 
fumma fcala videbat To,i'-am.» qui eum fic aUoque- 
batur i Ego fum Jova Deus Abrahami avi tui , et 
.ibeus iiaaci, terram, in- qua cubaSi tibi pofterisque 
tuis dabo. 14. . Quorum tanta erit multitudo,. quan- 
ta ell pulveris terrs, ita ut peroccidentem et ori- 
entem, per feptentrionem et meridiem diffundantur: 
et in te et progenie tua omnes terrarum aationes 
felices erunt. 15. Ego vero tibi adero, te in iti» 
aeribus tuis tuebor, atque etiam in hanc terrana 
reducam. Nunquam te deferam, quin quse tibi 
promiferim praeflem. 16, Tum Jacobus e fomno 
expergefaftus, profefto, inquit, Jova eft in hoc lo- 
co, quod ego nefciebam. 17. Quam verendus eft, 
pergeb.at perterritus, hic locus: hxc efc sedes Dei', 

port» 



. CABUT XXTIII 139 

pdrta •cceli. i§..feum Ideinde fvrrrexiffe^t, lapidem, 

' quo pro cervieali- ufus fueratV in eippnm erexit et 

oleor perfadit. 19. (^ppidum vero Bethelem ndmi- 

navit j quod antea Lns Y.ocabatur. .'i-so. Votum quo- 

que Jacobus nuncupavit in hsec- verba: Si Jova Deus 

mihl aderit, mein itinere, quod ingreffus fum, de- 

fehderit,, mihi providerit in viSu et amiOiij, 21. tatt- 

demque, fi falvus^ et- incolumis ad -domum paternam. 

rediero: femper eum ut DeumiR.eum colam. 22. ,La- 

/ pis vero hic, quem in cippum erexi, _ dqm.us Dei 

erit, omniumque quas tu mihi dederisj tibi decimas 

daboa - _ 

CAPVT XXIX 

yacohus Charvam fsvvenit et a Laham humaniter excipi' , ; 
tur: Quatuordecim annos ei operam fuani afldicity et mey-: 
cedi^ hco duas ejus filiai in tnatrimonium 
accipit. 




i.:VfS.uo faC^o Jacobus iter fuum in regionem ori- 
6ntalem perfecutus eft, 2. tandemque videt in cam- 
pis puteum, ad quem ,tres greges cubabant. (Ex 
hoc enim puteo folebant greges adaquari, ipfe vero . 
puteus faxo prsBgrandi erat occlufus. 3. Colleftis^ 
gregibus omnibus lapidem illius fontis devolvebant, 
et pecore adaquato os fontis rurfum lapide ifto ob- 
ilruebant.) 4. Interrogabat Jacobus paftores, unde- 
aam effeot? IIU relpondebant, Gharrane. 5. Jaco- 

bus 



140 :. GENESm; /: 

bus pergebat, num noftis Labanem.NachoHs filitim"? 
Novimus, inquiebaiit.. 6. Jacobus^^Hvaletne? Pafto- 
res: valet, et en /Rahelem; >ejus filiam cum pe^ 
coribus venientemJ.; 7, Tum Jacbbus dicebat: muU 
tum adbuc diei eft, nondum tempus : effe videtur -Co- - 
gendi . pecoris,! adaquute illud etipaftum ite. ^ '8.' Tum 
illi refp-ondebant ; non . polTumiis ' adaquarjs, nifi' priusl 
congregati fint omnes^greges.,/' Turtc devolvitur fa^' 

xum aputeo et greges, adaquamus/ 9. Adiiuc"ed 
fic eum illis^ollbquente,' venit/rJLaliel cum patris 
fui pecore, quod 'pafQebat, i; o, Quam cum Jacdbus 
videret, lapidem devolvit ab ore putei et pecus^a- 
vunculi fui adaquah^ ■ ii^ DeindeRahelem ofculatur, 
lacrinias fundit, 12, eique iridicat-fe patris ejiis' efie 
nepotem, filium nempe B.ebecc£e, Ilta ftatim ejus rei 
certiorem facit patrem fuum. 13, Qui cum audiret. 
Jacobum fororis fuee filium veniffe, ei obviam cur- 
rit eumque amplexus et ofculatuis deducit domum- 
fuanv, ubi Jacobus narrat Labani omnia , qaas fibi 
eveniflent. • 14. Hic eum ut cognatum et corifangui- 
neum fuum benigne excipit, et cum menfem apiid 
cum vixififet, .15. affirmat ei fe ndn conceflurum 
effe, ut gratis fibi ferviret, quod cognatus ejus effet., 
^ Ipfe diceret, quam-mercedem fibi dari vellet. 16. Ha- 
bebat vero Laban duas filias , quarum natu major 
Lea, natu minor Rahel vocabatur. 1.7. Illa quidem 

lippis 



CAPUT XXiX 141 

Ilppis erat oculis i 'h£ec vero forma erat decora et 
facie pulcra. 18. Hiij^s igitur aniore cum' captus 
effet lacobus, dicit Labani, fe velle ei fervire fe- 
ptem annos pro Raheie filia ejlis natu minore. 19, 
Lab^an refpondeti, malle fe eam ■ ipfi dare quam alie- 
no,'jubetque utapud euftimaneat. 20. Sic ferviit 
Jacobus proRahele.feptem annos,' qui totidem dies 
ci effe videbahtur, tantopere eam amabat. 21. Tum 
poftulavit a Labane^ ut fuam libi uxorem in matri- 
jnonium daret, qupd tempus cohflitutum elTet com- 
pletum. 22'. Laban convocatisomriibus civitatis in- 
colis convivium dedit^ 25. Vefpere autem Leam 
filiam fuam ei in congreffum fuppofuit, 24. et Sil- 
pam attribuit, qusB ei ancillaretur. 25. Mane. cum 
Jacobus Leam videret, ^ conqueritur erga-Labanem, 
fe ab eo deceptum effe, cum' pro Rahele ferviilTet. 
$6. Laban refpondet, non moris effe in civitate fua, 
ut natu minor prius *quam natu major in matrimo* 
jiium daretur. 27. Perageret modo cum hac fepti- 
manam , tum et alteram ei collocattirum efle prp 
aliorum feptem annorum fervitio. 28. Jacobus con- 
aitionem accepit et fic Rahelem quoque in matrimo- 

jiium du3i:it, 29., cui Laban Bilham dedit, .qu^ ei 
ancillaretur. 30. Amavit vero Rahelem plus quam 
Leam, aliosque feptem annos Labani pro ea ferviit. 
Siv Cum; vero Jova videretLeam efle invifam, effe- 

cit 



142 / GENESIS :? 

cit ut Lea foecunda effeC, Rahel ilefilis. gS. Igi- * 
tur gravid.a fa8:a iiliuTn peperit, quem Rubenem 
vocavit, vidit Jova , inquiebat , affliaionem meam, 
iam me vir meus amabit. 33. Iterum deinde fili- 
um peperit, quem Simeonem vocavit, diqebat enim : 
Jova novit me exofam efle, .propterea mihi hunc 
quoque dedit. 34. Tertium pepetit, cui nomen Le- 
vi dedit: jam deditus mihi erit, inquiebat, maritus 
meus, cui tres pepererim filios. 35. Quartum vo- 
cavit Judam, dicebat enim : jam quidem Deum lau- 
dabo. Deinde parere deftitit.. 

CAPVT XXX 

yacohut uxonm fuarum ahciUaf Biihtm vt SUpam in ma' 
trimonium ducit^ quts ei quatmr fiiios pariutit. Lea IJk- 
fcharenty Ssbuhnem et Diham parit. yacobns tvditum in 
Cananaam parat. NovumpaSiumcKmfecerofuofupermer- 
cedefminit. Artificium^ quod in gregibusfui j 
^ commodi caufa adbibet. 



i.R 



^ahel vero, cum fe nuHos ex Jacobo Kberos ha« 
bere videret, invidia erga fororem fuam commota 
Jacobo dixit: fac ut ego quoque pariam, alioquia 
moriar. 2. Cui Jacobus iratiis refpondet, quafi ego 
Deus fim fl) qui te gravidam fieri prohibet. 3. Iri- 

eas 

«) ^3*1X U^^Thi^ nnnn fl» Dei hcofuffi? Infi:a.-eaaem 
. . phralis Cap. jo , 19. 



. cAput -xxx 145. 

«?as Jgitijrv sttquitf Rahel, .BiUiam anciJkm meatnv 'Ut;, 
per eam ipfa quoque prolem confequar. 4. Gon- 
greffiis eft igitur Jacobus cnm.Bilha, anciUa uxoris 
fusB. 5. ; Ql2« gravida faQ:a peperit filium, 6. queni 
Rahel Danem vocavit, dixit enim: Detis .caufam, 
jneam «git, audivit preces meas, dedit mihi filium. 

7. Deinde Bilha iterum peperit Jacobo filium*. 

8. Tum Rahel dicebat.: admodum callide confliftan- 
dum mihi fuit cum forore mea; attamen prsevalui, 
hinc nqmen Naphthali accepit — 9. Cum vero 
Lea videretj fe.parere defiijQTe, Silpam ancillam 
fuam dedit Jacobo in matrimonium. 10. Quas Ja- 
cobo filium peperit, 11. quem Lea Gadum voca- 
vit , dixit enim: fortuna.faventel 12. et cum al- 
terum filium Silpa peperilifet, 13. 4ixit: o me fe- 
licem! quam me pr^dicabunt muKeres ] hinc eum 
Afcher vocavit. -^ 14. Cum aliquando Ruben 
meffis triticese tempore rus exiiffet, invenit man- 
«Iragoras , (0 ^^as Lese matri fuse domum attulit ; 

tuiix 



*) D''^'^^'! quinam firuftus fint, interpretes diffenuunt 

Praterh.iLfemel hoc vocabulum legitur Cant. 7, 15. « 

lx.nK» /ABtv^goiyogvv» Sic quoque Hieronyraus: mandragO" 

ti M 9 
m. Onkeios et Syrust-pHTO^ Arabs: ^U.^ qu| 

«ntiquiorum interpretum confenfus in vertenda hac voce 

pai?» 



3 



144 : GENESIS 

tiim Raliel petit a forore fuia, ut ij}fi aliqui<f-:de eis 
daret. 15. IUa vero relpondet: quid? marjti mei 
aihorem mihi prsBripuifti, jam et maiidragoras ciipis,; 
quas filius meus mihi attulit? ■ Sit ita, inquit Kia- 
hel, concumbat tecum hac noGe pro mandragoris 
filii tui. 16, Gum igitur Jacobus vefpere' .domum; 
rediret, obviam ei venit Lea et his verbis alldqui- 
tur: mecum hac nofte concumbes. - Coriduxi t& 
mihi pro mandragoris filil mei. .17. Annuit Deus 
votis Leas ita ut quintum filium ; Jacobo . pareret, 
18. quem Ifafcharem nominavit: dixerat enim: 

. ■■ Deus, 

pevfiiafit multis eius verltatem, FuUerus quidem in Mi- 
fcell. VI, 6. copiofe eam defendit. Atque ex eo quoque 
roboris nonnihil accipit, qupd Rahel hunc fru£lum tan* 
topere defiderat, qua: fufpefta vjdetur nonnullis de ufu 
hujus fruftus parum honefto. Conftat ehim eum olira 
adhibitum fuifTe in ' philtris parandis, uride et Venus 
Js/iotv^gocyog^tis difta Vft. A vero igitur' minime abhorret," 
Rahelem Mandragoram, vel ad mariti fui amorem conci- 
liandum, vei ad foecunditatem iibi efKciendam voluifle 
adhibete. Recle enira' mihi videtur 111. MichaeUi obfer- 
vafle, errare eos, qui has forores propter virtutes aut re- 
ligionera valde commendabiles puterit. Zelotypia eornm 
et idololatria, quam Rahel prodit, dum patris fui idola 
furatur, contrarium evincifnt. Alii vero aliter fentiunt, 
In his Celjius iri Hierobot. ?; J. p.' r. feqq. quiDff/^rt/M 
Sidnim f. Lotum Cyrenaicura eflfe contendit. 



CAPUT XXX 145 

jDeus dedit -mihi mercedem, quod ancillam meam 
marito meo tradidi. 19^ Sextum quoque filium Ja- 
cobo r$>eperit. 20. Tum vero dicebat: egregio mu- 
nere me Deus donavit , jjam maritus meus mecum 
habitabit, cum fex ei filios pepererim , propterea 
eum Sebulonem vocavit. 21. PofthEBc filiam quo- 
que enixa eft, cui Dina3 nomen dedit. — 22. Tan- 
dem Deus et Rahelis recordatus e&y eique, quod 
optabat, concipiendi facultatem dedit. 23. Pepe- 
rit igitur filium, quo ablatum opprobrium fuUm efiTe 
Iffitabatur, 24. Vocavit eum Jofephum, nam Ipe- 

rabat Jovam alterum quoque filium effe additurum. ■ 

25..Gum Jacobus hunc ex Rahele filium fuftuliffet, 
rogat Labanem ut ipfum jam dimitteret, velle enim 
fefe jam redire in patriam fuam. 26. Igitur daret 
fibi mulieres fuas et liberos, pro quibus ei fervierit: 
quale vero fervitium ei prselliterit , ipfum bene 
nolfe. 27. Tum Laban eum enixe rogavit , quod 
plane intellexiffet , Jovam opes fuas auxiffe ejus 
caufa, 28. Ut ipfe ■mercedem indicaret, quam dare 
deberet 29. Jacobus refpondet: non ignoras quo 
paQiO tibi fervierim, et qus peeoris tui per me fa- 
Sta. fit mutatio. gio.-.Non adeo multa habebas, an- 
tequam ad te venirem , jam vero au^a fiint ingen- 
tem in modum: .Jova te fortunavit oDera mea: 
quando vero incipiam rem meam curare? 31. Quidi 

K igitur 



146 GENESIS 

igituf tibi dabo? inqtiit Laban. Nihil omniiio mi*'^ 
lii dabis, refpondet jaeobtiSy fi conditionem velis ac^ 
cipere. Pafcadi greges tuos eadsm cura, qtia an^ 
tea. 32. Sed perluflrabo eog "hodie oitififes et 
feparabo ^x eis oittnes oves punSis notatas et 
maculofas, ottinfesque nigras inter agnOSj nec 
jion capras omnes piinftis aut tnaculis notatas, 
Quidqiiid pofiea hujus generis nafcetuf, haec erit ttier» 

ces mea. 33. tum mea me defendet fides f. sequi- 
tas in ipfa illa mercede mea Cionfpicua. Quid- 
quid non eHt punftatum , aut maculofbm in capris,- 
aut nigrumin ovibus, id me furatum dices. 34. La» 
ban conditiones accepit. 35. Atgue eodem illo die 
feparavit omnes hircos verficolores et maculofoss 
nec non capras omhe§ verficolores et punftis cori-' 
fperfas, omnes in quibUs alba macula c6nf])icie-> 
batur, nec non omnes oves nigras: has tradidit fi- 
liis fuis. 36. jacobo.vero reliqUos greges, ita ta- 
men ut Utrique tridui itinere effent a fe invicem fe» 
pa^rati. 37. Tum Jacobus baculos e populis, amyg- 
dalis et platanis virentes decorticavit, ita ut in fm- 
gulis lineae albs6 ^onfpicerentUn 38» Quos baculos 
deciorticatos pofuit in canalibus et aquariis, ut^ cuni 
eo venirent greges potum, fibi ex adverfo cOllocati, 
cQitent juxta baculds. 39. Quod cum faQ:um effet, 
foetum edebaiit verficoioriem , punftatum et macu- 

iofum> 



CAPV.T XXX 147 

loHim. 40. Separaverat iqmdeih agnos, fed collo- 
cavit eos ita ut verricoiores et nigri ex adverfo fta- 
rent gregibus Labanis. Siios enim greges feorfim. 
habebat , qnos non Labanis gregibus immifcebat» 
4t. Baculos vero iflos iii canalibus in confpeauni 
gregttfti tum demum ponebat, ut juxta eos coirent, 
quando oves vegetse erant et alacriores. 42. Quan* 
do vero debiliores erant, baculos iftos in canalibusf 
jion pofuit. Hinc faftum eft, iit iniirmiores oves 
Labanis effent^ vegetiores vero Jacobi» 43. "Sed 
liac ratione hujus opes mirum in modum ttuEtsz funt'; 
iit greges numerofifTimos haberet, ancillas et fervos, 
camelos et afmos. 

CAPVT XXXI 

!^uhet Tkits j^acohum in patriam fuam reMf^i. 1> igitUf 

cum mulieribtts fuis , liheris et gregibui; clam a hahaw d^- 

cedit. Lahan etim perfe^ttitur^ fed in Jhmmo Detis ei in» 

terdicit yacobuiii ullo fnodo offendere. Huic rec6H- 

ciliatus^ foedus perpetUce amicitiie cum 

€0 pangitt 



t, X Um telati funt ad Jacobum fermones filiorum 
Labanis, quibus Coiiquererentur ipfum patris fui opes 
corripuilfe atque ex eis tantas fibi facultates acquifi- 
viffe. s. Animadvettebat etiamLabanis vultUm er* 
ga f0 immutatum» 3» Simul JoVa eum Juffit redire 
' - ' K 9 m 



y' 



I4g GENESrS 

in patriam, promifitqiie fefe ei adfaturum. 4. Tunc 
Jacobus Pvahelem et Leam rus, \^\ cum gregibus 
fuis erat, arcelTivit. 5. Atque hunc in niodum cum 
eis eft coUocutus: Video patrem veftrum milii fuc- 
cenfere, fed Deus patris mei me adjuvabit. 6. No- 
ftis ipfi me omni ftudio patri veftro ferviiffe. 7. Sed 
me fefellit et mercedejn meam decies mutavit., Ve- 
rum Deus nonpermifit, ut'-me damno afficeret. 
8, Si maculis minoribus notatos mihi mercedis loco 
promiferat, omnes greges tales pariebant: fm cruri- 
bus verficolores praemium tneum effe debere dixe- 
rat, talis erat omnis omnium gregum foetus. 9. Sic 
Deus ereptum patriveftro pecus mihi dedit. 10. Nu- 
per cum arietes ovibus admitterentur, videbam in 
fomnio admiffarios omnes effe vel in cruribus nota- 
tos, vel majoribus aut minoribus maculis verficdlo.- 
res. II. Quod Joveb angelus, nomine meo in fo4 
mnio me compellanSi la. propterea fieri mihi figni-i 
ficabat, quod cognoviffet injuriam, qua me Laban • 
affeciffet; 13. Se ^i^& Deum illum, cui juxta Be- 
thelem cippum erexiffem et vota nuncupaffem; fi- 
mul jubebat me redire in patriam. — - - 14. Ad 
hac Pvahel et Lea refpondebant: Nihil amplius iplls 
in domo paterna reliftum qKq^ 15. fefe habitas effe 
a patre ut peregrinas, vendidiffe ipfos et pretium iii 

luos 



CAPVT: XXXI 149 

fjos ufus convertiffe,^) . 16. opes, quas Deus patri 
fuo eripuiffet, fuas effe et liberis Tuis^ faceret igi- 
tur omnia, quse Deus ipfum juffiffet. 17. Tum Ja- 
cobus cum liberis fuis et mulieribus, qui camelis 
vehebantur, 18. et cum gregibus aliisque facultati- 
bus , quas fibi in Mefopotamia acquifiverat , iter ia 
Cananceam ad Ifaacum patrem fuum eft ingreffus. 
19. Laban vero tunc ad. gregum fliorum tonfuram 
pr.ofeftus erat: igitur Rahel furata efi: ejus penates. 
2.O.. Sic Jaco.bus infcio. Labane Syro fugit, nec quid- 
quam de. eo ipfi indicavit.. 21. Cum jam Euphra- 
tem •trajeciffet, atque iter fuum yerfus montem Gi' 
lead profequeretur^. 22.. tertio demum die Labani 
narratur Jacobum fugiffe.. 2,3. Xum. ille affumtis 
propinquis fuis , feptem dierum itinere eum perfe- 
quens , tandem in montibus Gilead eft .affecutus. 

24. Sed 

a) Jacobus non pptcrat dare dotem pro mulieribus fuls. 
Dos ejus erat fervitium., quod praeftabat Labani per qua- 
tuordecim annos... Laban igitur, ff^quus fuiffet, pretium 
illud , quod fervo mercenaria pra opera tot annorum 

- iblvifret , filiabus fuis ut dotem dare dehuiflet. Sed pro 

avaritia fua omnem utilitatemj quara ex Jacobi fervitio 

percepit, .fibi fumferat, nihil de ea reddere voluit filia- 

bus fuis; hoc innuunt dum dicant 'jiSJDD blD^?' blDN'' 

■■.•"■ y- 

comedii premm noftrum, ITpp enim h. 1. eft pretium, ut 

fupra 23, 13. 



D 



J50 dENESlS 

24. Sed p.eus Labiiiie]^ Syrum noQxt per fomnium 
admQnui.t, Gayer^t ne qum Jacobo iracnndms lo« 
queretiir i^X, SS". Cum. i:gitU;r eum conYeniret (fixe-* 
rat vero uterq^ue, c\im Lahan,. tum. Jacobus,, tento« 
ria fua m mon,t& Gileadi) 3.(5- his Yerbls eu.m. aUo-'- 
quitur:, qii.are sae infcio. fugifti? filiasque m^eas Ye«- 
luti bello captas. a,bd.U;xiili'? 27.. Cur fugam tai^ 
iludiof^ a^ nie occultafti?' ajias enim. te tnter taeta 
jubiia c«m: tympanis. et cyfh.aris effem eomttatus.. 
•2,3. IS^on filias meas,. non: nepoteS; ofcularipermififtio, 
Sane- parum, ^rudentei: feciftiv 29^ FofiTfem- quideni 
Ijanc injoiriam iilcifci.,^ Ifeqt: J)exts patris tul me heii 
admojnuit, n.e tec.um, aliter quam. human^ agerem.. 
30. S"ed. fit ita.. Quodli tanto patern^. d^om^us revi-. 
fendae defi,derio tenebaris, cur- yero Deos meos fu-'. 
ratus es? 3,1;. Relpondet Jacob.us Labani: timebarfl,, 
ne forte filjas tuas retineres.. g2', Deos vero- "tu.os- 
q.uod attinet , pen^ s- quem eos- invenieris, moria.turv 
Inquire,. prsefentibms propinquis noflris, £ quid tu| 
«ipud me eft, idque tibi viiidica. . Kefciebat; eriim. 
Jacobus Ralielem Beos Iftoa fuxripuiffe. 3:3/ Fer^ 
quifivit igi.tur Laban t.ento.ria Ja.cobi, hes& et d;uarun^ 

' . j aij-- 

b) h.ebr^ « ham ad malum £ neque Bonuif^, n£qiie mahm. Re- 
Ipondiet- phrafis g^eiinfinics, eifiem nichts fagen ,^ ciii mmi* 
pe non niraiura indigoaraur, ot et Vulgatus fenfum ben^ 
expreffemnt: itA^sffori "kockTiasis x<tTOf laKuily mr>i§et y ne cjfti^ 
^mm ofpere hf.taris comra Jacohu%% 



eAPVT ; XXXf ISI 

! 

ftndllarurnv nec qmdquam itivenit.. Q^o fa£b in- 
grefliis efl Hahelis tentonum. 34- lUa vero pena- 
tes ii|os ia camelina fella c), pofnerat et fuper ea 
confedit^ Cum igitur Laban omnia inveftigalTet, nec 
quidquam reperijGf^t: 35, Rahel patri fefe excufa- 
^^vit, ne SBgfe ferret» quod ipfi n.on airurgeret, fo 
enim elTe in menftruis. Quanquam igitur LabaR 
omnia perveftigafTet,^ tamen penat^s fuos non po« 
teratinv^nire-r 3.6* Tum vero Jacobus ei irafcitur, at- 
que his verbi^ eum objurgat:. quid pecjcavi? aut quod 
deliSum , admifi , quod me tam acriter p erfequeris 1 
37. Omnem fupelle8;ilem meam fes perfcrutatus ; quid 
i:eperifti-quod tuum fit"? pone huQ in confpq£hi no» 
ftrorum omnium, difceptent caufam noftram. 38- Pe£ 
viginti annos, quo.s apud te egi, oves et jcapreze 
tua? aibortum pg^lfaB non, funt, nunquam ariqtem gxe- 
gis tui eomedi^ 3:9.. Si quidl a feris efl"et difcer- 
ptum , id ad te afferre non licuit,. fi quid furto ef^ 
fet ablatum, five interdiu five noflu, reftituenduni 
inihi fdit , fbvqre omnia a nie exigebas^ 40, Inter-' 
^u «e.ftum, Colis.5, n,o£lu frigus, fuftinui, complures 

K 4^ no^es 

7l3iin "^iD qui^ &y Schulienjtui va. AnimadverfK pMlol. 

«• •■>»,» . . -. 

ad h« 1, plane docuit. Niminim idem vcGabultmi c j^^ 
gpud Arabes fignificat fiHam camelinam opertam et rehus 
Ksceflariis tnfhuflam, quae parari fotet mulieitbiis, fi ca- 
sneiia vehnntur, cf. Fccoc^iuf td Carsien Togtai p. 5S. 



152 - GENESIS' 

iioGes 'tranfegi infomnis. 41; Per viginti annos cu- 
raiYi rem tuam domefticam: quatiiordecim annos 
fervii tibi pro diiabus filiabus - et fex annos pro 
pecore. Deeies fere paftam niihi mercedem mu- 
tafti. 42. Mfi Deus patiris mei. Abrahami et^ 
Ifaaci mihi adfuiffet, tu quidem me vacuum dimi- 
fifles. Sed rationem habuit Deus injurige a te mihi 
illatcB et laborum, quos apud te fuilinui, idque he- 
fterna nofte prbbavit. 43.' Ad hasc Laban refpon- 
det : filiffi me£B funt, nec non filii, et greges: o- 
mnia omniho, quee vides, mea lunt. Sed quid? an 
damnum inferam filiabus meis, aut earufti filiis? 
44. Age igitur,' foedus pangamus, quod de mutua; 
-inter nos. amicitia tefletur.' ' 4^. Erexit igitur Jaco- 
bus faxum in cippum, 46. ' juffitque propinquis fitis 
■flt lapides coUigerent.- , Quod cum feeiffent 5 tumur 
liim congelferunt , fuper quo deinde epulati funt. 
47- Laban tumulum illum vocavit Jegarfahadutai 
Jacobus verb- Gilead, 48- quod Laban dixerat: hic 
tumulus teftis fit inter me et te. 49. Vocavit eum 
quoqne Mizpahy quod ille dixerat: Jova animadver- 
tat, poftquam alter ab altero difceiierimus, 50. fi filias 
meas durius traftaveris, aut alias preeter eas uxores 
duxeris. Nemo quidem .adeft, qui fanciitatem hujus 
foederis defe^idat, fed Deus teftis efc inter me et te. 
51. Porrb Jacobo dixit: En hunc tumulum et hunc 

cippum 



CAPVT. XXXI 155 

cippum quem erexi! . 52. Uterqye teilis fit,' neque 
iiie, neque te 1i£bc monimenta; malo.animo tranfrtTl' 
rum effe. 53. Dii . Abrahami et Naclioris, aJ} Dii 
patris eorum litem noftram ,'dir.imanti- -Jacobus vexo 
juravit. p,er Deum', quem pater ejus Ifaacus revere- 
batur. ; 54. . Deinde convivium paravit in illo mon- 
te, ad quod: omnes invitavit, et -lic in illo mOnte 
perno£larunt, • 

CAPVT XXXII 

yacohus vaUe Jtbi timet ah Efavo fratre fuo. Freces eju^ 

hac de re ad Detm. Mimerainfiruit ad placattdutn fKO' , 

trem fuum. No^t lu£iatur cim angelo Dei^q^ui ei 

henedicit nomenque yacohi in Ifraelis 

viutat. 






ane Laban cum furrexiffet, nepotes fuos filias- 

K 5 que 

d") Abrahamus cuih Nachore fratre fuo ahtequam Ahitix vo- 
cationi obfecutus eflfet, alienos Deoscoluerat. Jof. 24, 2. 
Hos igitur Laban horap fuperftitiofus vindices effe vult, li 
quis fidem datam f^llat. Addit- et tertium Deum patris eo- 
rum. —- Sed circa haec verba magnus eft diflenfus an- 
tiquiorum interpretum. Ol ea omittunt. Cod. Sam. 
pro Dyr^Db? habet DrTl^J^. .Sine dubio ex vitio fcriba- 
rum , cum hoc nomen prffcedat. Syrus in plurali legit et 
cum a:ffixo prima? perfon^: Dfus patrum nofirorum. Quse 
apta eflet leftlo, fi pluribus teftibus firmaretur, Hubigan" 
tius haec verba ejicienda cenfet, quod nimis audax videtur. 
Senfum admittunt fatis commodum, five ^atris eorumj qui 
fuit Terachus, five patrum eorum legas. 



IS4 GENESIS 

que deofculatus domum reverfus «ft. a. Jacoi>us 
^uoque in itiners fUQ perrexit,. in quo ei ohvisim 
venerunt angeli Dei, 3 .. Quibus vifis 5^ liaec funt ca- 
ftra I>ei, inquit, loeumque Mahanaiin. vo.cavit^ a^ 
4. Tum Jacobus nuntios niMt ad Efavum fi?atreni 
fuum in regionem Seiritieam» five campo^^ Edomiti-» 
cos> $. eisque m"andavit,/ut fic Efkvo- domiao fno 
dicerent-i Jacobua fervus tuus tibi nuntiat,»^^ fe- liUQ 
usque peregrinatum elTe apud Labanem » 6. ibique 
bo.ves,. aftnos., oves,, fervos. et anciUas fib; acquifK 
viffei cujus rei tejam: certiorem facit ad gratiam efe 
amorem tuum fi-bi cQnciliandum. 7i, ^untii ad Jac* 
cobum reverfi retulerunt ,, fe ad Efavum fratrem, ejus 
venii^ , eumque eum: quadringeritis hominibus ei ob-i 
viam venire^ 8.. Quo nuntio Jacobus veliementef 
perterritus efl,, et propterea omnem familiam fliam^ 
pecus: et armentum et camelos^ in duo agmina divifit , 
9.. eo confiHo ,. ut fi Efavus alt^rum agmen caecidifr 
fet,, alterum fuga faluteiii peteret; la. Deinde ve= 
to ita precatus eft :: G Deus avi Jiiei Abrahami et ' pa- 
tris Ifaaci,. qui me juffifti reverti in patriam meam» 
mihique benefacere promififti ii. Equideni indi- 
gnus fum- tantis beneficiis in me Qollatis , tantaqua 
fAe , quam mihi exhibuiftlx J^ihH: habebam praster 

huno 

«) h. e. dm eaftra. Sua inteUigk et angfelorum , qui jpfum 

comitabantuiv 



CAPUT XXXil 155 

hiine feaculum, cum Jordanum tranlirem, nn-nc duo 
aginina dtico... i^. Gefende me a fratre m^eo Ef^vo ; 
vereoi^ enim,, ne me aggrediatiir matremqBe eum libe- 
yis interficiat. 23. Tu vero tuo me faYOJ:© ample£li 
promirifti , fo.bolemc^ii.e dare infbar aren,a& maris innu- 
merabilem.. -^ ?4;. Poflridie ex iis,^quge tum fup- 
petebant, munHs paravit Efava fratri fuo. 1 5-. Nem- 
pe dticentas- capras et viginti liireos y totidem oves 
et arietes-. 16^ Camelos laclantes cum pulHs trigin- 
ta, vaccas- guadraginta et tauros decem, afinas viv 
ginti et puUos allninos- decem.. 17, Singulos greges 
tradidit fervis fmgulis , juffitque eos ipfu^m pralre, 
interJe^Q inter fingulos. greges fpatio.. i8> Et pri- 
jrio quidem prs&cepit, ut,, fi Efavus ei occurreiet et 
quffireret, cujus effet, quo tenderet,, oujus greges 
elTent, quos ageret? 1% Refponderet: effe eos Ja- 
cobi , quos domino fuo Efavo mitteret , Ipfum ve- 
s-o fequi. 20. Idem deinde etiam fecundo et ter- 
tio prc&cepit, omnibusque qtti greges illos agebant* 
si, Monuitque, iit boc di£iis addereM, Jacobum 
ipfos- ifequi» Volebat enim animum ejus prffimiffo 
rnunej:e pacare,. \it deinde,, fi eiim conveniret, be-^ 
rJgns ab eo excipei;etu.n as^ Sic mimere.pr^miffo 
Ipfe illa nafte maafit in agmine. 23. EadeiTu,tamen 
iioc^e duas uxores et ancillas duas, ut et undecim 
:f-lios5 Jabokwn flumen traduxit, 54, neo non reli-^ 



156 GENESI^ 

qua omnia qu£e habebat. Quibus cpnfe£i:is, 25. ipfe 
folus remanfit. Tu.m luftatus efl cum eo vir quidam 
usque ad ortum aurorse. . 26. Qui cum videret, fe 
non fuperiorem fore, femur ejus ita percuffit, ut 
acetabulum luxaretur. 27. Tum poftu!avit,-ut Ja- 
cobus-eum dimittQvet ■>, cum jam dies inftaret. Ille 
vero negavit fe eum dimiffurum elfe, nifi ipfi bene 
efTet precatus. 28- Tum vlr ille, quod nomen ejus 
elfet, quEefivit. Refpondet, Jacobi. 29. Non am- 
plius Jacobus vocaberis, inquiebat, fed Ifrael,. quo- 
niam ipfi Deo proBvaluiili , e certamine cum homi- 
nibus fuperior quoque difcedesv ^} 30. Tum Jaco- 

hVLS 

h) Quanquam fententia eomm interpretum non caret proba- 
bilitate, qui hoc in fomnio vifa effe Jacobo ftatuunt, non 
rigilanti evenifle; tamen non omnia, qu£ de hac appari» 
tione narrantur, fomnio videntur convenire. Primoquod 
. Jacobus poflridie vere claudicavit , deinde quodverfii 31. 
miratur , fe Deum coram vidifTe falva vita fua. Quod qui- 
dem ex opinione ilJa antiqua dicit, de qua ad Cap, 16, ij^ 
verba tamen clare indicant, Jacobum^ in tota illa appari- 
tipne fui confcium fuiffe. Volebat autem Deus hoc vifo 
animum Jacobi anxium et timidum confirmare, ut fine 
timore Cananaam ingrederetur. Quod angelus divinus ei 
quoque promittit, dum dicit: Deo pravaluifli^ e certamine 
eum ho7ninibus etiam fuperior difcedes. Hunc enim fenfum 
verborum verfus 29. effe, contextus et apparitionis fcopus 
-" plane 



CAPUT XXXIi 157 

bus quod nomen ejus elTet,. interrogavit. Ille vero, 
noH de eo quserefe, refpondit : Sed bene ei precatus 
ibi eft. 31. Hinc Jacobus locum illum Pniel voca- 
vit, Deum, inquiebat, coram. vidi falva vita mea. 
32. Ortojam ible cum difcederet ex illo lOco, vidit 

;■ ~ fe 

plane demonftrare mihi quidem ^videntur. Cum bomini' 
bui Jacobus nondum d^certaverat. Iliud vero certamen 
cum angelo debebat efle. indicium felicis eventus , fi ei 
inpofterumcum hominibus eflet decertandum, Quem {ea- 
fum etiam his verbis tribuerunt ol o,ot< hl^vctxs ftETu ^i^ , 
. t{Cff fAtTu, avBgunwv ^vvcxros lcrj/, et Vulgatus : quoniam Jt cofi' 
tra^eum fortis fuifii^ qtia^m magis contra homines pra^ 
valehis. Litera Vau ante '^^'jn prorfus redundat, quara 

neque ot 0, neque Vulg^tus exprefl"erunt , nec tamen prc- 
pterea abjicienda , uti Hubigantius cenfet , quis enim neicit 
eam, inprimis in apodofi, fsepe redundare ? Legerunt eam 
quoque Onkelosj Syrus etArabs, dummodo verba CDJ71 
^''{i'^^? non cum antecedentibus , fed cum /Dim jungan- 
tur, quod refpondet tw Xl^")^. ■ — nit^ vero, quod pvx- 

ter h. I. tantum Hof. 12, 4. occurrit in fimili contextu, ex 
auftoritate interpretum antiquiorum verti per prificipem f. 
fuperiorem ejfe...0i 0' et Theodotion explicant pet ivn^tisty, 
Aquila habet: %rtvsi«s /nsrK ^ss. Symmachus: ort tj^^u 
i^vi ttgos 3-eov. vid. Montefakonius m Hex^^Ms. Syrus: 
ITPnrs^i^H fi^fi^ fi"P ^«'^' angeh' Onkelos: nv n-i 

/0 f ^ 

'"' D^p» Arabs \J.^\j.. Nulius igitur noiionem cer^ 
TsinM f* pugnandi verbo n^lS^ fubjecic. 



158 GENESIS 

• fe claudicare^ 33. In hujiis rei meifepriam IfraelltsB 
etiam nunc vefci non fol^nt iigatnento terete, quoti 
eft ad acfetabulum. 

^acobi "Cttffi ^fdvo reconcih/^io ve in Qhnnnaa adventUi, 

i . Vd^um xrerO Jatobtis videret fefkvum advenin^ 
cum qu a-dringeB tis bominibus, piieros Lfeae, Raheli^ 
•et duarum ancillanim ita diilribuit', s. ut ancillas 
tum fiiis pueris primo loto coilocaret, ideinde Leam 
cum Tuis liberis^ pofci^emo iPvaVeJem cuffi Jofephov 
%. Ipfe eos ahteCeiilt, et feptles^ dUfti ad fratrem ap- 
j)'ropifiquabat , bumi fe fubmifit-. 4. Sisxi fefavus ei 
obviam propei-avit, amplexUs ek et Ofeulatlis-j litri^ 
que iaerimantes. '<,. Deinde cum videfet iiiuliieres eC 
liberos, interf ogavit ^ qiiinam iUi ^ffent '« *efp6'ndit 
Jacobus elfe liberos, quos Deus fibi •donaffet. '<6oTum 
acceduht ahcillsa cum pUeris fiiis et fubmiffe Efavuhi 
falutant. 'z. Idem faciunt Lea ciim fuis liberis-, tah* 
dem etiam Pvahel cum Jofepho. 8. Sed quorfum 
gregeS illi, pergebat Elavusi, in qUo^ ihtidi?- Ke* 
rpondit Jacobiis : ad favorem' domini mei mihi feoh- 
ciliandum. 9* Satis multa liabeOi ihquit Efavus, 
mi frater, iiabe tibi tua* ib. Nequaqlikm, inquit 
Jacobus, fed, fi me amas, accijie itiunus meum. 
Vifus fum mihi j cum te aceedefem, Deum adite, at- 

- qu© 



€A?UT XXXin 1?9 

<q\ie tli ftie behigne excepiili. 1 1 . Accipe igitu? mii^ 
riiis, qiiod tibi a me oiffertilr. JDeo JortunaBte , iriHlta 
liabeov Cum igitur lic Jacobus inftaret, Efavus tan- 
^em munus acCfepit. 12. Tum hic'^ pergamUs, ia- 
■^Uit^, ega te comitabor. 13. lHe vero irefpondet^ vi^ 
«Ses midom^ne-, pUeros me habere teheros., ov^es et 
Vaccas laSantes: quse fi vel uno die himium agereh- 
tur-, vefendum milii eiret, ^nteommes gtegers p'erirent. 
14. I^laceat tibi me antecedere»> «go lehte ifequat 
|)routi ptecoris 'et libeirorum infirmitas 5-equirit, =do-- 
11 ec ad te Seirum per\*^eniamv 1.5. Tum JEfaYus oF- 
f ert partem copiarUm ^uarum apud xpfum relihquere- 
S-ed he'qU'e his fibi opUs effe aifirmavit JacobUsj) 
€ummodo favori fuo ipfiim ■commendatum ihabeat» 
t'6. Igitur Efavus eo ipfo die Seirum rediit. i?. Ja-^ 
^obus vero Succoth.am pervenit', Ubi fibi'domum ex^ 
-ftrUxit, pecori vero fup tugUria-, unde et loeus ilie 
nomBh SuccGth accepit. «^ iS. Tandem lalvus ex 
peregrinatione fua in MefopOtattiia pervenit Siche* 
tnntn^ CanansEse oppidum^ caftra fua.ante oppidum 
"pote, 19. atqUe tampo's illoS) in 'qUibu§ tentoria 
fua tetenderata, ab Chamoris fdiiSi, Siehemi patris, 
centurti Kefitis d) emit. qo, Ibidem altare exllru- 
xit) quod, Deus eil DeUs Ifra^elis , nominavit» 

CAPUT 
«) t\p^Wp quid fit^ ificertuih. 1?ecttnia llgd^ta efft n.on 

poteftj 



l6o GENESIS 

G A P U T XXXIV 

D.ina a Sichemo fiupramr, qui tamen eam in mntrimoniunt 
fibi a Jacohoet filiis ejus expetit. Quodquidem bi 
promittunt j fid contra promijfum perfide 
injuriam Jibi illatam ulcifi:untur. . 

... \ ■■ 

1. iri.liquando Dina, Jacobi filia, quam ex Lea fuy- 
tulerat, egrelTa eft ad vifendas illiiis regionis puellas. 

2. Qua occafione vidit eam Sichemus , filius Chamd> 
ris Chiva;i, principis illius regionis, atque incenfus 
amore puellse , ei per vim ftuprum intulit. 5. S,edL 
quod revera fummo ejus amore erat correpttis, fo- 
lari eam omni modo ftuduit. 4. Atque a Cliamore 
patre fuo flagitavit , ut eam fibi in matrimonium ac- 
ciperet. 5. Jacobus cum certior faftus effet de eo, 
quod Dina ejus filia eflet corrupta, expetlavit filio- 
rum fuorum adventum, qui tum rufi erant apud 
greges. 6. Interea Chamor pater Sichemi Jacobum 
convenerat, nt hac de re cum eo ageret. 7. Sed 
cum Jacobi filii rure rediilfent , re cognita vehemen- 
ter commoti funt , gravemque iram conceperunt, de 

• flagi- 

poteft, cuj^s tanta non eft antiquitas. Vaber ad Harma- 
lum P. II. p. 18. probabilem attulit conje£luiam : Kefita fuif- 
fe vas argenteum aut aureum fabricatum. Cujus generis 
vafa antiquiflimis temporibus in negotiis loco pecunias, et- 
fic quoque in munerihus in ufn fuerint, Prster h. 1, extat 
, Jof. 24,32. et Job. 42,11. 



CAPUT XXXIV l6x 

flagitio erg^ Ifraelis patris' fui filiam commifTo nulla 
jnodo excufando. g. Attamen Chamor cum eis hunc 
in modum e^t : Sichemus filius meus vehementer 
amat for.orem veftram. Rogo igitur vos, ut eam 
ipfi in matrimonium detis. 9. AfSnitatem nobiscuni 
contrahite , filias veflras nobis date in matrimonium, 
noflras vobis elocabimus. 10. Habitate inter.nos, 
terra vobis patet, incolite eam, negotiamini et fun--' 
dos in ea vobis comparate. 11. Sichemus quoque 
patrem et fratres Dinae rogavit, ut hunc ipfi favo- 
rem et benevolentiam exhiberent, fe guidquid ei 
imponerent daturum effe..^ t2. Dotem. vel maxi- 
mam et munera largiffima pro lubitu poflulafent, 
fe omnia dare velle, modo ipfi pueilam non dene- 
garent in matrimonium. -7- 13. Ad hsec Jacobl 
lilii^) Sichemo ejusque patri Chamorl dolofe re- 
fpondent, quoniam ille fororem {ua.rn vitiaverat; 
14. fe non poffe fororem fuam homini prasputium 
habenti dare, quod fibi probrofum foret, 15. Sed 
tum fe velle votis eorum annuere, fi fe ipfis accom- 
modarent, omnesque mares fuos circumciderent ; 
16. tunc fe filias fuas eis elocaturos effe et viciffim 
eorum filias fibi iumturos, et-fimul habitantes in 
unum populum coalituros. 17. Sin minus, fe foro- 
lem fuam vi efife abduQuros. «— IS. Placebat 

h con- 

n) cf. Cap. XXIV,50. not. d) 



m GENESIS 

conditio GHampro ejusque filio Sicliejiio. • 19. Ne* 
que differel>at adolefcens eam implere. Captus 
enim erat amore puellae et maximi habebatur a 
familia paterna. 20. Utrique igitur in forum oppi- 
di veniunt, atque civibus demonflrant: - 21. JacO' 
liim fjutque familiam homines efle pacato erga fe 
animo, velle eos terram incolere etperagrare, qu£B 
latis fpatiofa fit et eorum vitae generi acconimoda- 
ta; volunt nobiscum, inquiebant, mutua matrimo- 
riia inire. 22. Sed .fub hac tantum coiiditione apud 
lios habitare, et in laftum populUiil coalefcere vo- 
lunt, fi mares, qui funt inter nos, circumcidantur, 
quemadmodum ipfi circumcili funt. 23. Se quidem 
au£tores effe et luafores , ut eis hac in re conceda- 
tur: nam fi fic Una habitarentj pecora- eorum, fa- 
cultates et jumenta fua fore. 24. His Chamoris 
et Sichemi diftis morem gelTerunt omnes oppidani, 
maresque circumcidi paffi fUnt. — 25. Tertio 
die pofl , quo maxime ex vulnete dolorem fentie- 
bant, duo Jacobi filii^ Siffleofl et Levi, fratres ger- 
mani Dinae , cin£li gladiis audate oppidum inva- 
dunt, omnesque ffiaresinterficiunt. 26. In his Cha- 
morem ejusque filium Sichemumi ex cujus sedibusL 
Dinam abducunt. 27. Reliqui veto Jacobi filii tru- 
cidatos fpoliant et urbem diripiunt, quod foror eo- 
rum in ea eflet vitiata.' 28. Pecus ^orum et armen- 

tum 



CAP:tPT XXXIV 165 

tum et )£iriJtios, omnia quat in tirbe aut in agris eflent, 
auferunt. 29, Offlnes facuitates, infantes et muUe- 
res deprffidantur, et captivos abigunt, omnia omhi- 
no quse in .sedibus inreniebant. 30. Jacobus vero 
conquefliis eft cum Simeone etLevi, quodfem tan- 
tum falutis periculum odiumque incolarum Cana- 
liasorum et Pherefasonim adduxiffent. Se quidem 
efCe numero paucos; illos igitur conjunQis viribus 
fe fuamque familiam aggreffuros eflTe , et perdituros. 
gr. Illi vero regerebant, non asquum elTe, ut pro 
sneretfice habita eflet foror ipforum. 

C A P UT XXXV 

yacohus juffu Dei Bethelem proficifchur adfacra ihifacienda; 

antea tamen toQit e fatnilia fua idola. Quo faclo Bethele 

aramjova exjiriiit. Moriuntur Debora nutrix Rebecca et 

KabH in partii Benjaminis. Kuhen concumhit cuta 

noverca fua Bilha. FHii yacobi, 

Mors Ifaaci. 

1. i 10» ita longe poft juffit Deus Jacobum Bethelem 
proiicifci) ibi habitafe""et aram exftruere, quam ipll 
foyifret, cum ei in fuga ab Efavo fratre fuo compa- 
fuiffet. 2. Tum Jacobus omnibus domefticis fuis 
pracepit, ut deos peregrinos a fe removerent, fefe 
lavarent, veftesque mutarent; 3. Profe£hiros effe 
fe Bethelem, ibi velle fe aram exftruere Deo, qui 
preces fuas difficiBimis illis temporibus. exaudiverit, 

' L 3 . ^t 



l64 GENESIS 

€t in illa peregrinatione fua^adjuvent. 4'. Tradunt 
igitur fimulacra deorum peregrinoriim et inaures Ja- 
cobo, qui ifta omnia fub terebintho, quas Sicliemi 
cft, abdidit. 5. Quo faQ:o caftra movent. Deus 
vero tantum terrorem injecit urbibus finitimis , ut 
non auderent perfequi Jacobifilios. .6. Venit igi- 
tur Jacobus y^/u«i" et mcolumif ILuikm (.qussxfibs fuit 
CanansBSB, jam Bethel difta) una cum fuis om.nibus. 
7. Ibi aram exftruxit et locum illum Deo facrum 
Bethel d) vocavit , quod ibi in fuga a fratre fuo 
Deum viderat. 8- Tum quoque Deboranutrix Re- 
beccse mortua eft et fepulta juxta Bethelem fub 
quercu, qus propterea quercus luftus vocata eft.^) — ■ 

9. De- 

it) Vocavit *^K""ri''? ^N Qlptp^ vulgo explicatur per el- 

lipfin lubftantivi D^jpQ repetendi ex antecedenti : vocavit 

locum locum Dei Bethelis. Sed paulo durior videtur, hsec 
ellipfis. Secutus fum in verfione III. Michaelem^ qui verba 
fic iungit: Vocavit ^j«{ DlpD^ hcum Deij h. e. locuna 

Deo facrum , Bethel. Sic 1^"n DlpD mons Moria voca- 
tur, in quo David facra fecit, 2Paral. j, i. et iParal.26, 27. 
C31pO x»T Hoxvv detemplo dicitur, vid, Bibl. Or. P.IX. 
p. 200. 
by Mors Debojra, nutricis Rebecca, commemoranir a Mofe, 
non quod dignior videretur afFerri quam mbrs Rebeccse, 
de qua nibii memori^ prodidit, fed quia originem nominis 
jUius quercus voluit indjcare , qus ejus avo adhuc perdura- 

bat 



CAfUT XXXV 165 

,9. Deindfe' Deus iteruiii apparuit Jacbbo;,' jpoftquam, 
ex Mefopotamia redierat, eique bene pirecatus eft 
10. his verbis : Non amplius Jacobus, fed Ifrael 
vocaberis (Tiinc id nomen ei inditum eft). 11. Ego 
ium D eus fummus , in quit , " augearis multa fobole , 
gentis immo complurium gehtium pater eris , 6t re« 
ges ex te originem fuam deducent. 12. Terramj 
guam Abraliamo et Ifaaco promifi, tibi dabo, nem- 
pe pofteris tuis. 13. His diftis. ex loco, in qud 
cum eo locutus fuerat, difceffit. 14. Jacobus vero 
in illo loco ftatuam lapideam erexit, quam vino et 
oleo perfudit. 15. Locum ipfum Betheleni nx>mina* 
vit. w[6. Cum inde caftra moviffent, et milliari fe* 
xe germanico abeffent ab Ephrata, <?) peperit R^h^I, 
et quidem difficulter. i;^.' In quo partu, cum eam 
obftetrix fine metu effe jubexet;,. quod fifium effet 

' , enixa, 

bat; quod et in aliis facere folet: in nomine urbis Zoar 
19,22. Bedielis 28, 9» Quani maxime erat e confilio Mofis , 
utirraeiitse in loqis illis aliqua de re raemorabilihus majo< 
: i'um fuprum recordarentur et promifliQnum, quas accepif. 
lent. 

ff) Tam longe diftare fepulcram RaheKs a Bethlchemo, quod, 
h. 1. antiquofuo nomine Ephrata vocatur, probant fcripto- 
res Geograpbici. vid. Bachiene m Palaeftiaa Totn. 11. P. IL 
p. I. feqq. 



l66 GENESIS 

enixa , , ' 18, " illa animam agens C mori^a^tir ' ^m^ 
eum Benoni vocavit , pater vero Benjamin, 19. Sie 
Rahel mort^a eft et fepulta ih via verfus Ephratam, 
quas jam BetHehem nominatur.., 20. Jacofeus vero 
cippum erexit in ejus tumulo, qui etiamnum cippus 
B.ahelis vocatur. 21, Inde Ifrael caftra movit, po-- 
fuitque tentoria fua ultra turrem Eder. 22. In qua 
regione cum habitaret, Rtiben concubuit cum Bilha 
concubina patris fui, quod ei etiam non latuit. -— 
Habebat vero Jacobus duodecim filios, ^^23. quos 
cx Lea fuftulerat, primogenitus erat Ruben, al- 
ter Simeon , porro Levi, Juda, Ifafchar, Sebu- 
lon, 24, Rahelis filii erant Jofephus et Benjamin. 
25. Bilhas anciUEE Rahelis , Dan "et" Naphtali, 
25. SilpjB vefo ancill£e Lese, Gad et Afcher. Qui 
omnes funt filii Jacobi , nati in MefopQtamia, 
27. Tandem ad Ifaacum patrem fuum venit Mam- 
rem, prope Kiriath Arba, quae Hebron jam dicitur, 
Ibi Abrahamus et Ifaacus commorati funt, 28vVi- 
xit autem Ifaacus omnino centum et ocloginta an- 
flos, 29. taiidemque ex ihac vita difceirit et ad 
populares fuos colleftus eft fenex decrepitus. Se« 
peliverunt eum Efavus et Jacobus , ejus filii. 



CAPirr 



, CAPUT XXX VI l67 

C A P UT XXXfl 

Genealogia Efavi et feries trihuum, qute ex filiis yuf aut 

ne^otibus vocatte fuftt. NonnuUa de antiquis iKomium 

Seiriticarum incolis. Reges Edomitaru^ 

fis^ue ad tempora Mofis» 

X, jriasc eft genealogia Efavi, qui et Edomus^ vo- 
catur. 2. Efavus in matrimoniiini duxit mulieres' 
Cananseas, Adam Elonis filiam Chittffiam, et Oholi-' 
bamam iiliam An§9, qui filius a) fuit SibeOnis -Chiv- 
vasi. 3. Et Bafmatham filiam Ifmaelis Isfebajothi 
fororem. 4. Ex Ada fuflulit Eliphafum^ ex Bafma- 
tha Reuelem, 5, Ex Oholibama, Jeufchum, Jala- 
mum , Korachum. Qui Omnes Efavo nati funt in^- 
terra Canansea. 6, Ex qua migravit una cummu- 
lieribus fuis et liberis et familik,' curii pecore et 
gregibus omnibusque opibus , quas in Canan£ea ac- 
quifiverat, cum fe a Jacobo fratre- fuCf fepararet. 
7. Majores enim erant eoruni facultates, quam ut 

una 

*) P*'o }j^iy^n!l legendum effe pi^py-^p dubio caret- 
Non folum pioptei' auctoritatem Cod. Sam. et vetnonis 
grjBcae et fyriaca, fed etiam propter verfum 24, ubi inter 

. nlios Sibeonis Ana nominatur, et in vetfu 29. poft du- 
cem Sibeonem vocatur dux Ana. Plura vide apud Ha- 
higantium et Michaelem in Diflertat. de Troglodyri», quc 

. legitur in Syntagm. Commemt. P. i. 

L 4 



X68 r/ GENESiS^ 

una habitare p.Gfient.: n(kn ipoterat terra, in qua 
peregrihabantur^ . greges eormn alere. S- Inhabita- 
vit igitur- rfegioneni montaham Seiri. Ab illo Efavo 
originem,' Heducunt Edomitse;' "9. at^iie Hfficeftejus 
genealogia; 16. Nomina filiormn Erav-i funt: Eli- 
p.liafus Ad^ et E,euel B.afmatlias, filius. ru Eliplia- 
fus filios . habuit fequentes,.. Temanem, Omarem., 
Zephoum, .Gathamum et.Kenafum. i2. Ex concu- 
bina vero Timna fuftulit:Amalekum. , Illi vero funt 
£Iii Adsei, uxoris Efavi, 13. Reuelis iilii isrant Nar- 
qhat, Serach,, Schama et MifTa: qui funt pofteri 
Bafmatlias uxoris lEfavi» 14.. Oholibama filia An» 
iilii ^^ Sib.e.onis itidem Efavi uxoj peperit |eufchum.j 
JalamTO',.ei^, I$.o.rachum. — - 15. Principe^s O es' 
.Efa.YQ orti,, fynt fequentes, et quidem ex. Eliphafa 
ejus primogenitoi Teman, Omar, Zeplio, Kenas,> 
16.. KoraehvGathami Amaiek: hi terram Edomiti- 

£) vld. V. I. not. ti). 

c) Fri-ricipes £ duces funt fntelligendi de trlbubus , In quas 

EdoWitd^ fuefunt difbributh ' Quemadmodum enTm Ifiae- 

. .• lita ftias titbuis dlviferum fecundum numerum et nomina 

r progemtOEum fuorun} j:quai*Hm'tribuum Cngula fuos prin» 

'■.. cipeset^duces habuei-unt : fic qudque Edomitae ex nurne- 

. i ■ :ro £Korum Efevi fuos principatus f. dueatus diviferunt. 

... • Jiiiic eft.quod primo nomiha filiorom et nepotum Efavl 

leguntur, deinde/€adgfi¥'n6mina-ab hoe 'vei'fu repetunturj 

tjt nomina principatuum f. tribuum. 



CAPUT XXXVI 169 

.cam incolueriint, atqiie ex Adaoriginem-deducunt. 
i7.u'R^uer;filius Efavi hos .habuit -fiiios principes : 
Kac-hatum , Seraehain-,-",3chamam, Miffama terram 
Edomiticam inMbitantes, Bafmatli£e pofteros. 1 8 • Ex 
OholibamsB filiis , 'qu£& etiam , Efavi uxor fuit , et 
Anas filia fuerunt principes , Jeufcha , Jalam , Korach. 
19. Hi igitur Efavi, qui .Edpi?i dicitur, filii, prin- 
,cip'es regionum^ quas incolebmt, fuerunt. — — 20. Sei- 
ri ChoritSB, primi terras ineolEe , filii fuerunt Lodan, 
Schobal, Sibeon ;vet ^Ana, 21. Difchon, Ezer, Dir- 
fchan: qui etiam illius regionis principes fuerunt. 
22. Lodani filii erant Ghori- et Hemam. Soror Lq- 
dani vocabatur Timna. 23. Schobalis filii erant:, 
Alvanx Manachat , E.bal, Schepho et Onairi. 24. Si- 
beonis filii : Aja flJD et Ana : Hic- eil. ille Ana, qui 
thermas in deferto Jnyenit, cum,:afmos Sibeonis p,a- 
tris pafceret ■ 25, Anse filius: Difchon, et filia 
• '•■ :;. .. ^ . ' .^-: ., . QhoU- 

«?) Litera Vau, quae intextuhebraEo legitur ante H^J^ abefl: 

in Cod. Samaritano ef verfioriibus bmnibus pi^ter utrum- 
■ que "Arabem. C^uortiin' auft^ tanta non efTe videtur, 
- 1 ut fufpJcio jufta , deeffe nomen, oboriatur. 

#) In textu quidem legitur formula vulgaris : hi funt fiUi 

' ^ j4ff<^, quanquaaf uijus Difchon:fequatur. Sedvidetur, ut 

•'' ";>iri praecedentibus, ita hocloco quoque effe fervata; :neque 

■'^ diffenfiis antiquiorum interpretum fatis prbbat unum alte- 

ruriiqtie nomen feribarum errore excidifle. Offenderunt 

- ' 1, $ •-: fbrtafle 



170 r GENEsrs 

OHolibama, >5. lUe vero iiliQs habuit : Chemdanv 

Efchbana Jitliran et Ceran, 27. Ezeti iilii: Bilhans, 

Saavan, et Akan, -28. DifQhanis. iilii: Uz et Aran^ 

29. Hi igitur principes funt Choritarum: Lodan, 

Schobal, Sibeon, Ana, 30, Difchon, Ezer, Di- 

fchan, diverfos principatus conftituentes in regione 

Seir. — ■ 3,1, B.eg6s Edomitarum, antequam Ifrae- 

litse reges haberent, 32. fuerunt B.ela Beoris filius, 

fedes regni ejus erat Dinhaba, 53. Bela mortuo, 

regnavit Jobab Serachi filius Bozrenfis, 34. Cui 

fuccefllt Chufcham Themanita, 35; atque huic H^- 

dad Bedadi filius, qui Midianitas Jn campis Mpabj- 

ticis clade proiligavit; Kegia ejus fuit Avith, s^vPoft 

Hadadum Samla regnavit Mafrekita, 37, Poft Sam- 

lam Saulus Rechobothi ad Euphratemi natus. 38. Saii- 

lo in regno fucceffit Baal Chanan Achboris filius. 

39. Quo mortuo regnum capeifivit Hadar, qui 

Paum fedem regni elegit : \ixor ejus fuit Meheta- 

beel , filia Matredi quse Mefahabi iilia,- fuit. — * 

.40. Hi quoque ex Efavi poileris principes fuerunt 

.gentium fuarum, fedibus et /lominibus diverfi:Tim- 

na, 

fortafle in illa formnla, ^ax fequentibus contradicere vi- 
debatur. Hinc vulgatus interpres vertit: hahuitqm:fitium 
Difon. Syrus vero ex filia Ohqlibama facit fiiiain. Hi 
fujtt filii At/ay Difcbott et Oholibama. Sed Cod« Sam. Oii* 
kelos et Arabs confentiunt in le£l;ione recepta. 



CAFUT XXXVl 171 

«a , Alva i Jetlie.tli^ 4 1-. .Oholibapa:,. Ela ,. . Fhinons 
4§. I^enas , Teman ^. -Mibzar ,43- Magdiel ^ Iranio. 
Hi principes omnest terram EdQmiticam in ctiverfis 
traaibns f, provinciis; tei^ebantv Ex Efavo vero 
EdomitaB originem deetuciint, 

C AP UT XXX VIX 

yofephus proper amorem patrii in ipfumt er propter yo« 

. mnia^ qua futuros ejus bonores ominahantury fratrihus fuit- 

fit invifuSy qui emn in Aegyfttum vendunt^ patrt vero 

perfuadmt eum a fera effe difcerptufn, 

I. 2. C/equitur hifloria eorum, qu^ jacobo accide- 
runt , quum in Canansea habitaret , in qua antea etiam 
pater ejus fuerat comnioratus. Jofephus anrio seta-' 
tis feptimo decinib ■ greges pafcebat una cum fratri- 
bus fuis, Sed cum puer adhuc effet, utebatur ma- 
xima <;onfiietudine eorum ex fratribus fuiSj quos 
pater ex Bilha et Silpa fufceperat: et deferebat ad 
patrem malos rumores., qui fubinde de iis fparge- 
bantur. 3. Amabat vero Ifrael Jofephum pree cee^ 
teris filiis fuis omnibus, quod eum fenex genuerat,^ 
eumque tunica verficolori donaverat. 4. Quod cum 
viderent fratres ejusi multo magis eum oderunt, 
ita ut ne falutare quidem poflent. 5. Aliquando fo- 
mniumlviderat.. Quod cum eis narraret, odium eo- 
rum adverfus ipfum magis adhuc excitavit. 6, Tale 

t 

vero 



172 - GENRSIS' ' ^ 

Vero erat fommiim illud : 7. manipiilos , inquiebafi 
colligebamus in agro. Is queme^go feceram, ftabai 
ere£lus. Sed veftri meum cingebant et veneraban^ 
fur. 8. Fratres relpondebant: Ita rex nofter" eriisfl 
nobisque imperabis? Hinc majori odio eum-propter 
iftud fomnium perfecuti funt. 9. Deinde iterum 
fomnium vidit, quod fratribus fuis his verbis ex- 
pofuit:. yidebam in quiete folem et lunam et un- 
decim ftellas me venerari. iq. Quod cum non fo- 
lum fratribus, fed et patri narraret, hic eum ob- 
jurgabat : quale eft, inquit, fomnium iftud v , qtiod 
fomniafti"? Num. ego et mater tua et fratres te hu- 
mi fupplices veneremur? ir. ^"ratres quidem. ei 
multo magis invidebant, pater vero illud fomnium 
alta mente repoftum fervavit. — 12. Aliquanda 
cum fratres Jofephi greges patris fui ad Sichemun^ 
pafcerent: 13. dixit eipater, velle fe eum adfra- 
tres fuos mittere. . Jofephus fe paratum elfe lefpon- 
dit. 14. Abi igitur, inquit ille , Sichemum et vide 
lium valeant fratres tui et greges y et quid agatur, 
mihi renuncia. Ita dimiffus e valie Hebxonis venit 
Sichemum. 15. Ibi offendit eum aliquis in ,agro 
errantem , eumque interrogavit, quem qu£Breret? 
16. Queero fratres meos, refpondet, noftine ubi 
jam pafcant? 17. Audivi, inquit ille, cum hina 
difcederent, eos dicere , fe velle Dothanam abire. 

Jofe- 



CAPUT XXXVII 173 

Tofeplms igitur eos .DDthanam fubfecutus ibi quo- 
que fratres fuos invenit. 18. Qui cum eum ex lori- 
ginquo viderent, .antequam ad eos yeniffet, cOnlllia 
de €0 interficiendo inierunt. 19. En, inquiebant, 
fomniatoreml 20. occidamus eum et abjiciamus in 
cifternam, deinde fingamus eum a feris effe devo- 
ratum; tum apparebit, quem eyentum habitura fint 
ejus fomnia. 21. Quee cum Ruben audiret, {luduit- 
confervare Jofephum , et fratres a nece patranda efl 
dehortatus. 22. Sedfuafit, ut eum vivum demitte- 
rent in cifternam, quse in folitudine efiTet. Quod eo' 
confilio fecit, ut eum manibus eorum ereptum red- 
deret patri fuo. 23. Igitur cum Jofephus ad fratres 
fuos veniffet 5 eum, detrafta tunica verficolori , qua 
indutus erat, 24, demiferunt in cifternam illam 
aqua vacuam. 25. Cum coenarent, videbant agmen 
Ifmaelitarum , qui ex Gileaditide venientes,.cum ca- 
melis ftyrace, refina lentifcina et ladano onuftis 
Aegyptum petebant. 26. Tum Juda fratribus fuis 
inquit, quid proderit nobis fratrem interficere, et 
deinde necem iftam celare? 27. Vendamus eum 
potius Ifmaelitis , et fic abftinemus a c^ede ia iratre 
commiffa. Probarunt hoc Judas confilium omnes. 
P8. Et cum mercatores illi Midianitici prasterirent , 
Jofephum e cifterna extraftum eis vendiderunt vi- 
ginti ficlis argenteis, qui eum fecum in Aegyptum 

abda- 



174 GENEiSlS 

abdiixerttnt. — • S9/ Deinde cumRubeti Jofepflitiift 
in ifta cifterna non InvenifTet, fciffis veftibus 30. ve- 
iiit ad fratres^ dixitque, puer eil occifus, quo me 
vertam nefcio. 3t. llli vero maftarunt hoedum et 
tunicam Jofephi fanguine erufentarunt. 32. Deinde 
eam ad patrem miferunt, utvideret, num hsec tu- 
mca^ quam inveniffent, fit tunica filii fui, nec ne. 
33. Jacobus flatim eam agnovit; Eft, ilquit, tuni»- 
ca filii mei, quem fera beflia devoravit, laceratus 
cfl Jofephus! 34. Suas deinde vefles fcidit et vefli- 
tu lugubri indutus diu luxit fllium fuum. .55. Et 
quanquam ad eum confolandum omnes ejus filii et 
iilise venirent, noluit tamen confolationem admitte- 
je : Brevi, diftitabat, defcendam pree moerore ad 
inferos ad filium meum. Sic luxit eum pater ! 
36. iMidianit» vendiderunt Jofephum in Aegypto 
Potifari aulico Pharaonis fatellitum principi. - 

c AP u,T ±xxnu 

yuda mammonitm et tres filU. Ejut incefius cmn nuyti 
Jlia^ qua gemeUos parit, 

•j. Xl.liqiiattdo a) Juda ie feparaverat a fratribus 

fuis^ 

a) i(^7}^ ]1]?5 ^^0 tmpore. At enim vero qua in hoc 

, capite narrantur, eodem tempore, quo Jofephus venditus 

fft, faaaefre non poffunt. (^uo4 ex annoium computai 

tione 



cAptfT XXX vm 175 

fuis, et tentoria fuaverfus auftrum tendefts ^) vici« 
jium habuit virumAdullamiticum, nomine Chiramilin. 
2. Ibi vidit iiliam Cananit» , cui nomen erat Scliua, 
quam in .matrimonium duxit. - 3. Peperit ea filiufti ^ 
quem Erum vocavit. 4. Alter ejus filius Onan, S. et 
tertius Scliiela nominabatur. Comttiorabatur viero Ju* 
da, cum hic ei nafcetetur,, Chefibae. -** 6. J*ri- 
mogenito fuo filio Ero uJiOrem dedit Thamareiil* 

tione facile poteft docieii. Natti al) fed lettipbre, quo Jo- 
fephus in Aegyptum pervfenit^ usquie iad demigrationen? 
Jacobi cum familia fua in Aegypram non plures ann* 
pisterierunt, quarn tres ec Viginti, Quipd remporis inter- 
tervailum nimis breve eft, quam ut Juda ttes filios gigne- 
re, eos in matrirrtonium d&rfe, aique ex num fua iterum 
duos filios toliere pottiifTet) quorum alterj cum Aegyptuni 
ingrederentur, etiam duos filioS hal&eBat Cap. 4S, 8- 12, •—• 
Igitur hsc hittoria fine dubid referelida eft ad priihos an- 
nos reditus Jacobi ex Mefopotamiaj de quo Cap. 35, 17» 
^"'iin Hi?!!! vero late dicitur de omni tempore vel pra». 
terito vel fequentij ut Griconim jror* in Nov. Teft. cf. 
Clerici^ in Comment» ad h. 1. — Aflruciut in Conje- 
ftures fiir la Genefe p» 388. diiBicultatem ex hypothefi fua 
ita folvit, ut dicat hanc hiftoriam pertinere ad fragmentum , 
quod B vocat, et jungendum efle cum Cap. 33 , 17. Cui 
pericopa ex cliis firagmentis inferta fint Capp. 34. 35. 36. 37. 

^> hebr. *T^.'»^ defcendit, h. e, verfus auftrum profeaus eft, 
- r-' ■ 

Aduliam eniin in Vftlle Judx fita etat. 



176 GEMESIS::: 

7. Sed. cnm ille Jovae minus probaretur , prsematura 
morte eum fuftulit. 8- juda igitur juffit Onani, ut 
ex jure confanguihitatis cum fratris uxore congre- 
deretur O5 ejusque .nomen in filio fefvaret. 9. Onan 
vero, quod fciebat liberos non futuros eiTe fuos, 
Goncubitum cum ea, profufione feminis fecit infrur 
Suofum. 10. Quod Deo adeo difplicuit, ut et hunc 
prsematura morte puniret. 11. Tum Juda Thama- 
rem nurum fuam juffit viduam manere apud paren- 
tes fuos, donec Sela filius ejus natu minimus ado- 
leviffet: cavere enim volebat, ne "et hic ante tem- 
pus moreretur. Rediit igitur Thamar ad paren- 
tes. — 12. Poll tempus bene longum mprtua eil 
■uxor Judse, filia Schuie. Quam cum pro more luxif- 
fet, profeftus eil cum Chiramo amico fuo AduUa- 
mita Thimnam adpecustondendum. 1.5. Quo^ cum 
Thamari nuntiatum elfet, 14. depofitis vi.duitatis 
veilimentis et fumto peplo quo fe obvoivit, confedit 
ad portam urbis Enajim in via qua Thimnam itur. 
Sciebat enim Schelam adoleviffe, nequ^ tamen fe ei 
in matrimonium datam efife. is.Juda cum eam vi- 
deret, fcortum elTe exiftimavita quod facie erat ob- 

voiuta : 

c) De hac lege eptiitte egit, llUMichaelir m Jure MoC P. II. 
p. i85. feqq. Ex hoc locb apparet legem hattc fuifTe anti- 
quiflimam intet Orientales , et Mofen ejus ligoi-em tantum 
mitigafle. Devt. XXV. ' ■,;^ - 



CAPUT XXXVIII 177 

volnta: ■!€. defleftit ad eam de via petiitque, ut 
ijifi fuicopiam faceret:. igndrabat enim nurum fuanx 
effe. lUa , quid mihi dabis ? inquit. 17. Mittam 
tibi, refpondet hic, hceduin. Tum illa, fi mihi 
pignus dabis;donec' hoedum miferis. 1 8. Quale vero 
pignus, inquit ille, vis ut tibi dem ? figillum, refpon* 
det, cum filo de quo pendsf^ d) et. bacuium, quem 
manu tenes. , Quse cum dedilTet, iniit eam gravi- 
damque feciti 19. IUa vero peplo depofito induit 
veftes^ quibus antea ufus erat. 20, Juda ,vero mifit 
hcedum per amicum fuum AduUamitam, ut mu- 
lier ei pignus redd«ret, 21, Quam cum iion in- 
veniret, interrogat incolas illius loci, ubinam 
fit meretrix, qnsd in via ad Enajim fediiTet. Ve- 
xu;m illi negant meretricem ibi fuiffe. 22. Re- 
verfus .igitur ad judam ei renunciavit, non inven- 
tam-effe a fe meretricem iftam, atque adeo homi- 
.jies^illius loci n.egare, fuiffe ibi meretricem. 23; Re- 
fpondet Juda: fibi habeat illa quse dedi, neque am- 
plius de ea qusEremus, ne aliis lUdibrio fimus: mifi 
hoedum et tu eam non invenifti. — ! .24. Tribus 
«irciter menfibus poft nuntiatujKjuds, Thamarem 

nurumi 

ti) Sbleiit nempe familiaifum principes fub vefte fuperiore 
figillum in loculo et in fiio mumtnm geftare. nd. PauU' 
; ; fin yoti der Regiernng der Mbrgenlander p, 307. 

■:.;■■ ^.- ■ * ;m ^ 



178 GENESIS;. 

hnrnm fuam ex fcortatione gravidam effe. ' ^" Tiiiiil 
Juda eam educi •jubet et igne comburi. ■ 25. IUa 
vero, cum jam ad fupplicium duceretur, niittit.ad 
focerum: fe a viro, cujus- heec effent,. gravidam fa- 
ftani effe, recognofceret cUjus hic fit " annulus et 
filum et baculus. 26. Juda ftatim agnovit 7«^ et 
confefTus eft illam non tani quam fe ipfum iii culpa 
effe , quod filium fuum Schelam -ei non in 'matri- 
monium dederit. Poftea^vero -non amplius cum ea 
ell congreffus. 27. In ipfo partu enixa eft gemel- 
los. 28. Alterius manui- obftetrix alligayit- filum 
coGcineum, quod eum exiftimabat primum: effe prod- 
iturum. 29. Sed manu redufta frater ejusprod- 
iit. Tum obftetrix dixit: quanta ^'i erupiili: 
tua eft ha2c culpa. Hinc nomen Pherez accepit.- 
30. Deinde frater ejus prodiit cuni filo-cpceiheo^' 
qui Serachus diQ:us ell. ■ •- ■ - 

' CAPUT XXXIX rvr^' 

'^nfephus in Aegypto Fotifari veiiditur, cujus favorem Jibi ' ' 
conciliat. Ab uxore ejustentaiur ad concubitum, fedfrum 
■ Jlra. Propterea 'falfo a muliere accufatur et ttt carcerem- 
cojijicitMr. yerum eTiamJbtfavor(!mJ»fp.e3oris::. 
experitur, 

r. Jofephum in Aegyptum dedu£ium ab Ifmaelitis 
emit pQtifar aulicus Pharaonis , fatellitum princeps 
Aegyptius. 2. Cujus in,£edibus cum eXfetj Jova e| 

inprimi^ 



CAPVt XXXIX 179 

inprimis favit, .omnibiisqn^ conatibiis ejiis feliciffi- 
jnos largitiis e(t fuccelTus. 3. Quod cum dominus 
ejus "aiiimadverteretj 4. eum et ipfe tatitopere ama- 
re incepit, ut ejus miniileiio uteretur, domui fu£B 
prasficeretj et gmnia ' ejus fidei comihitteret. 5. Ex 
quo tempote Jova miilto magis res Aegyptii fortu- 
navitj ut in omnibus, domi forisque, favor et bene- 
volentia Jbvffi confpictia effef. 6. Hinc faftum efl 
ut Potifair omnia Jofeplid committeret , nec. ullius. 
rei rationem ab eo repeteret, nifi vi£tus fui. a) — 
Erat autem Jofeplius facie et forma- admodum pul- 
cra. - 7. QuEe caufa- fuit, ut non ita multo pofl 
uxor Potifaris amore Jofephi capta eum ad concu- 
bitum- foUicitaret. 8- Sed ille renuens , vides , in- 
quit, . herum meum nullius rei, qusd apud ipfum 
agatur, curam gerere , atque omnia fidei me£e com- 
mififTe. 9. Non eft in hac domo, qui mihi prasfera- 
tur, nec ulla re mihi interdixit, nifi ite -una, qu£e 
quidem fis ejus uxor ; et quomodo ego tam gravi 
fcelere Deum offendam ? 10. Cum vero quotieJie 
ejusmodi fermonibus eum follicitaret, nec tamen ille 
in concubitiiiii aut congrelTum cum ea confentiret, 

II. ac- 

«) Quomam Aegyptiorum vians diverfus erat ab Hebrjeo- 
rum viclu, Cap.' 4^, 52. Potifar tahtum viftus fui curam 
geflirj neque cum, uti reliqua,' volumati Jofephi permifit. 

- M- 2 ■ ' 



Igo GENESIS 

II. accidit ut negotiorum caufa aliqiiando in gynsBr- 

ceum veniret, cum nemo de aliis , domefticis. dbi ef- 

fet. 12.. Tum ,,i^3t vefte fuperip.ie eum teniiit.et 

ut fecum concumberet, petiit. , IUe. vero relifta 

vefte .aufugit.- .13. Mulier cum yideret eum veftem 

reliquiffe et fugifle: 14. convocavit domefticos, eis- 

que quid accidiffet hunc in modum narrayit : Vide- 

te, hominem Hebrasum ad nos introduxit, ut nos 

vitiaret^ Veniebat ille volebatque me comprimere. 

Sed cum quantum polfem clamarem , 15. ille cla- . 

more perterritus veftem mihi reliquit et,fuga. fe 

proripuit. 16. Quam veftem fervabat , . usque 

dum herus ejus domum venilTet. 17. Cui, eodem 

modo rem narravit: Servus ifte Hebrceus, qiiem. in 

domum recepifti, voluit me vitiarei ig. Cum vero 

ego clamorem toUerem,, relifta yefte foras aufugit. 

19. Herus his mulieris fu^ dittis ira commotusj 

Qo. juffit Jofephum in carcerem ^) ,_c.onjici, in quo 

; ., .V = captivi 

h) De originatlone vocabuli 'ino quod tantum h. I. et fe- 
quenti capite v. 5. 4. l^gitur, qusrunt lexicographi. Car" 
cerem intelligi contextus docet, atque ipfius vocis, quac 

" addita eft, explicatio.^ Sed lingux cognatse vaiias ofFe- 
runt voces, cum quibus hebr^aconferri poteftv Dicgra 
tantum de una, quam Simonis m LexicO fuo pofuit: ni- 
rairum vocem Syiiacam j^jTinD contulit, quae f»/rm 

* ■ • • • • " ** 

fen 



CAPUT XXXIX I8l 

captivi regis fervabantur. 21. Vemim. etiam ibi JovEe 
fav^orferti' exg§:rtus eit.= Eteriim conciliabat' ei favoreih 
et berievolefftiam pr£efe6ii carCefis. 22. Ita ut hic 
ei curafriariiniurii reliqubfuiii captivorum mandaret, 
et-- oriiMa^ '• p er' ^iirii* adriiiriiftf ar et. 23 '. J^iHil ebrum^ 
qusB' ei-:t'oriimiiiiret; kmplius cufabat prsefeSius carce- 
ris, quod Jova Jofepho aderatj omriesque ejus'cona- 
tus prolperabat.^ ' - i '^^ : -,'" ■-'■ ; 

'._ ,v-' \.., ^CAPVT. XL/r., .. ',::,.'..:.. 

.ypfephui duohis r^egif Ebarao?iis aulicii , in. carcerem cow ■. -r 
je^is fomnia interpretf^tur. 



i.X bfthaec accidit, ut pfincepspihcerriarum et prin- 
ceps pifforum regisAegypti eum admiffo fcelere oileur 
diffent, \ 2. proptef qiiod Pharao his duobus aulicis 

r-> ■■ .., < , : ■ ■ • '.■■■■■■ ■ > ■ ' . ( ' '■:•;■";■•■■ ■■■■,■■'!'"■} 

fuis iratus faSus 3: juffit utin"carcerem conjiceren- 



feu arcem iignificat. MicPjaelis in BibKorh. Or. IX. p. 205, 
fufpicatur vocabulum hebraicutn fortafTe cum Chet fcii- 
bertduni efle, rit iic huiic fyria^ prorfus/ f e^'on<Jeat 5 ' cu- 
jus - •conjeftarae pretium Keimicetii collatio Codd. (Jebeat 
definire. Quam cum inlpicerem, iriveni utique codicera 
citari 244, in qua verlti 26. fcripturii extet vbcabulium du- 
biufti pier ChSt; fedfemel tantum in illa loco. Iri re- 
liquis-ubi repetitum eftj haec leftio rion inveriituri Igitur 
iri iUo :Ioco fcribae error eft , qui ob literarum firtiilttudi- 
•nera facile potuit cbnimitti. :. - 



182 :; :GENESIS; 

tur, qui effet ia aedibus principis fatellitum,: ih^qui- 
bus J.ofeplius captivus tenebatur, . 4.' Quorum Gurani 
jlle quoque JofephQ commifit., vXl^iM^uui. per a^ 
fuiffent, 5. .uterque cum pinGernarum;v;tum,.piftp5Urri 
princeps^ una nofte fomniarunt, . fed diyerf^nfenten- 
ti^; fomnia. . 6. - Mane cum ,ad eps Jofeph.us? yjenif- 
fet, triftesque, vidiffet, ,7.:. iiiterrogabat eos,, qiiid 
triftes effent. 8. lUi refpondebant fe fomnia vidifTe 
et neminem effe qui ea explicaret. Dei quidem eft, 
regerebat Jofephus, fomnia interpretari. Sed nar- 
ratie' mVaifoiiinfavefira.' 9. Tum • pincernarum pi-in- 
ceps fomnium 'liium liis verbis Jbfepho narr^yit: 
Vifus fum mihi videre in fomno vitem , 1,9^ iii'tjua 
tres /effent palmites. Mox .gemmas videbatur. pra- 
trudere, florere, et uvge maturefcere. 11. Ego vero 

C . . . . . ' C.t ;.■. l.-'.'.. - ■ ■ '■ -■ • ;_ ;_ -■ ■ - (■ ^' ■ - 

Pharaonis poculum manu tenebam. Ih quo cum 
fuccum illarum uvarum aqua temperalTem ^), illud 
ei tradebam. 12. Explicatio fomnii tui, inquiebat 

:,..,.. ■ :.■ ., : ■.,■:■, .. .: -;j...^ ■j°- 

fi) ^f]j^ . tantum/.h, 1. per Sln^ allasvper Schln fig|iifiGat_;«- 
.gulare^ ttin&are. Qpx, notio cum b. 1, parum apta vide- 
retur, interpretes yantiqulores ornnes et complures ex re- 
centioribus per exprmere verterunt.- ; iSed Scbulpejijms in 
Animadv. philol. ad h. l. negavif-ex- ulla llnguarum c6- 
gnatarum pofiTe, .hanc fignificationerTi probari; phrafin ve- 
ro tritiffimam efle docuit apud ^Orlentales, : jwga/are w>;««i, 
T^xQ mifcere, Digna eft iila qbfervatio. quae tota legatuv. 



CAPUT XL I83 

Jofephus, eft h£Bc- tres palmites fignificant totidem 
dies: ,..x,3. Quibus exaftis Pharao te arceffet et mu- 
neri ;tud iterum prajficiet, ita ut ei poculum ficuti 
antea porrigas. 14. Memineris m'ei cum bene tibi 
erit, atque id beneficit mihi tribue-, ut- mei mentio- 
nem facias apud regem, et dimiffionem ex hac domo 
•procures. . 15. Raptus enim fum ex Ebr£eorum re- 
gione, neque hic quicquam commifi quod carcere 
dignum effet. - — 1,6. .Piftorum pr£efe8:us cum vi- 
deret faufta prgedixiffe.Jofephum, dicit ei : Ego ve- 
xo videbar mihi in capite ferre tria caniftra perfora- 
ta f. reticulata. 17. In, quorum fummo varii gene- 
ris cibi piftorii erant pro Pharaone , quos volucres 
comedebant ex illo caniftro in capite meo. "i8- R-e- 
fpbndet Jofephus: hsec ell fomnii interpretatio : tria 
caniftra funt tres dies; 19. quibus exaftis juffu 
Pharaonis e patibulo fufpepderis, tum vero pafcen- 
tur volucres carne tua. 20. Tertio die poft, qui 
dies natalis erat Pharaonis, hic convivium, parave.- 
rat amicis fuis, quo et priucipem pincernarum et 
piftorum praefeftum arceffi juffit. 21. IUum qui- 
dem muner^ fuo iterum prssfecit, ut poculum ipit 
porrigeret. 22. IUum vero fufpendi juffit, queni- 
admodum Jofephus ei prEBdixerat. 23. Pincernarum 
autem preefeftus immemor fuit Jofephi. 

M4 CAPVT 



184 GENESIS 

CAPVT XLl 

yofephm Tharaonis fmnittm interpretatur et fementtam 
fuam addir^ qua ratione fami jpsr feptem annos dunjtur^- 
pvofpici.pojjit. Qiia cum regi .valde. prohirstwf, : 
ipfe htiie rei curanda a rege pra» . : 
. fcitur.. 

B. 
iennio pofl Fharao in fomnio videbatur fiM 
ilare ad Nilum , 2. ex quo afcenderent feptem 
vaccse magn£e et pingues^, quae^ pafcerent in carefto- 
3. Deinde videbantur afcendere ex eodem' Nilo alicB 
feptem miriutEe et tenues ; qusB, cum ad iilas iu rip-a 
I^ili conflitiffent , 4.' eas devorabant. Hic Pharao 
e fomno excitatus eft. 5. Sed' iterum fomnfans, vf- 
debatur fibi videre ftptem fpicas ex uno calanio cre- 
fcere plenas et raagnas. 6". Mox alias feptem tenues. 
et euro aduftas poft ill^s, 7. quse deglutirent fe~ 
ptem illas plenas et magnas. Tuin iteruin Pharao ex-- 
pergefaQus intelligebat fe Ibmniafle. — — 8- Mane- 
animo vehementer commotus juffrt convccari omnes 
Aegypti hariolos et fapientes; quibus fbmnia ftia 
enarravit» Sed nullus- eorum poterat ea interpre- 
tari. 9. Tum fummus pincerna Pharaonem hunc 
in modum alloquitur. Recordor jam criminis a me 
olim commifii. ic. Cum Pharao mihi et coquoruih 
principi irafceretur, nosque in carcerem conjeciflet 
apud magillrum fatellitumi 11. nos una eademque 

■nofte 



CAPUT XILI 185 

xio£le;' fomnia ••habiiimiis ' diverfa...-.';.i'2". Effat atitem 
nolbiscum ibi fervus.prine2pis.fatellitumnati.0ne he-? 
braBtis:;;huic naTravimuS fomnia iioftra, atque ille ea 
nobis eft interpretatus. 1.3^. Cui ejus interpretatio- 
ni refpondit etiam eventus: egd enim muneri meo 
xeftitutus. fum,-. ille •vero-; eft. fufpenfus. 14. Tum 
Pharao • Jqfephum arceffi' juiTrt .• qui .fine mora ; e car- 
cece eduftus tonfa barha et veilitu mutatO' ad re- 
gem venit» 15» ,Qui. eum 'fic alloquitur : Somnia 
vidi ■, : quee. nemo-' poteft explicare. : Ego vero audi- 
vi.. te hujus artis . ■ eir& peritiffimum'. 16. . Jofephus 
,yero negavit fibi.; h^nc ineffe faeultatem , interim 
fefe^vehementer optare, ut Deus ei falutaria indi> 
qe^ti 17. Videbar mihi, inquit Pharao, in fomnio 
ftare ad ripamr-Nili. i8^ Exr quo afcendebant fe- 
ptem .vacc£e pingues et formpffie, quasi in carefto 
pafcebant. 19, Poft. has videbantur afcen.dere fe- 
ptem ali?B adeo .macilentge et defarmes^ ut fimiles 
niin.quam viderim in Aegypto.; 20. hse devorabant 
feptem illas priores pingues: 21. atque tamen il- 
lis devoratis priflinam fuam deformitatem retine- 
bant. Tum expergefaftus fum- 22. Sed iterum 
fomno oppreffusj videbar mihi videre feptem fpicas 
eodem in culmo crefcentes plenas et magnas, 23. 
poft quas fuccrefcebant feptem alige jejunse, graciles, 
euro adufcffi, 24. quas videbantur deglutire feptem 

,M 5 iUas 



I86 (lENESIS 

illas priores bonas. . Enarravi HffiCf .fomnia- liariolisi 
fed non: pofliant. mihi explicare.: ,—-?-' 25. Tum- Jo- 
fephiis Eharaoni relpondet: ibmnia.hsec linum idem-f 
que. fignificant: Deus Pharaonem Gertiorem facit 
eorum^ quffi poil funt eventura. 2(5v Septern:^vacr 
QSQ honsz fignifkant totidem annos;' fimiHter.-feptem 
fpicse bonsB : totidem annos notant ; utriusque 'fomnii 
unus idemque - fenfus efl, 27; • Etikm -feptem A^-aceaB 
tenues et deformes, quee .poft piriores afcenderunt, 
feptem annos notantvut et feiptem fpicse 'graciles^ 
euro . aduftee. Fames feptem annoiriim eft : : futura> 
2 8 • • Ho c igitiir - eft j - 'qu d j am -Pharaoni dixi^ I>eus 
Pharabni indicat, quid faclurus :fit.'^ ''29. Nimiruni 
vehient feptem ianni inprimis feirtiles per univerfam' 
Aegyptum. 30. Quos excipient feptem alii tantse 

fterilitatis 5 ut memoria illi-ijs ubertatis plane pereat; 
Vehementer admodum fames terram aifBiget. 31. Ex 
illa abundantia nihil reftabit, fariie pofthac orta,' quse 
inprimis gravls eft futura. 32. Repetita autem furit 
hsEc fomnia duabus vicibus, quod Deus h£ec fitcer- 
to atque brevi fafturus. 33. Jam igitur cireumfpi- 
ciat Pharao virum fapientem et prudentem, quem 
Aegypto praaficiat. 34. PrEeterea deleget curatores, 
qui feptem illis abundantiee annis quiiitam frumenti 
partem in tota Aegypto accipiant, 35. atque hanc 
fertilium illorum annorum annpnam congeftam re> 

* ponant 



CABIJT; XU Ig? 

ponan.t;, et fervent in pppidis ad ratipnes regis, 36;? 
ut ifeptem illis , fterilitatis annis -Aegypti incolsB ha-- 
beant.iinde vivant, neque fame pereant.; •37.:,..Quod 
^o/^jt?A/^confiliuni;Pharao: et amie vehementer 

probab^nt^ - 3-Sv lile Igitur it.egaljat-^i^ qnienquam exi- - 
itere poffe, qui tanta fapientia praditus lit, 39. at- 
que ad Jofephum :.cpfiY,erfus eum ,-lic .allbquitur.: quia 
DeQS; tibivifta pmnia rrnanifeflayit;, parem fap.ientia 
et:,prudejntia noii habes..' 40. Tu . -pra3;eris p^latio 
mebv omnes-tibi iparebunt, tantum regiam dignita- 
tem •'"mihi fervo. ■ 41. Atque fic te, iiiquiebat Pha- 
rao, prfeficio toti Aegypto. 42^ Simul annulum de- 
traStum ■ejus^^digito iht^idit:. Veftibus byffvnis,: a) indui 
et torqu'e atirea: orriarijuflit , 43.' et imponi 'currui 
fuo XecUndario et proclamari ante eum: Abrech. b^ 

:■■•■•: ;.-•: ■ ■- .; ■ '^' ' '' ' '■ ;' ' Et 

V») Forflerus in libro- erudltiffimo de hyjfo antiquorum (Lon- 
dini 1776. 8.) probav.it p. 46. Ji^^ non linum efle, fed 

Sojfyfium arhoreum^sozQm(\\XQ effe Aegyptiacam. cf. Fa^er 
ad Harmarum P. II. p. 380. feqq. ^ . 

by Jahlonskiui ob.lW. Micbaele per literas fuper hac voCe 

/, confultus vocem TT"*|DX explicavit (Biblioth. Or. IX. p. 

,204.) ex fententia Lfl Crozii, qui voces efle Aegyptiacas 

. dixerit OTBE PEX, per: iMc/«w?e contra, Sed mirum 

eft, laudatum modo Forfierum (1. c. p. 111.) qui ignoravit 

-jMhlonskium fuper hls vocibus Aegyptiacis fententiam di- 

xifle, ex eadera Hngua longe aliter hanc vocem expUcafl*e. 

Ni- 



I88 (lENESiS" 

Et fic eum ' prgefecit O toti ; Aegj^pta. 4.47' FoY- 
xo Pharao Jofepho dixit: Ego fiini.Pharaa et-fine 
tiia voluntate ' iiemo ne maniim quidem aut pe- 
dem movere debet in tota Aegyptb. 45. ' Impio- 
fuit deiflde eintfmen Zaphnath Pahneach, #-dedit- 
; ; " . . _ - -.:.' :: •;■ ' :-y[:i :. :.:':]■. '.■■-{. ^que 

Nimirum Hdprechek h. e. a rege einSites vel vejiiius'. 'Quatii 
■ origtnauonem probat ex eo, quod in antecedeiiribus nar- 
latum fit, 'J&fephum vefte byffina induturo, iannulo regio 
et torque. aurea ornatura, : curru .prasterea ;fegio veftura 
effe: infiiper igitar ante eumproclamatura efleije» &o«»i»m 
regiis vejiihus cinBum! . , ,r . ., . /. , 

c);Pi'a |tniVCod. Sara. habet, mjiVi» praeteritp. ; Poteil 

\t€Cip recepta- defendi ex ^i(HotifmOj , quo verbuni finituni 

cum infinitivo conftruftum faepe folet omittl {vid, GlafBus, 
p. 2fjo.). Plene hac conftruQio extat Num.21, 2. mfj rlfl^ 

Nolo taraen contradicere , fi quis illam leSionem fequi 
malit, pro*qua etiam ii!e»72/co«»x bcld CoSices cit^vid 

jj) Itemm valde difTentiunt yabioHskiut et Forfierus a^ca. 
originem hujus nomims. llle quidem explicat l.;c. per 
falvatorem muttdi ex leclione harara Vocurh iri/ verfione Gras- 
' ca: "^oyS-ofiCpxv^x. Hic vero has voceis h^li: Sabe-houti 
fa-eiich^ h. e. fapieris divtnus fpiritus aterni. ■Quam ex- 
pKcationem iterum valde probabilem reddit, quod rex 
Jofephum propter confilii fiii quod dederat prudentiam 
vivum vocavit fpiritu divino prsditum, a quo fine -dubio 
hiEC omnia edoflus fit etc. — Aliorum conjefturas fuper 
his vocibus qui nofle cupit, evolvat P/<'(^^>'a«i in.dublis 
vcxatis et Montefakonium in Hexsplis de verlT. grscis. 



CAPUT XLI 189 

qtie ei, ih matrirrioniuni filiam Potifari facerdotis 
Heliopolitani, 46. Annum agebat trigefimum Jo- 
fephus, cum a Pharaone .Aegypti rege praefeQus ter-- 
jx conllitueretur. Quod cum fa£him effet, iter fuf^ 

cepit per . totam Aegyptum. — 47. Per feptem 

jgitur annps infignis fuit terr£B fertilitas. 48. Qui- 
Jbu^ Jofe|)hus omnes fruges coegit in. liorrea oppido- 
j;um, in quse omnes agrorum proventus cujusvis op- 
pidi repofuit. 49. Et coacervaVit tantam frumenti 
copiam, ut numerari non poffet. — - 50. Antequam 
verb amir ifti fteriles venirent, fuftulit Jofephus ex 
Afnate iilia. Potifari facerdotis Heliopolitani duos 
filios. 51. Primogenitum vocavit ManafTen, quod 
ei Deus omnis calamitatis atque adeo paternas do- 
mus o.blivionem attuliiTet. 52. Alterum iilium ei 
Batum vocavit Ephraimum: foboiem mihi dedit Deusj 
inquiebat, in terra, in qua tot mala perpeifus fum. —- 
53, ExaSis feptem annis ' f ertilitatis in terra Aegy- 
ptiaca, 54. fequebantur feptem anni fteriles, quem- 
admodum Jofephus prfiedixerat: Tum vero onines 
ali£e regiones fame premebantur, fed in Aegypto ci- 
bus fuppetebat, 55. Cum vero etiam Aegyptii fa- 
me laborare inciperent, viSum aPharaqne flagita- 
runt. Hic vero eos ad Jofephum ablegavit, cujus 
voluntati. morem gererent. 56. Fame Vero per to* 
tam terram ingravefcente aperuit Jofephus horrea, 

ven-. 



I9Q ' GENESIS 

vendiditque Aegyptiis, 57. o.mnibiisque aliis qui ia 
A.egyptuni veniebant ad commeatufn . ab eO emen- 
dum. Fames enim omnes illas-regiones vehementer 
affligebat. . , .•. . 

' CAPVT XLII 

yacohurmittit fliosfuos in Aegyptum emenda annona cnu. 

fii pyater Benjaminum, quem domi rctinet. Jofepbui^'' qui 

eos flatim agnofcit^ durius cum eir loquitur\ fmuktque ebs ' 

fibi fufpecios videri. Pofl tres dies eos dimittitj fed reti- 

net Sunepnem, donec natu minimum, de quo ei dixerant^fe- 

cuifi in Aegyptum adducerent. Qnod cum patri ftio nar- 

rantf hic negat fe BeJijaminum cum eis ejfe ~ 

mijfurum. 

1 

I. ^acobus v-ero cum cogriOvifret, annt)nam in Ae- 
gypto venalem effe, dixit iiliis -fuis- : quid-cUrittami- 
ni'?- 2. Audio in Aegypto vendi-frumenta:. ^prOfi-: 
cifcimini igitUr eo et emite nobis, 'ne pereamus. 
3. Igitur decem Jofephi fratres: profetti funt in Ae- 
gyptum, ut emerent frumentum. 4. Benjaminum 
vero, fratrem Jofephi germanum, noluit Jacobus unat 
cum illis mittere , veritus, ne quid ei adverfi acci- 
deret.' 5. Cum" «/ ii^^g"j^ji??«»^ venfflent una cum' aliis 
(fames enim valde Cananseam a.ffligebat) 6. adi- 
bant Jofephum terrce pr£Efe8:um, qui frumenta omni- 
bus vendebat, eUmque proni venerabantur. 7. Jo- 
fephus ftatim agnQvit fratres fuos, fed alienUm ffif 

fimU' 



CAPVf XLII 191 

fn^ul^ns fevere eos: feil alldcutus. -Interrogabat, un- 
de venirent ? illi refpondebant : • e terra CananEea ad 
emendani annonam. 8V Simul Jdfeplius, qui quidemi 
fratres fuos agnoverat, hi vero non item eum,^ 9. re- 
cordatus ef^ fomniorum fubrum , vos exploratores 
eftis, inquiebat, ad exploranda loca minus munita 
veniftis.- 10. IUi vieiffim, pace tua^ domine, ad fru- 
mentum emendum venimus: 11. Nos omnes unitis 
patris filii fumus, -hdmines probi, nequaquam explo- 
ratores. 12. Minime vero, regeffit Jofephus, vdS 
venillis ad loca terrse minus firma exploranda. 1-3. 
Tum illi: duodecim fratres fumus homiriis cujusdani 
in CananEea. Natu rninimus • domi eft apud patrem 
naftrum^ et alter mortuus eft. 14. Id ipfum vero 
eft, refpondit Jofephus, quod mihi probabile facit 
vox exploratores efte. 15. Per vitam Pharaonis 
juro (fic enim probabimini) vos hinc non dimiffum 
iri nifi frater vefter- natu minimus huc venerit, 
16. Mittite unum e vobis qui fratrein veftrum ar- 
Geffat; vos veiro vin£li remanebitis, donec diftoruni 
teftrdrum iides conftet et explorata fit. Sin minus, 
vos, ita Pharao vivat, expldratores eftis. 17. Tum 
eds ad tres dies in carcjsre juftit fervari. ig. Ter- 

tio die dicit eis: Si vita veftra vobis curse eft, hdc 
facite, Deum enim venerdr. 19. Si vos homines 
probi eftis, unus veftrum in carcere remaneat, vo$ 

r^li- 



192 GENESIS 

reliqui dommn. deferte annonam, ({ii^ fami familia-' 
mm: rveitrarum fucciirratis, 20.- Et fratrem veftruni 
natu minimum ad m"e adducite. Sic iides habebitur 
orationi veftree, et yos. falvi eyadetis» IUi conditio- 
nem. • acceperunt. -si. Tum alter alteri dicebat: 
noftra -culpa, quam in fratre noftro bontraximus, np- 
bis h.agc mala eveniu,nt, quod tjuaaquam" aniiiii .fui 
angorem videremus, tamen precibus^jus locum non 
dederimus, 22. Nonne vos hoitabar, ,addebat Ru- 
-hen-i nt ne peccatum committeretis in puero ? Sed 
noluifds audire, jam . csdis in eum commiiTEe pcena 
exigitur.; 23. Ivefci.ebant vero_ Jofephum eos^intel- 
ligere,' quqd .interprete - ad eos utebatur.; 24. La- 
crirais propterea abftinere non poterat , fed difcefiit 
paullulum, mox reverfus iterum jCum eis locutus 
eft, atque Simepnem in eorum confpetlu ligari jui^ 
fit..,. 25. Prseterea mandavit, ut frumenta eis. daren- 
tiirj.-,et ut euique in faccp; fuo pecunia reftitueretut, 
pr.feterea quoque viaticum daretur. Quse. cum fafta 
eirentj 26. illi imppfitis faccis afmis fuis . pro.fefti 
funt. 27. Unus eorum cum faccum .aperuifiet,- ut 
p.abuium daret jumento in diverforio, invenit pecu- 
niam in ore facci fui. 28- .Tum ille fratribus-fuis 
dixit : reddita mihi eft pecunia mea, cijm,. faccum 
aperirem , eam inyeni. Illi vero propterea yalde 
perturbati et territi-^Xunt, de divino hac iii re.con- 
'•-: fdio 



CAPVT xtn 195 

filio iflcetti; — - 59. Gtim deinde ad Jaeobiiffl pa- 
trem fuiitn in Ganah^am rediiflfent, mttSLimt ei om* 
liia qti£B fibi eveniflent 30.. Tertse .pf gefe£liis ^ in* 
quiebant, dnre admodum nobisGum egit, habtiitqtie 
nos pro expioratoribus. gt. Pvefpondimus nos eff^ 
liomines probos,' minime vero expioratoresi §2; dtio» 
decim fratres uniu^ patris! ; tindeeimum mortutim elfe 
et natu minimum domi refflaniiffe apud patrem ia ., 
Cananasa. 33. Jid K^c ille relpondit! Ex eo. .eo- 
gnofcam) num ^homines probi, fitis t unus jveilrum, 
obiidis loco remaneat^ vos reliqui poteilisicommea-^ 
tum veftris deferre. 34, Deinde vero fratrem ve* 
iliram natu minimum liuc adducite. Sic enim intel-* 
ligam vos non effe exploratores ^ fed viros bonos^ 
tum quoquereddam vobis fratreffl vellrum- et voa 
ppteritis in terra negotiarii 35. Cum deinde faccos- 
evacuarent, quisque- invenit loculum pecuniseinjfac* 
co fuo; qua de re cuffl Ipfi^ tum pater eorum noa 
levi timore perculfi.funt 36. Hic vero dixitt vos 
ffle orbatis liberis meisir JofepliUS periit, cum Simeo* 
ne a£lum ell, Eenjaminum^ vultis abducere. Mihl 
vero omnia funt fulHnenda. 37. Ad hsec Rubea 
refponditi ni ego tibi eum reddidero, utrosque meosf 
iilios.necabis. Committe eum curs mese , ego mm 
tibi reilituam. 3.8. Vi^rum illet non yobiscum pro* 
ficifcetur fUius jueuSi inquit, hic: folus fuperlles ell 

- N trates 



194 .GENESIS 

fratre ejus mortuo. Si vel; huic ir^, itinere .aliquid 
adverfi accideritj ego jam. fenex pr» dolore morc- 
rer veftra culpa. . -. 

CAPVT XLIII V 

jfacohus filios fuos iterum in Aegyptjim minit^ Concedit, 

eii qtioque , ut Benjaminum fecum eo deducam,. 

yofephus eos admodum henigne 

excipit. 



I. JL James vero indies ingravefcebat in liis regionl- 
bus. 2. Cum igitur confumfifrent frumentuih, quod 
ex AegYpto alportarant, hortatus eft eos pater, ut 
eo ad emendam annonam reverterentur. . 3. Sed 
Juda oftendebat, virUjH illum t^rr<e pr£efe£lum affir- 
mafle, ipfos in ejus confpeftum-non efle.;venturoSi 
nifi fecum haberent fratrem ixmm natiit minimum, 

4. Si igitur vellet eum fecum mittere, fefe paratos 
efTe ad iter ingrediendum et ad emendam annonam. 

5. Sin minus, fe non pofie proficifei propter ratio- 
nem modo allatam. 6. Tum- Ifrael eos reprehen- 
dit, quod fe inhanc molelliam conjecifl!ent, atque 
C4 indicaffent fefe infuper habere fratremy 7. Ad 
haec illi: homo de nobis ■ et de. '.noftro genere inter- 
fdgabat, num pater nofter adhuc viveret?,,.num fra- 
trem haberemus? Igitur refpbndimus, ,ad ea qu« 
quserebat, Num poteramus prEevidere. eum juffurum 



CAPUi: XLIII 195 

elTe, ut fratrem noftrum adduceremus? 8. Tum Ju* 
da infit: Mitte queefo puerum mecum, ut iter fufci- 
pere poffimus, ne nOs omnes, tu etliberi ndftri tan- 
dem fame pereamus. 9. Ego fponfor pro eo effe 
Volo,-a,me eum debes repetere, nifi eum reduxero 
tibique reddidero, ego per omnem vitam culpas 
commiffe reus videri volo. 10. Immo nili cun£la- 
tio haec interceffiffet, bis jam ejOremus revetfi. 11, 
Ad haec Ifraei pater eorum refpondet: fi ita eft, 
agite igitur, fumite vobiscium de fruftibus terrae 
nobiliffimis nlunus viro illi: aliquantum refinae et 
mellis tf), ftyracem , ^) laudanum, piftacea, et amyg- 
dala. 12. , Pecuniam etiam duplicem adferte. Nem^ 
pe pecuniam quae vobis reddita fuit in faccis veftris, 

for- 

«) Num iub ^^y^meih h. 1. mel ajpmri, an mel ex uvis 

paffis, an ex-da£lyUs palmarum inteUigendum fit, difpu- 
tatum eft a viris doclis. Celjius quidem in Hierob. P. If. 
p. 462. auftor eft , Dihs ex daftylis palmarum confe£lura 
iri riiagno pretio olim fuifre et adhuc effe. , Item Sham 
p. 128. verf. germ. cf. Harmarus in Obfervatt. Orient. JP, 
I. p. 392. 

^) rihJ'Di non aromnta effe m genere, fed fiyracem, ejc 
fententia Cel^i P. I. p. 548. ita probatum eft a Bocharta 
in Hieroz. P. II. Lib. IV. Cap. XII. ut non poffit de eo 
«mpUus dubitari. 



::I96 : GENESIS 

fortalTe errot efl cofflniiirus. 13. Et ficfumite fm- 

- tTem vefcrum vobisciim, atque ad virum illum pro- 

iicifcimini. 1 4. Deus yero fummus gratiam ejus 

■ vobis conciliet, ut dimittat vos, et alteruift fratrem 

veftrum et Benjaminum , ego -vero, uti ha^lenus, . li- 

beris meis privatus vivam ,<:) — .15. lUi igitUr 

-cum muneribus et duplici pecunia et Benjamino 

fratre fuo prQfefti funt in Aegyptum. Ibi cum .ad 

Jofephum admiffi efTent, 16. atque hic inter eos 

Benjaminum videret, juiTit difpenfatori ilio^ ut ho- 

mines iilos domum deduceret, et convivium pararet, 

quod fecum cibum effent ad meridiem capturi. 17, 

■Hic mandata Jofephi exfequitur atque eos domum 

lofephi deducit. .18. Qua re homines perterriti d} 

... ' arbi- 

c) Verba textus ">nS!3l5^ ''nS"3i^ 1ti?N!D varie expHcantur 
ab interpretibus. Quam in verfione pofui explicatibneni 
(Mmficri et aiidrum) non folum admittunt verha hebraea, 
fed fenfum etiam apmm fundit: quemadmodum haftenus 
orbatus fui Simeone et Jofepho , fic interea mihi videbor 
omnibus libpris meis orbatus. Alii vero ex loco huic fi- 
tnillimo non minus apte expUcant: Efth. .4, 16. "I^^ND 
^mDK ^rnilfC fi ^^ oportet mort^ libenter moriar. Sic 
Jacdbus dixiffet: Si neceflTe fit, me orbari liberis meis, hanc 

■ ja£turam patlenter feram. ' 

^) Mali quid fufpicantur fratres Jofephi, cuni in do^um 

ejiis intrpducuntur, quod in oriente non moliis -eft* con- 

' venire 



CAPUT xun 197 

arbitrabantur , fieri hoc propter pecuniam qiiam 
primo itinere in faccis fuis recepiffent, ut per calu- 
mniam accufati una cum afmis in fefvitute reti- 
nerentur. 19. Igitur accedunt ad difpe"nfato- 
rem, eumque in introitu , dpmus .liis verbis allo-. 
quuntur. 20. Nuper admodum, domine, huc ve-' 
jiimus ad frumentum emendum. 21. Cum vero in 
diverforio faccos noftros aperiremus, invenimus fin- 
guli in fmgulis faccis pecuniee folutce fummam ; hanc 
jam nQbiseum referimus, 22. aliam etiam pecuni- 
am attulimus ad emenda cibaria, nefcimus quis il- , 
lam in "faccos noilros repofuerit. 23. Ad heec di- 
fpenfator: Bono eflote animo, neque timete, Deus, 
vefter et Deus patris veftri dedit vobis thefauruni 
in facco.s veftros : ego accepi pecuniam veftram : et t 
tum educit ad eos Simeonem. "24. PauUo -poft 0-^^^- '^^. 
mnes indomum Jofephi introducit, aquam prabet^v!^;^, 
ad pedes lavandos atque afmis eorum pabulum, -^-r* 
25. Interea munus parant, dum Jofephus , circa me-; 
ridiem -A^-eniref, noverant enim fe ibi cibum ^i^Q 
capturos. 26. Igitur, hic cum veniffet:, oiferuiit 
€i munera fuppliciter eum humi venerantes. 27. 
Ille vero et -^pfe eos falutat, _et quserit,^; num pater 

• N 3 eorum 

\_. - ' ^ , : ' - - ■ '■' 

venire aliquem in interiore domus. Fit hoc tantdm in 
atrio domus hunc in finem adaptato. Hlnc fane erat quod 
&aij:es Jbfephi fufpiciofos i:«dderet. 



198 (jENESIS 

eorum fenex, de quo dixiffeiit, viveret et valeret ? 

28. Quod cum aifirmaffent, denuo eum fubmiffe funt 

venerati. 2*9. Cum Benjaminum fratrem fuum ea- 

dem niatre natum confpexiffet, eftne hic, inqiiiebat, 

frater vefler natu minimus, de quo mihi dicebatis? 

Deus 'tibi faveat mi fili, addebat. 30. Mox tamen 

difcedebat amore erga fratrem nifnis commotus, lo- 

cum quaerebat ubi fleret. Ingrediebatur eonclax^-e, 

ibique lacrimis indulgebat. 31. Deinde abluta facie 

redibat, atque animo fumto juffit cibum-apponi. 32. 

Apponebatur autem Jofeplio feparatim, nec non ejus 

fratribus, et Aegyptiis . convivis quoque feparatim, 

quoniam Aegyptiis nefas habebatur coenare cum He- 

brffiis. 33. Gollocati vero erant ita, ut natu maxi- 

if^^^ mum exciperet natuminor, quod ipfi inter fe admi- 

tfti li^xabantur. ,34. Portiones ex cibis fibi appofitis eis 

«fhjU diflribuit, ita tamen ut Benjamini portio quintuplo 

^***** effet major, quam reliquorum omnium. Ilii vero ad 

ebrietatem usque apud eum potarunt. 

C AP U T XLIV 

yofephm fratres fuos dmittit^ fed ex itinere fiEio furti 

crmine revocat. Cnjus cum Benjamin convitkeretur^ hunc in 

fervitute retinere minatur. Hic yuda intercedh pro 

fratre^ feque ejus loco yofepho offert in 

fervitutem, . 



D, 



einde Jofepkut juflit difpenfatorem implere ho- 
niinum iftorum faccos frumento, quantum' quidem 

■afmi 



CAPATt XLIV 199 

Bf,ni /?<?m»r pbrtare polTent, et peciiniam cujusque iti 
fummis faccis reponere, 2. poculiim vero. fuuni 
argentelim in jfacco natu minimi prjeter pecuniam 
pro frumento foliitam. Quee cum exfecutus eifet 
ficuti Jofephiis prseceperat, 3. prima luce dimilli 
funt cum afinis fuis. 4. Sed cum non longe ab iir- 
be difceffiffent, juflit Jofephus difpenfatprem eos per» 
fequi, et ubi eos effet aflecutus, his verbis objurgare: 
cur maluiii pro bono rependiftis? 5. Nonne id ex 
quo dominus meus bibit? <C) Hc de eo facile potuit 

N 4 divi- 

«) Sermones abrupti funt, quoniara pr^fupponitur fratre» 
Jofephi facile tntelleEturos cflej quid fibi velit procurator. 
Hinc qu2 0« 0, Vulgatus, Syrus ad ea fupplent, expll- 
candi caufa ab eis addita puto, non qua ex textu excide« 
rint, ei itevum inferenda, uti Hubjgmtim cenfet. Ita vero 

habent ot d, Ivxrl ixkiij/xre /aou t9 xov^v vo «pytip^j ou 
rxro iftv h w or/w o Hvgioi ff.ov\ uvros re etuvtaft,^ «aiv/- 
itrai Iv Kvf^. Fulgatus : Scyphus , quem furati ellJs, ipfe 
eft in quo bibit dominus meus, et in quo augurari folet, 
Syrus: et furati efl:Js fcyphum exquo bibit dominus meus^ 
per quem etiam auguratur, — • Pofl;erius membrum tum 
hi, tum recentiorum interpretum nonnulli intelligunt de 
augurio, ad qUod Jofephus hunc. fcyphura adhibuerir, 
Hinc Grotius et CIericus{ dofte quidem, fed parum apte, de 
hoc divinationis genere difleriint. — Ceterum perquam 
yerifimile eft Jofephum difpenfatori, fi,nonveram, faltem 
aliam probabilem caufam, indicafle, cur ita cum his homi« 
jiibus ageret. 



200 GENESIS 

divinare, -Sane admodum imprbbe fecjills, 6. Igx- 
tur difpenfator cum eos effet affecutus egit cunt eis 
quemadmodum juflus^ erat. 7, llli vero., quomodo, 
^tmfumus, domine, inquiebant, ifta nobis objicis? 
Abfit a nobis ejusmodi' facinus. g. Pecuniam, quam 
In faccis noftris invenimus, tibi reftituiraus, quomo- 
do jgitur ex sedibus domini tui argentum aut aurum 
4urripuerimus ? 9, Apud quem quodqiMrifxepextnm 
fuerit, js fupplicio afficiatur, nps yero fervi tui eri- 
jnus, 10, Ref^ondet dif|3enfatorv fit.ita: apud quem 
furtum deprehenfum fuerit, js fervus mihi erit» vos 
vero erjtis infontes, ii, Et fic^iUi ftatim quisque 
faccum fuum deponunt ad terrafn et aperiunt. 12. 
Difpenfator faccos perquirit, .a facco natu maximi 
exorfus pergit ad faccum natu minimi et fic invenit 
yoculum in faccQ Benjamini. t^, Tum vero omnes 
veiles fcindere, fuum quisque afmum denuo onerare 
ct redire in urbem , 14, etingrefli domum Jofe- 
j)hi Juda cum fratribus fuis procidunt ante eum ad 
terram, 15, Jofephus verb, quod facinus ^dmifiilis, 
3nquit, quomodo tandem vobis uon in mentem pote- 
jat venire, me artis divinandi . adeo peritum rem fa- 
cile efl^e cogniturum? 16: Ad hsee Juda refpondet : 
quid dicamus domino noftro ? quomodo nos defen- 
^dere audeamus? Deus jami poenas criminum no- 

itrorum depofcit, nbs fervi tui fumus, non mintjs at- 

que 



q^e ille appd qiiem pocijlmn reperttim eft, 17. Ne- 
qiTsaqiiam,, inqiiit Joieioiliiis, Is tantum qni poculum. 
furatus. eft fit fervus mcus', vos yero poteilis. falvi et 
inQolum.es ad; patrem veftrum redire^) ■— « i8.;Tum 
vero a^ eum accedit }uda, 'atqueliiinc in fflodum 
vetba facitj Ljceat mihi> domine, pauca apud te 

Jv $ dice- 

h) (^tiodnam; Jofepni' confilium faerit, cum tantam fi-atiibut ^ 
fais foUkkudinem ftraeret, non adeo planum eft, htnc 
Ctiaip. interpretes tn ea divinanda diiTentiunt. Vindittaj 
quidem oj^robriism facile- abftergi pateft. Etenim crimi- 
nis, cujus eos accnfat",. non eos ipfoSj a quibus offenibs 
erat, ?eos agit, fcd Benjaminumj queim omnium maxime 
diligebat. Illis Itbeptatem concedit, hunc in fervitutera 
Gogere rainatur. tt-, Mibi quidera probabile videtur, Jq« 
feplit confilium fuifFe', ut videret, quomodo affecVi effent 
fraties eum erg^ patrem, tum eyga Ben}aminum. Num 
in hunc fimilem fove^ent invidiam aut &btreQationem, qu* 
(ibi oiim in dQm.o paterna infefti fu,iffent.. Hoc fcire vole* 
bat, atque hac occ.afione fratres animum fijum fiine diffi» 
mukttorie p.rodere poterant atque.adeo de.bebant. Nani 
niR patrero fuum jam quidem (ineere amalFent et Eenja- 
mino invidi0en£, np^n recufaffent eum in Aegypto rcliri» 
quere, propt«r crimen, cujus fe ipfe- renm feciflet. -^ 
Sed omnia loquuntui' nihil anliqua& vittofitatis in eorani 
animis fupereffe. Amant patrem , amafit fenjatnlnuro , et 
iie Jofephus certus eCe pqterat, omnes ^que dignos efl^ 
. fuis ^ne.ficiK jts .fe.mi£ de. hac cpi^fliQiie H^^at iii 
liiftoria Iftaelit. P. IL p. 2&7. 



202 GENESIS 

dicere, noli milu fuccenfere^ te ut Phafaone'm vcne- 
ranti. 19. Quasrebas ex-nobis, -domine, nuim effet 
nobis pater aut frater. 20. Refpondebamus, effe 
nobis patrem fenem et juvenem puerum in ejus fe- 
neSute natumj qui, fratre mortuo , folus poll mor- 
tem niatris fuperiles fit, patri perquam carus. 21. 
Jubebas ut eum ad te deduceremus , quod eum vi- 
dere velles. 22. Nos quidem negabamus puerum 
deferere poffe patrem, quin hic pras moerore more- 
retur. 23. Sed tu afErmabas, nos ad te admilTum 
non irij nifi fratrem noflrum natu minimum nobiscum 
adduceremus. 24. Nos igitur retulimus ad patrem 
noilrum tuam voluntatem, 25. et cum ille iterum 
Xios ad cibaria emenda proficifci juberet , 26. ne- 
gavimus nos profeGurps, nifi frater nofler natu m£- 
nimus • nobiscum effet, quod aliter fpes non effet, ut 
ad te admitteremur. 27. Ad hasc refpondit pater 
nofter; noftis ex duobus filiis mihi ex uxore mea 
natis 28. alterum, cum a me difceffiffet , a ferls 
ejfe difcerptum, equidem eum non amplius vidi. 29.' 
Jam fi hunc alterum quoque a me abduceretis , at- 
que adverfi aliquid ei eveniret: ego jam adeo fenex 
vitam meam in, fummo nlberore veftra culpa fini- 
rem. 30. Igitur fi ad patreni reverteter fme hoc 
puero, quem ut fe ipfe amat, 31. morietur; et 
fic nos caufa eflemus mortis patris noftri fenis , qui 

' fic 



CaPVT xliv 203 

Hc in acerbo luGu vitam finiiffet. 32. Prssterea 
ego ipQpondi patri, me velle puerum ad eum redu- 
cere, quod ni feciffem, per omnem vitam me ei 
obnoxium effe futurum. 33. Igitur permitte, Do* 
mine, ut ego pro hoc puero tibi ferviam, ipfum 
vero dimitte cum fratribus fuis. 34. Quomodo 
enim ego redirem ad patrem ilne puero? et vide-"^ 
rem calamitatem, qu£e eum expeftat?. 

; capvt; xlv 

. yofephus fefe fratrihus agnofcendum prahet^ eosqtte muneri' 
bus onnftos nd patrem remittit. ' 



I. xAi 



Lic vero Jofeplius non poterat fefe diutius con- 
tinere, fed pr£efentibus multis juiTit, ut omnes dif- 
cederent. Igitur, nemo aderat, cum fe fratribus 
fuis notum faceret. 2. Tum coepit acriter jBere, 
ita ut Aegyptii et aulicrPliaraonis audirent. 3. Ego 
Jofephus fum, alloquebatUr fratres fuos, vivitne ad- 
huc pater meus? Ad hsec ejus verba fratres adeo 
attoniti erant, ut refpondere non poffent. 4. Jubet 
igitur ut propius ad eum accederent. Quod cum 
f ecijGTent, ego Jofephus fum , inquit , frater vefter, 
quem jn Aegyptum vendidiftis. 5. Nolite vero hac 
de re folliciti efTe, aut quod feciftis, SBgre ferre, 
vel nimis improbare. Nam • ad falutem veftrani 
Detis me huc- ante vos mifit. 6. Bi«nnium m'odo 

efts 



J204 GENESIS 

cft, ex quo lise regiones fame adfilguntur. Se^ 
quentur adhuc quinque anni, qtiibus' nec arabi- 
tur, nec metetur. 7.- Igitur Deus me vobis 
prsmifit, ut vos fuperftites maneatis et mirum in 
iriodum ferremini. 8. Igitur vos me, huc non mi-. 
fiftis, fed Deus, qui me confiliarium dedit Pharao- 
nj et principem domus ejus, totiusque Aegypti do-/ 
Kiinum. 9. Propere igitur redite ad patrem, eique 
tneo nomine dicite: Deus me dominum totius Ae-- 
gypti conftituit, fme mora ad me veni. 10. Ter- 
ram Gofen inhabitaturus non nimis remotus a me 
eris, 4} tu, filii et nepotes tui, greges~tui.omnes, 

et 

<j) In fim terra: Gofen definiendo diffentiunt viri dofti. 
Plerique quidem hanc terram quaerunt in Aegypto infe- 
riori ad orientalera Nili ripatn verfus finum Arabicum. 
Sed yil^lonskius^ qui o£lo ferfpfit diflertationes </e terra 
Gofen, leftu digniflimas, (conjun£lim prodierunt Franco- 
fiini ad Viadrum 17^6.) eam in Aegypto fuperiori collo- 
cat in Heptanomide f illa Aegypti parte, qus inter Thth 
baidem et Aegyptum inferiorem intermedia efl:; eandem- 
<|ue efl^e putat, quae a fcriptoriHus grajcis vofcos v^ctxXmrfjf, 
a latinis Nomus Heracleopolitef , vel prafeBura Heracleopo- 
lica appellari folet. Erat enira Nomus Heracleotes infula 
fatis magna, quara Nilus efficit, fupra Memphin inter 
Nomum Avfinoiten et Aphroditopoliten fita^ cujus accu- 
latior defcriptio ex Geographis, Cfil/ano praEfertim (in No- 

•titia 



CAPUT XLV 120S 

et omma qn^ habes. 1 1. Ibi te fiiilentab,05 ne ta 
tuique ad fummam paupertatem redigamini j nam. 
quinque fteriles anni adhuc reftant. 12. Vos ipS 
€t -frater meus Benjamin me videtis et auditis me 
vobiscum coHoqui. , 13. Narrate patri, quanta ih 
dignitate fim in Aegypto, et omnia, qu^ vidillis, et 
quam celerrime eum huc deducite. 14. Amplexus 
deinde^efl: Benjaminum fratrem lacrimans, qui et 
yiciffim' ad collum ejus lacrimabat. 15. Nec noa 
reliquos fratres omnes plorans ofculatus eft , et tunx 
derhum aufi funt fratrjes cuih eb coUoqui. — ^ ^ i6» 
Rumor vero hic de^ adventu fratrum Jofephi mo:j£ 
ad Pharaonem et aulicos ejus delatus eft, qui et 
ipfi hac.de re Isetabantur. 17. Et Pharao quident 
mandavit Jofepho, curaret fratres Tuos. redire in Ca- 
nanekm cum jumeritis fuis large onuflisr ' 18. Ve- 
nirent cum patre fuo et familiis. Se velle eis af- 
fignkre fertiliffimaih Aegypti partem, in qua opti- 
mis rebus abuhdarerit: ^ 19. Prgeterea plauftra con- 
gereret Jofephus, quibus parvulos , mulieres et pa- 
:,.:..-; . "v.. . : -treni- 

tltia Orbis amiqui Tom. 11. p. 810.) petenda eft, ^Hodle 
regio illa ab Arabibus Fioum appeUatur. \i&z jahhnskius 
1. 1. p. 42. Metropolis Aegypti eo tempore j quo Ifraelita 
in Aegypto peregrinati funt, fuit yel Heliopolis t Ort vel 
Memphis. Hinc Jofephus dicit patrem fuum non mmia 
remotum ab eo «fl» futwrufnr 



2o6 GrENESIS , 

trem fu"uni veherent. 20. Nec jsegre ferrent ja£luw 

ram fupelleflilis fuai, rebus enim prsBilantiffiniis. Ae- 

gypti eos ufuros efie. *t- 21. Fratres jGfephi fe- 

cerunt ita, inftru9;i ab eo non folum plauftris ex 

voluntate Pharaonis, fed etiam viatico. 22. Pras- 

terea dedit fingulis fingulas veftes novas, Benjamir 

no vero trecentos ficlos argenteos > et quinque vefr- 

ftes. 23. Patri mifit.decem afinos onuftos fruftibus 

Aegypti prfiBftantiiTimis, et decem afinas frumentOj 

pane, alioque viQu onuftas, quo pater uteretur in 

atinere. 24. Atque fic dimifit Jofephus fratres fuos- 

addita infuper admonitione, ut. ab omni rixa abfti^ 

nerent in itinere. 25* Illi igitur, cum ad Jacobum 

patrem fuum in terram Cananseam rediiffent, 26. 

narrarunt ei Jofephum vivere et dominum. effe to- 

tius Aegypti: verum ille hoc parum commpveba- 

tur, ft nam fidem eis npn habebat. 27. Cum ver.oei 

narrarent omnia, qu^ Jofephus cum eis locutus ef- 

fet, et videret plauftra qu£e. ei mitteret , , reivixit 

ejus fpiritus. 28. Satis eft, inquiebat, Jofephus-,fi- 

lius meus vivit, ibo et videbo eum antequam 

moriar. 

CAFVT 

h) hebr. 137 ilS^ Vulgo quidem vertitur: ammi deliquium 
pajjtis efl^ fc. prff nimia Isetitia. Sed ha?c fequentibu» 
.parutn apta fiint l^t^iiT} K^ "'^* Igitur ;i^^ ex fignifi- 
catione fyriaca et arabica, frigere , vertit 



€APUT XLVI 207 

C A P U T XLVI 

yacohns in Aegyptum proficifcimry divina promijpone cott* 
firmiitm. Recenfentur fitii ejus et iiepptes, qiii cum . 
to in Aegyptum migrarunu Britnus ejus 
cum Jofepho congrcffusi 



P. 



rofeftus igitur ell cum fuis; IfraeJ, et cum Ber- 
febam veniffet , ■ facra ibi fecit Deo patris fui Ifaaci : 
2. Tum Deus eum noftu per ■ quietem. nomine fub 
cbmpeUavit' et his verbis admomiit : 3. Ego fum 
Deus patris tui, ne diibites proficifci in Aegfptum, 
Efficiam enim, ut ibi in gentem magnam evadas. 
4-. Ego tibi adero dum eo defcendis, atque idem 
egd te inde reducam, et Jofephus tibi claudet ocu- 
los. '• — ■ 5i Ergo profeftus eil:; Jacobus Berfeba 
cum filiis fuis, eorum liberis et mulieribus, plauftris^ 
qass Pliarao ad' eum vehendum miferat. 6. Dedu- 
xerunt etiam, fecum pecus fuum omnesque opes , 
quas ih Canansea acquifiverant. 7. Et fic migravit 
Jacobus in Aegyptum, cum omni fUa familia, cum 
filiis fuis et nppotibus, cum -filiabus fuis et nepti- 
bus ex filii^. Omhem'omnino ftirpem fuam eo x3e- 
duxit: 8. Quorum homina h£Bc erant: Primogeni- 
tus Ruben, 9, cujus filii erant: Chanoch,;Pallu , 
Chezron et Garmi. 10. Simeonis fi^iii erant: Jemuel, 
Jamiii, Ohad, Jachin, Zochar, et Saulus ex Canan^a 
aatus. ? 1 . Filii Levi , Gerfchon, Kehath et Merari. 

12. Fi- 



208 ^ GENESIS/; 

12. Fllii Judas : Er , Onati j, In Catianaia mortui » 
Sehela j Perez et Serach. Perezus duos habeb'at 
filios: Chezronem et Chamulemi 13. Filii Ifafchar: 
ThoIaetPtia, Jobus «> et Schimron. 14. Fili Sebu- 
lon : Sered ,' Elon et JachleeL r 5. Hi funt filii jL,e£e , 
quGs Jacobo peperit in Mefopotamia cum "filia, no» 
mine Dina ,• niimero triginta et tres. — 1 6. . Filii 
Gad erant Ziphjon, Chaggi, Schuni et Ezbon, 
Eri, Arodiet-Areli. 17. Filii Afcher: Jimna, Jifchva) 
jifchvi," Beria, Serach, Achotem. Filii Berise: Che- 
' ber et Malchiel. 18.. Hi funt iilii SilpJB , quam La* 
ban Lese filise fuse anciUam dederat, ex quajacobus 
hos fedecim filip s , vidit. — • 19. Ex Pvaltele fu ftu- 
lit Jofqphum etr Benjaminum. 20. Jofepho quidem 
in Aegypto -nati.funt M^nafTes et Ephraim ex Afna- 
the, filia Potifari facerdotis Heliopolitani. 21. Filii 
Benjamini eranti Bela, Becher,, Afchbel, .Gera, 
Naaman, Echi et Pvofch, Muppim , Chiippim et 
Ardus. 22. Qui omnes numero quatuordecim, ex 
Rahele originem habent. 231. Filius Danis Chu- 
fchlm erat. 24. Kaphtali vero Jachzeel , Guni , Je- 
zer et Schillem. 25. Hi funt filii. Bilha ancillsB 
Rahelis, quos Jacobo peperit, numero feptem. . 
26. Omnes omnino. ex Jacobo orti prsdter nuriis- 

; : luas, 

A) 2V Num. 26 , 44. et I Pai'al. 7 , u vocatur ^S^ItS^»» Sic" ^uo» 
que Cod. Sam. et et i h, 1> 



CAPtJT XLVI 209 

fuas D qiii €Uffl eo in Aegyj)tiii:ft venerunt > efant n.il«« 
mpro fexaginta fex. .. 27, Jofeplio autem duo filii 
iiati.fuijt in Aegy:ptOk Summa igitur totlus familiES 
Jacobi in Aegypto fuit capitum feptuaginta; *^ — — 
Q^.^ac<>hui.v€rQ,j;jwin:onlmige aGcfenc ahe^et^ xiASxt 
Judam, ad Jofephuin, fe qui eum rogaret, ut Gofe- 
nem .veniret* 'Quod, cum Jofeplius coghovlilet, 
29. currum parare jubet et obviam profeQ:us' eft 
Gofenem patri fuo eum{^ue amplexans diu flevit in 
collo ejus. '30. 111 e" Vero^i nunc- quidem lubentet 
moriar, inquit, poftquam te vidi», teque adhuc in 
vivis effe novi. 31. Deinde Jofephus fratribus fuis 
reiiqui^que indica.vit , fe jam veHe Pharaonem 6er«' 

:':... . . tiorem 

h) Verba textus niti?:i ri&Vnilln^ difiicilia funt. nniTT 

alias iemper ell wowy?rrtr-e j dotire. Sed quid f&x nd moft- 

firaftdum ip/t Gofchemml nomen j^^ adjeftum fa. i. habet 

, n locale, Serifus non eft incommodus , quem Onkelos 

. . habet [5J^;i*7 "'IDIp rtf^iS'? «^ prapararet hcum nnte fe 

in Gojen. Sic enim rogaret Jacobus Joiephum , ut iocum 

fibi ab eo deftinatum paratum inyeniret , in quo cUm fuis 

fua taberhaciila figere pofier. Cod. Sam. habet \ nNlH 7 

cum quo conlentit Syrus *>t\D^'0 •V?nfl)Db «? nppareret 

coram eo, .01 6 habent swwvr^o-a/ «Jt^ ut obviam ei veniret^ 

es quD conjeaat IH. Michadis eos legiffe flJ^lpS et pro» 

bat hanc leaionem, In verfione fenfmn ieaionis Cod, Sam, 

et Syri eHprefli. 

-■ o ■ . 



^IO GENESIS 

tiorem facere de adventu eoi?iiin, 32. et quod pa* 
ftores effent, fuosque gr^ges et bmnia, qu£B "ha^e- 
rent , fecum ex Cananfiea adduxiffent. 33. 34. Id^rii^ 
jubet eos, refponderent a Pliaraofte interrogatij - ad- 
derentque, lioc vitcE genus cunfi 'i^fos femperi tum 
et majores fuos exercuiffe: tunc eniiii ipfis regibriem 
Gofen ad incolendum conceffum iri,^ Aegyptios ehim 
a palloribus abliorrere. • - ' 

C A,E U T XLVII 

Jacoh-O et faniilia -ejus conceditur a Pbaraone terra Gofett 

incolenda. Acgyptii fame coaSii fe fiiaque omnia vendtint 

regi. J-ofephus nova Agroi^mn divifione faEid pojfejfo- 

ribus in perpetuum tributrM quintain fmguniper- 

Ceptarum partern imponit, 

1. Jofephusigiturindicavit Pharaoni, patrem.et fra- 
tres fuos cum gregibus fuis et. facultatibus olnni- 
bus e Canahsea adveniffe et -confediffe in . Gofene , 

2. fimul de fratribus fuis quinquead regem intro- 
duxit. 3. Qui a rege interrogati de vitas genere, 
refponderunt y fe , nort miilus quam majoi:6s fuos 
paftores effe, 4- ^e veniffe, ut in Aegyptd peregri- 
narentur, nam ifl Canartisea ipfis propter fumipam 
ilerilitatem , qua ibi premerentur, non fuppetere 
pafcua pro gregibus fuis ; igitur fe rogare, ut fibi 
concederetur habitare in .Gofene. 5. Oiliendit Pha- 
rao Jofepho, fibi adventum patris et fratrum ejus 

non 



noft tJifplicere. €., Pater e ipfi Aegyptum , raiSgiiaret 

patri. et fratribtls ¥egioaem...fertiliffiinam, - corifide- 

*^tent -ifi Gofene», etj fi ptitaretj elfe inter eos virosr 

peritos -,. p££eficeret eas fuis gregibus. 7. D.einde 

introduxit. Ipfepliiis etiam, Jacobum patrem fu.tiffi. 

.Qui ctim-bene precatus, effet Pharaoni , . g. liic eum 

intef rogaviti , quot aiinos nattis effetl ...p, Rerpon-. 

dit Jacobiis^annos peregriniationis fuse effe cefttum 

'et triginta;^ brevem J8ffe..liane, SBtatem. fuam v eam» 

que fuiffe, val(ie,,affli%m5. majores ftios . longiorem 

terminum vivendo atti^ffe»- io> ^Deinde cum vale- 

re regem juififfet j-,egreffus eft. 11. Jofephus _autem 

patri et fratribus fuis certas fedes aifignavit.in tra- 

ftu Aegypti fertiliffimo in regione Haemfes.,. quem» 

admodum Pharao .jufferaf , 1.2. iisque et, famiUis 

eorum viSum .neceffarium fuppeditavit pro iiumero 

.capitum. «-- 13. Frumeftto vero iiullibl fuppe'. 

tente, Aegypttis et Canatisa fame ad ejjtremum us- 

.que affiigebanttir. I4> Jofeplius igitur pecuniam lia- 

.rum regioiium offlnem pro frumetito iis vendito m 

fifcum regipm intulit. 15. Pecunia confiimta venev 

tmt ad.Jofephum petieruntque, ut frumenta eisfda^ 

let , iiet fmeret eos , quod pecuniam ftpn haberent 

iame perire. 16. Tum Jofephus refppndit: velle fe 

eis frtimenta dare, fi pectinias loco pecus darent. 

17» Igitur adduxeruat ad Jofephum equosj pecus, 

O i armen- 



212 GENESrS 

armentum k afmos, atque fic transegerunt liunc an- 
num viftu pro gregibus emto. iS. Anno fequenti 
denuo ad eum venerunt et demonilrarunt , fibi pe* 
cunia confumta et pecore nihil reliqui effe prcBter 
corpora fua et agros; 19. fefe /igitur rogare, ne 
fmeret ipfos fame pefire ef agros folari ; emeret 
ipfos et agros fuos pro frumento, ita utipfi e.t agri 
eorum tributarii efferit' Pharaonis ; daf et eis femen j 
quo vitam fuflentare poffent et • terram colere. 
20. Sic acquifivit jofeplius omriem Aegypti terram 
Pliaraoni. Nam Aegyptii famis gravitate cdafti ven- 
diderunt agros fuos regi.' 21. Qiio fa.£to Jofephus 
populum totius Aegypti in alia oppida transtulit. 
22. Agros tantum facerdotum non emit, qtii, quod 
falaria a rege accipiebarft,' non rieceffe habebant, 
ut fundos fuos venderent. ' 23. Deinde edixit po- 
pulo : quod ipfos eorumque agros prb Pharaone 
cmiffet'; velle fe eis femeri ad agfos" conferendos 
dare. 24. Sed fub hac conteone , ut quiritairi pf 6- 
ventuum partem regl periderent : quatubf vero par- 
tes ipfi haberent ad agrum coleMdum' "^t- ad fuam 
fuorumque fullentationem. 25. Ilii''fe vitam fuairi 
ei acceptam" referre fatebantur ; commendabant fe 
favori ejus, non recufare fervos elTe regis. 25. Sic 
Jofephus hanc legem fanxit in-Aegypto etiamnumre- 
ceptam , ut Pharaoni quinta proVentmtk pars- folve- 

retur, 



CAPUT XLVII - 213 

fetiir, exGeptis agris facerdotum. 27. IfraelitseGo- 
feriein incolentes et poffid^ntes multa fobole aufti 
funt. 2 8- Jacobus in Aegypto vixit feptem et de- 
cem annos. Cum igitur centum et quadraginta 
feptem annos yivendo complevilTet, 29. atque exi- 
flimaret finem vitse fu£e inftare, ad fe arceffivit 
filium fuum Jofephum , quem his verbis alloquitur: 
fi me amas, jurejurando interpofito mihi promitte, 
te pietatem in me tuam fic effe probatufum , ut n@ 
me in Aegypto. fepelias , 30. fed ut me, cum aeque 
ac majores mex obdormiero , ex -Aegypto deporta- 
tum fepelias. inter illos. Refpondet Jofephus , fe 
velle facere quod juberet. gr. Jura i^itut mihij 
inquieb.at; quod cum fecilTet, Ilrael fupplex in cer" 
j>%/?/r Deum eil veneratus, 

CAPUT XLVIII 

yacohus yofepbi film hene precatur, 

N 

I. JLlon ita multo poft huntiatur Jofepho, patrem 
fuum SBgrotare. Igitur una cum duobus iiliis Ma- 
naffe et Ephraimo ad eum proficifcitur. 2. Jacobus 
de adventu filii fui certior faftus viribus coUeftis et 
adfidens in lefto, 3. his verbis eum alloqultur: 
Deus fummus Lufae in Canansea mihi apparuit, ma= 
gnamque felicitatem prpmifit, 4. ampliffimam fo- 
bolem igcntesque complures ex me oriundas. Qui- 

O 3 bus 



214 GENESIS 

bus m«is pofteHs haac terram in perpettiam' pdiTef* 
fionem dare velit. 5. Jam igitur duos ^lios tibi na- 
tos ixi Aegypto antequam liuc venirem, adoptaho» 

Ephraim et Manaffe eadem qtisB. Kuben et Simeon 
jura habebunt.. 6.. Qui vero tibi deinceps nafcentiir, 
tui ertint et fratribus tiiis. a.ccenfebuntur (^. in here- 
ditate. 7» Matrem, autem tuam Rahelem amiil cum 
ex Mefopotamia rediiffem^in itinere cum abEphrata 
una fere ftatione abeffem,, ibi quoque eam fepelii* 
CEphrata jam Bethlehem VQcatur.!) g, 'I>einde cum 
Ifrael Jofephi filios videret, interrogabat^uinam hi 
effent. 9.. IlefpQndebat Jafep.hus fuos effe iiHos ,^ 
quos Deus fibi in ^^OT^fa largitus ftt. ' Tum juflit 
Jacobus, ut propius ad fe eos adduceret> quod be- 
Re eis precari veUet» ro., Prse- fene8:ute enim qcu* 
lis coecutiebat, nec poterat diftinfte. videre^ Igitur 
adduxit eos Jofephus ad avu.m* Qui c^im eos Qfcu- 
latus et amplexus efieti ri. dixit Jofephoi non ar-* 
bitrabar me te effe vifurum, et jam iiiihi Dei hene.. 
•ficiQ contingit, ut et filios tuos videami 12. Tum 

- xece- 

rt) hebr. fub noniine ft-airwn fuartim vocahuntur in bereditat& 
, evrum. Senfus eft; Jofephi fiUos ei deinceps natos. non, 
pecuUare. novarum tribuum nomen efle habjturos ^ fed an- 
numerari debere tribubus Ephraira et Manaffe. Sub rt/nl 
intelliguatur paites Cananses: Ifraelitis olim diftribuends»' 
Affixum autem refeiendum eft ad Ephiaimum et Manairen» 



CAPUT XLVIII 215 

recedere eos paululum jubet Jofephus, b^ ut fuhmif- 
fe ^u^/w^ venerarentur. 13, Deinde cum Jofephus 
Ephraimum ad 4extram fuam verfus fmiftram Ifrae- 
lis, et Manaffen a4 fmiflram fuam verfus dextram 
Ifraelis conftituiffet , fic ambos ad eum adduxit. 
,14. Tum Ifrael dextram fuam impofuit capiti Ephrai- 
mi iiatu minoris, et fmiftram capiti Manaffis primo- 
geniti, Cquod tamen faciebat de indullria). 15. At- 
que fic infit bene precari Jofepho; Deus, quem avus 
et pater meus Abrahamus et If^acus coluerunt, Deus 
quj ind^ a pueritia usque ad hoc tempus fmgularem 
mei curam geffit, 16, angelus, qui me liberavit a 
malis omnibus , faveat etiam his puerk et numeren- 
tur in meis filiis, et nepotibus Abrahami et Ifaaci, et 
valde multiplicentur in terra p'QmtJfa, 17. Jofeplius'. 
v.ero cum videret, patrem capiti Ephraimi dextram 
jmpofuiffe, irritatus paullulum, voleb^t manum pa- 

tris 

h) J^cobus fedebat in leflo fecundum verf 2. et fic adftite- 

. rant Jofephi filii ad ayi genua, cum eos ampletleretur. 

Quo fafto jubet Jofephus, ut recederent pauUulum, 'inPti^''*^ 

fecundura leftionem-hebrseam , e( veneratus ejl^ fcilicet Jo- 
fephus patfem fiaum. Sed Cod. Samarit. ol et Syrus le- 
gerunt in plural. ^innSi^'' (^^oramnt. Quam leclionem in 
verfione expreffi. Nempe jam foleninis quafi benediftio a 
Jacobo debebat peragi ; propterea fupplices denuo accedunt 
€t addiicuntur a Jofepho. 

O 4 



2l6 GENESIS 

tris transferre a eapite- Ephraimi in caput Manaffisj 
18: Aon ita,, ini pater,^ inqiiiebati hie eft primogeni-. 
tus, pone- manum tuam, fliper hoc ;■ 19. Sed recufa- 
bat pater, l?ene novii inquiens,. mi iilij etiam hic 
evadet in populum et magnU;S erit. Verum ffater. 
ejusmin.or> iUo njajor erit et.complurium gentiutti 
auftor. 2Q., Forro eis bene precatus eft' his verbis-j 
A vobisb-ene precandi formula defumetur inter Ifrae- 
litas , ut dicant :- Concedat vobi:s Deus feKcitateiri 
Ephraimi et Manaffo ;■ et fic iterum praBponebat 
Ephraimum Manafii. 21. iDeinde Jofephum alloque-. 
baturf Moriar,. inquiebat,, fed Deus- vobis aderit 
vosque reducet 'in terram^ majorum veftrorum,. 
22,., Tibi yero. deftinavi partem terr£ pr^ 'fratribu-S: 
tuis pr^.cijDuam ,, qu.am- Araoritis armata m.anu. e^ripui^^ 

' CiVPUT XLIX 

^ncohiff- piis fuU hene ^rQcamr et morimn 

T>. 

"i.. J^einde et rdiqiios fuo& ^{ios eonvoeavit Jacobu^s-^ 
et fic 60S alloquitur:. Adefte et indicab.o vobis, qu=aa 
fors cjtijusque fequentibus temporibus fit .futura, 
2. Congregamini et audite., Jacobi filii ^ audite Ilrae- 
lem patrem vellrum, 3^ Ruben, tu quidem primo- 
genitus- es,, robur et principium virium mearum, 
princeps dignitate 5 princeps honpre. 4, Sed turges 

13t 



CAPUT XLIX 217- 

ut aqua, «) -^ Noa princeps eris, nam patris tui 
ciibilfe confcendifti , polluifti flratum ip.e^um ifto, afcen- 
fu ■^}. 5. Simeon et Levi fratres, fponfalia cruen^ 
ta peffecerunt.O- ■ ^. Non interero eorum confiliis, 
net focius. effe voIq eorum conventus. Nam in ira' 
cundija fuaivirastrucidarunt^ et in furQre,fuo muros 
■^" -■ ^ ; - / deftru- 

«) latextuIegUm CO^ tn5* SedCod. Sam., oti, On- 
kelps , Syrus , Aquila , Vulgatus , Htetofjymus |n qux^. 
in Genefin legerunt nrnS quam lefiioneni fecutus fum. 
fnS arabice efl tumun , hlnc emm fuperbivit. Mihl qul- 
dem videtur Jacobus fuperbiam, qua Ruben propter prs' 
rogativam primogeniturz fus tumebat, comparare cum aqua 
intumefcente, fed mox diffluente. ' Sic bene coharet cum 
fequeriiibus verbis , in quibus eum illa prserogativa privat. 

^) rh"^ ^egi poteft in infinitivo fi^^"^- afcendendo; Iiinc ver^ 
tl: illo afcevftf. Verfio vero Samaritana- et Arabs in Poly- 
glottis legerunt in paltivo : ^hSVX fyofanm fa&us er , tunc 
ultimum verbum n7j7 ^ccipi poteft ut repetitio indignan 
tis : confcendit le£iu7n meum. Qps leftio non contemnenda 

, videtur. 

«) Pro "9^3 legerunt y}^ Godex Samaritanus ejusque fnter- 
pres , Q< et Onkelos. Quam leftionem exprefii in ver- 

, lione. Sequens pZDn eft in ftatu conftrudo cum 

^ ■• DnwDD hi^c..punaandum D^n.— nnDD ^'^ccix.y, 

esplicandum eft.ex Syt.' f^U^ defponfavit, hinc fubftan- 

Umm h. l fpanfaliit, 

O5 



218 GENESIS 

deftruxerunt f^). 7* DeteftabiUs eft ira eorum im« 
iTxOdica et furor eorum effrenatus, Difpergam eos 
inter Jacobitas, diffipabo eos inter Ifraelitas. — • 
8. Juda, te, te inquam, celebrabunt fratres tui, ma-. 
nus tua hoflium tuorum cervici imminebit, filii pa- 
tris tui te venerabuntur, 9, Catulus leonis. eft Juda, 
crevifti ex praedai mi fiUJ proQumbens in genua ut 
leo et leaena, quis eumlaQefTet? 10, ^on. deerunt 
reges Judse , n^ec legislatores, Quamdiu prolem habe- 
h^it, ei genteS' obedient, -e) ii^ Alligabit viti afi- 

num, 

dy Non fatis apt^ vldetur leftio recepta ■YJU^' Jj^p^ 

fucciderunt kovemx quoniam non prababile eftj filios Jacobi 
ho^ feciflfe. Sei potlus Cap. 34, 28. legitur eos Qves , faoves 
et afinos abegifTe, Igitur pio ll^ legendum putem "11^^« 
Sic quoque legerunt Onkelos, Jonathan, Syrus, Arabs, 
Aquila , Symmachus , Vulgatus, . ■-^ "Tpl^ vero non fo- 
lum eHftervps /uccidere i fed fyriace etia^m, defiruere\ ever' 
tere adificia, 

f) Loci hujus difHcillimi explicationem , quam in verfione 
expreflS, dedit V, C. yo. yac, Gulcber in comraentatione, 
quae primum Lipfine 1774. typis eft exfcripta fub titulo : Ex- 
pUcatiQ nova etfacilis loci Genef.^PyiQ, (vid^ Ernefii Biblioth. 
Theol. noviff. Tom. III. p. 566.) repetita deinde et au£la a 
Viro 'DoWAnMufeoHaganQ Ceieb. Barkey Tom.II. P. II. 
Argumema, quibus ea probatur, fat gravia mihi vifa funt, 
m eam tot aliis prseferrem. Sunt verofequentia. i. Per 

paraU 



CAPUT XLIX 219 

paralleUrmura'niemhrorum ''^ n^' non fatis accusate eK" 

piicatur ab interpretibus "^txAo-im^ mque. Conftat hic Yei' 
fus ex quatuov membrisi quQvum bina fibi lerpondent. 
Eadem ratio eft fequentis vevfus,, 2, '^ et "»2^ "iy noti 

fempev terminos temporis , fe4 etiam tra^ura e.t duratiQnem 
temporis notant. V. c Jud, 5, %(t. i Sam, 14, 19. Job, i, ig, 
7, 19. Prov. 12 j 14. Igitur potefl h. 1. quoque verti^aoW» 
quamdiu^ et fic pofterius hemiftichian etiam conftat ex dao» 
hus membvisj quae fihi vefpondent uti prius. -^ Obie- 
ctioni, qu^Viro Doaiff. mota fuerat, in locis dtatis legi 
"Ip. non ^3 ny hoc veva fempev terminum temporis na-» 
tare, usquei donecj bene fatisfecit in vindiciis huic Difler-» 
tationi additis 1. c. p. 32. feqq. uhi obfervat primo, quatuor 
ifta foca , in quibus '3 IJ^ .fic dicatur, non poffe regulam 
conftituerej deinde particulam >3 tu "^v adje£lam hujus 

'fignificationem prorfus non mutave , fed promifcue in ufa 
lingus efte ufurpatam , quod exemplorum indu£tione pro= 
bat, eodem modo quo yj^ii l^ quodTw*»^ l^ aequi- 
pQllet, Tandem illud "'^ etiam aliis particulis addi, nec 
tamen earum fignificationem mutare. Ex quibus re£le cqI- 
iigit, To ''3 effe tantura pavticulam expletivam, {imilem 
GvjECQvum dv. ' ^. Veva fqriptia vocis adea cQntroverfae 
iiv''!^^ eft fine Jod. Sic quoque omnes interpvetesjlege- 
runt, prsEter Arabem Evpenii, Eft autem ab avabico (^y^ 
quod notat membranam , qua involutus eft fcetus cum ho- 
minis tum pecadis, cujus fovma feminina extat Devt. jg, 57. 
(d;Schultehf. Origg. Tom, II, p. 56.) et metQnymice pro 
jpfo fcetu recens nato aut tenera pvole ponituvj ex quo '^^i^ 

ver n^f* ^'^^ /^** P^^' apocopen, ad formam n, fit cum 

affixo 



!i20 GENESIS 

num, generofo palmiti puUum afm^. Lavabit in 
vino veflem , in uvarum languine amiftum fuum. 
12. Pvutilabunt oculi ex vino, albefcent dentes e la- 
£te. — 13. Sebulon oram maritimam inhabita- 
bit: appellent ad eum naves, attinget Sidojiem /). 
14. Ifafchar . erit afmus robuftus redubans . inter 
aquarum canales. 15. Prseferet quietem terrceque 
///^ am.cenitatem. Humerum fuum fubdetoneri, et 
fiet tributarius- ,— - 16. Dan judicabit populares 
fiios, nec erit aliis tribubus Ifraeliticis inferior. 
17. Dan ferpens erit in \'ia latensy ceraftes in tra- 
mite, qui mordet calcem equi, ut eques retrorfum 

cadat» 

affixo T^^ vel ^f^'^ j froles , fohohs ejus. 4. ^,^^ dici- 
tur li. 1. de generatione , uti alias quoque, v. c. Pf 71, ig. Co- 
hel. 1,4. — Secundum hanc inrerpretatianem conrinent 
hiEC vevba quoque vaticinium de Meflia e tribu Juda oritu- 
ro, et de perpetuitate regni e>us, iubobfcurum quidem, fed 
temporibus quibus edebatur accommodatum. Sub genti- 
bus primario quidem tribus Ifraelitics intelliguntmv Sed 
per metalepfin deinde omnes gentes , uti in promiffionibus 
Abrahama daris Genef. 15. et 17. 

f) Terra Sebulonitarum a lacu Tiberiadts^ad mare raediter- 
raneum pertingebat. Alterum i1*in fignificat.;porm«, quas 
et propria eft ejus.fignificatio ^^^i^ PllnV jp^o ■portu m- 
vium erit. 1^3'^' latus ejus fuper Sidone; Latera vegio- 
iMs funt ejus fines. Sebulonita Sidoniis erant contermini. 



CAPUT XLIX 221 

cad^t.' 1 8.^ Tun.m,aiixilium expe£lavi, o JioyAg)- . --r 
19. Gad ab hofte infeftatus cseietveorumjjextrgpia 
agmitia» — ^ 2-0; Afeher cibis: fatiabitur>fcOEimis ^ 
•daMt regias dapes. ,-—21. Naplitall icft * t^rebin- 
thiis patula, ' rainos edens piilclierrimps:^)^ .^^-;^ 

22. Sur- 

''■■' 'g) Ndnnulli intei-pretes hsec verba pntant eiTe vdtiitn hominis 

nior'ibun'difalluteni.£tetnam expeSantis. Alii ixihjalme MeC- 

' fiam inteiiigunt , cujus videndijacobus defiderium pftendat, 

^ Ferquam aliene a contextu.' Celeb,; Hfr^eraj" (^\id. Briefe, 

'-'- das Stiiditim -der Theologie hetreffefid, P. I. p, 84.) exiftimat, 

,;*,: ■ 'Jacobum,;idum,-h£ecde Dane praedixerit, recordari grate m 

. Deum animo periculorum et infidiarum variarum vitx fuae, 

.« quibus divino auxilio liberatus fit. Quam ingeniofam ex- 

piicationem , hiftoriae et moribus Jac<obi adeo aptaiiii , non 

dubitavi in verfione exprimere. j^lii putant, |acobum, dum 

fata liberorum fuOrt}m animo praefagiat, fidem 'fiiam teftari, 

fumra efle haEC aliquando Deo juvaftte.' Non siaiei. At- 

tamen illud prafero. . ,< 

h) Leftio recepta hujus verfus non nHi difficileei a^mittit ex- 
plicationem. Quid enim efl ? Naphthaii cerva emiffa datfer- 
tnoties puIcroT. Neque duo fententls m6mbra inteY fe co- 
hsrent , nam cervde emiflae noti conveniunt fei-mbnes pul- 

. cri, neque apparet cur Naphtlialitis prae aliis tribuantur, 

Igitur 5oci&«m fententia (in Hieroi. I, 5. . ig. ) facile fefe 

-probavit recentioribus interpretibus, aliis punftis fubje£iis 

legendum effe : "^^2^ '>TDK miH m^^W ilS^K 

T^a^hthali efi terebinphut pamla f, ramofa^ edens ramos puU 

■ ■ CYQS; 



^22 : GENEsrs 

12'2, SufCtilus e{t Jbfephtisi, fm cnlus: ^d fontetr\- plm^^ 
ttffw/, cujus gefmina fupra muirum afcefiduiit O» 
iigv Exacerbafunt eum>> jaculati fuiit et odio peffe,- 
"cuti fagittarii k). 24. Sed firmus miaiifit arcas ejus 
et leviaf^ expedita i> fuerunt bracliia matiuum ipfius^ 
- .'^- • ^ ope 

im^ Sic xOmparfttur Kaphthali cum aibore laffiosfuog 

late emmente,'ad f(jecunditatem ejus prsfagiendam. 

j) Hic verfus totius hujus pericop^, difKcillimus mihi videtur, 

atque fateor me mihimet ipli verlione mea minime fatis- 

■ facereb Prius membrum fic expHco: in"l3 fcriptuiii vide* 

tur pl:o nnXs) bmifla J< quiefcenti) uii faepe. n*li<3 
vero tH ramus. Ei-ech. 17,6. 31, 5, 6. 12. yFilius rami eft 
furculus, qui ad fontem aquit plantacus eo melius crefcit 
novasque emitdt propagijies, de quibus in altero membro 
fermO) in quo nl^D refpondet r^ p ajtque ex paralle- 
lifrao noembrorum expricandum eft. — Le£lio retepta 
mendola videtur, difticulter ex verfionibus reftitilenda, qua- 
rum miagnus eft diffenfus et obfcuritas. Codex Samari- 
tanus pro niJ?V T\)^2 habet ^")J?y, "'iD, cum quo con- 
fentiunt o* 6 , uios yJs vtirtgos et pro ^^{£' "^^J^ legerunt 

DiJ^ "»75ij ifff « fit uvuff^ihv" Sed fic tollitur imago , qua 

Jacobus in priori membro ufus eft. Mitto reliquas sque 

incertas et obfcuras. 
k) Intelliguntur fratres Jofephi eum odio habentes et perfe* 

quentes» 
ITb** ^ tt3 iioft confirmari^ ut multl volunt, fed hvemi 

T . ' ' " ■-■ 

figilem ejje. c£ aSam. 6,16. et Schuhenf. in Animadv. ad h. J<, 



CAPUT XLIX m^ 

t)pe potentis Deivquem Jacobus colmt, per eutn^ 
qui cuftodiebat lapidem . Ifraelis J»)., • r25. Ab illo 
Deo patris tui, qui te.adjuvity ab illpDep fupre- 
mo, qui tibi btnedixit., Demant hme^si^ coeli fum- 
mi et terrse ei fubjeGees beineficiaampliffimse fobor 
lis. '^2 5. BenediGione^ pai^ris tui exfuperant bene- 
diaiones. montium») : antiqtiifiimprum, et cupedias 
collium Jeternorum.' > Veniant in caput Jpfeplii , in 
verticem optimi fratrum. fuorum.,' ^, 27. Benja- 
min lupus , , prsedabitur mane ,, comedet prsedam et 
vefpere fpolia dividet, — ' ' — 28. Hi funt duor 
decim tribuum Ifraeliticarum progenitores , et hac 
funt qu£B pater eorum lingulis, cum eis valediceret, 

dixit.. 

ni) In textu eft bN^J^f ]2^ n^fl 0^'tt» Mih! quldetli 
facilis yidetur, iiec longe quafita explicatip ex hiftoria vitiB 
Jacobi Genef.28, n.l^.Deus ei fuper lapide cubanti amplif- 
fimas dedit promiffioftes, tempoi-e quo divind auxilio quam 
maxime indigebat. Idem igitur ille Deusj inquitj qui mi° 
hi tempore periculofiflimo adfuit j le quoque in iilis tuis 
Galamitatibus defendit. Sic ipfe fe explicat in fequenti ver- 
fu.: — t Pro QJS^O legendum efl: Ot^O, reQ)ondit enim 
''f T^D et fic quoque legit Syrus interpres. 

' • - 

») Pro '>"l*J5 fine dubio legendum eft njl, Nam rnij^ 
femper de femina , nunquam de viro adhibetur , et fic 
quoque legerunt Cod. Sam.et 0« yet Kemicotim p£lo Co» 
dices citat, in quibus hafc vox defcaive fine Vau iegatur. 



224- ■ <iENESIS- ■ 

dixit. ^^). Qdo fa9:d ll£ec quDqtie addidit '. Ego mo- 
' ria^ V volo igitiitV iit me^ apnd 'iriajores meo^fepe^ 
iifetis^^ heiinpe^iii tp^lunc&^^^qiise- eft; in agro' He^yonis 
€heHt* V 30^-'qi3i' et-Machp-dl^rdiicitlits vqalieft .vert 
fus Mamren 'in-Canaftaa-v^ queniiemit Abraliamus ab 
. Hebfone €hetita,"^t ^ftmtn habetet pro.pi:imn4fepuI* 
-crum. 31. Qui etiam ibi.ciam-Sara Li5vor.e; fuafcipul'. 
■tus eft. Ibi etiam Ifaacuffi- ifepeliBrunt et Rebec.eam 
ejus conjugem^ atque ibi- e-go .quoque Leam fepeliii. 
•5^. Fundus -ill<3 5 -tum agfer, tum fpelurica. qu£e in illo 
efii, ^JTita funt a Chetitis.- 33. Cum fin-em pr^ci* 
piendi fecilTet Jacobus filiisfuis, pedes in .ieftum re- 
traxit , et • piacide exfpirayit coEeHus ad popul-ares 
fu OSv 

■ ^ncokis fepeiimi' ■ a piis fiiis. 'j^bfipias frmre's ifitos timt^ 
' dts JQhmr. Ejas pcrfteH 'ei fnors-^- 



t. Xuni V-ero jofephus .patrem fuum cu"m fliatu.am* 
plexus et ofbiilatus efl-. '2* Deiride fervis fuis.me* 
dicis julfit , ■ tit eliih condirent-. ^^ t^utf' in la'bore 
'qiia'di:aginta dies torilliriifertiriti, tbt teniifi requirit illa 
conditura. ■■'Etiarii Aegfptii liigebarit jacbbUm per 
feptuaginta dies. , , 4. , Curii autem illud lu£}:us teriipus 
prseteriilTet,, jbfeplius, principes aulicos'PllaTaoriis ro- 
gavit, ut hoG beneficii ipfi tribuereiit j et fuo fiomi- 



CAPUT L 225 

ne a rege peterentia) 5, (quod pater fuus eum 
jurejurando obftrinxiffet, ut ipfum in fepulcro , quod 
in Cananeea fibi parafTet, fepeliret) ut ipfi cancede- 
ret, eo ire, et patri jufta.perfdlvere, fefe deinde 
effe rediturum. 6. 'Pharao juffit eum facere, quod 
ex jurejur.ando deberet. 7, Igitur Jofephus profe- 
£tus eil ad funus paternum curandum, et comitati 
funt eum principes' aulici Pharaonis et magiflratus 
Aegyptiorum. 8- Necnon omnes Jofephi domeflici, 
fratres ejus et domus- paterna, tantum liberos, pe- 
cus et armentum in Gofene rel^querunt, 9. Praeter- 
ea fecum habebant currus et equites , ita ut magnum 
agmen formarent. )io. Cum ad aream Atad venif- 
fent, qusB eft trans Jordanum, ingentem ibi plora- 
tum lu£lumque acerbiffimum ediderunt, et ^tjfephuf 
feptem dies patrem fuum luxit. 1 1, Quod cum vi- 
derent illius regionis incolffi Cananitse, mirati funt, 
ad quid Aegyptii tantopere ploralfent ; hinc etiam lo- 
cus ille nomen habet Alel Mhrnjm, h. e. lu£lus Aegy- 
ptiorum Cqui eft trans Jordanum). 12. Deinde filii 
Jai iofa » fe cerunt, quod pater jufferat. 13. Mmirum 
fepelierunt eum in Canansea in Ipelunca agM-Maefe?'*';-^ $ 
pela, quem fundum Abrahamus emit, ut fepulcilufe!^-**^;' 

a) Jofephus ipfe adh-e non pot«rat Fharaonem propter lu£lun\ '^"r-".-^ 
et veftituni iugubrem. Propterea per QmicGS proflcifcendi 
veniam rogat. 



226 GENESIS - 

ipfi proprium ab Ephrone Hethita , verfus Mamren. 

14. Quibus rebus confeftis rediit Jofephus cum fra- 
tribus fuis reliquisque omnibus, qui ipfum in-funere 
patris fui curando comitati fuerant ,' in Aegyptum. — - 

15. Jofephi autem fratres mortuo patre fuo vere- 
bantur, ne ille eis infenfus ulcifc^retur eam tantam 
injuriam, qua ipfum aifecifient. 16. Igitur manda- 
runt certis hominibus, qui Jofepho dicerent: patrem 
ejus ante mortem fuam optalTe, 17. ut ignofceret 
fratribus fuis gravem iflam culpam , quam in eum 
commififfent : nunc fe rogare, ut hoc faceret, et 
condonaret ejusdem Dei patrii cultoribus. Qu£b cum 
Joiepho dicerentur, iiere coepit. 18. Deinde cum 
ejus fratres ipfi venirent, et fupplices gratiam ejus 
implorarent , 19. relpondit eis , nblite timere, 
Nam Deum revereor. h'^ 20. Vos quidem nocere 

mihi 

t) In textu hebr. eft: ^^J? DTlS^^ T\TX^7\ ^D, qaa phra- 
fis fupra adfuit Cap.jjo, 2. ubi vero ejus explicatio facilior 
eft, quam in hoc loco, Nam (ive verba vertas : num loc o 
jS \ jPc^ fum ? five, nonne lab Deo fum ? fenfus eorum femper 
arius et dubius et fequentibus pbrura aptus eft. Igitur val- 
e probabilis mihi videtur le£tio Codicis Sam. njirin quae 
^tiam in Origenis Hexaplis fic legebatur: {mi q^o^uSse^ H^'^^S 
^ofikfMvds Qioy slfM Ij-w. Gujus fenfum etiam Onkelos ee 
Jonathan expreflerunt KiN^'! N7n*T «go Deum timeo, 
pe LXX interpretibus, non liquet: rS^ yaf ©eS eyw. De re« 

liquis 




G APUT L 227 

inihi jcogitabatis > fed Deus decreverat ea in bonuin 

convertere^ mmirum ut multi iervarentur, quod even- 

tus docuit. 21, Propterea nolite timere^ ^go vos 

veftrosque liberos alam. Sic eos confolatus efl: ani- 

mosque eorum confirmavit. — — 22. Caeterum 

Jofephus iiabitavit in Aegypto et familia ejus paterna. 

Ille quidem centum et viginti annos vivendo comple- 

vit. 23. Viditque Ephraimi filios in tertia genera- 

tione , etiam filios Machiri , quij Manaffis filius erat, 

gremio fuo excepit. 24. Cum moreretur, oftendit 

confanguineis , fe quidemcerto fcire, Deum pro fuo 

erga 60S amore eos redufturum effe in.terram, quam 

Abrahamo , Ifaacp et Jacobo jurejurando promififfet. 

25. Quod quando eveniret, olTa fua fecum ex Aegy- 

ptp educerent, idque ut facerent , jurejurando eos 

obftrinxit. 26. Cum mortuus efTet , quod faftum eil 

anno. setatis fuse centefimo et vigefimo , condiverunt 

etim in Aegypto , et depofuerunt in loculo. 

. EXO- 

Hquis dubium non eftf quin le^ionem receptam habueiint: 
Aquila : «r* /«^ «vr» ©f2 f yw. Symmachus: fi1.f1 yxq oivri <S>{s 
f/^f lyw, , Syrus: fro-pterea quod fub Deo futn ^ tandemVuI- 
gatus : num Peipoffutniis rejifiere voluntaii? Ex.qua tefttum 
inductione appaiet paria effe teftimonia pfo utraque leSio- 
ne. dum igitur pi-^ter fenfus-facilitatera etiam Cap. 42 , g. 
Jofephus idem de fe dicit, alio verbo tantum adhibito, non 
dubitavi Codicis Samaritani Ie£lionem h. l. prceferve. 



228 EXODUS 



E X O D U S. 

CAPVT L 

Rey Aegypti Jfraelkax, qui mmls increverant ^ vexare 

ificipit. ■ ' - ■ 

1 ■■ ^^ ^^^ noinina fillprum Ifraelis , qni cum 
Jacobo in Aegyptum venerunt, ' finguli cum 
fingulis familiis: 2. Ruben, Simeon, Levi et Jud^, 
3. Ifafchar, Sebulon et Benjamin. 4. Dan et Na- 
phtali, Gad et Afcher. 5. Numerus vero'omnium 
e Jacobo procreatorum fuit.capitum feptuaginta. <?) 
E quibus Jofephus jam erat in Aegypto. — 6. Mor- 
tuo Jofepho, fratribiis ejus et tota illa geheratione, 
7. IfraelitsB numero et multitudiiie vehementer aufti 
funt et propagati, ita ut tota illa regio eis imple- 
retur. 8- Tum vero novus rex in Aegypto exti- 
tit, qui Jofephum non noverat. 9. Is monftravit 
populo fuo: Ifraelitas numero et tiribus ipfbs fu- 
perare. 10. Igitur callide cum eis ageiidum eflb., 
ne amplius augerentur et bello forfan exbrto fefo 
jungerent hoftibus et vi armorum e terra emigra- 
rent. 11. Aegypii igitur prgepofiierunt IJraeiitis- 

ope' 
a) Recenfeniuy eorum nomina Genef. 46, 8. fegq. 



©perarum rpr£Bfe£l6s, ut eos fubigerent otieribus. 

Adhibuerunt eos. muniendis promtuariis ' Pharaonis, 

Pifom et Pvaamfes.\ 12. S.ed quo ^magis.eos afflige 

bant, eo magis crefcebant et multiplicabantur, ita 

tit fibi ab eis timerent. ..is.-Igitur .jam fervilia 

©pera. crudeliter ab iis- exigebant, 14. atque dura 

fervitute , lateribus ex luto formandis varioque in 

^gris; fervitio vitam eis acerbam reddebant, atque in 

his omnibus magna feveritate in eos utebantur. 

15. Juflit tandem rex Aegypti obfletricibus hebrfflis, 

quarum.una Schiphra, altera Pua vocabatuf, 16. ut 

fi opem ferrent parturientibus Hebraeorum mulieri- 

bus, attenderent in fella, num puer, fit? hunc inter- 

iicerent , fed fi, filia , ea viveret. 1 7. Sed obftetri- 

ces Deum veritge non fecerunt , quod eas rex Ae- 

gypti jufierat, puerosque vivos fervarunt. i8- Tum 

rex evocavit ad fe obftetrices easque interrogavit, 

quare hoc facerent? 19-. IUae vero refponderunt: 

admodum diffimiles effe mulieres Ebraeas Aegyptiis, 

eas elTe naturse rob.uftsB, ^) antequam. obftetrix aci 

eas 

b) Hstent intei-pjetes in voce JTl'^ femel obvia in hac for- 
ma. Nonnulli ex interpretibus antiquis vertunt obftetrkes. 
Nenipe Vulgatus; i/>/i enim ohfietricandi hahent fciemin^n. . 
'Quodinnuit fine dubio etiam Onkelos qui Vt^^^^^Vy fapis»- 

«£, f, perjf/tf funti fciL artis obftetriciaEj et Symmachus: 

P J f^xtiti 



^^O EXODUS 

eas veniret, jam peperiffe. 20. Propterea feenefecif 
Deus obiletricibus. Populus v^ro vehementer cre- 
fcebat et iiivalefcebat. 21. Quoniam igitiir obfte- 
trices Deum verebanturi, atque liic fubinde numero- 
fk fobole- populum^]) augebat : 22. tandem juirit 
Pharao , ut Aegyptii pueros recens natos. in Nilum 
abjicerent, puellas vero vivas fervarent.' 

ftx7oif y»§ «(T/. Quam expHcationem prohabilera reddlt lin- 
gua Chaldaica et Syriaca, in quibus id ipfum: vocabuhim 

fAAAjj ugnilicat obJletriceSy quo etiam interpres Syius fem- 
per utitur. Neque tamen raihi hujus vocis in b. 1. hic 
videtur efle fignificatio, quoniam in tota bac p?f«f femper 
ohfiettix eft tV^^^i neque ratio apparet , cur duac di- 
verfe voces de una re effent adhibit^. JT^f^ iTjinime du- 

biam admittit explicationem ex fignificanone verbi prima- 
ria contraherey confiringere^ (vid. SjiUoge Difpp. SchuUenfll 
et Scliroederi p. ^04.') hne compaSius, rjobufiuT^ qur£, con- 
textui quoque, ex meo quidem fenfu, aptior videtur. 
LXX. interpretes minus accurate explicant per verbura tA 
xTovariy et Theodotion per ^woyavaZai. 

hebr. QnS quod muhi interpretes ad ohfietrices t&t^mvXi 

V T 

quibus Deus familiam auxerit, et generis enallagen aliis 
exemplis defendunt. Sed 'melius, uti arbitror r-^HfS ad 

populum Ifraeliticum refertur: fic etiara enallage generis 
removetur, quam caeterum in aliis locis bene multis, non 
negem. 



CAPUT II 231 

C A P U T II 

Mofes nafcitur^ educatur a filia. Pharaonii in auh regia^ 

fugitob eadem in Aegyptio homine commiffam in regionem 

Midianemy fbique facerdotii Midianitici filiam ducit 

itt matrimonium. 



I. Jbiim vir quidam e familia levitica uxorem dn- 
xerat "item leviticam. 2. Quae cum filium peperif- 
fet a) eumque formQfum effe vidiffet, abfcondit eum 
per tres menfes. 3. Cum vero diutius eum non 
poJDTet abfcondere, paravit ei naviculam ^^ junceam, 
quam bitumine et pice obduxit, et in ea puerum 
ad ripam fluminis in alg.a expofuit. 4. Subftitit ve- 
ro. e longinquo pueri foror, ut videret quid cum 
eo fieret. 5., Tum^ filia PharaQnis venit ad lavan- 
dum in flumine, pediflequEe vero ejus obambula- 
bant ad oram fluminis.. lUa igitur naviculam vi- 
dit in alga mifitque ancillam qu£e eam peteret. 6.^ 
Aperta navicula vidit infantem plorantem ejusque 
miferta eft, facile fufpicans ex Ebraeorum pueris 
eum Q^e, 7. Tum foror eju.s interrogavit , num 
juberet ut ei arcefferet nutricem ex Ebrseis, quse 
ei puerum hutriret? 8- Quod cum juffiffet, abiit 

puella 

(i) Non primogenimm, qui Aaron fuit. cf. 6, 20. 
^ TO,T\ de qua voce di£lum efl ad Genef. 6, 14, 

P 4 



232 EXODUS 

puella et advocavit matrem piueri. . ^. Cui illa, fu- 
me tecum, inquit, hunc- puerum et nutri etrm, dabo 
tibi mereedem. Igitur nutrivit^mulier ifta puerum,, 
lo. jamque grandiufculum fa£tum adduxit ad filiam 
Pharaonis, quas eum pro filio ibabuit et Mofen vo- 
cavit, quod eum aqua extraxilFet. — iii; Ali- 
quando c) autem Mofes, cum jam adoleviffet, con- 
.venit populares fuos.,. viditque quantis premerentuir 
oneribus. Tum obfervavit Aegyptium quendam,, 
qui EbxsBum unum ex. popularibus. fuis: perculTit.. 
12. Hue illuc circumfpexit et eum neminem adeffe 
videret, interfecit Aegyptium. 13. Poflridie iternm; 
exiit et oiFendit duos Ebraeos inter fe contendentes. 
Tum eum, qui injuriam inferebat, interrogavit, quare 
alterum csederet? 14.. IHe vero relpondit:. quis te 
principem- aut judicem nobis, conflituit?' ISfum me 
c^uoque vis- occidere,, quemadmodum occidifti Ae- 
gyptium? hic Mofes perttyrritus rem innotuilTe in- 
tellexit. 15. Cumq,ue Pharao, quoque rem cogno- 
viffet, eumque ad fuppricium qu^reret, fuga fibi 
Mofes profpexit et habitavit in terra. Midianitica, 

!Nam 

c) Intextueft: uDnrT CIj'*^^^ ^^" didm: fed late dki- 
tur, nain qus narramur fafta funt cum Mofss annum «- 
tatis fu£e ageret quadragefimum , audore Stephano Act, 7, 
23. Sic Genef. 38, i. eo tempore dicitur de tempore lon- 
ge prateiito. 



CAPUT II 235 

Kam cum eo venijpt. et ad' pnteum confediiTet, i5. 
venerunt feptem facerdotis MiQiaRiticifiliEE et lian- 
fta. e piiteo aqua canales impleveriint ad gregem 
patris fui adaqiiandum. 17. Venerunt quidem pa- 
flores, et voluerunt eas repellere, fed obftitrt Moi^ 
fes easque defendit, et aquavit earumpecus; i.8- Ciim. 
rediiirent, _ quEefivit ex eis •Reguel avurs ^D earam,- 
qui facium fit ut tam cito reHirent? 19. Tum ill» 
narrarunt t Jiominem^ Aegyptium eas defendifTe a: pa- 
lloribus, aquam 'liaufiffe, pecus adaquaffe. 2q. IJbi 
vero ille eft? inquit, cur eum reliquiftis? vocate 
eum ut cibum nobiscum capiat. : 21. Manfit igitur 
Mofes apud virum illum, qui ei Zipporam neptem. 
fiiam in matrimonium dedit. 22. Hcec filium pe- 
perit, quem Mofes Gerfcliomum vccavit, peregrinus 
fum, inquiens, in terra aliena. 23. Longo tempo- 
re poft e^ mortuus eft rex Aegypti; Sed liraelit^ 
"adhuc gemebant et clamabant in fervitute ifta ad 
Deum. 24. Qui tahdem eorum gemitus exaudiyit 
et recordattjs "eft promiffi fui Abrahamo, Ifaaco et 
Jacobo dati. 25." Relpexit Ifraelitas et qua els eve-^ 
nirent no-vit f}. 

■' ; P 5 ^ CAPVX 

d) Ndm. 10, 29. Choiab affinis Mofis vocatur filius Reguelis. 

Socer vero Mofis vocatur Jethro Gap. 3j I. 4, ig. 18, i. 
ey fc. poft quadraginta annos, coU. Cap. 7, 7. 
f) H:EC cum emphafi di£ta funt, Deum nempe auxiliura 

fuum diutius difFerre noluifie. 



234 EXODUS 

CAPVT III 

Deui apparet Mojt gregem pafcemi ad tHQfttem Horehum 
eumfue' jubet in Aegj/ptum reverti et populum Jfraeti' 
ticum € fervitute' Aegjiptiaca liberare. 



M. 



ofes vero cum gregem pafceret Jethronis foceri 

fui, facerdotis Midianitarum, duxit eum in defertum 

venitque ad montem Dei Horebum. .2. Ibi ei appa- 

ruit angelus Jovae in igne rubi ardentis, Nimirum 

vidit Mofes rubum ardere, nec tamen igne abfumi^ 

3. Volebat igitur accedere et contemplari vifum il- 

lud eximium , cur rubus ifte igne non confumere- 

tur? 4. Quod cum Jova videret, ei acclamavit e 

medio rubo: Mofes! Mofes! Quid efl? inquit ille. 

5. Tsfe huc appropinques, inquit Deus, calceos de- 

trahe de pedibus tuis, locus enim in quo ftas' eft 

terra fanfta. 6. Ego fum, Deus\patris tui, Deus 

Abrahami, Ifaaci et Jacobi. Tum Mofes obtexit 

fadem fuam, verebatur enim Deum intueri. 7. Jo- 

va vero hunc in modum pe.rgebat: Vidi affliaiones 

popi|ii mei in Aegypto, et clamorem, quem ei expri- 

munt exa£lores ejus, audivi, novi dolores quos fentit. 

8. Propterea coelo defcendi, ut eum Aegyptiorum ma- 

nibus ereptum ex hac terra in terram bonam et 

late patentem, in terram^ rebus. optimis abundan- 

tem ^) ducerem , quam Cananitce, Chittsei, Ae- 

. mor- 
a) hebr. laSie et melie fiuentem. Eft di£Ho proveibialis facpe 
obvia 13, 5. 16, 31. 3?, 3. etc. 



CAPUT III 235: 

niorrasi ^ Plierefitae , Ghivvasi e,t Jebufitaei: habitant^ 
9. Qiioniam igitur Ifra.elitarum .clamx)r a.d me per- 
venit,:\atque ego, quahtopere ab Aegyptiis oppriman-" 
tur, perfpexi, ,;i-o. te jam mittam ad Pharaon.em, 
ut ' educas pppulum meum , Ifraelitas, ex Aegypto.i- 
ii;; A;d hffiC' Mofes-Deo refpondit: quis lego fum,; 
qui ad Pharaonem.a.beam, et qul educam IlraeHtas 
ex" Aegypto?, 12. Ego tecum, ero,,: inquit Deus, et 
hoG fignum habeto te a me mitti. . Si populum ex 
Aegypto eduxeris, facra mihi facietis in hoc mon- 
te ^). 13. Tum MofesDeo dixits fi ad Ifraelitas 
venero eisque me a Deo majorum fuorum ad ipfos 
mifrum^ effe dixero, inferrogabunt de nomine ejus, O 
quid tunc refpondeam. illis? 14, Ad hsec Deus: ero 
qui ero d)- Sic diceredebes Xfraelitis.: Ero mifit me 
;^ ^ ' ■ . ad 

^) Senfus eft : prsedico tihi felicera eventum. — • Non dubi- 
tabat Mofes Jovam effe , qui cum eo loqueietur. Sed de 
felici eventu hujus conaminis dubitabat. Igituv hunc fum- 
rum effe Deiis praedicit. 

c) In ifta tum Aegyptiorum, tum aliariim gentium «■oXv- 
dfornrt^ a qua Ifraelits minime immunes manierant, fi quo- 
que Dei majorum fuorum memoriam retinuerant, Mofes 
utique iftam quseftionem expe£lare poterat. 

d) Haec verba non funtnomen, quodDeus fibi tribuat; nam 
in fequend verfu fe Joram vocat, neque usquam legitur 
Ejeh ^t nomen pei. Sed hic fenfus effe videtur : quocun- 

que 



236 EXODUS 

ad vos. 15. "Porr.o Deus Mofi dixit : Sic dicere de-r* 
hes Ifraelitis: Jova O Deus inajorum veftrorum , 
Deiis Abrahami, Ifaaci et Jacobi mifit me ad vos» 
Hoc nomen meum erit in seternum, fic per omnes 
setates nie vocabitis. 16» Abi igitur eteonvoea.fe- 
niores Ifraelitarum, et hunc in modum eos allQquere:. 
Jova Deus majorum yelirorum mihi apparuit,. Deus- 
Abrahami,. Ifaaci et Jacobi, mihique (Kxit: fe. jam; 
ad vos attendere, ut et ad ea .quae ab Aegyptiis pa- 
tiamini^ 17. atque propterea decrevifre, vos ex 
Aegypti ipiferia in- terram- Cananitarum, Ghittffiorum,. 
Amarrseorum, Pherefitarum, Ghivasorum ,. et Jebufi- 
tarum ducere, in terram Gptimam et prseftantiifimam»; 
ig. Quod fi- te audierint, tu una.cum iilis adire de- 
hes regem Aegypti et fic apud'!eum agere:. Jova 
Ebrasorum Deus nobis apparuit, peymitte igitur, ut 

iter 

que me noraine appetknt Jfiaelite, prafhbo me et exllibe- 
bo ut Deum. Qnz vero flatim adduntur: dicere debes 
Ifraelitis, ero mtfit me, breviter difta funt, ex illa Mofis 
quaflicne de nomine Dei fupplenda in hunc modum: 
llle Deus, qui mihi refpondtt, cum de nomine ejus rogarem, 
era qui ero^ 1$ Deus mifit me. 

i) Significatlo nominrs TWTV^ erit^ refpicit fine dubio pro- 
miffiones Abrahamo,- Ifaaco et Jacobo datas, easque certifii- 
me effe implendas. De quaeflione, num Deus nomen yova 
tunc priraum libi dcderir, infra ad Cap. 6, 3. dicetur. 



caPUT III ;237 

iter tritnndiemm in defertum faciamus et facrifice- 
mus JovsB Deo noflro. 19. Ego ^quidem novi re- 
gem Aegypti vos non dimifRirum efle, nili vi icoaQum. 
20. Igitur ego quot^ue potentiam meam exferam et 
affligam Aegyptum variis in eo portentis editis. Tum. 
demum vos dimittet. 21. Prffiterea gratiam Aegy- 
ptiorum vobis conciliabo , ita ut non vacui egredia- 
jnini. 22'. Mulieres enim a vicinls fuis et. hofpitibus 
vafa argefttea et aurea, nec non veftimenta, fibi de- 
ient expetere/), quibus liberos veilros oneretis, Ae- 
gyptiis vero eripiatis. 

f) Multi interpretes exiftitnant, Deum juffiffe Ifraelitas vafa 
aurea et argentea mutuo accipere ab Aegyptiis, et deinde 
cum Aegypto emigrabant , illis furripere. Sed tunc labo- 
i-ant in excuftndo furto ab Ifi-aelitis hac ratione commifro, 
At enim vei-o non video cur ^xtJ? hoc ioco in alia ac 
vulgari fua fignificatibne rogandi accipiamus. Aegyptii 
non denegabant Ifraelitis petentibus res pretioias, ae Ipon*» 
te dono dabant , partim quod confcii erant varis injuriae 
qua affeai erant a rege, parum ut maturarent exiium, par- 
tim per amicitiam, cum nqn probabile fir, omnes Aegyptios 
adeo infeflos fuifle Iftaelitis. Sic quoque Jofephus rem in- 
leUexit; Antiquitl. Lib. II. Gap, 14, 



CAPUT 



238 EXODUS 

■■ ■ - ■■:-^.. • CA-^UT-: IV-- .'"--::■■■' ■■ 

Mojt recufami miraculd edendi ^otejlas promittitun lan- 

dem commiffum mums fufiipit atque ex Midianitide :in Ae- 

■ gyptum pyoficifcitur; In itinere pyopter circumcifionem iti 

-filio.fuo negieBam in vita periculum venit. Jfraehta 

cum gaudio accipiunt Uherationis 

promiffionem, 

t. i^d hsBC Mofes refpondit : non fideni milii habe- 
"bunt, non credentj negabiint te mihi apparuilTei 
2. Quid elli inqiiit Jova, quod in manu habes? Ba- 
culus, inquit Mofes. 3. Tum ille : abjice eum. Quod 
cum fecilTet, mutatus eft in ferpentem. A' qud cum 
Mofes fugeret, 4. juflit Jova, ut eum in cauda pre- 
henderet. Manu igitur porrefta eum, prehendit, et 
converfus eft in manu ejus in baculum. 5. Propter- 
ea, addebat Deus^ credent, . Jovam Deum majorum 
fuorum, Deum Abrahami , Ifaaci et Jacobi tibi ap- 
paruifTe. 6. Tum porro Jova juffit, ut manum iii 
fmum immitteret. Quod ubi fecit, eamque reduxit, 
leprofa fuit, candens inftar nivis. ' 7. Tiim julfit eam 
in finum remittere, et deinde iterum reducere, et fic 
reliquo corpori fimilis reddita. eft. 8.~ Quodfi, fic 
pergebat Deus, nolint tibi fidem habere, aut credere 
primo portento , at credent alteri. 9. Sin ne duo- 
bus quidem hisce fignis poterunt ad credendum per- 
duci, fume aquam ex flumine, eamque eifunde in 

terram> 



CAPVT IV ^39 

terram, quse fic mutabitur in fanguinem. lo. O 
Domine, inquit Mofes, non fum difertus. Indejam 
a longo tempore atque hoc ipfo quo mecum loque^ 
ris, oris et linguge tarditate laboro. ii. Ad 1i£bc 
Jbva refpondit: quis homini os dedit? aut quis fa- 
cit mutum, aut furduhi.i atit videntem , aut csecum ? 
nonne ego Jova? 12. Abi igitur, juvabo teloquen- 
tem et te docebo, quas dicere debeas. 13. Tum 
iMe, mitte quasfo, inquit, guemcumque alium. 14. 
Hic Jova iratus Mofi dixit : !Nonne ego novi Aaro- 
nem fratrem tuum Levitam difertum efTe? Is tibi 
obviam veniet, atque ad confpeftum tuum vehemen- 
ter Isetabitur. 15. Ad eum tu loqueris, et quse di- 
cere debeat, prsecipies. Ego vero' et tuos et ejus 
fermones dirigam, et qua vos facere oporteat doce- 
bo. 16. Is pro te ad populum verba faciet, et fic 
tibi pro ore erit. Tu vero eris ei pro Deo. 17. Ba- 
euium vero hunc tecum fume, quo portenta illa pa- 

trabis. -^ 18. Tum reverfus efi: Mofes ad Je- 

thrbnem focerum fuum et ab eo petiit, ut fibi con- 
cederet redire ad confanguineoS fuos in Aegyptum 
et videre num adhuc viverent. Quod lubenter ei 
Jethro concelSt piis votis eum profecutus. 19. In- 
dicarat autem Deus Mofi in terra Midianitica, cum in 
Aegyptum redire eum juberet, niortuos effe eos 
omnes, qui vit9& ejus eifent infidiati. 20. Mofes igi- 

tur 



240 EXODUS 

tar .Tixoreiii fuam et iilios afinis impofuit et reverfus 
efl in Aegyptum. Baculum illum divinum quoque 
fecum ferebat> , 2i. Jova vero denuo Mofen allq- 
cutus fueratliis verbis: Si redieris in Aegyptum, cura 
ut- prodigia ifta • omnia, quorum patrandorum tibi po- 
teftatem dedi, coram Pharaone edas. Ego vero per- 
mittam, ut animo obfirmato d) populum dimittere 
recufet. 22. Tunc vero hsec ei dicere debes: Sic 
ait Jova, liraelit» mihi inftar filii priiiiogeniti h) cari 

funt. 

&) Veibatextusfunt: l^lVni:^ ptHiSI '^^SI ^%o animum ejus 

Ghfirniaho , qua: loquendi foimula in fequentibus aliquoties 

repetita eft, Capp. 7, 5. 10,27. ir^" lOv 14, 4. Senfum vero 

ejus durum illum , ll ad literam vertitur , «(fe non pofle, 

opparet, !. ex locis iis in quibus fhaiaoni ipfi tiibultur, 

quod hic et alibi Deo. e. c. Cap. 7, i^. 8, 28. 9, %i^. — 2. 

ex ufu coniplurium Ferborum aclivorum, quibus Hebrat 

metonymice uti folent ad quaiemcunque reiationem • ad 

actionem indicandam. vid. Glaffii Pliilol. S. p. 242. edit. 

recent. Quoniam velx» hic loquendi modus ab linguis oc- 

cidentalibus alienlov e.ft, atque leftores. illius orientalifmS 

ignari in eo offendunt, in verfione verum fenfum putavi 

esprimendum effe, de quo etiam nemo dubitet. 

]}) hebr. filius tneus p-imogemtus efl Ifraek Hebraifmus eft 

in voce "l1)32l ^^° primogenitm dicitur, qui in aliqua re 

exceUit aut aiiis prsflat. Senfus eft: ego huic populo pr^ 

aliis prsrogativam et principatum conceffi, vid. Gl^Jfmr 

1, c. p. 43» 



" CAPVT. m 241 

iunt. 23. Vblo igitur iit dimittas filiunr- meum, ut 
me colat. iQuodfi: renueris eum dimittere, ego 
filium primogenitum . tuum interficiam — 24. In 
illo itinere cum in diverforio effent, mortem ei mina- 
batur Jova. 25. Tum Zippora fumfit cultrum acutum 
et 1 circumcidit filii fui prseputium, quod deinde his? 
verbis ad pedes ejus^abjecit: Iponfus cruentus mihi 
es. 26. Tunc deftitit Deus ab eo. Propter circum- 
cifioneni vero Zippora fponfum cruentum , maritum 
fuum vocavit. c) — 27. > Aaroni vero Jova jufferat, 
ut obviam; iret Mofi in defertum. Quem cum in 

■- monte 

c) HiEC hiftoria ob brevitatem qua narratut obfcura elt. In- 
certum eft, quomodo Deus-Mofi mDrtem iriinatus fir. Ex 
verfu vero 25. apparet, Mofi et Zippora culpam efle iudica- 
tam , quam per circumcifionem negleftam commififlent. 
Nam hsEC fumit Inpidem' acutum, formatum nempe et apta- 
tum ad tales ufus ( Jof. 5, 3. vocatur lD^^HV 13111) et cir- 

cumcidit filium. Quo faflo indignabunda abjicit prae- 
putium ad pedes Mofis , inquiens , fponfas cfuentus ttiihi 
es. Sic verba intelligo propter fequentia, qu£ clare dicunt 
Zipporam improbafle circumcifionem,, earnque periculofam 
judicalfe^fiUo fuo. Maritum fuum vocat fponfum, quod is 
ei ex illo mortis periculo quafi de novo datus et conjun- 
Su.s videbatur. Simul vero fponfim cruentum^ quod eum 
fibi fatigiiifie puen acquifiverit. Piura de h, i, dm ad 

O 



242 EXGDUS 

monte Dei offendiffet ofculo faliitavit. '28. Tunc 
Mofes Aaroni narravit omnia mandata, quas a Jova 
accepiffet et figna qu^ patranda ei pracepiffet. ^29. 
Utrique igitur conVocarUnt pfoceres Ifraelitarum. 
30. Quibus Aaron expofuit omnia , quce Jova ad 
. Mofen effet Iqcutus. Fecit quoque portenta ifta Vi- 
dentibus omnibus. 31. Hi fidem habuerunt et cuni 
audirent Jovam ratfonem habere Ifraelitarum eorum- 
que miferiam refpicere, fupplices eum adorarunt. 

CAPVT V 

Poftquam Mofes et Aaron primutti adierunt Fhnrnonetn eique VO' 
lumatem Jovae de populo dimiitendo indicaruntf fervitutis 
Oncra aggravantur. - 

P 

r. JL oftea adierunt Mofes et Aaron Pharaonem ei- 
que indicant, jubere Jovam .Heum Ilraelis, ut di- 
mitteret ejus populum ad feftum celebrandum in de- 
ferto. 2. Tum Pharao . qu^^fivit : quinam effet ille 
Jova, cui morem gerere deberet- et dimittere popu- 
lum Ifraeiiticum^ fe quidem non noffe illum Jovam, 
neq.ue velle Ifraelem dimittere. 3. IUi vero dicunt : 
Deum Ebrseorum eis apparuiffe, fefe rogare ,ut trium 
dierum iter ipfis rex concederet , ad facrificium 
offerendum Jovae Deo fuo, ne peflem aut bel- 
lum eis immitteret. 4. Refpondet eis rex:, quid vos, 

Mofes 



UT V 243 

Mofes et.Aaron avocatis populuma labore? abite ad 
fervitia veilra. 5; Nimium jam excrevitpopulus , 
inquit Pharao, et vos infuper vultis eum feriari? 

6. Simul prsecepit exaftoribus populi et tribunis ejus, 

7. ne -amplius darent populo' ftraraen ad lateres for- 
mandos, ficuti antea. Ipfi irent coUeftum. • 8- Sum- 
mam vero laterum,' quam> haftenus pr^flitiffent, 
eandem eis imponerent fme deminutione. Otiofi 
funt, inquit, propterea dimitti volunt ad facra fa- 
cienda Deo fuo. 9. Duriores labores imponantur 
Jiominibus, quibus occupati fmt, tunc n,on ad men- 
dacia attendent. 10. ExaGores igitar et tribuni po- 
puli ei ■ indicant, quid Pharao julferit. Stramen, ei 
deinceps non dari. 11. Ipfi abirent et coUigerent 
ubicunque invenirent, nec tamen propterea quidquam 
de laboribus eorum detraflum iri. 12. Tum popu- 
lus difperfus efl per univerfam Aegyptum, ad flipu-_ 
las ^loco ftraminis colligendas. 13. ExaGores vero 
urgebant eum, ut opera fua fmgulis diebus perfice- 
ret, aeque ac cum ftramen haberet. 14. Vapulabant 
quoque tribuniJfraelita^rum , quos exaclbres Pharao- 
nis eis prasfecerunt , quoniam portionem laterum 
formandorum jam per aliquot dies non ficuti antea 
perfeciffent. 15. Hi igitur adierunt Pharaonem et 
conquefti funt apud eum, quod tam iniqae fecum 
ageretur; 16. Stramen fibi non dari, lateres vero 

Q 2 prse- 



244 EXODUS 

prseftandos efCe et prseterea ipfo^; verberari, cum ta- 
men culpa fit Aegyptioriim ^}. ' 17. Refpondit Pha- 
rao 5 otiofi eftis , otiofi, inqiiam,^ propterea cupitis 
JovEe facrificare. 18. Ite , laborate , ftramen vobis 
Bon dabitur, fed portionem ftatutam laterum debetis 
prseftare. 19. Tribuni igitur Ifraelitarum videbant 
fefe ad fummam miferiam redaftos, ,dum nihil eis de 
penfo quotidiano laterum diminueretur. 20. Obve- 
niebant eis Mofes et Aaron, cum a Pliaraone difceffif- 
fent.. 21. His dicunt: Poeuas repetat Jova a vobis, 
quod nos invifos et fuIpe£los feciftis regi et aulicis 
ejus. Tradidiftis eis gladium, quo nos. interficerent. 
22. Tum Mofes ad Jovam his verbis precatus eft: o 
Domine, cur tantopere affligis populum? cur me,mi- 
fifti? 23. Ex quo enim a,d Pharaonem veni et cum 
eo fum locutus nomine tuo, durius adhuc traftat po- 
pulum, necdum eum liberafti. 

a) Verba textus funt: !^Q3^ HJ^tin' Vulgatus vertit : injU' 

fle agitur coiitra populmn tuum ; 01 0, d^iy.fjasis %v rav X«ov aov» 

Sic quoque Syrus. Sed Onkelos :~^ pecCat in eoj populus 

tuus. Refte. Nam fub "Vyj^ ^^^ Ifraelitce^ fed Aegyptii 

intelliguntur. Ilios^ enim fervos Pharaonis dixerant. 



CAPUT 



CAPUT VI 245 

'^CAPVT vr 

TDeus Moft denito repetit ■promijjlonem de lihvratione popuH- 
ex Aegyptiorum fervitute. Imerferitur Moftf 

. ■■■■', .-' . <. ,-. ,,-r--genealogia. ..,.., 



I. X jLd H£ec Jova refpondit Mofi: jam quidem vide- 
bis, quid fa£lnrus fim Pliaraoni. Vi cbaftus popu- 
Inm dimittet, immo vi coaftus eum e terra fua ex- 
pellet.' 2. Porro Deus cum Mofe hunc in modum 
locutus efl: Ego fum Jova. 3. Equidem Abrahamo, 
Ifaaco ^et Jacobo apparui fab nomine Dei fummi. 
Nomen vero illud meum Jova nondum eis innotuit. aj 

4. Immo 

ff) Hic locus valde favere videmr fentendae eorum,, qui no- 
men Jovx patriarchis ignotum fuifle dicuntj et Mofen, quo-- 
ties illud in patriarcharum hiftoria adhibuerir, per prolepfin 
hiftoricam, quam dicunt, ufurpafle. Sed obftat huic fen- 
tentiae i. quod ipfi patriarchae Deum hoc nomine vocant, 
V. c. Abrahamus Genef. 14^ 22. 24, 5. feqq. Jacobus Genef. 
28, 16. atque adeo eo nomine compellant, e, c. Genef. ly, 2.g- 
32, 9. Nam in his quoque prolepfin ftatuere durum eft, nec 
probabile videtur, Mofen loquentes inducere homines verbis, 
qut^rum hullam prorfias notitiam habuerint. 2. Ipfs Deus 
fefe hbc nomine vocat, dum patriarchas alloquitur, e. c. 
Abrahamum Genef. 15, 7. Jacobum 28, 13. Quai loca fere 
fola fufficiunt ad illam fententiam refutandsm, Nam clare 
contradicerent verbis hujus loci , fi hic eorum eflet fenfus, 
quem illi interpretes volunt. Sed non conti-adicunt, fi de 

O ? horum 



246 EXODUS 

4. Immo vero implebo promiffionem meam eis faSam, 
dabo eis terram Cananseam, in qua tanqiiam peregri- 
ni vixerunt. ' 5. Prgeterea qupque audivi' Ifra.elita- 
rum clamores propter fervitutem, qua ab Aegyptiis 
prem.untiir. Memor jam fum meee promiffionis. . 6. 
Igitur heec dicere debes Ifraelitis; me Jovam.effe, qui 
eos aboneribus Aegyptiorum fubdu£lurus fim, et lir 
beraturus ex eorum fervitute et redemturus brachio 
exferto judiciisque potentibus ; 7. Eos populum mi-. 
lii facrum futuros eHe^ me ver.o Deum eorum, quem 
colaiit ^ ita ut intelligant me Jovam Deum eorum 

effe, 

horum nominum divinorum fignificatione intelliguntur. 
Dicit Deus fe apparuiflTe patriarchis ^'liJ^ 7KD Jam vero 

nomen ^"lii^ explices, vel per Deum pmnipotentem, vel 
per Deum fummum, (vid. Genef 17, i.noi. a.) idem fenfus 
eft: Deum nempe populi Ifraelitiei progenitoribus docu- 
menta dedifle complura omnipotentis fus,. (ive fefe eis pro- 
baffe ut Deum fumjnum coeli terraque creatorem etc. 
Deinde negat nomen JovtE eis innotuiffe, fciiicet.quoad 
iignifjcationem , quam inde ab hoc tempore habere debe- 
ret, cum relpe£i:u ad pvomiffiones Abrahamo, Ifaaco et 
Jacobo datas, jam quidem et in pofterum implendas. Sic 
Deus ipfe verba fua explicat verfu 4. 5. 6., Antea ufurpa- 
tum fuerat nomen Jovae ad exiftentiara Dei, neceffitatem, aut 
immutabilicatem defcribendam : jam vero ad fidem, veri- 
'tatem ,et conftantiam in promiffionibus ferviindis et iraplen» 
dis indicandam. 



CAPVT VI 247 

efle, qui eos ab Aegyptiorum oneribus liberaverit. 
8. Dufturum quo.qUe me eos effe in terram,' quam 
Abrahamo, Ifaaco et.Jacobo jufejurando interpofito 
promifi eamque illis poffi4endam -daturum. Haec 
ego Jova — 9. ..Mofes quidem referebat hsec ad 
Ifraeiitas. Sed non attenderunt ad ea quas dice- 
bat, prse nimio animi angore et fervitutis duritie. 
10. Tunc denuo Jova' juffit Mofen it. -adire Pha-" 
raonem Aegypti regem, eique dic^re, ut Ifraelitase 
terra fua dimittat, 12. At Mofes Tefpondit : en! ne 
Ifraelitae quidem me audiunt, niulto minus Pkarao/ 
me audiet, Pr^eterea lingua fum impedita. rg^ 
Joy^ vero juffit Mofen et Aaronem lfra«litis et Pha- 
raoni fuam voluntatem indicare de eis per ipfos ex 
Aegypto educendis ^>, ^ (14, Hi funf principes fa- 

milia- 

h) Hajc et (imiles repetitiones de vocatlone Mofis ad munus 
fuum eo confilio faclae videntur, ut learores fuos doceret fe 
_ non fua fponte hoc munus fufcepiffe, fed animo valde relu- 
Sante. Genealogia autem Mofis et Aaronis hoc loco in- 
ferta eft, ut conftaret quaenam eflent origines (nam in popu- 
lo originum adeo curiofo, qualis Ifraelittcus fuit, quaeftio 
hac erat magni momenti) ducum primorum populi, quo- 
irum familiae praeterea deinceps faCerdotium in perpetuum 
coiiferri debebat. In qua genealogia miretur fortafle all- 
quis, pofteros Rubenis et Simeonis paucis tantum comme- 
rorari, plenius deinde Levi pofteros, reliquorum vero fi- 

, Q^ 4 liorum 



248 .Exoiyus 

jniliaTum , Hraeliticarum : ■ ■ Filli Rub enis primogeniti 
Ifraelis, erant, Ghanoch, Phallu,' Chezron, Charmi: 
h.se funt familias Rubenisi '' 15. Filii Simeonis erant:- 
Jemuel, Jamin, ' Ohad, 'Jachini ;^ochar, :Sau},us e Ca- 
nanaea natus: haa- funt familis Simeonis. 16. No- 
mina filiQrum Levi . fecundum cognationes fuas hsec 
iunt: Gerfchon^-Kehat^ et Merari. Vixit vero Le- 
vi annos , feptem et ' triginta , fupra centum. 17. Ei- 
lii Gerfchonis erant Libnl et Schimeii quorum fa- 
iTiiljce, exfant; ^ 18- Filii Rehati fuerunt Amitam,. 
Jizhair," Chebron et Uffiel, aniiosque implevit Kehat 
centum e.t triginia tres., 19. Filios Merari habuit 
IVIachlim et. Mufchim. Hec funt familia^ Levi fecun- 
dum cognationes fuas. ' 20. Ditxefat veroAmram! 
in matrimonium Jochebed amitam fuam, ex qua. 
Aaronem et Mofen fuftulit, vixitque annos centum 

feptem 

Horum Jacobi omml. Non abfuvda vldetuy Mnhigajttii^ 
conje£turaj unde hoc venerk. Nimimm Mo&s pra inam- 
bus habuh catalogum, ex qua foz famiHK origines dars 
volebar. In quo cura nojrjina Rubenis et Sinireonis primo 
loco fcripta eflent, ea quoque fed breviter tantum-comrne- 
morar,. .et raox ad Levi pofteros pergit, de .qiiibus dicere 
volebat. Reliquoruro recenfionem omittit, quippe. qu£ ab 
•; inftituta fuo prorfus erat aliena. Hinc fa£lum quoque eflj 
Vil infcriptio illius cstalogi ikyyfita dti, Hifunt pijtcipes fa- 
mliarfm Ifraeliticanmi, quanquani non omniumj fed^^^tantuna 
familiaruin Levitics tiibus. C3pita recenfentur» 



CAPUT VI 249 

feptem et triginta. 21. Filii Jizharis erant Korali, 
Neplier et Sichri., 22. Filii Uffielis Mifchael, El- 
zaphan et Sitri. 23. Aaronin matrimonimTi duxit 
Elifchebam, filiamAmminadabi, fororem Nachfcho- 
jiis, qiTfe ei peperit, Nadabum, Abihum, Eleafarem, 
et Itamarum. 24. Filii Korachi erant:, Affir, El- 
kanah,,Abiafafch .' hsec funt qiioque nomina familia- 
rum Korachi. 25. Eleafar filius Aaronis in ma- 
trimonio habuit filiam Phutielis, ex qua fiiftulit Pin- 
chafum. Heec funt capita familiarum Leviticarum 
fecundum cognationes fuas. 26. Hsc efi: profapia 
illius Aaronis et Mofis, quos Jova juffit educere 
Ifraelitas ex Aegypto cum fuis agminibus, 27. H£ 
eum Pharaone rege Aegypti hac de re;' egerunt. Hic 
efl: ille Mofes et Aaron. 28. Igitur cuiii Jova 
Mofi in Aegypto mandaret, 29. ut fuo nomine ad 
Pharaonem regem Aegypti referret omnia, qu£B cum 
eo effet locutus, 30. et Mofes Jov^ refponderet, 
linguam fe habere impeditam, Pharaonem non eum 
effe auditurum :- 

e) Tres verfus ' extremi hujus capitls debebant novam fe- 
£lionem inchoare. Etenim non novum Dei mandatum 
cpntinent,' fed ■ repetitlonem eorum , quae verfu 10. ii. 12. 
di£ta funt, inferta illa genealogia interrupta. Coharent 
igitur cum initid fequentis capitis. 

Q 5 CAPVT 



S50 EXODUS 

C A P U T VII 

■ Mofes- ex vinndato Dei PJjaraonem' denuo aditf coram quo 

baculum in ferpentan et aqucun in fanguinem mutat, - Qui- 

hus cum fidem Pharao non haherety quod' magi Aegyptii 

hac miracula imitabdntur^ niinatur Mofes 

flagam ranarum^ 

i.j|ova Mofi dixit: En te Deum conftitui Pharao- 
ni, Aaron vero frater tuus erit tibi internuncius. 
2. Tu ei dices omnia, qu« tibi praecepero et ille 
Pharaoni renunciabit, dimittendos effe Ifraelitas e 
terra ejus. 3. Equidem permittam, ut -animo per- 
tinaci refiftatj Hinc fiet ut multa figna et prodigia 
in Aegypto edam. 4. Non obtemperabit vobis Pha- 
xao, igitui: convertam meam potentiam in Aegy- 
ptios, atque educam m.ea'agmina5 hoc eft, populum 
meum Ifraeliticum ex Aegypto inter judicia gravif- 
fima. 5. Quod cum fecero, intelligejnt Aegyptii me 
Jovam effe. a^ — ; 6, Mofes et Aaron- fecerunt 
fieuti Jova prfficeperat. 7. lUe vero tunc annum 
agebat oQiogefimum, hic tertium et oftogefimum. — • 
8. Mandaverat preeterea Jova Mofi et Aaronii 9» 
ut ille hunc juberet baculum fuum abjicere, qui m 
ferpentem mutaretur, fi Pharao ~ miraculum ab eis 

pofce- 

fl) Manifefte h. 1, ad {ignificationem nominis reipidtur : Jovam 
effe eum, qui quod dixit etiam praeftet et.efficiat. 



CAPUT VII 251 

pofceret. 10. Igitur cum ambo ad Pliaraonem ve- 
mrient, fecerunt ficuti juffi erant a Jova. Abjecit 
Aaroii , baculum prsefente rege et aiilicis ejus, qui in 
ferpentem fuit cgnverfus. 11. Tum. Pharao fapieur 
tes et rerum arcanarumi peritos advocavit, qui Aer 
gyptiorum ^) magi.artibus fuis occultis idem fece- 
runt., 12. Abjecerunf baculos fuos, qui in ferpfn- 
tes convertebantur. Sed baculus Aaronis devoravit 
eorum -baculos. 13. Hinc animus Pharaonis obfir- 
mat.us; eft, ut non obtemperaret, ficuti Joya praedi- 
xerat. — 14. Tum Jova Mofi dixit: Animo per- 
tinaci Pharao populum dimittere recufat. 15. Gon- 
venite eum mane,; exibit ad aquam, eique ad ripam 
.iiuminis obviam procede, et baculum, qui in ferpenr- 
tem mutatus fait,'..fecum fume, 16, et his verbis 
eum allQquere; Jova EbrEeorum Deus me ad te mir 
■ ' ' ^ ^ ' ■ fit 

b) Hebraice vocantur Cp^in- Irant hi quos grjECt 
ispy^xyMcitHs vocant, imagiaum hieroglyphicarum' periti, 
qui artibus naturalibus, minime vero . ope diaboli, aut 
malorum geniofum, illa ab Aarone patrata miracula imita- 
bantur. Quod etiam contra eorum confilium fuiffet, fi hoc 
jaftafient. Volunt enim Pharaoni perfuadcre, Mofis mira- 
cula non efle vera miracula , fed artibus naturalibus (Ta- 
fchenfpielerey) omnia peragi. Id quod etiam Pharao ex 
imitatione illorum miraculorum colligit, et fibi perfuaderi 
cupir, ne cogatur Ifraelitas dimittere. 



252 EXODUS 

fit et jubet, ut populum fuiim dimittas ad eum in dc- 
ferto colendum. Haftenus quidem non^ morem gef- 
fifti. 17. Sed ex eo intelliges me Jovam eife, iriquit 
idem Jova. Ego percutiam .lioc baculo, quem manu 
teneo, aquam 'fluminis et ftatim rubra ^^ evadet. 
.18. Tunc pifces morieiitur et flumen adeo foetebit, 
ut omnes aquam ejus bibere faflidiant. -19. Simul 
juffit Mofes ex- mandato Josjse Aarpnem, manumrcum 
baculo extendere faper aquas Aegypti, fuper flumi- 
jia, rivos, ftagna, fuper omniat aquarum receptaculai 
lit rubra fierent, atque omnis aqua, etiam quee in 
vafis ligneis aut' lapideis fervaretur, rubefceret. 20. 
Igitur Mofes"et Aaron fecerunt quemadmodum Jo- 
va praaceperat. Aaron baculo lublato aquam Niti 
percuffit prsefente Pharaone et aulicis ejus, et rubra 
evafit. 21. Hinc pifcibus fluminis mortuis tantus 
ejus foetor extitit, ut Aegyptii aquam efluminebi- 
bere non poffentJ Simul in tota Aegypto aqua rpbra 
faQa eft. 22. Sed eum AegyptiOrum magi artibus 
fuis occultis idem facerent, Pharao animo pertinaci 
non obtemperavit , quemadmodum Jova pr^dixerat» . 

23. 

c) tZD^^V •IDSili convertentur in fanguinent. \ Aflentior illis 

interpreiibus , qui non fanguinem proprie fic di£luin, fed 
ruborem, quem aqua contraxit, inteiligunt. Qua fignifi- 
catio quoque propter originem verbi CinK ruhuit a fub- 
ftantiro u31 non eft aliena. 



CAPUT VII 253 

23. lUinc digreffus domum rediit, neque ad ea, quse 
facla erant,- attendit. 24. Aegyptii vero circa flu-. 
inen fodiendo aquam ad bibendum qu£efiverunt. A- 
quam enim Nili bibere non poterant. 25. Hsec a 
Jova immiffa plaga ' per feptem dies duravit. — 
26. Deinde Jova denuo juflit ut Mofes Pharaonem. 
adiret, eumque fuo nomine juberet populum fuum 
dimittere ut fibi ferviret. 27. Si recufaret, fe totam, 
ejus terram ranis immifiis effe afflifturum. 28. Ni- 
lum enim tantam earum copiam emiflurum effe, ut 
in (Edes, conclavia, penetralia et lectos ejus, nec 
non in cedes aulicorum et fubditorum ejus, in for- 
naces et maftras penetrent. 29. Sic usque ad eum.> 
fiibditos et miniflros ejus pervafuras effe, 

CAPVT VIII 

Rava ex Nih excitatce^ culices^ mufcce. 

T 

1. X um Jova Mofi mandavit ut prseciperet Aaroni 
manum cum baculo extendere fuper flumina, rivos 
et ftagna, ut ran^ afcenderent fjper Aegyptum. 

2, Quo faOio tot ranse extiterunt, ut tota Aegyptus 
eis obtegeretur. 3. Sed magi artibus fuis occultis 
etiam ranas produxerunt. 4. Attamen Pharao Mo- 
fen et Aaronem arceffitos rogavit, tit intercederet 
apud Joyam,' quo ranas a fe et populo fuo auferret, 
ve^e fe populu.m, dimittere ad facrificandum Jovse. 

5. Mo- 



254 EXODUS 

5. Klofes refpondit Pharaoni, velit ipfe tempus in- 
dicare, quando pro eo, miniftris ejus et fubditis pre- 
cari debeat, ut ranse ab eo et aedibus ejus propelle- 
rentur, et tantum in flumine relinquerentur. 6. Cum 
ille craftinum diem nominaffet, erit ita, inquit Mofes, 
ficuti dixifti, ut intelligas non effe Deum Jovse fimi- 
lem. 7. Auferentur ran^ a te et-eedibus tuis ab au- 
licis et fubditis tuis, tantum in flUmine ! reftabunt. 
8- Poflquam igitur Mofes et Aaron a Pharaone-dif- 
cefferant, ille propter ranas ad Jovam precatus eft, 
quas regi immiferat. 9. Quas ejus precesjbva quo- 
que admifit. Mortus funt ran^ in sdibus, atriis et 
agris. 10. Quibus in cumulos congeftis foetuit tota 
illa regio. 1 1 . Pharao autem cum videret refpira- 
tionem fibi faftam effe , mente obftinata parere re^- 
nuit, ficut Joya prsdixerat. — 12. Igitur fic Mofi 
denuo mandavit, ut juberet Aaronem extendere ba- 
culum et terram percutere, quo faclo culices «^ na- 
fcerentur in tota Aegypto. 13. Fecerimt ita. Aa- 
ron quidem protenfo baculo percuffit terree pulve- 

. rem. 



a) CJ35 vulgo pediculos venuntj quam fenteutlam -Boc/^flJ*- 

tus in Hiei-oz. P. II. Lib. IV. Cap. XVIIT. pluribus defen- 
dit. Sic quoque Onkelos, Syrus et Arabs verterurit. Sed 
priEferenda videtur verfio tuv 0, qui' habent ctKyiipitsj cuHcer, 
Quam vocem Vulgaius retinuit ciniphes. 



CAPVT. VIII ^^5S 

fem, hinc extiteruilt culices in hominibus et anima- 
libus, omnis totius terr£e pulvis in culices videbatur 
converfus. 14. Conati quidem funt magi artibus 
fuis etiam culices producere, fed fruftra. Cum igi- 
tiir homines et animalia per culices vexarentur, 
15. magi coa8;i funt fateri Pharaoni^), vim divi- 
jiam hac in re intercedere. Hic vero animo obdu- 
rato eis non obtemperavit, quemadmodum Jova pr£e- 
dixerat. — 16. Igitur hic juffit Mofen poftridie 
mane obviam procedere Pharaoni, qui ad aquam fit 
eo-reffurus, eumque his verbis compellare : Jubet Jo- 
va, ut dimittas fuum populum. 17. Sin minus, ille 
tibi, aulicis et fubditis tuis mufcas immittet, quse 
omnes A.egyptiorumdomos, totamque regionem im- 
plebunt. iS.Diftinguam vero tunc, inquit, regio- 
^nem Gofen, quam populus meus inhabitat. NuUss 

. ' ■■ ibi 

b) Ex hac magomm confefllone clamm eft, quod ad Cap. 
7, II. obfervavimuSj eos in reliquorum miraculorum imita- 
tidne Pharaonl pevfuadere voluifle, artibus namralibus hsc 
a Mofe patrari. Quoniam in hoc vim divinam agnofcunr, 
in fuperloribus eam negarunt. 

Hnj^ nonnuUi interpretes Hiero^iytnttm fecuti vertunt 
omjie genui mufcarum, Sic fere eriam yofephus II, 14. et 
Aqtiila ni.fAyMmt ex origine toD '^Ti^Q mifcuit. Sed ex ver- 
fu 25. apparet, fpeciem cujusdam ahimalis eflTe intcUigen- 
dami ol vertunt per «wo^ttwav, mufcatn cafiinam^ quam 
fententiam Bochartus II, 4, 14. e,t 15. prolixe defendir. 



256 EXODUS 

ibi enint mufcae. Ex quo poteris inteJligere, me 
hujus terrse Deum efle. 19. Hoc difcrimen ego fta- 
tuaminter meum et tuum populum. Cras exiftet illud 
miraculum. 20. Implevit vero Jova quod dixerat. 
Tanta mufcarum multitudo invafit sedes Pharaonis, 
aulicorum ejus et omnium Aegyptiorum, ut tota ter- 
ra ab eis vaflaretur. 21. Tum Pharao Mofi et Aa- 
roni ad fe evocatis dixit : abite et facrificate Deo 
veftro in Aegypto. 22. Refpondet Mofes : non com- 
mode hoc fieri poteft: ea enim facriiicia facimus, 
quEB Aegyptiis abominabilia viderentur. Quse li eis 
prsfentibus offerremus , verendum effet ne nos lapi- 
darent. 23. Iter triilm dierum in defertum facie- 
mus, facrificaturi Joveb Deo noftro, quemadmodum 
juffit. 24. Ad h£ec Pharao refpondit: dimittam vos, 
facrificate Jovee Deo veftro in deferto, modo ne lon- 
gius difcedite, et pro me precamini. 25. Tum Mo- 
fes, fimulac a te difceffero , inquit, Jovam orabo ,ut 
a te, aulicis et fubditis mufcas auferat, modO' ne am- 
plius fpem meam deludas, nec mittas populum ad 
Jovas facrificandum. 26. Fecit igitur Mofes. quod 
dixerat, 27. atque Jova annuit ejus precibus et 
mufcas removit a Pharaone, ejus aulicis et fubditis, 
ne una quidem relifta. 28. lUe vero hac quoque 
vice anim.um fuum obfirmavit, neq;ue populum ii- 
mifiti 

. . It. :CAPVT 



CAPUT IX 257 

^ CAPUT IX 

Becorif Itfer, ukeraj grani^. 



T. 



1. Xiim Jova Mpfen juffit rurfas adire Pharaonem 
^tqtie ita cum eo agere: Sic dixit Jova Detis Ebrs- 
tprum: dimitte populum meum, ut milii ferviat. 2, 
Si hoc facere recufaveris eumque porro retinueris, 

3. ego greges tuos in agris, equoS nemp«, afmos, 
cameios , armentum et pecus gravi lue affligam. 

4. Difcrimen vero faciam inter Ifra.eiitarum et Aegy- 
ptiorum greges, ita ut iliortim nulium prorfus moria- 
tur. 5. Tempus quoque Jova determinata die nem- 
pe crafdno h^ec evenient. 6. Poftridie Jova has 
mina^ impl^vit, Lues ISeviit per omnes Aegyptio- 
rum greges, de pecore autem Iltaelitarum ne unum. 
quidem interiit. 7. Et quanquam Pharao hujus rei 
certior erat faSus per miifos nuntios, tamen obfti- 
navit animuiti fuum, neque populum dimifit, — • 
8, Tum Jova jufiit, ut Mofes et Aaron pl^nis pugillis 
fuligineift f ornacis fumerent , quam Mofes vidente 
Pharaone in aerem fpkrgeret. 9. ^^ua- in omneni 
Aegyptniti difperfa erumperent cum in hominibus, 
tum iri animalibus ulcera purulenta. i o. Illi igi- 
tur fomferunt fuliginem fornacis atqu^ prsefente Pha- 
raone Mofes eam in aerem fparfit. Quo faSo ulce- 
ra turaefcentia erilperuHt in hominibus -et animalibuS. 

K, II. Ne- 



258 EXGDUS 

II. Neque minus magi his ulceribus affefti funt, ita 
ut tam parum quam alii Aegyptii poffent in confpe- 
itum Mofis venire. 12. Atque tamen Pharao ani- 
mum fuum obfirmavit , Deo fic permittente ; non 
obtemperavit eis , quemadmodum Jova hoc .Mofi 
prasdixerat. — - 13. Quo fa£to Jova juffit Mofen 
poftridie coram Pharaone comparere atque his verbis 
eum alloqui: fic fatur Jova Ebrseorum Deusj mitte 
populum meum ut mihi ferviat. 14. Alias jam qui- 
dem omnes plagas ; meas tibi infligam, nec non auli- 
cisjet fubditis tuis, ut intelligas non efle Deum mei 
fimilem in toto terrarum orbe. 15. Et jam nunc 
te pro potentia mea , tuumque populum ex hac 
terra pefte auferre poffern. 16., Enimvero manebis 
ad potentiam meam in te oilendendam, et ut nomen 
meum in toto hoc univerfo ce:lebretur. , 17. Si ulte- 
xius populum meum retinueris, nec eum dimiferis, 
.18. En! cras dejiciam tantam grandinem,.quanta nun- 
quam ante.a fuit in Aegypto, ex quo efl fundata.": 19,. 
Mitte igitur qui cogant greges tuos et quae in-*^gris 
. habes. Homines enim et animalia, quae fub-dio funt, 
nec fub te£ta coUeOiai grandine oppreffa -peribunt. 
20. Alii de aulicis Pharaonis has Jqvge minas veriti 
fervos et greges fuos domum coegerunt. 21, Alii 
yero Jovse difta contemnentes reliquerunt ' e.os in 
agris. 22. Tum Jova juirit.Mofen, manuiii*vejfus 

coelum 



CAPUT IX \259 

coelum extendere, .utgraridinaret in univei^am Aegy- 
ptum, in.homines et animalia et -agroruni fruges. 
.23. :Quod cum Mofes feciiTet ,. vJoYajitonitrua mifit 
micantibus per terramfulguribiis., 24. Qu£e grando 
cumfulgure corufcante tam gravis et-veliemens fuit, 
ut nunquam. antea, ex quo Aegyptus habitata eft, 
iiinilis ei extiterit. 25. Contudit 'pe^"totam Aegy- 
ptum omnia.quae in.dio erant, homines et animalia, 
pmnesque agrorum.fruges,, arbores fregit. 26. Tan-r 
tiim in terra Gofen, quam IfraelitEe incolebant, non 
grandinavit. 27. Tum Pharao , evocatis ad fe Moli 
et Aaroni. dixit :- Peccavi, Jova juftus efl, ego vero 
et populus meus male egimus. , 2 8.,Inter.cedite pro 
me ^apud Jovam, ut tpnit^ua et grandines defmant, 
dimittam vos, non amplius detinebimini. 29, Pve-: 
fpondit-Mofes: cum urbe.egreffus fuero, Deum ro- 
gabo etceffabunt tonitrua et grandines, ut intelligas 
Jovam efle.hujus terrffidominum. 30. Attamen be^ 
fle fcio, neque te, neque homines tuos Jovam re- 
.Yei:eri. rr— 31. Linum et hordeum grandine ifta^ 
contufa. fuerunt ; hoc.enim jam maturefcebat, illud 
yero filiquabatur. 32. Triticum vero, et zea damnum 
perpeffa. non, funt, quod erant tardioraj — •. 33. Di- 
greffus igitur a Pharaone . Mofes ante 111:1)601 manus 
ad .Jovam .expandit , et c^ffarunt tonitrua et grandi* 
iies, nfc.iilterius plu.yia eft effufa. 34. Quod cum 

K 2 Pha- 



26o EXDOTS 

Pharao videret, perrexit in peccato fuoi- animumque 
fuum cum ipfe, tum ejus aulici obfirmarunt. 35, 
Hinc pertinaciter Ifraelitas recufavit dimittere^ quem- 
admodttm Jova per Mofen'pr£Bdixerat<- 

\ ■ capvt';x..-;. ."^ ;, :.,;: 

Locufta et tenebra trium dierum.' 

1. X um Tova Mofen his Verbis eit allocutus: adi 
Pharaonem. Equidem permittam, ut cum ille, tuiii 
miniftri ejus animos fu6?^obflinent. Ihde vero 
fiet, ut miracula plura inter eos edam, 2. utque 
vos filiis et nepotibus veftris narrare poflitis,' quae 
in Aegypto patraverim, et ilquantis ebs portenti^ 
infeftaverim, et intelligetis me Jovam elTe. 3. Mo- 
fes igitur et Aaron cum rurfus _convenirent Pharao- 
Jiem, hsBc ei dixerunt: Sic fatur JOva EbriEorum 
Deus: quousque recufabis temet mihi fubmittere? 
Dimitte populum meum ut me colat. 4." Quod li 
fecere ulterius recufaveris, cras in terram tuam ad- 
ducam locuftas, 5. qua ejus fuperfibiem ita obte- 
gent, ut prorfus confpici non polTit, et quas e gran- 
dine vobis reli£la funt confument, nec rion arbores 
et quse in agris germinarunt. 6. Implebunt tuas, 
aulicorum tuorum et fubditorum domosj adeo ufe 
patres aut majores tui nullo Unquam tempore tale 
quid viderint. Quse cum Mofes dixiiret;,:. digreffus: 

• ^ eft 



CAPUT X 261 

eft- a Pharaone. • 7. 'Tunc ' aulici ejus h.ls verbis euiri 
alloquuntur : Quousque vir ille nobis erit perniciofus? 
fVIitte tandem homines, ut^colant Jovam Deum fu- 
um. An exfpeftabis totius Aegypti intefitum? 8. 
Tum Mofes et Aaron revGcati funt , et Pharao, ite, 
inqiiit , colite Jovam/Deum veftrum. Sed quinam, 
funt abituri? 9. Refpondit Mofes.:Tbimus omnes, 
juvenes et fenes, filii.et .filii^.noflras, una cum ar- 
mento et pecore. isTam feftum Jovae celebrandum 
jiobis ell. 10. Ad haBc.ille: ita vobis Jova adfit, 
uti ego vos et liberos veftros dimittam. lam fatis 
apparet vos mala interidere. 11. Minime vero. Vos 
viri ite et colite "Jovam. Hoc erat tantum in votis 
veftris. Et fic a Pharaone expellebantur. 12. Tum 
juffit Jova Mofen extendere manum fuper Aegyptum, 
ut locuftsB in eam venirent , qu£B omnes agrorum, 
fruges, et quse graiido reliqu6rat, abfumerent. i^. 
Quod cum Mofes fecilTet, Jova excitavit eiirumj 
qui cum totum diem noGemque integram per illam 
regionem flavilTet, primo mane locuftas invexit. 14. 
Occuparunt totam Aegyptum, ' in omnibus ejus con- 
finiis confederunt, -tanta eopia et- multitudine, quaa- 
ta nec unquam antea fuit, neque poftea futura eft. 
15» Omnem terrse fuperficiem obtexerunt eariique 
<3bfcurarunt, agrorum et arbdrum fruges a grandine 
feliftas abfumferunt, ut nihil neque in his neque in 

R3 ilHs. 



262 EXQDUS 

illis viride/ fujSereffet in tota Aegypto. i.t^. Tum^ 
propere advocavit Pharao Mofen et Aarpnem ; pec- 
cavi, inquit , in Jovam Deum veftrum et in vos. 
17. Ignofcite quagfo peccato meb hac quoqu-e vice, 
atque precamini Jovam Deum veftxum, uflianc tan- 
tam perniciem ,a me removeat. 18. Digreflus Mo- 
fes a Pharaone interceffit pro eo ' apud Jovam ,19. 
qui vento contrario a mari excitata locuftas ih ma- 
re.algofum abjecit, ita "lit ne una quidem fupereffet 
in tota.Aegypto. 20. Attamen Pliarao ulterius men- 
tem. fuam obflinavit,^ Jova lic permittente, neque 
liraelitas dirailit. — =-21, Poftea Jova rurfus .juffit 
Mofen manum verfus cpelum extendere, ut,tenebr£& 
in Aegypto exiflerent denfiffimse. 22. Quod cum 
Mofes.feGiffet,. ort£e funt in uniyerfa Aegypto tene- 
bjcB per tres, dies tantse, ,23. ,. utalt^r : alterum vi- 
dere non.pojDTet,. nec quisqu^m loco fuo furgere au-. 
deret ,toto, illo. tempore. Gontra vero; Ifraelitss ,in 
fuis. fedibus, lucem habebant. ,24. Tum ,Pharao Mo- 
fen arceffiyit .eiqu.e dixit:. Ite.,T cplite Jovam, .parvuli 
quoque veftri;;Vobiscum eantf p.ecus tantum-yieftrum. 
et armentum remaneat. 25. Ad hasc Mofes: Vifti- 
mas quoque.et holocaufca, quas Jovsb Deo noftro 
offeramus, concedas nobis neceffe eil. 26. Igitur et 
greges noftri nobiscum emigrabunt, ne ungula qtii- 
dem relifta. !Nam ex noflris fumemus qu£e cultus 

' JoVcB 



CAPUT X 263 

Jovge Dei noftri requirit, Nos ipfi adlmc ignoramuS'^ 
qua ratione eum fimus culturi , donec ad illum la- 
cum pervenerimus. 27. Quoniam vero Jova per- 
miferat , ut Phajao rurfus animo obftinato populum 
dimittere recufaret: 28. iUe Mpfi, apage, inquit, 
et cave tibi ne rurfus iii conlpeQum meum venias. 
Nam fi hoc aufus fuefis, moriere. 29. Refpdndit 
Mofes: Bene eft, quod dixifti, non videbo te 
amplius. 

C A P U T XI 

Mofes mmtur Pharaoni tilwnum Dei judkmm , 
. mortem nempe primogettitorum. 

C.r. A rjemonUerat^) autem Jova Mofen , fe unam ad- 
huc' plagam ihdufturum effe in Pharaonem et Aegy- 
ptum., tunc illum Ifraelitas omnes effe dimifftirum at- 
que adeo expulfurum. 2. Juberet igitur b^ populum, 

, viros 

d) Male hoc loco capita funt divifa. Totun;i hoc caput cutn 
praecedenti arfte cohceref, Nam continuatur coUoquiura 
idque ukimum Mofis cuih Pharaone., Sed tres verfus prio- 
res funtin parenthefi ponendi. Sic enim connexio verfiis 
quarti cum uhimo prascedentis capitis facilis eft. Alias 
non apparet, quomodo Mofes cum Pharaone loquatur, fi 
fecundum verf. 29. prscedentis capitis dixerit, fe nolle euni 
amplius videre. 

&) cf. de hoc mahdato dl£la ad Cap. 3, 22. 

R 4 



264 EXOUUS 

viros «t feminas ab amicis. fiiis peter^vafa auTea 

et argentea. 5. ViBlIe fe bunc m j^wm favorem po- 

pulo conciliare apud Aegyptios, Magnam ietiain. 

Mofes auftoritatem confecutus fuerat dum.apud au« 

licos PHaraonis ,, tum apud reliquos Aegyptios.> 

4. Sed audi quae Jova tibi dicit: Circa mediam no.« 

ftem ego Aegyptum obibo, . 5. et morientur omnes- 

primogeniti a primogenito tuo y, regni fucceiTore ,, us- 

que ad primogenitum ancillee, quee molam trahit;, 

jiec iion amnis pecoris, primogenita. 6,^ Tunc cla- 

mor orietur in Aegypto tantiis, quantns. nec un- 

quam antea fuit, neque poftea eftfiiturus. 7. Apud 

I.fraelitas veroijie canis quidem latrabit» • lCullius: ne- 

que hominis,. neque animialist voces audientur, ut 

2ntelligas>, quantiim difcrimen ftatuat Jova inter Ae- 

gyptios et Ifraelitas.. %,. Tunc- ad" me venient tui,, 

meque fupplices EOgabunt , ^^t ego cum "populo meo. 

egrediar. Id quod tunc quoque faciamv Atque hffiG: 

locutus, iratus a PhaTaone difceffit. • — ' 9. Jova 

ve^-o Mofi jam pr£efigmficaverat , r> Pharadnem non 

effe obtemperaturum, hinc multa'_fe pbrtenta in Ae- 

gypto efie patraturum» 10. Atqtie-tta etiamfaBum eft^ 

Quanquam Mofes et Aaron miracula. ifta omnia co- 

. ram 

c) Flnitur hic hiftoita de miraculis Moffs m Aegypto patra- 
tjs, et de Pharaonis obduratione. Igiiur "Ipf^^yin tera- 

pore prcEJerito eft yertendaiTi. 



CAPUT XI 26%, 

ram Pharaone edidiflent, tamen pertinaci animo Pha- 
rao, Joya fic permitl-ente, Ifraeiitas e terra fua di- 
mittere rec^dfavit» , 



T 



: € AP U T XII 

Infiitum Mgni pafchaUs, Exitm Jfraehtarunt 
-' ex Aegypto. 



iinc JoyaMofi et Aaroni', cum adhuc elTent 
in Aegypto, hsec edixit : 2, Hic menfis vobis fit 
primus menfmm, a quo annum" incipiatis. 3. Jtibe- 
te , -ut totius Ifra"elitici coetus fmguli patres familias 
decimo illius menfis die fingulos agnos lumant, pro 
fua quisque famiiia. 4. Qupdfi familia alicujus ad 
agnum confumendum nonfufficiat, ille etvicinusejus, 
quiproxime ei adhabitat, agnum fumant, ita ut nu- 
jilerus capituni par fit ei comedendo. 5, Eilo vero 
agnus ille vitii omnis expers, mas annulus, five d^ 
ovillo, five de caprino pecore. 6. Hunc ad quartum. 
depimum diem illius menfis fervatum univerfus Ifrae- 
Jitarum coetus maftato fub crepufculum. 7. Sangai- 
iiem.vero ejus^ inducant ambobus poilibus et fuper- 
liminari £edium,- in quibus comeditur. 8. Eadem 
illanoSe comedatur, igne affatuscum pane non fer- 
mentato et .herbis amaris. 9. Non femicoftum f. 
crudum, nec aqua_elixum comedere^licet, fed igne 
toftum, ita ut caput, crura et ventriculus fint indi- 

.'. :■ -, K s vulfa. 



^6 ^XODUS'^ 

vulfa. lo. Nec in fequentem diem aliquid relinqm- 
te, et fi quid reliqui fuerit, igne illud debetis com- 
burere. ir. Hoc habitu vero comedetis : lUmbis 
accinQ:i , pedibus calceati , baeulos manibus tenentes , 
et feftinanter agatis'. Feftum hoc efl libertatis d) 
a Jova conceffk. 12., Etenim hac ipfa nbtle ob- 
ibo Aegyptum atque omnia. ejus primogenita in- 
terficiam cum hominum tum animalium, atque adeo 
Deos Aegyptiorum poena afficiam,, egQ Jova. , 13. San- 
^uis yero ille notabit asdes, quas habitatis. Quo.Gon- 
fpeGo VQS liberos relinquam a clade illa perniciofa, 
quam Aegyptiis infligam.. 14.. Atque hujus diei me- 
moriam colere- debetisj quo feflum mihi celebretis, 
quod per omnes generationes perpetuo inftituto apud 
vos fervetur. 15'. Per feptem dies panes fme fer- 

mento-. 

fl) Trlplex eft' explicatio vocabuli nDS)- Alii dicunt effe 
tranfitim. Quje quidem fatis antiqua e&yofepH,'Pbilo- 
nis y Hieronymi et aliorum fententia, ,fed parum probabi- 
Hs, quippe qusB ,ex linguis cognatis nulla ratione firmari- 
poteft. AUii libertans {ivQ etiam /tf«>zrf fignificatipnem: ei' 
trlbuunt, ex origine verbi ^m»-? /flw/f , quod deinde ad ; 
utramque illam notionem transfertur, Alii ]^ev parcere ex^ 
plicant. Quorum tamen fententia, quod ego quidem fciam, 
tantum probatur ex Ef 31 , 7. ubi quidem contextui iatis 
apta, fed, ut fit, non minus apta eft altera libertatis notio, 
Quae quidem mihi prsferenda vldetur. cf qua» pluribus de 
- boc vccabulo dicra funt ad Qlafftum p. 968. 



CABUT XII 107- 

jnento edere debetis, et ftatim prifrio "die removere 
fermentuiii ex ^dibus^veftris. ^) Qiiicunqiie a pri- 
mo usque ad feptimtim diem fermentatum guflave- 
rit , ,is. e coetu Ifraeiitarum auferatur. 1 6. Primo- 
die 'facrum conventum peragatis , itemque feptimo , 
jiequ.eulium illis diebus opus faciatis, prster ea quse- 
ad cibos parandos neceffaria funt. 17. Hanc de pa- 
nibus nOn fermentatis hgem obfervare debetis. £0 
ipfo enim die vos ex Aegypto eduxi^ propterea per- 
petuo inftituto; apud vos Hc dies.a pofteris veilris 
difta .ratione peragatur. 18. Quarto decimo die 
illiusf;menfis circa vefperam incipietis azymis vefci, 
usque ad vefperam primi et vicefimi diei ejusdem' 
inenfis, 19. Septem- die;s non reperiatur fermen- 
tum in; £edibus veftris. . QuicUnque fermentatum 
guftaverit, e coetu' Ifraelitico removeatur, five pere- 
grinus fit, fiye indigena. 2.0. Ab omni fermentato 
omnino abftinere debetis, et azymis tantum vefci in 
asdibiis veftris. — 2.1. Mofes convocatis Ifraeli- 
.,• , tarum. 

V) Re£te 111. M/c^ae/ii" mihi videtur obfervaffe, hoc prjEceptura 

- de 'atytnis a Mofe datum efle poft exitum ex Aegypto. 

'■'Nam ex verfti 39. plane apparet, Ifraelitas panem fuum vo- 

• luiffe fermento mifcere, fed irapedifos fuifle ab Aegyptiis. 

In.hujus vero circumftantijE memoriam deinde jufli funt 

vefci azymis. Sed-Mofes hoc loco pafchatos legfs conjun- 

' £lim enarrat. Neque in hujusmandati exfecutione apud. 

Ifraelitas verf. 21 - 27. aliquid de azymis legitur. 



268 EXODUS 

tarum primoribus fic eis prsecepit : Snmite agiK)S 
pro niimero familiarum veftrarum. et Pafclia mafta- 
te. 22. Deinde hylTopi fafciculum fanguini, quem 
in pelve excepiftis , intingite .atque obducite eum 
fuperliminari et ambobus ppftibus^ nec - quisquam\ 
veftrum «dibus egrediatur .usque ad eraftinum. 
23. Jova enim ad pleclendos . Aegyptios ; obibit. 
Quodfi yiderit fanguinem in fuperliminari et pofti-, 
bus, libertatem: asdibus veftris «concedet, ita ut eas 
plaga perniciofa non pervadat. 24. Propterea per- 
petuUm hoe fit inftitutum apud pofteros yeilros, 
25. ita ut hUnc cultum ei in perpetuum prsBfletis, 
quando in terram veneritis , ' quam vobis Jova dare 
promifit. 26. Quodfr tunc liberi veftri vos de ra- 
tione hujus inftituti interrogabunt , 27. refpondere 
eis debetis, laerificium hoc elfe libertatis in hono- 
rem Jovse, qui Ifraelitas, in Aegypto tunc commo- 
rantes, liberos dimiferit et a periculo iflo fervave-- 

rit, cum Aegyptios ple£teret. His mandatis ac^ 

ceptis populus fupplex honorem exhibiiit, 28. at- 
que diligenter obfervavit omma, quse Mofes et Aa- 
ron edixerant. -^ — 29. Tunc media noQe Jova 
occidit omnia totius Aegypti primogenita ; a Pha- 
raonis primogenito regni herede, usque ad primo- 
crenitum captivi carceri inclufi, nec nqn omnia ani- 
malium primogenita. 30. Pharao igitijr hac ipfa 

jtrofte. 



.X 



GAPUT XII 269 

nod^e, aiilici ejus et omnes Aegyptii fTirrexenint 
(ingens enim ' clamor per totam Aegyptum fublatus 
ell , quippe iiulla diDmus funeris expers fuit) 31. at- 
qiie evocatis Mofi et Aaroni dixit : egredimini e ter- 
ra mea, vos cum populo veftro. Colite Jovaiu 
quemadmodum optaftis. 32. Pecus quoque veilrum 
«t armentum abducitcj prouti poftulaftis, ite mo- 
do et bene miiii precamini. 33. Urgebant adeo 
Aegyptii populum, ut exitum acceleraret, omnes 
enim mortem verebantur. 34. .IUe igitur maffani 
Bondum fermentatam in ma£b:is humeris extulit pan- 
nis involutam. 35. Fetierat quoque populus ab Ae- 
gyptiis vafa argeritea atque aurea et veftes. 36. Et 
Jova favorem Aegyptiorum ei conciliarat, ut darent 
fogata, qusB fic eis ablata funt. — 37. Emigra- 
runt vero Ifraelitse e Ramfefe Succotham, circiter 
fexcenta millia peditum prater parvulos. 38. Prse- 
terea una cum\,illis magna mixtse turba multitudo 
proficifcebatur , pecoris vera et armenti irigens co- 
gia. , 39. Ex maffa vero, quam exAegypto depqr- 
taverarit , panes coxerunt fine fermento. Nam cun» 
ab Aegyptiis urgerentnr, nec mora dabatur, maf- 
fam illam fermento mifcere non poterant, nec omnf* 
ao viaticum fibi parate, -.40. Coirimorati auteiu 

. ' funt 



270 ...EXODUS: 

funt in Aegypto 5) 'quadringe^tos et. triginta. annos. 

^r. Quibiis peraGis.univerfus Joveb , populus, ,nofte 

illa commemorata Aegypto emigravit.. , 42, Illa. no-x, 

qua fmgulari Dei cura ex, Aegypto pdiiQi funt, fa- 

cra elTe debet Joy^ , fumma cum cura peragenda 

.ab Ifraelitis eorumqu^e poileris. 43. Porro jova 

Moli et Aaro.ni iieee de pafchate prsecepta deiierat: 

Peregrinus illud non comedat.' 44. Serviis aufeni 

eintus, fi circumcifus luerit, eo vefcatur. '45, Mi- 

iiime vero advenai, aut mercenarius.- 46^. • in''un'a 

doino ' comedattir,' niliil de cariie foras effeire fas 

fir, nec uUum' de. orfibus ejiis frarigere.^ ^-j^. ;Totus 

Ifraelitarum, coetas illud faciat. . - 48. .Si .quis p.ere- 

gr-in.us apud vos .vivat, : velitqiie «w/? Pafclia in ho- 

norem Jovse celebrar.e,- omnes , ,. quas -in. familia ejus 

funt, .mares circumcidantur , tunc potell admitti, 

idem jus habeat, quod indigena. ^rEeputiato vero 

de e,o comedere non licet. 49, Ritus' obfervan^i 

iidem. funt cum indigen£e , tiim peregrino inter vos 

commofanti. 50. Fecerunt IfraelitsB' omnia, qusB 

Mofes et Aaron eis prsecepefant. >--^ 51. lllb igi-- 

tur die Jova Ifraelitas ex Aegypto cum fuis copiis' 

eduxit. — ■ . - 

GAPUT; 

c) D.e dlflenfu Codicis S&ip. etverfionis gracae a le£lione tex», 
tus hebriei recepta vid. III. Mkhaelis in Biblioth. Orienr, 
P. XII. p. 22. feqq. 



CAKUT XIII 271 

C A P U T xiir . 

Confecratio prhnogenitorum, Ifraelita non reBa via in 

Palafiimm contendunt , fid per devia verfus ftntm 

Arahitum ducumurV 



T 



um qiioque'Jbva Mofi ptaecepit, utfibi omnia 
primbgenita confecraret. 2. Omne quod priniiim e 
matre nafcitur apud Ifraelitas, five de hominibus-, 
iifive de animalibus, fiuim effe. — — 3. Populum 
vero Mofes adhortatus eft, ut memores elTent ejus 
diei,- quo ex Aegypto e dura>illa fervitute effent 
egreffi, magna vi eo.s Jovam inde eduxiffe; abfrine- 
rent ab omni ferinento. 4. Hoc die menfe Abib 
egreffi eilis, inqiiiebat, 5. Quando igitur Jova vos 
diixerit .in terram: Cananitarum ) Chittseorum, Amor- 
rgeorum, Chivvseorum et Jebufitaxiim , quam jure- 
jurando interpofito majbribus -ve.iliris; promifit , ter- 
ram optimam et fertiliffimami eodem illo -menf^ 
hunc cultum ei debetis :prEeftare. 6. Nimirum per 
feptem dies panes azymos comedetis, .quoruni ul- 
timo-feftum Jovse celebretis. 7. Azymis vefcimi^ 
jii per feptem dies, neque fermentatum , • neque fer- 
mentum his diebus in tota terra veftta reperiatur. 
8.' Liberis autem veftris exponere debetis •, ifta 
omnia eo die fic peragi, in menioriam ejus, quod 
Jova. f ecerit , cum ex: Aegypte egrederemini. 9. Si^ 

gQumi 



272 EXODUS 

gnmn fit vobis hoc fejiim In ijianibus veflris et inter 
oculos memoriale, ut de lege divina perpetuo lo« 
quamini; manii enim. potenti Joya vos ex Aeg}^pto 
eduxit. I o. Igitur feryate hoc inftitutum fuo tem- 
pore quotannis. ir. Efquando Jova vos in terram 
Cananitarum' jurejursndo majoribus vellris promif. 
iam introduxerit, 12. offei?re debetis Jovse omnia 
primogenita, etiam pecorum ; primogenita mafcula 
Jovse lacra funto. 13. Afini primogenitum agno 
rediffiite^, fi nolueritis redimere, cervicem ei fran- 
gitote. At priiiiogenitos hominum , filioS v^ftros 
-utique debetis redimere. 14. Quodfi deinde ali- 
quando iiberi vellri vqs interrogabunt , cur ita fa- 
xiatis? docete eos, Jovam vos ex A^gypto ex er- 
gaflulo magna vi eduxifTe, i5- et- cum Pharao. per- 
tinaciter recufaffet vos dimittere , Jovam interfecifTe 
Gmnia Aegypti primogenita cum hominum , tum ani- 
maiium; propterea vos Jovse maftare omnia malbu- 
la, quas primum e matre iiafcuntur, filios vero ve* 
ftros primogenitos redimere. 16-. Sic in manu ve- 
ftra et in fronte iafcriptum femper ftt, Jovam vofi 
magna vi ex Aegypto eduxifle. — • 17. Poflquam 
Pharao populum dimiferat, Deus eum non reSa via 
in Palseftinam duxit , quanquam ea propitiqua efTet , 
"Cnovit enim futurum effe, ut populum poeniteat exi" 
tui ex degypo, quando viderent belluin^cum Cana- 
. > . nitis 



CAPUT XIII 273 

nitisineirndum, eumque propterea eo efle reditu- 
rum,} 'i'8. fed lorigiore circuitu per defertum ad 
finum Arabicum. Totum veiro^ agmen Ifraelitaruni 
in quinque pattes divifum erat, cum ex Aegypta 
egrederenturv 19. Extulit quoque Mofes fecum OJP- 
fa Jofephi. Is enim fratres fuos jurejurando obliga- 
verat, ut hoc facerent, quando Deus eis fubveniret, 
de quo certiffime erat perfuafus. — 20. E Suc- 
cotho egreffi caftrametati funt Ethami ad extremum 
deferti. 21. Jova vero eos prEecedebat in nube iti- 
neris duce. Noftu illajiubes eis prselucebat, ita ut 
diu 'noauque iter facere poffent. 22. Non difcede- 
bat abeis interdiu. Noftu vero fplendens populun? 
pracedebat. 

C A P U T XIV 

Phorao cum exercitu perfequitur Jfraelitas , qui usque ai, 

Jinum Arabicum pervenerant ; quem aquis divijis 

transeunty Aegyptii vero eos fequentes aquis 

ohrmi pereunt» 



T 



um Mofes ex voluntate DeL 2. julTit, ut If^ 
raelit£e reverterentur et caftra ponerent e regione Pi- 
hachiroth inter Migdolum et mare ante Baalzep1;ioix 
in parte mari oppofita, 3. tunc enim Pharaonem, 
arbitraturum effe , C^ic Jova Mofi prsBdixerat) Ifrae- 
litas a via aberrafre-,^ et a deferto conclufos teneri»' 
4- hiiLQ ^uQi pro acimi fui p^rtinacia (quam Jova 

S fran- 



274 fiXODUS 

frangere floluit) Ifraelitas elTeperfecuturum. ' Tum- 
vero Jov£B," id quod Eharapni et 'ejus exercitui fa- 
Surus effet, fumme gloriofum f iitUrum elfe ipfis Ae- 
gyptiis fatentibus. Fecerunt igitur Ifraelit£e, quge" 
juffi erant. 5. Quo fa£to regi Aegypti indicaturh eft 
populum fugere a) et fimul ejUs et' aulicorum fuo- 
rum animi mUtati funt. Omnes segre ferebant di- 
miffum a fe lefTe populum e fervitute. 6. Igitur 
currum fuum inftrni juflit et exercitum eduxit. 
7. Imprimis fexcentos currus leftifffmos fecum duxit, 
omnem equitatumi omnesque exercitus duces. g. Sic 
Pharao, quem Jova animo fuo pertinaci reliquit, 
perfecutus eft Ifraelitas, qUi tamen ^3 potenter vin- 

^ : dicati 

d) Iter trium dierum (ibi expetierat Mofes Cap. 8 , 23. id fa- 
crificandum in deferto. Quibus exa£lis Iperabat Pharao 
populum effe feverfurum.'^ Igitur cum audiret, eum ad 
finum Atabicum perveftiffe, intelligebat quo confilio dis- 
ceffiffet. \ 

b) In textii efl : ^ui ediierAnt flO*! T*3 manu elata. Equi» 
dem arbitror phrafin eSplicari pofle ex alia faepe obvia, qua 
Deus dicitur eduxifle IfraelUas ffJJtSi ySt!21 piO^lT^ T^S 
manti forti et brAchio eicfertOi In illa tropUs lumtus eft 
ab eo, qui plagis Infliftis aUerum cogit, ut aliquid faciat, 
et manum denuo tbllit, iiifi faciat quod jubetur. Sic Deus 
varias plagaS jam inflixerat Pharaorli et iiianum denuo fus- 
tulerat primogenitis percutiendis., -^ AUi vertunt: intre- 
pidcy fine metiit Onkelosi f«p;>e jffffiffo, h. e. palam. 



qAPUT XIV 2»75 

dicati exierantj 9» eosqiie aflectittis eftcUfti equitatu. 
fuo et curribtis et reliquo fexei^citu , caftrametantes 
e regione fflaris juxta Pihachiroth prope Baatzephon. , 
id* Pharaone igitur appropinquante^ eunl Ifraelitse/ 
viderent Aegy-ptios fibi a tergo iniffiinereD vehemen-^ 
ter perterriti conclaffiaruflt ad Jovam. ii* Mofi 
vero dixerunt ; nUffi nUlla fuerUnt in Aegypto fepul-r 
era j ut ftos ad ffiorteffl in defertum abduceres? Cur 
igitur nos ex -Aegypto eduxifli? 12* Nonne id 
ipfuffi fuit , quod tibi refpondifflus , rogantes ut nos 
fervire Aeg^^ptiis fmeres, prEeftare eis fervire^ quam 
mori irt deferto. 13. Quibus Mofes; nolite metue- 
re, inquit, iirml modo fubfiftite et fpeftate faluteffi) 
quam jova "Vobis hodie prsEftabit; nam quos jam yi- 
detis Aegyptios j eos nunquam iu pofterum eftis vi- .- 
furL 14. Jova pro vobis pugnabit, vos eftote quie^' 
ti* 15. Tum Jova Mofen his verbis eft allocutus; , 
quid clamas ad mel jube ut IfraeUt{fe proficifcantur. ., 
t6, Tu vero baculuffl extetide verfus mare, tunc>. 
findetur et Ifraelitse iicco- pede t.ranfibunt> 17. Ego 
vero perfflittam , ut Aegyptii animis obiirmatis vos 
fequantur , et magnuffi honorem mihi coffiparabo de 
ilPharapne et exercitu ejusy de curribus et equitibus* 
i8- Ex quo tandeffi Aegyptii poteru^it intelligere, 
hie Jovaffl efte. 19. Tuffl angelus DeiV qtii Ifra^- 
litarum cailra preecedebat ) receffit poft eos , fimili- 

S 5 "ter • 



276 EXODUS 

ter nubes ex eoriim corirpeQiU eis a tergo fiibftitit, 
20. inteir caflra Aegyptiorum et Ifraelitarum. ■ Fuit 
autem nubes ab una parte teriebricofa, ab altera lu- 
cida O per totam noftem, ita ut neutrum agmen 
propius poffet accedere. 21. Cum vero Mofes ma- 
iiiim fuam verfus mare extenderet, Jova Euro ve- 
hementi mare tota nofte repreifit, ita ut fun.do ma- 
lis exficcato et aqua fciffa 22. Ifraelitee mare ficco 
pede tranfire poffent et a dextra et fmiftra pro 
muro quafi haberent. 23-. Aegyptii vero eos per- 
fequentes fecuti funt, Pharao nempe cum equis et 
curribus et equitibus fuis ad imum maris. 24. Tum 
Jova circa vigiliam matutinam profpexit e nube 
ignearf) et perturbavit Aegyptiorum agmen. 25. Ro- 
t£B curruum frangebantur, nec nifi admodum diffi- 
culter pedem poterant promovere. Tunc Aegyptii 
clamabant, fugiamus! riam Jova pugnat pro Ifraeli- 
tis contra nos. 26. Jova vero juifit Mofen exten- 
dere manum yerfus mare, ut aqUa in Aegyptios, 
in currus et equites eorum rediret. 27. Quod cum 
■■;;..; Mofes 

c) er obfcura et luclda. Scilicet illud verfus Aegypiios, hoc 
veifus Ifraelltas. 

rf) h. e. tempeftatern CKcitavIt cum tonitru et fulmine, qua 
currus et equi perturbati, rot^ curruum fratlafunt, ita ut 
non riili admddum difficulter pedem poflerit proriibvere. 
Sic Pf 77, 18. fegq. iftaAegyptiorum clades explicarari 



CAPUT XIV 277 

Mofes feciffet, mare fub tempus matutinum 5uxu fuo 
xediit et Aegyptii fugientes ei occurrebant , Jova eos 
in medio mari excutiente. 28- Aquis hac ratione 
rediiftis, obruti funt currus , equites totusque Plia- 
raonis exercitus, ita ut ne unus quidem ex eo lu« 
perelTet. 29. Ifraelit£e vero ficco pede mare tfans- 
ierunt ab aqua quafi m.uro ab dextra et fmiftra 
tefti. 30. Sic jova eos liberavit ab Aegyptiis, quos 
in littore maris videbant mortuos. 31. Atque etiam 
ex fafto illo eximro Joveb in Aegyptios eum reyeriti 
Hmt et fidem liabuerunt ei ejusque minillro Moii. 

C A P U T XV 

Canmum Jfraelitaruvi poft iUnm liherationem. Eorum 
Jiatianes Mara ef Elma^ 



T 



unc Mofes et Ifraelitaa hoc carmen in hono- 
rem Jovee dixere: Jovam eano, nam magna pras- 
ftitit. . Equum et equitem in mare dejeeit»^ 2. Deurti 
eSnam ob defenftonem mihi prseftitam. a) Saluti 
mihi fuit, IUe Deus meuS) hune celebrabo. Deus 

patrius^ 

a) Verba textos funt: H^ fl^lDtl "^Tl? Rohur meum et can- 
timm jhva^ qax difta videntur per Hendiad. roboris tnei 
camicum. In voce rHOt excidit Jod per fciibarum erro.- 
sem propter Jod fequens, uti in aliis , e, c. Pf iig , 14. Ef. 12, 2» 
Expiimunt illud JodChaldsus, Vulgatus, et Aiabs Erpqnii;. 



278 _ EXODUS 

patrius, h^nc lau^biis ejjtollam.. s-* Jova. fiiit"bel- 
lator , is qui Jova nominatiir, 4, Curriis Pharaonis 
et-exercituin ejus in mare projecit , duces ejus leftift 
fimi mari ArabisB fynt immerfi, 5, Fluftibiis obruti 
in fundum tanquani lapis fubfiderunt, 6, Dextra 
tua 5 Jova-, infigiiem virtutem . oflendit , dextra 
tua, Q Jovaj lioileni proftravit, 7, Immenfa tua 
potentia ^vertifti adverfarios tuos, ab ardente jra 
tua confamti funt ut ftipula-. 8« HaHtu tuo lO Qo, 
acervatse funt aquee, Iteterunt In cumyltini QreMi^w^ 
6his, in medio raari undae coccreverunt^ 9., Dixit 
lioMs; perfeqqar, afTequar ^ prsedam dividam, jaii\ 
vota mea explebuntur ! ftringam gladium , manu 
mea perdentur, -^ -^ lo^ Vejito tuo flabas, 
tum mare eos texit, fundtim petierynt ut plumbum 
in aquis profundis. -^ ij, Quis tui fimilis eft,. 
Jovaj inter Deos? qnis "ut tu tanta fanftitate eii; 
Qonfpicuus ? Laudibus illuftris, qui mira. prsaftat! 
12, Manum tuam extendebas , tum terra eos abf(?r- 
pfit, 13, Ducis pro benignitate populiim, quem ix- 
bi vindicaftj, ducis eum pro potentia tua ad fedem 
tuam fanftam, -^ 14, Audfent bop gentes et con- 
tremifcent, timor invad^t Philift^eos. 15, Princi- 
pes Edomitarum perturbabuntur, duces" Moabita» 
rum terrore corripientur , metu diffoiuti ersunt omnes 

Cana- 

y) hebr. ^1'^? h112 ^^' ^. vento a tt «xcitato. 



CAPUT XV 279 

CanansesB incolge. 16. Invadet eos timor et tre- 
jnor , obmiitefcent ut lapis ad tantam tuam virtu- 
temj Tum perget tuus populus, Jova, tum per- 
get populus, quem tibi vindicafti. 17. Duces eum 
€t ftabilies. in montibus illis tu£e poffeffionis, inlo- 
cis tuse habitatipm a te deflinatis, tibi facris, a te 
ipfo ad hoc adaptatis. 18. Jova- regnabit in omnem 
jBternitatem. 19. Nam cum Pharaonis equi et cur- 
rus et equites mare elfent ingreffi, reduxit in eos 
Jova maris undas, et Ifraelitee in imo tnaris exfic- 
cato tranfierunt. — — 20. Maria quoque -pro- 
phetifla, Aaronis foror, tyiapanum manu tenens, fub- 
fequentibus mulieribus omnibus cum tympanis et in 
choris, 21. alternatim viris c) reipondebat: Jovam 
canam , nam magna prseftitit , equum et equitem in 
mare dejecit. — 22, Tum ifraelit£e juffu Mofis 
a mari rubro proficifcentes defertum Schur ingrelli 
funt. In quo cum iter trium dlerum confeciffent ^ 
nec aquam inveniffent, 23, Maram venerunt, fed 
ibi aquam, quoniam amara erat, bibere non pote- 
rant, (inde etiam locus ille Mara vocatus efb3 
24, ideo murmurabant adverfus Mofen, quid bibe- 
mus, inquientes. 25. Eo igitur ad Jovam precante , 
hic ei monftravit lignum ^uoddam. Quo in aquaiii 
abjeclo aqua dulcis fafta eft. •— • Ibi leges et 

S 4 prs- 



28o EXODUS 

prsBcepta eis Jova dedit, et num ^) obedire vellent 

ex eis qu^fivit. 25. Si mihi, ait, obtemperaveri- 

tis,.et feceritis quae mihi placent, fi morem geffe- 

Titis meis prasceptis , meaque ftatuta obfervaveri- 

tis , morb^is, quos Aegyptiis infiixi, vos/ non affi- 

ciam. Jova fum, qui vobis mederi poteft. 27. Tum 

Elimam pervenerunt. Ibi duodecim fontes erant et 

feptuaginta palmee. Ad iftos fontes caftra pofue- 

rant. 

C A P U T XVI 

Deus Jfraelitis in deferto Sht murmurantibus coturnices 
dat et Mannam. 

h 

i. L\h Elima profefti funt Ifraelits in defertum 
Sin , quod eft inter . Elimam et Sinai , quinto deci- 
mo die fecundi menfis, ex quo Aegypto effent egreffi. 
2. Ibi omnes Mofen et Aaronem incufabant, 3. quod 
eos in hoc defertum duxiffent, in quo prtinibus effet 
fame pereundum : optare fe , ut in Aegypto a Jova 

elTent 

<?) Non fatis conftat, qu^nam leges \\\s fuerint. De toto 
Jegum Molaicarum fyftemate fermo effe non poteft, quas 
deinceps populo latae funt ad montem Sinai. Igitur ego 
verba intelligo tantum de ea adhortatione ad obedientiam 
Deo praeftandam, quae fequitur, et ^T]'^'^ Cl^ explico 
ex fequenti •IJ^I^-''^ quajivit ex eis, num hoc facere vel- 
lent etc. Si verba de legum quarundam promulgatione 
accipiumur, fenfus verf, 36. obfcurus eft et iniperfe£lus. 



CAPUT XVI 281 

effent interfeffi , ubi ollis camium adfediffent, et 
panem ad fatietatem comediffent. 4. Ad haec Jova 
Mofi indicavit: velle fe populo de eoelo panem da- 
re , cujiis certam quoqiie die portionem coUigeret;, 
iijt vero ei occafionem fuppeditaret /?) demonftrandi 
fuam erga leges divinas obedientiam , 5. fexto die 
prsepararent id quod intuliifent. Duplum enim fu* 
tiirum effe ejlas , quod quotidie. colligerent. 6. Igi- 
tur Mofes et Aaron retulerunt ad Ifraelitas : vefpe- 
xe eos cognituros effe , Jovam ipfos ex Aegypto edu- 
xiffe, 7. et mane eos majeftatem JoV£e ^} effe vi- 
furos-, qui fremitus eorum in fe audierit. Nos enimi 
quifumus, inqi>ieba&t, ut in nos frematis? 8« Da- 
bit vobis Jova,_ addebat Mofes, ve^ere carnem et 
. jnane panem ad fatietatem. Audivit enim quere- 
las veftras, guas cantra eum protuHftisj quid nos 

S 5. fumus?- 

n) Verba ^igiK ?j;?D/ pertment ad; fequentia^ ki quibus 

. jubentur Ifraelitae fervare et pacare reliqua ad diem feptip 

mura. tentm.o vera illa dicitur refpecia pepuli, non re- 

fpeSu Dei, qui illa ejqjsrimento, non apus liabebsr. Pro* 

pterea aliis verbis fententiara enuntiavi. . 

*) ITirV^ 'TIDD'. Mrff«a intelligttujj, qua Deas m&ieftatera 
fuam populo oftendtt. Sic Num. 14,«. 23. iBiracula vo» 
cantur, quae Deus in gratiam I&aelitarum fecit. Verfu 10,. 
TOD in alio. fenfu dicitur, de nube^ iHa viiibili fjmkj.» 
io prjefemis divios» 



aSZ EXODUS 

fumus? non contra nos, fed contra ' Jovani: eftis 
conqueftj. 9. Tum Mofes Aaroni mandavit , ut ju- 
beret univerfum Ifraelitarum coetum coram Jova 
comparere , quorum fremitus audierit. 10. Qupd 
cum Aaron eis praeciperet^ atque hi fefe conv.erte« 
rent verfus folitudinem , apparuit Jovsb majeftas in 
nube, II, et Mofen his verbis affatur : 12. Au- 
divi querelas IfraeUtarum , dic eis: circa vefperam 
carnem comedetis. et mane fatiabimlni pane, ut co- 
gnofcatis me Jovam effe Deum veftrum. 13. Ve- 
fpere igitur tanta coturnicum multjtudo advolavit, 
ut cailra obtegerent, et mane ros tegebat omnem 
caflrorum fuperficiem. 14. Qui cum afcendiffet, 
confpiciebatur in fuperficle deferti parvum quiddam 
valde minutum , parvum inftar pruinse fuper folo. 
15, Quod cum IfraelitcE vidiffent, alter alteri di- 
cunt: hsBc eil manna, nefciebant enim quid eifet. c) 

tum 

c) Verba IfraeUtatum {({!)n \f2 antiquiores interpretes omnes 
interrogative.vertunt, quid hoc? quos recentiores plerique 
fequuntuv. Sed alii qbjiciunt, Vt^ neque bebraicum efle, 

neque in lingua Chaldaica et Syriaca de re interrogare, 
fed 4e perfona. I^itur habent j^ pro nomine illius rei , 
^ujE eo ipfo nomine in Ungua Arabica quoque vocatur et 
ad aUas Un^as et reglones traniiit. Mannam enim Krae- 
litis ignotam fniife, parum probabile exiftiftiant, cum iit 

in 



CAPUT XVI 281 

Tum Mofes ds dlxit: hic eft; jlle panis, quemDeus 
yobis dedit ad comedendum , i6, et de quo vobis. 
praecipit, ut quisque tantum colligat, quantum ad 

viftum 

in Aegypto v§s notiflirnai propter (imiHtud^nem vero IC- 
jraeUtas iudicafle, id quod viderent Mannam efle ordinariam, 
Qnse fententia mihi quoque p^rquam probabilis videtur et 
cum Mofis relpqnfione bene poteft conciliari , qnx pppuU 
errarein corrigtt , dum dicit ; panem hunc efl*e , quem 
Deus eis promiferit. Qqod ad alteram quaeftionem qttinet , 
nmn cibus ille quo Deus Ifraelitas per tot annos alujt, 
Manna illa nnmralis fuerit?^ quanquam ego in iUo vijrO"' 
yura doftiflimorum diflenlu non audeam pro certo alt» 
quid affirmare, tamen etigm noHm diffiteri, mihi magif 
probabilem eQrum fententiam videri, qui Ifraelitarum 
man^am diverfam a vulgari arbitrantur, Quanquam enim 
iUa cum hac aliquam habuerit fimilitudinem , t^en plu» 
ra funt, irt quibus ab ea fuit diverfa, Nimirum altero 
die quo coUefta fuit-, fcetuit et vermes in ea nati , feptimo 
qupque die non eft inventa , per totum annum in qmnihus 
locis, per qusc IfraeUtae iter faciejbant, tanta copia, qu^ 
toE hqminum mJllibus ftjfticeret, coUefta eft, ut alia ta- 
ceam. Qupdfi igitur in his, qui iUam fententlam de-». 
fendunt, niiraculum agnofcere coguntur, non video, cur 
negeihus , cibum iUum Ifraelitarum prater nomen cum vul' 
gari manna nihil commune habuifle. Miracula non mi- 
nuuntur, quod tamen eft confilium eorum, qui pro iUa 
fententia pugnant, fed angentur potius, dum manna vuU 
garis tota riatura,'nt ita dicam, mutatw. cf, Qerkm xn 
Camnient. ad h, l. et Ni^buhr in Defcript, Arab, p, 145, 



284 EXODUS 

viftum opus habeat. Gomerem in fmgula capita, 
pro numero eorum qui in tentorio una vivunt, de- 
betiS coUigere. 17. Igitur fiQ fecerunt Ifraelitse, 
collegerunt alius plus, alius .minus: ^) 18. Deinde 
jnetiti funt ad Gomerem, ut ei qui multum coUe- 
giffet non redundaret, nec ei qui minus collegiffet 
deeffet. Quisque quantum ad vjftum necelfarium 
erat coUeftum referebat. 19. Interdixerat autem 
Mofes, ne quid ex eo relinquerent in craflinum; 

20. et cum tamen quidam cbntra Mofis voluntatem 
in craftinum partem fervaffent , vermes in ea ena- 
ti funt et fcetuit. Pveprehenfi propterea a Mofe; 

21. Collegerunt vero fmgulis matutinis quantum 
cujusque ad viQum opus erat. Sole vero calefcen- 
te liquefiebat. 23. Sexto autem die duplicem por^ 
tionem colligere debebant , duos gomeres in fragu- 
los. Venerunt igitur prineipes populi et indicarunt 
faftum effe, qtiod pracepifit, 23. Tum Mofes ulte- 
rius eis monftravit, Jovam praecipere Sabbatum five 
facram ^uietem cras effe debere. Quod torrere vel- 

^ lentj 

d) In bls non miraculum fingendum efl, quafi quisque tan- 
tum Gomerem coUcgifTet, five multum, five parum colle- 
gerat. Sed alter alteri dabat, quod ei ad raenfuram deerat, 
ut nemo plus quam Gomerem pro fua portione acciperet. 
De iflis Judaeorum ineptiis videri poteft Buxtorfiui in Dif« 
fert. de Manna, Cap. lY. 



CAPUT XVI 285 

lent , torrerent ; qtiod coquere, coqtierent; quiE fu". 
pereffent, fervarent in braftinUm.-- 24. Cum igitut 
ex prascepto Mofis partem' reHquiffent in fequentem^ 
diem, non foetuit , neque vermeS'in ea nati funt. 
25. Hanc hodie edite, inquit Mofes;, liic enim.dies 
fabbatum eft Joveg facrum , quo illud non in agro^ 
invenietis, 26- Se?: diebus coUigere debetis , fepti- 
mo autem, quod eft fabbatum, non exiftet. 27. Et 
cum tamen quidam de populo illo die exiiffent, ni- 
hil invenerunt. 28. Hos propterea Ivlbfes juffu Dei 
his verbis redarguit : quo usque recufabitis ]egibus 
et praeceptis meis obedire? 29. Jova fabbatum inai 
ftituit , propterea fexto die victum bidui vobis pr£e- ' 
bet. Maneto quisque domi , nec egrediatur die fe-. 
ptimo. -30. Igitur feriati funt eo 'die. 31. Vocarunt 
vero Ifraelitee cibum illum Mannam. . Similis erat 
femini Coriandri, colore albo, guftu autem placen-. 
t£e ex melle. 32. Tum quoque Mofes dixit: jovam 
velle, ut Gomer hoc c/^o impleretur, et ad pofteros 
confervaretur, ut viderent, qiio cibo eos aluiffet in 
deferto eduftos ex Aegypto. 33. Atque propterea 
Aaron mandavit, ut vafi Gomerem mannae immit- 
teret, idque in adyto reponeret O in pofterorum 

m^mo- 

») hebr. coram ^o^a depone, h. e. in adyto. Sic enim in fe- 
qu^mi verfttexplicamr per Dn? ^* «• ^ica» in qua ta- 

bute 



^86 EXODUS 

memoriam. 34.-lgi^ut Aarotife.cit, qtiemadmodum 
Mofes juflefat, atque hujusmodi vafculum iiiarca fa- 
cra repofuiti 3 $.' :Ha(f Manilk vefcebatitur Ifra.elitgB, 
per quadraginta aniiosj donec iii .terfam habitatanli 
ad terminos Canan&aE! ^erV-eiierUnt. Gomer deGima 
pars eil Ephse. 

C A P u;f XVII 

Mofes populo oh (tqua viopinm niteHaiiH ex petra aquam 
eliciti yojua cufti Afiiatekitis feUciter pugnat^ 
Mdfis predbUs adjutui. 



E 



1, EiX defefto Siiii ficuti jova jiiffef at, Ifraelit^ pro- 
feQi-caftra pofuerunt in Ilephidiffi* Hic aqtia eis 
defecit. i2. Pf opterea rixabantuf ■ cum Mofe aquam . 
ab eo flagitantesi Mofes eo§ admontiitj ne fecum; 
cotitendereht i iiec Joyam ten.tarent 3. Sed. cum. 
fiti labof af ent 5 Mofen incufabant, quod eos exAe-. 
gypto eduxiHfet ^ jam fibi) liberis fuis et pecori fiti 
effe pefeundum. 4. Tijm Mofes jovam pfecatus-y 
quid faGiam huic populo , inquit , parum abeft quin 

ffie^ 

buk legis repofit^ ei-ant. Ceteitim facile mt^lligituj:, 
Mofen hoc loco tempoiis Oidinetn non feivafe* TiinC 
enim nondum neque tentorium , neque atca fuit/ Sed 
coroplef^itui' Mofes hoc loco Omniflj -quede Mafiba tne- 
morii fpiodere voluit 1 uti fupra fedt in hiftoria de figrtd 
pafchali. Cdp. XII, tj. 



CAPUT XVII 28? 

fae lapident. 5. Cui Jova, antecede popuiiinl af- 

fumtis quibusdam de principibus, et baculum, qlid 

^^ilum. percuffifti, manu feras. 6. Ego flabo in 

confpeftu tuo in petra irt Horebo , et ex percuira 

a te petra manabit aqua ad populi potionem.' 

Mofes igitur fecit id quod Jova jufferat' praefenti- 

bus Ifraelitarum principibus. 7. Locum vero iflum 

vocavit lylafJCam et Meribam^ prbpter iftam Ifrae- 

litarum altef catipnem , et quod de JoV£e intei* eo§ 

prsfentia dubitarant. — ■ B-. Ibi quoque Amaleki- 

t6e aggrefli funt Ifrafelitas. 9. Sed Mofes juffit Jo- 

fuam deleftum inf^ituere virorum fortijfmorum' -et' 

prselium committere Amalekitis, fe poilridie in Ver- 

tice coUis adeffe, et baculum illum divinUm manu 

tenerevelle. 16. Jofua igitur, quemadmodum jufTus 

erat a Mofe , prEelium Amalekitis eommifit. Mofes, 

Aaron et Chur verticetti cDllis afcenderant. jj. i\^i 

quando Mofes manus attollebat) vincebant Ifraeli- 

ts, etquandoeas femittebat} Amalekif^. ts. Sed 

cum ei moleflum effet, manus hac fatione ereftas ha-- 

bere, lapidem ei fuppofuerUnt, in quo federet. Aa- 

ronvero et ChUf ^ altef ab hac^ alter ab altera parte 

fuilentarunt manus ejus , qua fic immotse usque ad 

occafum folis manfefUnt. ' t^. Jofua vero Amaleki- 

tas debellavit. 14. TuflC Jova jtiffit, titMofes hoc. 

Ja pefpetuam rei memoriam literis mandaret, Jofuae 

"Vero 



/ 



288 : Exopus 

vero diceret, fe Amalekitas penitus- efife. extirpatu- 
rum. .15. Deinde Mofes aram exftruxit, quam Jo- 
va vexillum meum vocavit. 16. Dixit enim : quia 
ma.nus Cfcil- Amalekitarum) contra thronum Jovse «} 
fublatas fuerunt, bellum contra Amjalekitas perpe- 
tuum efle debet. , , - . 

c A p UT xyiir 

yethro focer Mojis eum cum duohus ejus filiis et uxore 



J. J 



invijtt, De judicibus populo praficiendis conjtlium 
dat^ quod etiam iUe exfequitun 

ethro autem facerdos Midianiticus Mofis focer 

cum 



d) Verba textus Jt]'» D3~"^i? '^^'"''D perquam obfcura funt. 
Codex Sam. pro XV OD ^^'S^'^ NDD. Sed hsc le£lio ni- 
hil lucis afFert. Ol habeni: or/ sv%ttgi x^vcpKicf jro'k!,us7 Kigios 
iK^ Kf^<*KiK, quafi iegiffent : nin"' Dnbl IT^IDD l''^. 
VulgatUS : quia manus folii Domi^U et bellum Dotnini erit 
contra Amalek^ omiiro 7^. Syius : eccemattus contra fedefii, 

Beilum Dominl in AtnaJek etc. omiiTo |?T». Miffis alioruni 

explicadonibus C/erzci placet : quia manus ejus fc. Amalek 
fuit contra thronum Dei. — Thronus Dei erat tunc 
apud Ifraelitas , qubrum rex erat. Iditm CUricus non con- 
temnendam conje:£luram affert: pro DD iegi poffe: ^3 ut 

ad nomen altari impodtum Mofes reipiciat, quod pleruni' 
que facere folent, qui rei ciiipiam nomeh dederunt," urf 
ex aliis exempiis conflat, v. c. Genef 16, 13, 



CAPUT XVIII 

ciim mi^W^t^ q.u«- peus pf G Mofe et pr5 Ifrasl^ 
Mui populo feeiflet)/quomodo nefflpe feUm fex Aegy^* 
pto eduxiflet^ »2* vemt euffi ^ipporav MofiS eonju=^ 
ge y qu^m temifetat ^ 3. et duobus ejus iliiis ^ quo- 
3;um alterum OetTchofflUffl vocarat^ quDd peregrihus 
effet ifl tefta aliefta^ 4. altetum EUefefUffiv (quod 
peus paitfius ei auxiiio fuiiTet et libefafiet eum a gla* 
4io Phafaoftis} i 5^ venitj inquaffii cUffi his ad 
Mdfen in defeftum ^ ubi eallra pofaefant pf ope ffiDaa 
tem Dei. - 6» Cumque eum de adventu fuo eertio* 
fem feciffet^ '7. MofeS ei obviam ivit, iubmitfe fa* 
lutavit et ofcuio excepit^ Deinde cUffi fefe mutuo 
de valetudine effent pefcontatij tabernaeulum Intfa* 
funt. 8- Hie Mofes focefo fuo nafravit, quas Jova 
Pharaoni et Aegyptiis IffaelitafUffl eaufa feeiffet^ 
moieiHas quas in itinefe fuftinuiffent et quofflodd a 
Jova effent fervati» 9. jethfo autem de his tantis 
J0V8& benelieiis in populum iffaelitiGum gavifus efts 
15. et dixitt laudetut Jova-, qui vos ab Aegyptiis et 
Phafaone iibefaviti^. it» Jaffi quideffi eeftifliffie. fum 
perfuafuSi Jovaffl omnibus diis elfe ffiajofem. Nafii 
in eo ipfoj in quo illi Ifraelitas longe fupefabant> 
^iagftum fefe exhibuit. s) is. Deiflde guoque Je* 

thro, 



ft) Vetbatexms Dn^b^? 'i'^? "Iti^K* '^T^^ ^3 ^feviter Ms. 
fufltj ad qu^ neceflario qusB^am ii?m fup^lenda» Equi» 

T ' dem 



290 EXODUS -^ 

thro, Mofis focer, liolocaiLifta etalia facrificiaDed ob- 
tiilit, et Aaron, nec non feniores populi ifraelitici, 
eptilis facriiicalibus interfuenint. 13. Poflridie Mo- 
fes fedit ad jus dicendum populo, qui prdpterea ei 
a maneusquead vefperam adllabat. 14. Quod cum 
focer Mofis videret, interrogavit eum, quid ageret 
cum popiilo? cur folus federet et populus eum toto 
die circumfiileret. 15. Refpondit Mofes focero fuo: 
populum ad fe venire, ut Deum confuleret.' 16. Sl 
caufam liabent, eam ad me deferunt 5: quam deinde 
ex legibus et ftatutis Dei decido. 17. Ad lisec ille, 
ndn poffurh probare, inquit, quoti facis. ig. Fati- 
gas cum te ipfum, tum populum. Hic modus jiiclicU 
ferendi difficilior eft, quam ut eum folus fuftinero 
poffis. 19. Audi me, confiliuin tibi dabo : et Deus 
tibi favebit. Sis tu interpres populi apud Deum, 
defer eorum caufas ad Deum. 20. ^xplica eis fta- 
tuta et leges, doce eos quid agere, quomodo fe ge- 
rere debeant. 21. Pr^terea vero elige tibi ex uni- 
verfo populo viros prudentes, religiofos, fideles, 
avariticB inimicos, lios conftitue principes fifigularuni 
divijionum^ millenarum, centenarum, quinquagena- 
rum et denarum. ' 22.' Hi 'jus dicant populo. Pves 
graviores ad te deferant, leviores vero ipfi. decidant. 

.....^ .., , ,.'.'Sic 

dem bll^ aut b^lJin ex antecedentibus repetb et fub 
ly^ equitatum intelligo , quo Aegyptii inprimis vdebanU 



CAPUT XVIII 291 

^lc te fublevabunt et tecum oims fuftinebunt. 23. 
Si hoc feceris, tutti Deus tibi mandata fua dare po- 
tefl, tum tu eif ei^eqitendis par eris : et populus quo- 
que falvus et incolumis ad locum fuum perveniet. 
24. Mofes obtemperavit focero fuo, fecitque quod 
dixerat. 25. Elegit viros prudentes ex omnibus 
tribtibiis Ifraeliticis , quos principes populi cohllituit: 
alios quidem quimille, alios qui centum, alios qui 
quinquaginta, alios tandem qui decem de plebe^ homi- 
mbm prseffent. 26. Hi perpetui debebant effe po- 
puli judices. Res difficiliores deferrent ad Mofen, 
leviores ipfi. componerent. 27. Quo facto dimifit 
Mofes focerum fuum, qui in patriam fuam rediit, 

CAPUT XIX 

Cim popuIuT ad mofuetn Sinai veiiiffet , Mofe interntmcio 

rogatur, num J-ova legihus parcre velit?' Quod cum prom 

miJPffet, jubetur fef; lufirare ad tertium diem ex Jova ipfo 

has leges auditurus, Tertio die defcendit Jova ctm injtgni 

' majeftate in montem, nd qiiem populo propius accedere inter-m 

dicitur. Mofes ta?ttum et Aaron jubentur 

inontem ofcendere. 



I. -».nitio menfis tertii, ex quo Ifraelitse Aegypto e- 
grelTi erant, venerunt in defertum Sinai. 2. Etenim 
e Repliidim profefti illud defertum. ingreffi funt, et 
caftra e regione montis pofuerunt. 3. Hic Mofes 
niontem afcendit ad Deum, qui ex monte cum eo 

T 2 , • liunc 



292 EXODUS 

liunc in modum eft lociitlist hfee dicito pofleris Ja-, 
cobi, hac rentmtiabis llraelitisi 4. Vos vidiftis quee 
Aegyptiis fecerims et qliomodo vos geflarim qnafi in. 
alis aquilinisi et jam qiiidem, ad tocunt mihi facrum d) 
perduxi. 5. Qtiodfi mihi obtemperaveritis ,et foe- 
dus meum confer^^-averitis ^ traGabo 'Vos ut popu- 
lum pree omnibus aliis (^nam meus eH totus terra- 
rum orbis) mihi peculiarem in modum pfoprium. 
6. Vos regnum conftituetis , cujus fubditi facerdo- 
tum jui-a habeant, populus eritis fan£tus. Hac di- 
cere debes Ifraelitis. 7. Mofes igitur convqcatis 
populi fenioribus renUficiavit omnia, qus Jova pra- 
ceperat. 8- Illi vero una voce promiferunt fe fa- 
cluros effe omnia, qu^ JoVa juberet. Tum Mofes 
hanc populi fententiam ad Jovaffl retiilit* 9. Qui 
deinde ei ulterius indicavit, YeWe fe ad eum in 
denfa nube venire, ut populus audiret quando cum 
eo coUoqueretur, et deinceps fempe]* ei iidem habe- 
f et. Cum igitui' Mofes ad Jovam retuliffet qu« 
populus dixiffet, to. hic juiiit Mofeft- prEBcipere 
popuio, ut fefe in hunc et fequentem diem luflra^ 
ret et vefles lavaret, 11. et fic in tertium dieffi pa* 
rati effent. Nam hoc tertio die velle fe vidente 
univerfo populo in montem Sinai defcendere. i2* 
Populo vero cancellos faceret circuin moittem^ et fe- 

vere 

o) \n xsxva efi.' ad me. 



CAPUT XIX 293 

vere interdiceret , ne quis mQjitem afcenderet, aiU 
ejus extrenium attingeret; qui hoc fecerit, fupplicio 
'e({e afficiendnm, 13, Nec- tanien ejusmodi trans- 
grefforem manu effe tangendum, ^) fed lapidibus 
obruendum, aut teljs cQnfodiendum; five animal, five 
homo fuerit, fupplicio afficeretur, Sed quando fo» 
nus audiretur, quidam O montem afcenderent- ■— 
14. Cum igitur Mofes de monte defcendiffet, edi-* 
xit ut populu? fefe lullraret et veiles lavaret, 15. 
et fic inft;rucii effeiit ad diem tertium , abilinerent 
etiam fe a mulieribus, 16, Tertio igitur die fum- 
•mo mane towtrua et fulgura. extiterunt, Denfa 
nubes in montem fefe demifit, et fonus tub£e velie- 
mentiffimu? audiebatur, Qua de re totus populus 
m "caftris contremifcebat. 17, Tum Mofes: popu- 
lum e caftris DeQ Qbviam. eduxit et ad radicem 
montis collQeavit, ig. Mon.s. vero ille Sinai totus 
fumabat, quoniani Jova in eum in igne d,efcenderat, 
Fumum inftar fornagis avdentis, emittebat, et vehe- 
menter contremifcebat. 19. IUe vero tuba; fonus" - 
continuo ~et vehemeriter audiebatur, Mofes loque-. 
batur, etDeus ei per toriitrua refpondebat. 20, Cum 

igitur- 

^^) fc. ut vi a^hibita ejiceretuv e cancellis. 
nSSn fortafle principes populij aut quidam %"&. iis tan- 
quain. iegati populi. cf, Cap. 24, i. feqq, 

T 3 



294 EXODUS 

igitur Jova in fummuni montis Sinai verticem cfe- 
fcendififet,, Mofen eodem evocayit. Qui ciim afcen- 
ciifCetj 21. juffit Jova ut iterum defcendefet et 
pQpula injungeret, ne,faciQs cancellQs perrumperet 
ad Jovam propius vifendum et hinc magna clade 
afficeretur^ 22. utque facerdotes Jovam acceffuri 
luftrati ejQTent y ne eos profterneret. 23. Refpondit 
Mofes Jovffi; non poteft populus montem Sinai 
afcendere. Juffiili enim cancellis eum cingere et fie 
eum feparari. 24. Sed Jova iteriim eum juffit de- 
fcendere et cum Aarone redire. Populum vero et 
facerdotes moneret, ne terminos transgrederentur^ 
quo minus a Jova profligarentur. '25.. Mofes igitur 
defcendit ad populum,, eique omnia renunciavit. 

. CAPVT XX 

Decem pracepta Dens ipfe ex jnome Simi ad populmi el(^ 
quitur. Qui valde perterrims Mofen legum diimmrim iH' 
lerpretem JtH expetit. Adduntur leges nonuulla da 
ara exfiruejida^ ^ 



T 

1. JL l 



um Deus haec prEecepta liune in modum tCt 
eloGUtus: 2. Ego Jova fum Deus tuus, qui te ex 
e^rgaftulo eduxi. 3. Ne alios Deos praBter me eo- 
las. _ 4. Ne facias tibi fculptam imaginem, aut fi- 
mulacrum ullius rei, five fit in ccelo , five in terra» 
five in aqua, fub terra. 5. Non ea adores, neque 

colss. 



CAPU^ XX 295 

colas. ..Egp. emm fum Jova Deus tuiis, Deus focii 
jjBpatiens, qui p.ar?nt]iim..?.ijlpam ejiani, inUberis^-inei- 
oforibus ad tertiam et,qiaarj:am usque;- generationem 
punit. 6. Benimum yeto, me prab.eo mei amantibus 
et pr^.cepta mea,ferv.antibjiSrad njijlelimam usque ilir- 
pem. 7. Ne enuncies nomen Jovse.Dei tui in mendapii. 
affeverationem.: . Namnpn impuni.t_uni Jmet. effe|ova^ 
eum, qui hoc fecerit. 8. Memor. fis fabb^ati, ut .fa^.^le 
fllud: peragas. .; 9.' Per fex dies lab^o^fes^.^jet, negotia 
tua cures... 10. Septimo .autem-.^die fabbatum eft 
TovsB Dei ,tui, quo ab omni labore,;debes abftinere^ 

•'. :'- ■..-■ j.iri'-- -^ ■.... ■■;;;.: ;■ . .-: ^ -" , ^.'- 

neque folum tu, fed etiain^iilius tuus ,et filia- fe.":: 
vus,.ancilla, jumentum t-uum,, et:p§r,^gri^us, qui ■o,p\).-i 
te comjnpratur. ,11. .,E,tenim fe^f-.diebiis- JoVa. iedX 
coelum ,et terram ,, • marjPr Qt;:<qil.a2 4n xeo ; funt., et-: ie-. 
riatus' .left die ■ feptimo.5n.pmpterea ' Jpva- hunc dlent 
fauftum r;effe, vult ; et.:,faQrum. . C 1 2» , Honora patrem- 
tiium -et matrem' tuarn^-iUit,'(liuivivas in terra, quam 
Jova D.eus; tuus tibi dat. 13. iNe csBdem committask 
Ne- adulteres. 'ISJ.e; fiir.erisv.: : Ne ; falfum-teftimoniunt 
perliibeas in alterunr. 14. Alterius,:dQmum. n© con^ 
cupifcas. Neque uxorem alterius, neque fervum et 
ancillam, aut bovem, aut afmum, nee quiequam. 
quod eft alterius, concupifcas. — 15. ITniverfus 
autem populus videbat et audiebat tonitrua et ful- 
gura et iTonum tuW et montem. fumantem; hinc 

< ■; .•■ -V, . :^ 

, T 4 per- 



nS 



296 EX^W: 

Mofen rQgantes, •ut; hiQ ctjwi 'eisloqiieretyr, velle fe 
©bedlre, nQn- Deus, m niQrei^^ntttr, 17, ilefpQndit 
eis Mofes ;■ 'ie timeatls ^ %ftiti id^Q-^ftorm^im obe-- 
^ientiam veftfarni Venlt 0eus| yt eum feniper reve^ 
ibamini et a peccandQ abilerreamlni,' ig, Attamen 
^opyjys procu.rfuMitit,' ''MQfer verQ" aQe,fe;i!i't, a^ 
^§nfam 'caHjinem, in ^m i)etis. erat; 19, QuiQnm 
eo hmQ hx ^'Itfo dum eft Iq cutus ; Sic iifcer e d['ebes 
3liaelitis;''^Q§ viiiiflis me § QcelQ ad VQS''eifo locu, 
tnm,. 20, !N^"'igitur- faciatis Oeos argbriteQ.? et au^ 
ieos, quQs prjeJtef me Qoiatis, 21, Arcim' cefpiticiT 
to paretis, in qi^a hQi^caufta et eucharifiiea facri- 

iicia ©3? peQore'''aut armento ' mihi oferatis, In 
qmnibu.s Idcis^' qttm. QTiJt#n^lii exhlb^ndo "deftinabo^ 
preces iiivQcantitim ei^audl^mc rei me eis b^nijgnum 
pr^bebo, 2 2; ■ Quo^fi- ara;m lap.i(^0am e^iftriiitis, nQn 
hQQ fiat Qt Japldibus ' quMratis.j ' INam f erfamento 
a(ihibitQ eam prQfanaretis, 23, Ivf eque. in ' fcala a- 
fcendati? aram mihi facram^ ne partes QOrpQris ve- 
lendfe retegantur. 



CAPUT 



■■ :- •' •, ;C A f XJ T xxi 

- Legii cmUs vari(^\ de fervis vianuniittendis. ^ d^ bamicMio^ 
- dQ ver^mbas: iibera l;^inini aut ferva iiifiiiiis^de IfOV^ :' 
. . -ptMlcQi di pecud.e if^ favq^nk .. r.':" 

incidevte^ . ') • ' 



E 



I. JL.reeterea. has legf § e|s debes prQm^lgare,. 5, St 
qiiiiS emerit ferviim hetir^eiiiiii fes; aniiQS ferviat, fe^ 
ptiiriQ ^nn.Q grg^tjsi tna,Jiii.niittatUr, 5,, . %x c^lebs y^^ 
nit^. Qas.lebs ^tia^i ma^nuipitten^usi^ ^ll; f^n cia^ 

ritus, uxor una^ cum eQ dimittendaL eft^ 4. Si 

- ■ ' '. r - . ■ , 

^omiiius -ei liXQrem ded.erit, es; qua fiHos, aut iilia? 
pfOQrea,Y~&riti, UT^or et liberi ejus. ina,nent «Jomino» 
Jpfe f61u§ manumittatitir. 5, QiiQdfi hujusaiadi fer-. 
vus jiropter am.oreiii'.§rga dominUm fuum^, aut ergOi 
USkOrem et liberQS^; non YUlt manumitti: 6,, addu-. 
<:at ^uiti dQmi^us ej\is Hd magi%aturn,, ei(^ue janu?B; 
4ut ' pQili admQtQ fub;ula aui^em, perfQret^ et fic 
jriane:^t ejus. fervits,^ quam,di\i YiYlt.. 7. S4 quis, j&lian\ 
fuatiii. Yendid§rit {n f^rYitut^m, ea nou debet ina~- 
pmoitti^;) MlX fe^Yi^ . 8^ .iSi di^Hcu^rit dpniinp, fuo,, 

]p. U,p.i57i. ohfeyvat, han.Q legein ppjO; qijadragin.ta, a.n.no§, 
wirigatam ^fre, ^.t an,cUUs^ ^eiR jui^ qu.oi %vi hshtlisn^ 
qonceflgmv cf^ Beu.t. i5j. x?.. 

Ts. 



298 JEXODUS ; 

qui eam fibi O defponfavit, curet eam redimendam, 
Non Jjatet potellatem vendendi eam genti;,peregri- 
nee, .quoniam fidem datam ei fefellit, 9 . Sl filio fuo 
eam deflinarit, ebdem jure cum-iea agat, quo 
cum filia. 10. Si aliam ei duxerit,, victum, ve- 
ilitum et congreffum maritalem minuere nondebet. 
II. Si lisBc tria ei non prEeftiterit, gratis, pretio non 
foluto manumitti debet. — is.Qui alium percuf- 
ferit. ut moriatur, fupplicio eft: afSciendus. ' " i 3. Qu! 
vero alterius fanguinem non fitierit, r) fed cafu eum 

occi- 

h) In textu hebraeo eft varia leSio a Maforethis qTidque pbfer- 
vata, Ex kaione marginali legendum efl; p\'°\\)*>- iy^0H 

ex textuali vei-o |^1t?'' J^7 "Ijt^j^.i Codex Sam. Aqmla, 

• • - 

Theodotion, Syrus et Arabs Erpenii textualem legerunt. 
Marginalem yero. ol 0, Vulgatus, Orikelosjet Arabf in Po- 
lyglottis, qus etiam praferencja yidetur propter uUima ver- 
ba ^^ lljliin ^«''^ fidem datam ei faUit ; igitur promi- 
ferat ei matrimonium. 
e) Verbum mi* idem vulgo effe piitatur cum T)i^ vemri, 
ivjtdiari, neque diflentiunt h. t Syriis, Onkelos, et Viil- 
gatus. Sed in dubsmn i^ocavit illam fignificationem 6c^«/- 
tett^us de defe£libus p. 89« §• 99' et Arab. \^^ conferri 
vult, quod' de Va^/j;me ^rri proprie.:dicitur et deinde ad 
anvnum vmligmm transferatur. - Sed 111. Michaelis m Syn- 
tagmate Commentt. P. I. p. 50. /idem quidera verbum, fed 
€K slia ejus fignificationej ntta^^ Jtmndiy confeit, fubllan- 

tivb 



CAPUT- XXI 299 

occidejit^ indicahQ tibi locum guo Gonfugiat cD. 
14. At qui de induftria dolofe alium interfeceritj 
is vel ab ara mea ad fupplicium. traliatur. 15,. (Juj 
patrem aut matrem percufferit, moriatur. 1.6, Qui 
furatus fuerit hominem , five vendiderit eum , five 
apud ipfum inveniatur, capiti? poenam luat. 17. 
Qui patri aut matri ' maledixerit, moriatur. ig. 
•Si' quis alterum 'orta contentione lapide aut pii^ 
gn'o percufferit, nec tamen ille mortuus fuefit, fed 
tantum in le£to'decubuerit, 19, li furrexefit et 
baculo innixus foras prodierit , percuffor fii im- 
puriis , tantum cubatum et medicationem alteri 
prajftet. 20. Si quis fervum fuum, aut ancillam ba- 
tiilo pef cufferit , ' tit in ipfa caftigatione mofiatur, 
poenam luat. 'Si. Sed li unum aut 'alterum diem 
fuperltes fuerit, non poenam dabit, nam fua pecu- 
nia eum fibi acquifivit. 22., Si qui pugnis inter fe 
contendant et vulrieraverint mulierem gravidam, ut 
lisBc abortiat, nec aliud damnum infeqiiatur, mulftam 
folvant ad geftimationem mariti mulieris coram arbi- 

tris 

tivo nempe fa7!guis fubintelleclo. Quam fignificatioh&m 
prarferendam puto, quoniam ilhm rubiginis notionetn t«Aj<5 
liabec tertia radicali bamxata, cum qua igituv noftrum ter* 
tiae He quiefcentis minus accurate confertur. 
d) De uibibus afyli fpecialiores leges funt Num. jj, 6. Devt. 
1^,6, 



trjs conftitvitis, s?^,Sin d^ninyrn almi eyeherit, red- 
^ant yitanipro. yita, 24, Oculun:i pro ociilo, den- 
tein pro dente, maniini pro niann, pedenri pro"pede. 
'35> Aduftionem prct aciiiftiQne, yiilnus pro.vulnere, 
IxyQreiii pro livor^, 26, Sj quis fervi fuj ant an- 
Qil|se oculuni percufrerit, eym.qUQ,,l^fbrit, inanmnitti 
debet pro QQuIo, 27, Item fi ^\iis fervl aut ancillfiB 
4entem decufferit- , pro dent^ rnannmltti debet. 
?.§-.. Si-bQ§ Qornu ^f^rierit yirura aut fQeminam et 
mors infequatur , bo§ lapidetur,. neQ de carne ejus 
eijatur, dQminus. autem. boyis fit impunis, .29. Quodfi 
b.os,- a,ntea, petulcus .fuerit, idque dotuinQ indigatum 
fuerit,, nec tan;\en Quftadierit,, fi yirum aut fQeminam 
interfecerit, ]3.qs iapiail)us; o.bruatur et clQminus ejus 
quoque mQriatur. ^q. Si mu.lfta ei iiripo.natur, fQl- 
yat.eani prQ redimend^. yitaj quantacunque fuerit. 
31. Si. -filiuni:^ aut iili^m ferierit, ex, eodem jur.Q aga- 
tur, 32, Si feryum ferierjt, aut anQiUa.m, foivantur 
^omino triginta flcli et bos l^.pidetur, 33, Si quis. 
foyeam yel aperuerit, yel effoderit,^ n§que eam. ob^ 
texerit, §t eq deqiderit t>Qs aut afi.nus^ 34. qui fo-. 
Y§am. fecerit, pretium folv^t d.Qmino ocelfi animarisj 
Ipfum. yer-Q aniiiial, quod periit, fibi; liabeat.; 35. Si 
b,os . alicujus ferierit bQyem. alterius, ut m.Qrlatur, 
yendatur bos. yivus et. pretiuni ejus. diyid.atur, 
jjec non b.os rnortuus.. 36.. At f^ notum fue- 

> ■ rit 



CAPUt XXI 301 

rit bovem petulciiftl fefie^ nec domiftiis mm. ctifto* 
dierit , reftituat alitim 5 mottutim verO Ipfe habeat. 
37. Si quis filratus fuerit feovemj aut ovem eUmque 
maaaverit, aUt vendiderit^ quinque boves pro UnO 
reddat et quatuof oyes prO una-. 

CA P U T XXII 

De fure percuJJ^o j damno ilkto , intendiv , dipofitd > mutUK 

t>e idohdatria exjhirpanda j t^i? peregHm henigne babendo-^ 

de fheiiore mn Jeveri exigendo^ de miigijifatu, pri' 

mitiii tt carnihus Vetitis. 

i.i3i fuf in ipfo deMo depfehefifus et pefcuiTus 
fuerit iit moriaturv l^^^^^^ifo^ homicidii reus nDn eft. 
2. Nifi orto jam fble'^ tune c^des ei imputabitUr. 
Poterat enim nus ad folutionem a judice condemna- 
ri; aut fi non haberet quod folvefetj vendi poterat 
in compenfationem rei ablatsB» 3. Si furtum depre- 
henfum fuerit apud eum^ five bos fit, five afmuSj 
aut ovis adhuc vivens^ duplum reddat. — 4. Si 
quis immiffo pecore depaverit agrum, aut vineain 
alterius, damnum compenfet ex optimo fundi fui 
aut vine^. 5. Si ignis ad Ipinas comburendas in- 
cenfus , manipulum , fegetem ,v aut alios agri fru£lus 
confumferit, detrimentum prEeflet, qui incendii illati 
culpam habet. — 6. Si quis apud alterum pecu- 
^iam, aut fupdle£lilem depofuerit> et ex sdibus 

ejus 



302 EXODUS 

ejus furto ablatum fuerit, duplum reddat fuf, fi de« 
prehenfus fuerit. 7, Sin minus, dominus illius dci= 
mus coram magiiiratu jurare debet, fe res alterius non 
intervertiffe. 8-. Omnis dolimali, five defraudationis 
accufatio , live de bove , five de afmo, five de agno, 
five de vefte, five de alia qua re perdita quEeftio fit, ad 
magiflratum deferatur, a quo pars condemnata alte- 
ri parti duplum reddat. — 9. Si quis alterius curaa 
commiferit afmum, aut bovem, aut ovem, aut aliud 
jumentum., idque aut mortuum fuerit, aut lcefnm, aut 
abactum nemine vidente: 10. jusjurandum litem 
dirimat et alter juret,. fe non manum immififfe rebus 
aiterius. In quo et poffeffori ell acquiefcendum, nec 
debitor damnum prceftet. '11. Si furto ei ablatum 
fuerit eXjBedibus fuis, folvat alteri. 12. Si a feris 
anim.alibus difcerptum , probet tellibus allatis. Ra- 
ptum non eft reilituendum. 13. Si quis ab altero 
meicede conduKevit jumentumy idque Isefum aut mr)r- 
tuum fuerit abfente poffefTore, damnum prasftet con- 
ducior. 14, Quodfi adfuit poffeffor, dammlm ei non 
reftituetur. Nam fi mercede conduftum .eil, lissc 
cafum fortuitum comp.enfat. — 15. Si quis virgi- 
nem non defponfatam pellexerit et cum ea concu- 
buerit, dote foluta eam fibi in matrimonium compa- 
ret. i5. Sin pater ejus recufarit eam in matrimO" 
nium dare, folvat eam ,peciinis fummamj qu^ doti 

vir- 



vlrglnis ^qtiipollet. — 17. Saga fuppHcio eCt affi- 
cienda. 18. Qui rem habuerit cum animali, moria- 
^yj. _— 19. Qui alii Deo quam Jovae facrificat, fa- 
cei" efto. — 26. Peregrinum ne affligatis, aut ye- 
xetis. Nam vos quoque peregrini in Aegypto fui- 
ftis. 21. Nullam viduam aut pupillum premito. 
22, Quodfi preiTeritis, ego eorum. clamorem ad me 
fublatumaudiam, 23. et in ira mea vos gladio in- 
terficiam, et fient uxores veftrss viduse et lib eri veilri 
pupilli. ■ — 24. Si pecuniam mutuaveritis alicui de 
populo meo pauperi inter vos : non agetis cum eo 
ut foeneratores, nullam ei ufuram imponetis. 25. Si 
vellem fuperiorem a^ alterius in pignus acceperitis, 
reddere eam debetis ante folis occafum. 26. Etenim 
unum eil tegumentum, quod habet. Quo cbrpus 
operiat, fub quo cubet? Si clamaverit hac de re ad 
me, eum exaudiam, nam benignus fum. 27. Ma- 
giftratui ne maledicito, nec principem populi veftri 
execremini, 28. Decimas et primitias offerre ne tar- 
detis. Primogenitum veftrum filium mihi dare de- 
betis. 29, Idem etiam facietis cum primogenito ar- 

men- 

^) riDb^ et nSttil^ funt fynonyma, Veftis eft faperior, 

fed pannus tantum, cui corpus involvunt, quo pauperes 
inprimis no£lu utuntur pro tegumento. vid. Shaiv Itiner, 
p. 196. Me^a^r defcripuo Ar. p. 64. MtchaeUsin^, M, 

p. m. p. 6j. 



304 ^ EXOpFS, 3 

tfl^iiti et pecoris. Septem dies tnaneat S(>pud ma~ 
treffl, oftavo veiro mihi date illlid debetis» 30* Ho- 
miftes ttiihi confeerati efTe debetis* Igitut vos abs^ 
tinere debfetis a carne rapta in agfOj ad canes eam 
projicite* 

CAPUT xxm 

De detatiomhuf, de humttnititte in jmAndis fititJt^de fei-tit 

feptimi attJii et fepnmi diei, de tribtts fejlii majoribut^ de 

facrifciis ^uadam. BromiJJIo^de felici occupaiiom Camtttea 

fub conditiom obedientia^ ct de delendii 

Cananitii. 



i.l\t3morem falfum ne diviilgetis» nec focietatem 
ineatis ciim injiirro tit teHes fitis in damnum alterius. 
s. Ne fequamini fflultos ad mala patranda. Igitiii', 
in caufa criminaii, cum multi falfo teftantur, vos 
" fion idem facere debetis , ut jiidiciiim falfum fera- 
tuf. 3. Litem pauperis neornetis. — 4. Si vobis 
ocCUrrat bos inimici vellri^ aut afmus errans^ eUfll 
teducetis "illi. 5. Si videritis afmum inimici veftri 
oneri fuo fuccubuifie, et volueritis eum auxllio de-^ 
ftituere, quominus vincula ei relaJcetis, jiavete na Mt 
faciatisi laxate ei vincula cum inimico vefbro d). 6» 

a) In hoc loco perquam difficili di.u ha(i, donec tandetn Ifl* 
ciderem in Sypkens ObferVatt. Mifcell. ad fele£la loca V. T. 
Oeguntur in Sylloge Di^p. S^fmkep^. et Schroederi P« W» 



. CAPUT XXIII 305 

Tus paiiperis ne pervertatis. 7. Fugite' mendacium. 

Jnfontem et juftum ne interficiatis, ego enim inju- 
itum "non abfolvam. 8 • Munera ne accipiatis :. ex- 
coeca:nt enim videntes et' pervertunt caufam juilo- 
rum. 9. Per^grinum ne pfematis. Noftis enim quo- 
modo affeQi fmt peregrini, cumipfi tales fueritis in 
Aegypto. — - 10. Per fex annos agros veftros con- 
feratis.eorumque percipiatis proventus. 11. Septi- 
mo autem anno fmt vetvafta, et quss protmferint^ 
abfumant populares veftri pauperes, et reliqua fer^ 
jigreftes. Idem etiam facere debetis cum vineis ve- 
Hris et olivetis. ■ — 12. SeSi diebus negotia veilra 

' cura- 

p. Q2J.) qui lucem optatam ex iignificatione verbi 2f]^ 
vincuh laxavit accehdiffe videtur, ex qua notiones ills^i- 
viittendi et relinquendi in L. Hebraea fepius ohvix derivan- 
ds funt. . 7'in vero eft auxilio aliqtiem deflituere; quod 
verbum aclivum de ' voluntate explicandum efle contextus 
docet et cum pr^cedente nX^n conneftendum. Neque 
ellipfis rx cave in breviloquentia legis dura videbitur. U- 
luftris Michaelif elegantem fuper h. 1. attulit conjeftuFam 
in Jure Mof P. I. p. 54, dum ex di£lione proverbiali le- 
gem expUcat, in qua DtJ^ in duplici fenfu diiflum fue- 
lit, primo pro relinquere rem domino fuo, deinde pro 
telinquere eam cum: domino fuo. Sed haud fcio an Vir 
Illuftrisl^fe pratuleric explicationem ex ufu ioquendi pro- 
batam.'" ' ' ' 

tr 



306 EXODUS 

curabitis. Septim^ autem debetis feriari: ut etbow 
ves et afini veftri reqiiiefcant , et fervi et peregri^ 

nirefpirent. 13. Omnia qax vobis praecipio, di- 

ligenter obfervate. Nomina Deorum peregrinorum 
ne commemoretis , neque ore veflro pronuncietis^ 

14. Tribus vicibus mihi in anno-fellum celebretis, 

15. Feftum azymorum, quo per feptem dies pane 
non fermentato vefcemini, quemadmodum vobis pree- 
cepi, difto tempore nempe menfe Abib: ep enim 
Aegypto exiiftis. Neque vacui coram me comparete. 

1 6. Feftum meffis , quo primitias frugum , quibus 
agros confeviftis, ojferatis. Et feftum coUeftionis 
fub iinem anni , ■poftquam fruftus agrorum coUegi- 
ftis. 17. Ter quotannis fiftant fe omnes mares co- 
ram me domino Jova. 18. Ih facrificiis veftris fer- 
mentum ne adhibeatis, neque adipem viftimcB mihi 
ma8:anda£ fervate in diem fequentem. 19. Primitias 
fruftuum prcecocium terraj veftras inferre debetis iri 
aedem Jovse dei veftri. ISIe coquatis hoedum in la- 
£te matris fuge b^. — 20. Mitto ante vos legatum, 

qui 

h) Repetita hac lex legitur infra Cap. 34, 26. et Devt. 14, 21, 
De fenfu ejus et confiUo prolixe egerunt Bochartus in 
Hierot. P. I. Lib. II. Gap. Llf. p. C^^i. et Spencerus dQ le- 
gibus Hebr. rit. Lib. II. Cap. IX. p. 333. fedit. Tubing* 
lUe quidem eorum accedit fententis, qui verba leps in 

ftts 



€APUT XXIII 307 

nui VOS in itinere tueatuf, vosque perducat ad locum, 

a 
fua propria llgnificatione aCcipiunt, ita tameri ut lex ipfa 
tifum quendam tropologicum habeat €t ab omni 1 crudeli- 
tate abliinefe jubeat. Spencerm vero exiftimat fuperilitio- 
nem quafidam gentilem interdici, Nimirum auaores funt 
ipfi Judsd^ ethnicos in iis facds, qux foft me(Iem cele- 
brare folebant-, lioedum in kSe Tnatris coxiffe «t deinde 
sitibus magicis adhibitis afperfiife arboTes , 'agros et hor* 
?os, et credidiife eos hoc modo feTaciores fequenti anno 
ifuturo^ efle. — Tandem III. Micfjaelis alium longe fen- 
fum, et diverfam ab illis hujus kgis rationem indicavit ia 
Jur. Mof. P. IV. p. ^03. nempe interdici Judais aflare car- 
siem butyro adhibito. iLnc miaris boedi ei efi: buX^yrum 
«X lafte paratum, quxKiiam hntymm primicus lac eft. Spe- 
<!iQm v^ro quam Mofes nomifiavit, valeve etiam de genere 
ideoque de lade tlrcca?. Rationem legis efTe politicam: 
cavere ■nempe voluifle legisiatorem , ne IfrSeHts unquam 
In Aegyptura reverterentur^ prudentia: igttur fuiiFe legis>- 
latorix popiaium airuefieri ufui olei , cujus PalsEftina erat 
feracifiSma , qud vero Aegyptus carebat. -^ Agnoico in- 
ngnera Viri iUuftvis revnm civilium pexitiam. Sed mirot. 
Mofen, qui alias in iegibus ferendis ea perfpicuitate utimr, 
quam fapiens legislatoi* femper foist adhibere, iegem ex 
fententia MichaeUi graviflimam verbis adeo obicuris con- 
cepiiTe. — ^ Ego quidem fateor, me aiTeniii-i S^encero, quo 
niam parum probabile videtur, fuiife qui hoc cibo dele» 
flarentur, cujus apparatus vix poteii intelligi ut appetitum 
excitet. cf. Clericus ad h» K ; qui ex antiquitatibus grcEcis 
lyam fuperftiuonem ilittilravit. 

U 2 



5og EXODUS 

a me deftinatum. 21. Hunc revereammi, huic 
obtemperetis-, hiinc ne irritetis. Non ignofcet pec- 
catis veflris. Idefn eft qui ego. 22.-Quodli 
ei morem gefferitis , et feceritis quae juffero , ego 
quoque inimicus ero inimici^ veftris et adverfa- 
bor adverfariis veilris. 23. Igitur vos praece- 
det legatus meus , qui vos ducet ad Amoritas, 
ChittaBOS, Pherefitas, Cananseos, Chiwseos et Jebu- 
fitas, quos ego exfcindam. 24. Horum vero Deos 



ne 



c) Hic locus infignis eft, ex quo, uti mihi quidem videtur, 
plane apparet, legatuni, five angelum Dei, quem ut ducem 
populi Deus prbmittit, angelum effe increatum, non crea- 

• tum, muUo minus Mofen, aut Jofuam. Nam primo ver- 
ba: noit ignofcet -peccatis tuis^ angelo creato, aut homini 
non conveniunt, deinde qua fequuntur: fiomen meum in 
€0 efi, non poffunt explicari: aget nomine meo f. ex 
mandato, aut poteftate a ine accepta, tunc enim aliud 
verbum eflet adhibitum, Hit^l?"* aut HDT aut fimile: tan- 
dem ex coliatione noftri loci cum Cap. 32, J4. clare hoc 
intelligltur. Ibi enim Deus, poputo propter idplolatriani 
i).ams, negat fe amplius ducem populi futurum effe, fed 
angelum qui populum ducatj fed populus er Mofes hoc 
omni modo deprecantur. Igitur hic angelus ab ilio, de 
quo in noftro loco fermo eft, longe diverfus fuit. Idem 
eft qui Mofi apparuit Cap. 3, 2. et ibi quoque ita agit et; 
loquitur, ut ipfe Deus, 



CAPUT XXIII 509 

fie adoretis ant cojatis, neque mores eorum imite- 
jnini. Sed deflruere et frangere debetis eorum ima- 
gines. 25. Me tantum Jovam Deum veftr^m cole- 
tis, et fic curabo ut cibo et potu abundetis, morbos, 
quoque a vobis depellam. 26. NuUa erit inter v.os, 
quEB abortiat aut fterilis fit. Numeriim annorum 
veftrorum compXebo. 27. Mei terrorem vobis pra- 
jnittam. Perturbabo omnes gentes ad quas perve- 
nietis, lioftesque veftros vobis necandos tradam. 28. 
Mittam ante vos crabrones d^ qui expellant Chiv- 
v£eos, Cananitas et ChittEeos. 29. Non uno anno 
eos expellam ne terra defolata ferse agreftes nimis 
auftse vos infeflent. '30- PauUatim eos expellam, 
donec foetificetis et terram occupetis. 31. Termi- 
nos vobis conftittii a fmu Arabico usque ad mare 
mediterraneum , atque a deferto usque ad Euphra- 
teni. Quando vobis tradidero Hujus terrse incblas, 
debetis eos ejicere , 32. iiequaquam vero cum eis, 
aut eorum diis foedus inire. 33. Omnino in terra 

veftra 

d) Idem promlttitur Devt. 7, 20. Neque dubltandum eft, 
quin ve vera evenerlt, quanquam in hiftoria terraj expu- 
gnate non claris verbis narratur, Propter quod fcriptu- 
V£ facrs filentium iionnulli interpretes haec verba impro- 
piie de terrore divlnitus immlflb expUcare voluerunt, be- 
ne refutati a Bocharto in Hiercz. II, 4, 13. p. 534. 

" U 3 



3ia EXODUS 

veftra non babitent, ne vo,s ad peccandum fectucaati 
nt eorum deo.S: coia.tis > quQd vobis futuruin effefc 
p.erndciofum* ; . . . 

CAPVT XXI? 

Mojes aDeo e monte dimijfm refirt; dd popuhm TegesTieK 
Quibus cum unantmi confenfu ohedieniiam promitm , Utiris: 
ens configms et- feedus fblemm .ritu adhibitoi nomine Dei ciai^ 
pQpilo pangiti. (^ibus' copfeBis redit ad Detm in 'momem-^ • 
jjp CHJus fafligta Jfraelita fymholmn. vif3>ih prafentit^. 
divijise covfpiciuntK 

M 

j. ivAofen autem Jova jufiit, deinde^ d) cum Aaro-- 
iie,:\Nadabo et Abihu et feptuaginta aliis de magi* 
'ilratu Iftaelitarum afcendere, qui e longinquo J&^ 
vam fbpplices adorarent., 2. Mofi tantum propius 
ad Jovam accedere liceret, itlis vero non, et de 
populo nemini. 3. Cum IVIofes ad popullimr veniffet 
atque ei Gnarraffet omnesleges et flatuta JovcE-,tma vo- 
ce omnes refbonderunt, velle fe facere. omnia, quffl 
Deus dixifiet. 4. Tum Mofes leges illas literis confi- 
gnavit et poilridle mane fub. monte aram exflruxit et 

cip." 

a^ Koc (fw/^i? fupplendum etTe, contextus hiftoriae docef» 
• Cap. 20, 18. clare dickur Mofen acl Deum acce{Iiffe,'a quo 
Isges accepitad populum referendas; qua ferk non inter» 
rupta narraniur usque ad initium hujas capitis. Jam cum 
dimitrereiur.Mores a Deo ad popuIuiHj dkit ei q«id facevs 
deberet, cum iterum afcenderet* 



CAPUT XXIV 311 

clpposduodecimpro numero duodecim tribunm Ifrae- 
Jiticarum. 5. Deinde mifit famulos populi, qui holo- 
caufta offerrent et facrificia euchariftica ex juvencis 
facetent. 6. Ipfe vero dimidium fanguinis in cra- 
teribus excepit, alterum dimidium Iparfit fuper altari.- 
7. Quo fa£to prcelegit audientibus omnibus librum 
illum foederis , atque omnes iterum promiferunt, 
velle fe in omnibus Jovae obtemperare. 8- Tum 
Mofes fanguine illo populum confperfit, et dixitr hie 
cft fanguis, quo effufo foedus fancitur, quod Jova 
x^^obiscum pepigit fuper his legibus. 9. Quibus per- 
aftis Mofes, Aaron, Nadab et Abihu et feptuagin- 
ta de fenioribus populi montem afcenderunt. 10. 
Ibi viderunt Deum Ifraelis, Sub pedibus ejus ap- 
,|)arebat tanquam laterculus Sapphiri et ut ipfum, 
coelum nitens. 11. Sio principes populi Deum vide- 
bant fine vitee fuae periculo ^} et juQunde tempus, 

- ibl 



S) Verha textus ad Hteram fic habent: et ,ad prindpes Jfrae' 
litarum '.lon mijtt ^nannm funm, videruiit Deumf edernnt et 
hiherunt. Quorum vevborum duplex eft explicatio. AUera, 
qu£E eft interpretis Chaldai, phrafin mittere manum ad aH- 
quem intelligit de damno et lafione qu,a aliquis afficitur. 
Jam cum Deus ipfe dicati nemo me videbit et vivety pu- 
tant hoc indicari, feniores Ifraelitarum non laefos, aut ful- 
inin? taSos eife a Dso, quanquam eum videvent, et pro-: 

V 4 ptece& 



312 EXODUS 

ibi tranfigebant., ii2. Tum Joya Mofen' juffit mon-; 
tem afcendere, velle fe ei dare lapideas; tabulas et 
legem et ftatuta, quse confignaffet , iit eB,,-popidum 
doceret. '13. Igitur Mojfes. et Jofua ejus faniulus 
montem Dei confcenderunt , 14. poilquam fenio- 
ribus ilKs pxEeceperant, ut ibi manerent done^ ad eos 
redirent.; habere fe Aaronem" et Hurem,. hos confu- 
leret, qui caufam haberet. 15. Cum Mpfes mon- 
temconfcenderat, hunc nubes. texit, - 16. et manr 
fit fplendor. JovcB in illo Sina monte. per fex dies 
mibe obtgclo. Septimo die Mofes evocatus ad inte- 
riorem nubem. ■ 17. IUe vero Jpvse fplendor in ver- 
tice montis v afpe^lu fimilis erat igni ardenti^ quem 
ct omnes Ifraelitee videbant. . 18: Mofes mediam 
iftam nubem in monte ingreffus manfit-ibi quadra- 
ginta dies totidemque noGes. 

pterea figna quoque laetitiae pvae fe tiilifle, edlfle ibi et bi* 
bifle. Akera explicario eft eorum, qut illam pbrafin de 
majori revelationis gradu aGcipiunt, quo Seniores ininon 
dignati fuerint ficuti Mo fes, et propterea quoque cib'o et 
pom indiguerint, quo Mofes per quadraginta dies potuit 
eatere. Wid. Fagiar in Crit. Angl. 



CAPUT 



CAPUT XXV 313 

-GAPUT XXY - 

■ Deui juhet- Mojen favduarmm Jtbi exjiruere ex donanis 

Jfraelitarum hunc in fifietn collatis. Cujus fancluarii partes ■ 

in exemplari Moji exhibito defcrihumttr. Arcii^Cherubi] 

menfa cum-veEiihas fuis^ pambus et vafis aureis^ can- 

dclabrum cum lucernis fuis. 

I. X um Jova cum Mofe hunc in. modum locutus 
eft: 2. Dic Ifraelitis, ut mihi conferant donaria. 
AW^^omnibus, qui fponte hoc faciant , hgec donaria 
accipietis. 3. Sunt vero fequentia, qua? pro donario 
conferri _debent: aurum, argentum , - sbs. 4. Vihi 
c£Brulea, purpurea, coccinea, byffus, pili caprini, 5. 
pelles arietum rubrae, pelles phocarum et ligna aca^ 
ciee. 6. Oleum candelabro, aromata, et ungiientum 
unftorium et ad fuffimentum odoratum. 7. Ony- 
ches, et gemmse cffilaturae idone£e pro pallio et pe- 
ftorali. 8. "Mihi enim fanftuarium faciant, quo in.- 
ter eos habitem; 9. Idque omne fecundum illud 
exemplar, quod .tibi oftendam cum de ipfo taber- 
naculo, tum de ejus fupelleftile. — 10. Fiat igi- 
tur arca ex Jignis acaciee. Cujus longitudo fit duo- 
rum cubitorum et dimidii, latitudo unius cubiti et 
dimidii,.tantundem ejus altitudo. 11. Hanc auro 
puro intus et extus induces et corona aurea undique 
cinges. 12. Tum fundes quatuor annulos aureos, 
quos quatuor ejiTs angulis in utroque latere binos 

U 5 appH- 



514 EXODUS 

applicabis. 13. Porro veftes ex acacifie llgno facies,, 
quos auro obduSlos 14. immittes in annulos iftos ad 
latera arcse, quorum op© ea portetur. 15. In hii 
annulis veGes illi femper h^reant, nec ex eis extra- 
hantur. 16. In hac arca depones legem quam tibi 
dabo. 17. Tum porro facies operculum ex. auro 
puro, cujus longitudo fit duorum cubitorum et di- 
midii, latitudo fesqui cubitalis. ig. Duos prsBterea 
Cherubos aureos facies. Alterum ab hoc , alterum 
ab altero operculi extremo, quocum opus folidum 
efficiant. 19. Hos igitur Cherubos ex ipfo opercu^ 
lo fabricabis in ejus partibus extremis. 20. Alas 
duas expandant defuper, quibus operculum tegant, 
facie ad fe invicem et in ipfum operculum converfa, 
U.r. Hoc vero arcse fuperimpones, in qua legem, 
quam tibi dabo, depones. 22. Hinc ego tihi com- 
parebo, et de illo operculo inter duos cherubos, qni 
fuper arca legis funt, tecum loquar ea omnia, qu^e 
tibi ad Ifraelitas prEeeipiam. — 23. Preeterea facies 
menfam ex acacise Hgno, longitudine duorum cubi- 
torum, latitudine unius, altitudine unius et diraidii. 
24. Hanc auro puro teges et limbum aureum undique 
ei circumduces, 25. nec non marginem palmarump^c 
ambi.tum. Ille Hmbus a^reus huic margini fit conjun- 
clus. 26. Tum porro quatuor annulos aureos facies, 
eosque ad quatuor angulos quatuor ejus pedum appH' 

cabis. 



CAPUT XXV 315 

caBis. 27. E regione marginis fmt illi annuli, pro rece- 
ptaciUis veftium ad portandam menfam. 28- Quos ve- 
ftes ex acacise ligno fabricatos auro teges, ut eoruni 
ope menfa bajuletur. 29. Facies quoque ejus fcutellas, 
lances, pateras et cyathos, quibus libetur, qucs omnia 
ex auro puro conflabis. 30. Huic menfee impones pa- 
lies miH facros. — 31. Porro facies candelabrum 
ex auro puro, idque folidum/?}; fcapus ejus, cala- 
mus, calices , globuli et flores unum efRciant. 3 2. 
Sex calami exeant ex ejus lateribus , trini ex utro- 
que latere, 33, Singuli c^lami habeant tres calicesi 
ad inftar nuclei amygdalae, globos let flores, atqua 
hunc in modum facies fex illos calamos e candela- 
bro prodeuntes. 34, In ipfo candelabro quatuor 
fmt calices formam nucis amygdalin£e habentes cum. 
globis et floribus, 35. Nempe flnguli globi fub bi-, 
nis calamis prodeant. Tres igitur globi fint fex ca- 
lamis ex ipfo candelabro duftis. 36. Globi et ca-. 
lami e fcapo prodeuntes unum opus folidum ex auro 
puro conrtituant, 37. Infuper facies feptem lucer- 
Jias, qiias ita imppnes, ut verfus partem anteriorem 
luceant,. 38. Forcipes quoque f. emun8oria cum 
"^afculis fiiis ex auro puro iiant. 39. Ad hsec vafa 
omnia- conficienda infumatur talentum auri optimi, 

, '■ 40. Vi- 

«") h. e. non ex |>imibus pambus compofitum, uti mos ex- 

J>Uc2tUl\ 



3i6 EXaDUS 

40. Vide tit omnia ad exemplar fadas, quod tibi 
in monte efl mcmflratum, 

CAPUT XXVI 

laheniaculum cum quatuor fuis Jlragulii. AJJeres conjunBi ad 
- fujlemanda ijla Jlragula, Partes tahernaculi dijiin£la 

fer Jiparia, 



I. JL i 



abernaciilum autem facies ex decem aulseis, 
quse ex byflinis filis retortis cseruleis, coceineis, pur- 
pureis, infertis clierubis opere polymito texantur 
2, Singulorum aulsorum longitudo fit duodetriginta 
cubitorum , iatitudo «ijuatuor. XJnam menfuram 
orania .'habeant, 3. Quina inter fe fmt conjun£la. 

4. Tum facies Ifgulas casruleas in ora primi auleei, 
quod ultimum eft illius commiffuree, et fic facies 
quoque in ora aulsei extremi fecunds? commilTurae. 

5. Quinquaginta ligulse fmt in uno aulaso, et toti- 
dem.in ora alterius, quod eft priori jun£ium, ita • 
ut illae ligula? fibi invicem refpondeant. 6. Porro 
facies quinquaginta uncos aureos, quibus aulaea illa 
conneftas , ut hac ratione unum tabernaculum exi- 
fta't. 7. Tum facies undecim flragulas e pilis ca- 
prinis, quas fuper tabernaculo cxpandas. 3. Singul^ 
ilisB flragulsB Iiabeant trigenos cubitos in longitudi- 
ne, et quinos in latitudine, una eademque menfu- 
xa fit omnium undecim. 9. Quarum ftragularum 

qiiin- 



cApmr XXVI 317 

quinqiie feorfim et fex feoriirti conjunges, fextaftl 
vero in parte anteriori tabernaculi reduplicabis* 
10. In ora utraque harum partium junStarum facies 
quinquaginta ligulaSj. 11. totidemque uncos ^neos, 
quos ligulis illis immittas, et fic tentorium jun8:um 
unum efficiatur. 12. Refiduum vero harum ftragu- 
larum tentorii, nempe dimidium flragulge redundan- 
tis, fit in parte pofleriori tabernaculi, 13. et duo 
cubiti ab utraque parte de ftragularum longitudine 
redundantes ab -Utroque latere tabernaculi fuperfmt 
ad illud tegendum. 14. Tandem tegumentum fu- 
per lioc tabernaculo facies ex pellibus arietum ru- 
bris, et infuper aliud ex pellibus pbocarum. — 15. 
Porro facies afferes pro tabernaculo ex acaciee H- 
gnis, qui erefti ftent* 16- Singiili in longitudinem 
denum cubitorum., in latitudinem fesqui cubitalem. 
17. Singuli duos cardines habeant fibi fflutuo co- 
heerentesj et fic omnes tabernaculi afferes fmt fabri- 
cati. 1 g. Quorum afferum viginti fmt ad partem 
tabernaculi meridianiani. 19. Quibus viginti bafes 
argenteas fubjicies, binas fmgulis afferibus pro duo- 
bus fuis cardinibus. 20. In altera parte taberna- 
culi verfus »feptentrionem etiam fmt viginti afferes 
21. cum quadraginta bafibus argenteis, binee. fmgu- 
^s afferibus fubjiciendse. 22. Pro extrema taber- 
^aculi parte oGcidentali facies fex afferes 23, et 
. prs- 



3l8 EXODUS 

prEBterea duos pro utroque tabernacuH angelo^ 24. 
qui vero fmt gemini cum in imo tum in lummb et 
annulo invicem junfti. Sic ambo illi afferes fmt 
pro ambobus angulis. 25. Sic erunt o£lo kfferes 
et fedecim bafes argentese, bin« fmgulis afferibiis 
fubjiciendee, 26. Prseterea facies repiagula ex aca-» 
cia. Quinque pro afferibus lateris primij 27. et 
totidem pro afferibus lateris fecundi; tanderh etiam 
quinque pro ajOferibus lateris tabernaculi extremi 
occidentalis. 28. Repagulumi medianuni. per me- 
dios ■ afferes trajeftum ab uno extremo ad alte- 
rum usque pertingat. 29. Afferes et repagula aii. 
xo obduces, annulos vero , qui repagula capiantj 
aureos. 30. Sic eriges tabernaculum feciin- 
dum exemplar, quod tibi in monte monftratum 
fuit -r- 31» Porro velum facies ex filis cceruleiy, 
purpureiSj coccineis et byffo retortaj clieruboriim 
figuris opere polymito intertextis, 32. quod adpen- 
des quatuor columnis ex acacis lignis auro obdu- 
Elisj earum uncini aurei fmt, bafes argente^, 33. 
et repones fub illis uncis. \de qiiihus mtea diBmi 
eft verf. ^O Intra illum velo affignatum lociim in- 
feres arcam legis. Sic velum hoc feparet fanSua- 
rium ab adyto fan£liffimo. 34. In hoc operculum 
arcEB legis impones. 35. Menfam vero extra velum 
colloces ad latus tabernaculi feptentrionale et can- 

deJa- 



CAPVT XXVi 319 

^elabrum e regione menfe ad latus meridianum- 
36. Porro facies fiparium ad introitum tabernacull 
ex filis ceerulQis, purpureis, coccineis et byffo re- 
torta, opus phrygionicum. 37. Cui fufperidendo fa- 
cies quinque columnas ex acacice ligno auro obdu- 
ftas. Uncini earum aurei fmt. Bafes vero quin« 
qiie senese. 

C A P U T XXVII 

Ara fdcrificiorumy atriim tentoriij oktm fro 
candehbro. 



K 



£, ll.ram ex lignis acacise quinque cubitos longam 
et totidem latam facies, ut fit forma quadrata; al- 
titudo fit trium, cubitorum. 2. Eminentias a^ fa- 

cies 

fl) Hebraice Hlilp <^ornua vocantur. Quam vocem Spen» 
cerus^ Witfius^ Clericus^ alii, proprie accipientes in anguHs 
altaris xevera cornuum figuras extitifle volunt. Ab liis in 
alia- omnia abit III. Michaelis^ qui hsc nii"lp cum an- 
gtilis idem prorfus fuifle arbitratur. Quod miror a Viro 
Eruditiflimo cum gravi adeo infcitis reprehenfione alteriua 
fententiae defendi, cum clare admodum hi ab illis diflin- 
guantur l^p*^:) J^n"!?? Sj^ VnTiD tVfS^}; facies cornua 
'jus in quatuor ejus angulis, —* Sed hsec verba ultiraa 
omittit Vir Celeb. in verfione fua, quae habet: Seine vier 
Ecken foUen mit ihni in eins gearbeitet und nicht von 

ihi» 



320 EXODUS 

cies ad quatuor ejus angulas. QtL^ eminehtiee e^ 
folido faftge fint. Ipfa vero ara £ere te£la. 3. Ol- 
laeejus ad cinerem excipiendumi palse, pater^, f^. 
fcin£e et batilla, omnia ejus vafa genea fmt. 4. Prje- 
terea facies opus reticulatum eeneum, quod in quatnor 
iuis angulis quatuor £Bneos ahnulos habeat. 5. Idque 
inferius fubambitu arse in ejus medio applicabis. 5. 
VeQ:es item pro liac ara facies ex acacia sere teftos, 
7, qui annulis immiffi ad duo ar£5 latera heereant, 
quando portatur. 8- Cava fit ex tabulis modo coii- 
Ihucta, quemadmodum tibi in monte monftratim 
eH:. — 9. Atrium tabernaculi velis ex byffo con- 
torta fabricatis cingatur. Quee vela in latere me- 
ridionali centum cubitos longa fmt. lo.' Columnas 

habeaiit 

ihm flbrufondern feyn, qu£E i-efpondent verbis textus fe- 
quentibus l^n.i^^D •"'"TIJl lilDD et bis eorum fenfum ex» 
plicant, nam de feparatione nihil in textu extatj quan- 
quam ea heceffaria eft, fi' Hlilp cum ipfo altari ejusque 
angulis ex foUdo fafta funt. — Equidem non affentiot 
illis, qui eornuum %'uras in arse angulis extitiffe putant, 
cujus fententia argumenta non fatis firraa allata videntur} 
nec tamen minp cum rni2 prorfus fynonyma efie at- 
bitror, fed in quatuor angulis quatuor eminentias extitiffe. 
Quod verba testus, quantum ego quidem intelligo, clare 
dicunt, atque ufum etiam harum eminentiarum fuifie, * 
fcriptoribus hebraicarum antiquitatum diidura eft obftf 
vatum. 






CAFOT XXVII 521 

habeant ?ig|ntii, ; totidemque, bafe:S '; ex, szre , colu- 
mnarum ypm unci et-yelorum ' perticfe; fint argenteffi» 
II.; Similiter in latere " feptentrionali , vela centuni 
cubitorum in lorigitudihe, triginti cOluiiinEe, totidem- 
que baJTes cenese, uncii"'etver6fu'm perticss argentere. 
13. Latittido ; atrii, t in . later S;^ occidentalj. , fit quinqua^ 
ginta. cubitorum, cum,-.dec.em. .columnis-. totidem-que 
bafibus.-,. , i3.,;'Lati"tudo atrii:: verfus orientem quin- 
quagint^ ;CubitOEum. ■ 14. Ab una parte habeat vela 
quindeciinvGubitos longa, cum tribus Golumnis et 
tribus hafrbus. -15. Similiter etiam ab altera parte ; 
quindecim cubitorum vela cum tribus columnis et 
tribus ^ bafibus., 1 5. In introitu aatem atrii fit fipa - 
rium yiginti cubitorum ex filis c£eruleis, ; purpu- 
reis , coccineis et byffo contorta , opus- pliry- 
gioRicum,: cum quatuor columnis et quatuor bafibus. 
17. Sic omnes undique atrii column£e habeant per- 
, iiqas et uncos argenteos, bafes eeneas. 18. Longi- 
tudo atrii jfit.centum- cubitorum, latitudo quinqua- 
ginta, altitudo velorum ex byffo contorta fit quin- 
que cubit.Qrum, bafes fmteeness, 19. nec non omnis 
tabernaculi fupellex, clavi qtioque tum tabernaculi, 
tum atrii £enei fint. — 20. Tum prfecipe Ifraelitis, 
^t" tibi ai!srant oleum ex 'olivis exprelfum, purum, 
pro candelabro, ad lucernas perpetuo alendas, 21. 
q^uas in tabernaclilo conventus extra .fiparium, ou-od 
^ft verfus ,m'/?»j legi^, Aaron et filii ejusj inflruent a 
■ X ve^ 



322 :.. EXOmS 

vefpera usqne ad tempus matutinum corarn Jova* Tri^ 
butum hoc fit" ab Ifraelitis in pofleruin perpetuo fol. 
vendum. 

, Q A pu T xxvm -:,. 

Vejlei facerdotaks Aaronis et filiorum ejus, (i) 



uKi 



>.aronem vero , fratfem tiium, ejusque. iilio^, 
Nadabum , ' Abihum , Eleafafem et Ithamafum,^ex If- 
raelitis iecernere debes , iit mihi fmt facerdbtes. 
2. Atque Aardni fratri tuo cures- coniiciendas veftes 
facras, fplendidas et ornatas. 3.' Loquere igitiir 
cum viris peritis, quos fapientia. inftruxi eximia, 
tit Aaroni veftes faciant , quibus ad - facerdotiiim 
meum initietur. 4. Veftes vero, quas facere de- 
feent, funt hge : Pectorale, Ephbd, ^} pallium, tu- 
nica adftriftior, cidaris et cingulum. Quibus facris 
veftibus prb Aarone fratre tuo ejusque- filiis facer- 

doti- 

a)Non defolt diiigentia iriterpretum in hujus capitis diffi- 
cuUatibus explicandis. Data opera tamen hoc egit 3^0. 
Braunius, qui ampliffimum fcripfit commeritaiium, cui ti« 
tulum fecit : Vejlitus facerdotnm hebraorum. Amftel. i6%o, 
Ad quem lectores noftros inprimis remittimus,. li harum 
veftium et fingularum partium flccuratibrem legere velint 
defcriptionem et videre earum delineationem eleganter ari 
incifam. Nobis quidem per brevitatemi cui innotulis noftris 
ftudendum eft, non licet verba et res pluribus iUuftrare. 

h") Piacuit vocabulum hebraicum retinere, cum iri lingua la* 
tina nonjfit, quoddefcriptioni ejusomiii ex parte refpondeaf 



CAFUT QXXVIII 323 

dotibiJS' .ineis , conficieiidis^ '-5, aidHibeant aurum, 
jfila hyaiinthina j ^purpufeia, c6cciriea'^et' byffina. 
6. Ephodum qnidem "facidrit ex 'auro , hyacintho, 
purpura, cocco ^et "l»yfro contorta opere polymito. 
.^. Duo liumeralia"^h^b^t, quibus in duobus exr- 
tremis fuis jurigatui*., ' 8.''ktextura ^«fmori parti V) 
iv, o1/.:.;j:' • • ■ bppo- 

c) In textu hebraeo icft :• iJ^^^S^Ji^^nii Plerique interpre- 
- Ti-: •. •• : 

tes vertunt ZiWT].)pQtcmgulum::am'balKum,ex auSpri- 
tare Chflldael interpreris et Syri, qut habent' pjjjn:. Hihc 

putant partern pofteriorem Ephodi cihgulo aut vitta qua- 
dam cum anteriori efle conftri£tam. /^Sed re£le, uti arbi- 
tror, de hac fignificatione dubitavit C/encax, quoniam ver- 
bum 3S5^n et fubftantiva ab eo derivata in .hac pericopa 
femper.de opefe polymito. dicuntur. niS^? vero ei eft 

pars pofterior Epliodi, quse dorfum tegebat, qu£B, utl an- 
terior lisi^ difta, ex eadem materia fafta efle debebat. — 

Aliam horum vocabulprum lane difticilium expUcationem 
dedit Huhigamiui. Qui quidem quoad Dti^n affentitur 
Ckrico, fed mS^? de limbo explicat, qui alias diverfo 
fubtemine foleat fabricari, hic vero ejusdem texturae efle 
deberet. Confert ad illam limbi fignificationem proban- 

dam Arab. oii qaod terminwn ^. finem rei indicat. (^Gigge' 

i»f p. 166.) Sed quoniam nimis quiefita mihi videtur hac 
explicatio , illam praferendam putavi, Cur vero Chaldsus 
«t Sytus 'ifii^rt in feptem his locis, in quibus de Ephodo 

X» adhi- 



324 7:,EX:PDiUS. } 

oppofita ejr, e.ati«in materi^ -fi|;;, ex auro ,, liyacintlio, 
piirpura,.,.,coccq, . et by:irQ^f.r,etpfta. • 9. Tuni dua- 
bus geirutuis onychibus ; incides ,. iiomina . Ifraelitara 
lOk Sex nott;ijiia,..unl, totiderii valteri pro . ratione 
SBtatis eorum.- -, 1. 1 . Ex ajctifi.cio :• ppificis - ^gemmarij , 
csslatura figillari cffilabis -in Hs ,4uabus gemmis.no- 
mina filiorum Ifraelis, easque aureis fundis inclu- 
des. 12. Has duas gemmas impohes humeralibus 
Ephodi , ut fmtTiri. inemo.riaiTf--Ifraelitarum5- atqii© 
■Aaron fic .feratseorum nomina^^fuperVduobus hume- 
xis coram • Jova in recordationem. 13. Prater has? 
palas aureas 14. facies quoque duas catenulas ex 
auro puro ^quales opere tortili , iguas palisillis 
inferes. — - ' -^ 15'. Facies quoque peftorale ju- 
dicii opere polymitc, ficuti Ephodum ex auro, hya- 
cintho, cocco et byffo retorta. 16. Quadratum fit 
et duplicatum longitudine et latitudine palmari. 
17. Idque complebis quatuor gemmarum ordini- 
bus. d') Primus ordo habeat Sardium, -Topafiiffl, 

. . Sma- 

adhibfitur, nempe infra verf. 27. 28. Cap. 29, 5. }9j 20.3.'. 
Levit. 8 , 7. tain conflanter per pJ^Tl cingulum vertant, di- 

vinare non pofrum. Num literis transpofitis ^^H ^^?^" 
rint? At fepties hunc eriprem admiflbm efle, parum probS" 
bile eft. Verfio grffca et Vulgata fibi non cpnflaiit. 
d) Veriflime obfervat III. Michaelis in notis ,ad verf genn. 

cunJ 



CAPW; xxviir 325 

Smaragdum. 18. Secundu^ Carfeuiiculum, SappM- 
rinu , Jahalomum. '19V "iTertius Ligyrium, Aclia- 
tem, Amethyllum. 20. Quartus Chryfolitlium , Gny- 
cliem et Jafpidem : hse geitimse palis aureis includan- 
tur. 2t. Sint 'vero nitmefo duodecim, fecundum 
iiomina filidruih -Ifraelis. ' Singulis vero gemmis fm- 
gula nomina duodecim tribuum infculpes, arte ea 
qiia fit in iigillis. 22. Piro hoc pe£^orali facies 

dtias 

cum Iiavum gemmarum nomlna liebraica llngua: cognatffi 
prorfusjgnprent, incerta etiam efle, quae els fubftituantur. 
Antiquorum interpretum diffenfus fatis probat, eos tantuni 
divinaife , hmc eorum yerfiones aeque incerfas funt, ac re- 
centiorum intei-pretum explicadones ex originatlone tan- 
tum petitas. Ne tamen lefliores peregrinis nominibus, fi 
ea in verfione rerinuiflem, nimis offenderentur, pofui ea 
quas verfio grsca hebrseis rrominibus fubftituit, excepto 
fexto Jahaloml., Quod.quidem complures interpretes de 
adamante explicant, fed falfo, uti re£l:e notavit 111. Michae- 
^iJ", ex iatione, quae qusftlonem prorfus decidit. . Quoniam 
nempe adamas fculpturam propter duridem fuam non ad- 
mittit, non poteft locum habere lapis hic omnium pretio- 
fiffimu^ in numero reliquorum , quibus fingulis finguiarura 
tribuum nomina debebant infculpi. Qui varias interpre- 
• turn conjeSui-as , odgiriatibries i verfiones legere- velit , adeat 
SyanMiaw, iri libro laudatb de'Veftitu facerdott. hebr. Lib.II. 
Gapi^VXif. p. ^iy.feqq. Lud.^de T>ieu'mCix\t. S. ad h. U 
//'^«'awiniSyntagmatt. heiSieiievt. p. i. feqq. 

X 3 



326 EXODUS 

duas catenas aequales opere itortili ex auro puro, 
23. et prseterea duos annulos aureos , quos duo- 
bus peOioralis . extremis anne£les, 24. atque Hs 
duas illas catenas a.ureas tortiles immittes in extre- 
initatibus p eftoralisr 25,, jExtremitates vero - haruni 
catenarum inferes palis illis duabus /fuperhuraerali- 
bus.Ephodi in parte anteriori. 26. Porro iacies 
duos annulos aureos, guos addes duobus peftoralis 
extremitatibus in ora qu£e ad ipfum Ephodum ver- 
git inferius. 27. Prgeterea duos alios annulos aii- 
reos facies, quos duobiiis fuperhumeralibus';Epllodi 
inferius addes ex anteriore parte, in eo loco , iibi 
illa duas Ephodi partes jungunt in fuperiori ejus 
textura, 2 8. et adftringatur pectorale annulis M^ 
annulis Ephodi funiculo hyacinthino, ut maneat fu- 
per Ephodo polymito .neque ab eo dimoveatur. 
29. Et fic ferat Aaron-.nomina fiHorum' Ifraelis m 
peftorali illo judicii fuper peftore fuo, quando fan- 
ftuarium ingreditur in , perpetuam coram Jova re- 
cordationem. 30. Et^pones in peftorali judicii 
Urim et TummimjO qu» fmt fuper petlQxe Aaro- 

. niSj 

De Urim etTujnmim jot iunt yiroirum doftprum fententiSj 
Tit illa ipfa eorum /dUreAfip abunde: prpbet, quam diffic»* 
fit hujus rei rationem et .ufum .explicare. , - Cattitognfn ea* 
rum, qui de ea re fcripfeHint, fatis prplixijra:dedit F^^nw"^ 



GAPUT XXVIII 327 

jiis, quando in confjietlvim Dei veiiit, etgeftet fem- 
per illud^^^or^z/^ jiadicii Ifraelitarum fuper peftore 

" . • - . - fiio 

in Bibliogr. antiquaria p. 502. edit. recent- Cui a3di pol- 

funt Sifhojm praslectt. in Relandi Antiqq. hebr. germanice 

editae a Murjtniia V. C. Halae 1769. Ego quidem quanquam 

malim ro skIxsiv eligere , fi dlcendum eft quae rtiaxime pro- 

babilis fententia videatur, eam putem efl*e eorum, qui ipfos 

iilps lapides pretiofos hoc nomine Urim et Tummim infi- 

gnirt-putant. Verba quidem fextus admittunt hanc expli- 

cationem. Nerape in hoc verfu praecipi.tur, lapides illos 

' debere effe lucidiffimos et perfeftiffimos , cum 1n antece- 

dentibus tantum defcripti eflent fecundum nomina fua et 

ordinem, quo in peftorali eflent cbllocandi. Maxime fa- 

yent , ex meo quidem fenfu , huic fententlse loca parallela , 

in quibus Mofes promifcue utitur nbmine tmv Urim et Tuvi' 

mim et lapidum pretioforum. Sic Exodi 59, 8. feqq. ^bi 

tota illa ftruftura pe£boralis quas fuerit repetitur, nulla in- 

jicitur mentio ruv Urim et Tummim, et Levit, 8 j 8« loquitur 

Mofes de Urim et Tummim et filet de lapidibus. Quidni 

videatur fub Urim et Tummim ipfos lapides intelligi , cum 

Mofes alterum pro altero fubftituat? Quod ad modum at- 

tinet, quo Deus per haec Urim et Tummira refponfa de- 

derit, exiftimant, qui illam fententiam defendunt, Deum 

fummo pontifici , Ephodo et hoc pe£l6rali bmato, fuam vo- 

luntatem revelaffe eodem modo quo prophetis, ut ille rion 

minus atque hi de veritate relponfi divinixertus efle poffer. 

Vidi Braunius 1. c. p. 768. feqq. qui pluribus hanc fenteni, 

tiam ornavit. 

X 4 



328 ; EXODUS^ 

fuo. in confp.eftu Jov£e. — -. .^ii., Pallium' vero fnb- 
ter Epliodo iitduAn.dt{m tM^i^Pn: Xit i:xLule}i-m\ 32. lia- 
beatque in fummo fuo medio foramen , quod lim- 
bo circumdetur, texto ad modum lorica^, ne rumpa- 
tur. 33. In £mbHa ejus circumquaqu& facies mala 
punica ceerulea , purpurea.y' coccinea, et iriter ea 
tintinnabula aurea 34." alterB.atim inter.ponito. 
35. Hoc indutus fit Aaron , fi juiniilerio. fungitur, 
ut audiatur- fonitus ejus, quaxido fanftuarium Jovcb 
ingreditur , et quando ex eo egreditur, ne .raoria- 
tui*.' — ' ,36.- Porro facies laminam ex- auro pu- 
xo , cui infculpes' cEelatura figillari : Jovsb' facrum, 
37. eamqUe funiculo cseruleo parti anteriori cidaris 
applieabis. 38- G.eftare vero debet Aaron fianc k- 
minam in fronte, ut poenam peccati.luat, fi quod 
commiffum fuerit ab If^^aelitis in rebus_;confecratis 
et omnino in omnibns oblationibus facris. riSemper 
igitur fit liEEC lamina in frpnte Aaronis adfavdrein Jo- 
vsB eis conciliandum. — ■ 39. Tuniiiain' ailtQiri ex 
byffo texes et cidarim byfiinam , cingulum v.erq fa- 
cies opere plirygionico. -— 40. Filiis quoque Aa- 
ronis facies tunicas et cingula et tiaras fplendidas et. 
ornatas. 41. His vefdbus indues Aaronem fratrein 
tuum ejusque filios. Unges eos, et tradita muneris 
poteilate, milii in facerdotium confecrabis. 42. Tan- 
dem eis-facies linea femoralia, quibus partes corpo- 

— ' ris 



"CAP,UT XXVIII 529 

x-is ■ yejrendas tegant ; ■ ■^ . lumbis -.ad -■femora t-e;ndant, 
4.3, .Hi.S; Aaronvet. filii_ ejus fmt anticti , qiiando. ten- 
tQriiim,conv,entiis ingrediuntiir,.aiit qiiando ad aram 
ikcrorum " eaufa , accecjunt , . ne eujpa- admiffa morian- 
tur. ..Hoc inftitutum; perpetui ufus fit, apud eos eo- 
rumquG/polleros. .-;:,:; ;■■• ' : .; •: 

"■''"'■■': : c AP^u t' XXIX .' " ' 

. Prceclpiuntur rhiis in faccrdotum confecratione ohfervandl et 
fdcrificiiiMi qnotididnum. Deus ■pvoinittit^ fe in hoc 

fanciuario gratiofe offuturum ejje Jfraelitis. ' ' . 

feremonis v,erd , ^.quibus. eos mihi ad facerdo- 
tium.confecrabis,. ,fint .fequentes: Sume juvencum, 
duos arietes , vitii om.nis .expertes , 2. porro panes. 
fme fe.rmento,. placentas et .lagana fme fermento. 
.Ulas oleo mixtas.,- li£sc oleo infafa?- quse ex fimila- 
gine parabis. 3.,Ha.cin caniftro pofita afferes, item- 
que taurum et tlQOs . arietes adduces acl altarc. 
4' Tum i\,aronem et filios ejos. ante oftium taberna- 
culi aqua lavabis. 5... Deinde illum veftibus inducs, 
nempe tunica inferiori, tunica Epliodi, /zj Epliodq 
^pfp t^t peftorali ; . atque fic textiira illa polymita 
Epliodi h^ amicies. 6. Inipones quoque capiti ejus 
cidarim, cui facrum diadema inferes. 7. Tandem 

X 5 oleo 

f) l;i. e.rpaUio illp csrulea, de q.uo verf. 31. Cap. prsced, 
V cf. ,|iQtam c) ad cap,..Npra;cedens. • 



33Q EXODUS 

oleo un&drio fuper caput ejus effufo euih inutiges. 
8. Tumquoque fillos ejhs adduces, quos tunicis ami- 
cies, .9. et balteis CAaronem aeque ac ejus filios) 
conftringes et tiaras alligabis, hac ratione jus facer- 
dotii in perpetuum eis conferatur, atque hujus mu- 
neris poteftas folenni ritu tradatur. c) 10. Quo fa- 
£to capiti juvenci ad tabernaculum conventus addufti 
Aaron et filii ejus manus imponent. 11. Tum vero 
juvencum coram Joya, hoc efl, ad oftiuni tabernaculi 
maftabis. 12. Parte fanguinis digito tuo eminentias 
altaris intinges, omnem vero fanguinem ad bafin al- 
taris effundes. is. Adipem omneiri, inteftina tegen- 
tem, lobuni majorem hepatis , ambos renes et adi- 
pem eis^adhserentem adolebis in altari. 14. Carnem 
juvenci, pellem et fimum ejus igrie combures extra 
caftra. Sacrificium hoc eft piaculare. -^ i^.Tum 
alterum arietem adhibebis. ' Cujus capiiti Aaron et 
filii ejus manus imponent. 16. Deinde eum mafta- 
bis et fanguine ejus altare undique confperges, 

17, tum arietem in frufta concides, lavabis inteftina 
et crura, et fuper fruftis iejus et capite pones. 

18. Tandem adolebis totum arietem fliper altari. 
Hoc folidum efc facrificium Jovae facrum eique acce- 

ptum? 

c) hebr. efl: et implebis manum Aaronis et filiorum ejur^ PHra* 
fis folennis efl de collaiione muneris. Adfait eapVagi 4'-' 
ubi per confecrationem ad facerdotium explicatur. 



CAPUT XXIX 331 

ptiim idy yOhkLtio igne abfumenda. 19. Quo fafto 
alterum adhibj?bis; arietemJ Cujus capiti Aaron et 
filii ejus.manus imp.onerit, 20. ac deinde eiim ma- 
ftabis et aliquaritum : de fanguine '^jus illines lobo- 
dextrge, auris Aaronis et^fiUorum ejus, nec nbn piol- 
lici- manus dextrseet ppllici pedis dextri , reliquo 
vero fanguine altareundique conlperges. 21, Tum 
de fanguine eo-fuper altari co7ifporfo, et de oleo un- 
ftorlo fumes et afperges eo Aaronem et vefles ejus, 
'•nec nqn filios ejus eorumque ^^-eftes. 22. Tum adi- 
pem hujus arietis , . iiimirum caudam craffam , 6me.n- 
tum,, lobum minorem hepatis, ambos renes et adi- 
pemeis adhsrentem, at.que armum dextrum,(eftenim 
aries confecratipnis )^ 23. ex caniftro vero azymo-' 
riiin coram Deo; depofitorum ,. panem unum et pla- 
centam et laganam unam, 24. omnia iila , inquam, 
impones manibus Aaronis et filiorum ejus, ut hase 
agitando mihi oiferarit. 25. Deinde ea ex^ eorum 
manibus recipies et adolebis in altari fuper holocau- 
fto, in-,odorem placaminis coram me. Efi: enim ob-: 
latio igne abfumenda. 26. Peftus- autem hujus arie- 
tis,. qua Aaron ad munus fuurn confecratur, agitan- 
dq mihi olferes.,,..tum tibi in partem cedet. 27. Sic 
.confecrabis. peftus et armum">mihi agitando oblata 
ex.arietibus lUisini-tiationis Aaronis et filiorum ejus, 

;■;.-/ ., :: ■ ...'--:, o-;\:.- , - 28.' 

^ 4") cl^ nojam ad Genef.gjai. 



332 . ^ EXODnS ' 

28. iit eis ex jure. 'eompetant perpetuo de omnibug 
Ifraelitis. Ex omnibus eorum viftimis falufaribus 
hffic eorum oblatio fit milii facra. ■*— 29. Vefles 
Aarpnis facras ;ce'dent ejus filiispoft eum, lit in iis 
"ungantur et ad munus fuum initientur. sC.-Per fe- 
ptem^ dies eas induat is , ■ qui ex filiis^ ejiis ei m fa-- 
cerdotio fuccedit , quando tabernaculum convehfus 
ingreditur ad munus fuum. capeffendum. 51. Aries 

confecratiomsin loco facro coquatur, 32. eamque 
ut et panes e caniilro' comedant Aaron et filii ejus 
^nte oftium tabemaculi. : 3 3 . Ipfi vefcentur' ea vi- 
Qima, qua expiati- et ad munus fuum corifecrati 
funt, non peregrini, quia facra eft. 54.. Si quid 
de carne ejus aut de panibus reliqui fuerit in fe- 
quentem diem,. igne; comburaturj non fas eft illlid 
comedere,, efc enim facrum. ' 35. Hse funt 'cefemo- 
nise obfervandas in ■ initiatione- Aaronis et filiorum 
ejus. Per feptem dies eos muriefis fui pbteftatein- 
ftrues. 36. Quotidie juvencum ut facrificium ex- 
piatorium offeres, quo aram emundes, dum fuper 
ea expiabis, ungendo quoque eam- confecrabis. 

37. Septem dies durabit illa aree expiatio et confe-' 
cratio. Eft enim res omriiiim riiaxinie facrai et' 
quicunque eam. attigerit, fanftus effe debet.' ^*^ 

38. Ha.c. in ara fingufis- diebus , "biriis- agriis aririicu- 
lis facies. 39. Altero quidem -mane, altera circa 



; GABUT';xxix .335 

ve&etam.. :4DL.r.-.'/PMOTii.agB0 adMbeto :decimam paf- 
^gjn,^^/z^:fimilaginis m^ftaB cum qimr-taparte hini olei 
.co.ntilfijv^et ■ pra r libamine '- vini qriarta pars Bini. 
41,; Altero agnos' eirca"-vefp'eram 'offererido faciesj 
ut.irirpMatiGhe matutina ^' eodemxjuelibamine. Qxisb 
grata . miM • erit viftima ' bt - oblatid ■■ igtie abfumenda. 
42. Hocerit holqcauftum perpettium per omnes ajta- 
ies ante •dftium.tabernaculi miM offereridum. Ibi . 
TOS:Cpnyeniam.et:VobisGum loquar, '43. Ibi me If- 
raelitis manifefcabo atque majefiiatis rriess' prEeieBtia 
cqnfecrabitur. 44. Hoc . conventus tabernaculum et ,, 
altare. mihi facrarfmt;, nec^ non^ Aardn. et filii ejus 
facer49it:es: mei, ,; • ■ 45. ;:Sic habitabo inter' Ifraelitas 
eorumque ero De.us.; ; .4.6. Quod curii fecero ^ iritel- 
.ligent.me ■Jovam-eorum, Deum' effe, :qui eos- ex'A.e- 
gypto eduxerit. Sic fatur Jova eorum Deu5. '■■ ' 

V- - , ' CA^P U T' XXX .'■ 

De ai-a fuftms^ de femifido in numeratiane popuH ah ointii- 
ifus ih uftim facrarii fvlvendoy de hhro ceneo in uftm fa» 
■■■ i cerdotum^: de prdpdratione olei uniiorii 
)et ftijfitus facYi, 

■t;. ':•;;, 

5. Item facies aram fuffitus ex acacige iignis, 2. cu- 

jus longitudo et latitudo eifto cubifalis, in forma 

• ■ ■ ' , > ... 

quadrata, aititudo bicubitalis. Eminentise ejus tf) 
«X iritegra materia conftent. % .. Auro puro eam ot?- 

ducesj 
*) cf. notam ad Cap, 27, 2. 



334 -^: : Exan^s^ ^ 

duces,^ cum partem" ejus fuperiorem^. tumlatera' et 
•eminentias. Coron.a' ^.quoquei aurea eam cinges. 
4. Sub qua in.utroque latere binos. annulos aureos 
addes, per quos yeftes , ■ quibus bajuletur, 'transji- 
.ciantur. , 5. Qui:.;.yeQ:es; etiaiii: ex.acacia fabricen- 
tur et auro tegantilr. 5.:Hanc.aram collocabis an- 
te fiparium , quod arcam legis tegit," e regione - oper- 
culi, quod fuper ilia; arca eft , J..unde.tibi refponfa 

dabo^, 7. In ea, adolebit Aaron fuffitum aromatum 
iingulis matutinis , quando luiserrias aptat^ ' g.et 
quandp circa vefperam' eas accendit. -Hic fuffiendi 
ritus femper a, vobis et pofteris ^''eftris Tervetur iri 
mei honorem. .9. Alienum- fuffimentum fuper ea 
accendere non-licety .neque;IioloGauila, neque ferta, 
n.eque libamina fundere. 10. Semel quotanriis eam 
expiabit Aanon in-eminentiis ejus- per farigtiihem-fa- 
crificii piacularis. Quo.d itidem pofteris veftris tra- 
detur. Mihi, Jov£e, hoc facrofan£tuni erit. :— 
ri. Porro Jova Mofi dixit : 12. Quando^ cenfum. 
inibis Ifraelitarum, quisque pro= vitsefuse redemtio- 
ne mihi pretium folvat, ne in eo cenfu peragendo 
clade afficiantur. 13. Solvent vero omnes qui in 
cenfum veniunt, dimidium iiclum, ficli nempe facri, 
qui valet viginti geras. Quod ficli dimidiiim mihi 
folvitur. 14. Dabunt illud omnes qui cenforum nu- 
mero habentur"', nempe qui vicefimum setatis annum 

«xcef- 



CAPUT XXX 335 

excejQferint. i5- Dives non pte, nec panper. mi- 
jius dimidio iicio conferet ad hanc oblationem, quam 
niihi facere debetis pro vita veftra redimenda. 

16. Quam pecuniani expiatoriaih ab Ifraelitis folven- 
dam infumes iii lifiim tabernaculi. Ego vero propter 
hanc bblationem vitse eorum propititis ero. — — • 

1 7. Porro ' Jo.va Mofi dixit: " i8- Facito labnini 
aneum cum opercitlo seneo, ^^ idque intra taberna- 
''■ ■ - ■'■ culum 

h) Vpcabulura hebraicum •J^;^ a plerisque interpretibus per 

i>/j/JM aut ycfljoa?» explicaturi Sed Dagefch forte innuit ra« 

dicem media geminatae , noii media^^quiefcentis. Igitur re- 

fte,. uti arbitror, Lud, de Dieu in Crit. S. ad h. 1, ex lin- 

gua arabica confert p^ texit. Hinc fubftantivum ?3 

tegmen^ r.operculuittt non folum huic loco, fed etiam aliis 
eft aptiffimum. Qubd paucis quidem Lud. de Dieu I. c. 
pluribus VQxo Clemens probavit in Diflert. de khro aneo 
(GrceningSB 1732.) Cap. III. Nam prster argumentura il- 
lud grammaticum alia quoque pro hac fenteniia afFerri 
poflbnt nbn contemnenda. Ufus quidem, cui hoc labruin 
deftiriatum fuit, neceflarium fecit, ut operculo eflet obtc- 
ftum. Nam quis non imelligit, aquam faciie potuifle in- 
quinari, cum vasfubdio, non in loco teSo eflet colloca- 
tum? Deinde Mofes, quoties hujus labri mentionem inji- 
dt , inprimis in initiatione ejus et confecratione , 30 , 28. 
3t» 9« 35, 16' 38, 6. etc. femper et rS p meminit. Jam 
ver« non apparet, cur boc feceric, fi V^ bajm vdfcapum 



netat, 



556 : EXODUS. n 

ciiluin ipnventus ie.tJinter:^ltare jpoiiito et aquaimr.- 
pletQi , j,9,:.li5::eQ A?^mn;jet:,filiii.ejits ■maniisiet; pedcs 
lavabiint. _ ; 2 o ., . Idqii e^ facient;, qija.n.^0j ta^) eriiacu J.uni 
conventus ingrediuntur j aat,.g[ua,Ti:fe.^:,ad .at^.m; ac- 
cedunt . ad . minlilrandum .. et- . .-f^ei-iiftcia . adOjleQtj^^ 
2-x. Semp er- lio c :^gant.^manib,iis rp$$(^t>l;lS3q«<? r /fetls , . , ne: 
morte.rpuniantur.j ;Lex -li^ec, fit ajre^ -et p.pfteris eo-f 
Tura per omnes-r.-setates iervanda. , ,„77-, , aa.' ,Pon:o 
Jova.Mofi dixit: 23. • Sume aromata prffiilantilTima, 
myrrhss optimEC. quingentos /f/*?/, cinnamPmi dinii- 
dlum^-*i'<Juc(!!ntos:^^4''-"ii^^quaginta'i- '■ t^^^^ 
odarati;.- 24. Cafise' quingentos ' (T-pro^ficlo •fanHt.Oi) et 
lriiiem.^:olivi oleiv i'25;' Ex- his-faeies;-oleum facfrge un- 

£tioms--feGuridiim* 'ai't'M" unguetitariortfiii. " ', 2 6. Hoc 

.-■• ' -■ ■ '■■ ■ ■ - ■•;■' ■ ■ ..- ■■ '.:/ ;;•■■• ■ ,:.. .. <- ■.". 
facrb ' uhgUehto "iihges taDernaculum cohventus', ar- 

^am "il^gis , " 2 7."mehfam et vafa"' ejus , • candelabruni 

et vafa ejus , aram"iufHtus, * 2'8. , aram holdcauiio- 

x.um .et vafa ejus, et iabrum .cum_ ppercuio, , Tiio. 

2.9. . Q.uo fatto ea. conjfecrabis.,_ ...Sacrofanfta .,lint; 

q.uicunque ea tetigerit ^ , . fanftus , fit. , 30. Aar.pneru 

quoque -et filios ejus unges et. ait lacerdotes- iecos 

confecrabis. ■ 3-iv Tfraelitis vero ptseeipei ut hoc un- 

guentum inpofterum mihi facratutn haLbe.ant,- 32. Nec 

;■;;;•...■, ,. - : r:.;-' •. , -.-Oiv' .b::^,.! -^-^i^^^ 

notat, unamquecum-labro partenl' effecent. .. Quodfi je* 
- - parata et difttncla ejus paris fuit',"iidqiae' neceffe srat, v"^ 
utriusque faceret memionem. 



CAPUT XXX 557 

!alluinaliuin h'om:mem praterfacefdoUs eo perfundanf, 
jiec eadem compofitione /^/ ufiguenta faciant, f<i- 
cram eam ducant. 33. Qui finiile Unguentum fece- 
lit, aut peregdno de eo dederit, is exfcindatur de 
populo fuo. *— .34. Porro Jova Mofi dixit: Su- 
.jne aromata, ftaflem, onychem, galbanum, et thus 
/mundum, fingula squali pondere. 35. Ex his fa- 
cies fufiimentum ex -arte unguentatiorum, adhibito 
fale puro et fancio-. .3 6-. Hujus pulveris bene con- 
tiili partem repones arc^ legis ex adverfo in tento- 
rio conventus , unde.tibi -relponfa dabo. .37. Ex 
hnjus ilitfimenti, quod vobis fanfiiffimum habeatur, 
compofitione aliud vobis non facietis. Mihi hoc fa- 
cratum ducatis. 3§. Qui fimile compofuerit ad Com- 
mtineiii udim, is exfcindatur e popuio fuo.. 

; C A P U T XXXl 

t)'eus Mojt nomimnm iriciicat opifices , qP,os his rehns pef' 

^ciendis iieccjfaria fafitntia injlruxerit. Interdicit tamen 

iiiboreJii fahhdto fufcipiejidum , tandemQiK legis 

'talnths Mofi iradit. 



i.2. JL/eftinavi atitem nominatim , pergebat Jox^-a 
ad Mofen , Ins rehis parficicfidif Bezal&elem-, iilium 
tJri, nepotem Churi,^ e tribu juda. 3. Hunc eximia 
fapientia;, prudentia et intelligentia inilruxi ad omnis 
§enex-is opifick. 4. In artificiofd textura, in auro, 

Y argen- 



338 EXODUS 

argento et sere traftando, 5. in lapidibiis cselandig 
et ligandis, in lignis fabricandis et omnino in omni 
opificio. 6. Ciii addidi Olioliabum :filium Achimalk- 
cM e tribu Danis. Atque reliquis quoque artificibus 
peritiam contuli, ad ea, qu£B tibiprffiCepi, perficien- 
da. 7. i^^»i!p^ tabernaculum-conventus, arcam le- 
gis, ejusque operculum et omnem tabernaculi fupel- 
leftilem. 8- Menfam et qu£e ad eam pertlnent, can- 
delabrum aureum etomnia vafa ejus, aram fufiitiis 
9. et aram holocaufti cum omnibus inftrumentis fuis, 
labrum cum operculo fuo. ,10. Velles ftragulas d) 

et 

fl) Hebraice vocantur t^lj^n "'IJlS lub quibus nonnulli 

■interpretes easdem facras veftes facerdotaies Aaronis et 
filiorum ejus intelligunt, qua? in verbis proxime fequen' 
tibus nominantur, Verfiones antiquae in h. 1. et duobiis 
aliis 35; , 19. 39 , 1. 41. in quibus hoc vocabulum "l*lii^ ^'^' 
currit , videntur legifle HlSi^* Quara leSibnem etiain ex- 
hibet Codex Samaritanus in h. 1. nec tamen in duobus le- 
liquis. Fortafle vero voces limiles cohfuderunt. Judjei 
vertunt quidem' per veftes minifterii, fed non de veftf 
bus facerdotalibuS ejcplicant, fed de velis £ ftragulis, qu'' 
bus arca, menft, candelabrum et reliqua vafa facra in* 
volvebantur, quartdo tabernaculum in alium locum erat 
transferendum. De quibus prscipitur Num« 4» 6» feq^' 
Quae fententia mihi quoque probatur , .quanquara illuftfS' 
tionem vocis rarioris ex finguis' cognatis defidero. ■Aia^* 



CAPUT XXXI , 339 

et veiles facras Aaronis et 'filiorum ejus facerdotales. 
II. Oleum unftbrium et fuffimentum aromaticum 
ad ufum facrum. Omnia perficient ficuti tibi prse- 
c.epi' — ' 12. Tu vero, addebat Jova, 13. dic 
Ifraelitis meo nomine : Attamen mea fdbbata obfer^ 
vate, y^ li£ec enim fignum efle debent mea vobis- 
cum conjunGionis , ex quo intelligatur , me vosmet 
mihi. confecraffe.'^ 14. Igitur fervate fabbatum,ut 
fiwfte illud peragatis- Quicunque illud profanarit, 
moriatur. Quicunque in eo opus fecerit, e populo 
fuo exfcindatur. 15. Sex dies ,laboribns deftinati 
fiint, feptimus fabbatum eft, feriatio Jov£B facra. 
Quicunque die fabbati opus fecerit, morte luat. 
16, Propterea Ifraelit^ fabbatum rite peragant, et 
hujus diei inftitutum etiam pofleri eorum in per- 

petuum 

^fUj conjernit, comexuit^ non quidem prorfus alienunl 
vldetur, fed jamen dubito, an idem fic cum noftro. 
h) Non de quovis labore fermo eft, fed de laboribus in re- 
bus his facrls perficiendis die feptimo. Poterant enim 
Ifraelits exiftimare labores , quos rebus Deo facris ini* 
penderent, licitos efle. Sed his quoque Deus vult abfti- 
neri die fabbati. Quo nexu negleQo plane non apparer, 
cur Deus in fine defcriptionis facrarli fibi exftruendi prs- 
ceptura repetat de fabbato diligenter obfervando, — > 
f|X interdum pev verumtamn explicandum efle, a!ia loca 

piobam, V. c, Genef. 34,15. sSam. 3, 13. iKeg. 23,16. 

Y 2 ' ' 



340 EXODUS 

petuutn obfervent. 17. Signuiri lioc fit mesB ci]tr| 
Ifraelitis conjunSionis fempiternum. Sex diebus 
cslum et terram produxi, feptimo cefiavi et requig, 
vi. — 18. Finito hoc cum Mofe coUoquio tradi-, 
dit ei Jova duas legis tabulas, digito divino inn 
fcriptas. 

C hf UT XXXII 

Mofe per tot dies ahfente popultls ah Aarone poflulaty tit 

imaginem Dei fingat , fuh qua eum colat. llle vitulum au- 

reum fundit , cujus facra cekbrat. Mnfes hac de re certior 

facius a Deo redit e monte in caflra, tahulas legis pr<s 

irafrangit, vituhm comminuit, Aaronem ohjurgat , 

per Levitas de populo pvsnas fmit, et pro 

eo apiid Deum intercedit. 

I. J-nterea populus cum videret Mofen poil tot dles 
a monte non redire, Aaronem convenit, et ilagita- 
vit ut Deum fibi faceret, qui ipfum prsecederet, 
nefcire fe quid evenerit Mofi, a quo ex Aegypto 
edu8;i effent. 2. Aaron juffit eos evellere mulie- 
ribus fuis , filiis et filiabus inaures aureas , et ad eum 
conferre. 3. Quod cum omnes feciffent, 4. ^^' 
ron fumfit aurum^ quod ab eis acceperat, et forina- 
vit illud CcbIo, poflquam vitulum fufum cx eo fece- 
rat. De quo illi exultahmidi dixere : Mc efl Detis 
vefler , Ifraelitaj , qui vos ex Aegypto eduxit- 
5. Quod cum Aaron videret^ exftruxit quoque ei 

ariiin 



CAPUT XXXII 341 

aram , atque' iri^ fequentem diem. feftum Jovse cele- 
trandum indixit. 6. Poftridie igitnr mane holocau- 
jla et euchariftica facrificant, atque commeffationi- 
bus et compotationibas pera£lis ad faltationes, fo- 
Jenries fefe convertunt.' — 7. Tiim Jova Mofi 
dixit: age -defcende,^ uam populus tuus, quem ex 
Aegfpto eduxifli, graviter peccavit. 8. Repente a 
via recefferurit , quam eis fequendam^prasceperam, 
Mum vitulum fit)i fecerunt , liunc adorant, huic fa- 
crificaht, de hoc gloriantur, hunc eflb Deum, qui 
eos ex Aegypto eduxerit. 9. Video hunc populum 
efTe pertinacifiimum. ro. Sine me, et a^rdente ira 
mea eos conlhmam et ex te magnam gentem faciam 
orituram. 1 1. Ad h£Bc Mofes enixe precatus eft Jo- 
vam: Cur ira,fceris populo tuo, quem ex Aegypto 
tanta vi, tanta potentia eduxilli? 12. Cur dicant 
Aegyptii, faftum hoc effe in ejus perniciem , ut eum 
in montibus interficeres et e terrar-um orbe to^leres? 
Contine irse tuas fervorem et abftine a poenis populo 
tuo iiifiigendis. 13. Recordare Abrahami, Ifaaci et 
Iftaeiis, eultorUm tuorum, quibus tn interpofito jure- 
jurando promifiHi, eorum pofleros augere ficuti fi;el- 
^^s, eisque terram defignatam in perpetuam poflefTio- 
ii.em difi:ribuere, 14; Ad has Mofis preces Jova fe abs- 
^wuit ab illa, quam populo fuo minatus fuerat, poe- 
^^' IS^. Ille igitur de mojite defcendit duas legis 

y 3 -^ tabu- 



342 EXODUS 

tabulas fecum ferens , ex g^minis lateribus Mnc ii\. 
de confcriptas. (i6. Erant vero illse tabulse opus 
ipfius Dei , fcriptura ; eis, ,-,erat divinitus infeulpta. ) 
17. Jofua, cum audiret populi clamores ,_dixit Mofi: 
belli clamorem iri eailris audio.. 18. Non hic eft, 
inquit ille, clamor adhortantium. ad pugnam,,;neqiie 
clamor fuecumbentium,- can.t^ntium yocem, .aiidio, 

1 9 . Cum igitur'- propius ^ ad caflr^ yeniffet, vidit vi- 
tulum et choros. Hic ira correptus Mofes abjecite. 
manu tabulas,-. ut ad radices montis frangerentur. 

20. Deinde fumfit vitulum, quem fec.erant , com. 
buffit 4) quA comhuri poterant., reliqua in pulverem 
eontudit, et fic.-.om.nia in aquam fparf^. . .Ifraelitis 

. \ dedir 

*) Verba textus habent: et covihtijpt igne^ et contrivh doiK 
comminumm ejjct; de quibus multa diiputata funt ab intcr» 
pretibus. Alii de modo et iatione rei narratae taritum qus- 
fiverunt, alii fidem ejus fufpe£lam habiierunt, quoniam 
conftat, aurum non comburi, neque in cinefem redigi 
poife. - — Placet foiutio dubii, quam 111. Michaelis de- 
dit: Igne co^ubujjjt Mofes yqux comburi poterant. Nam 
perquam ps obabxle videtur , vitulum' non ex atiro foiido 
eonflstam fuiffe, fed %uram lignean; auro obdu^tani. 
Majori auri pondere opus fuiflet, quam quod ex inauri' 
bus potuiill'!: colHgi. *^ Igitur Mofes comhujjit de vi- 
tulo aureo, qu^ comburi poterant, nempe lignum. "^' 
snde atinnn coiriiTiinuir et coniiivit in part€S,'tenui0i*»'^-^' 
sHiQd neri poflV .. conftat iiner omnes. 



CAPUT XXXII - 345 

dedit biben^a. 2 1 . Aaroni vero dixit Mpfes : . quid 
tibi fecit populus hicce , nt tanto fceleri eum obno- 
xium faceres? 22. Cui ille, noli irafci, don:iine, 
Jnquit, nofti hujus populiperverfitatem. 23. Dixe- 
xunt mihi: fac nobis Deum, qui nos prsecedat. Ne- 
fcimus enim quid viro illi, Mofi, qui nos ex Aegypto 
cduxit, acciderit. 24. Tum juffi, nt aurum , quod 
haberent, ad m.e conferrent: exquo, cum in ignem 
abjeciffem, extitit hicce vitulus. 25. Cum autem 
Mofes populum paffim diffolutum v^deret , quia juf- 
fu Aaronis fellum celebrabat, et facile csedi poffe> 
fi quis eum .aggrederetur j F) 26. fubilitit in porta 

caftro- 

h) Locus eft perquam difiicilis. _Vidh Mofes fopulum "'^ 
t^in 5^13 ad quae omnes interpretes fubftantivum fup- 
plent, quoniam J^^IS per midatum^ aut fpoliatutn veitunfc 
ut intelligatur , quanam re populus dicatur OBdatus, aui; 
fpoliatus. Jgitur alii inaures fupplent, Inepte. Nam hanc 
jafturain Mofes profefto parum curavit. Alii gratiam et 
frajidium Dti , zMi legem inteliigunr. Equidem malim ver* 
bum ^nQ de populo dijjoluto ad fenas iftas celebrandas 
explicare ; quod fequendbus bene convenit rii?'^^ ''3 
P*1ilJ< nam verfu quinto nanatum eft feftum hoc juffu 
Aaronis effe celebratum. DrT^Dpl ny^^S Verbum 
• jjUl^ xncxi Xey. cx Hnguis cognatis illuftrandum , poteft 
cum {ja^ percutere , verherare , conferri. (quod non ex- 

Y 4 tat- 



344 EXODUS 

eaftrorum et proclamavit : quicmii Jovafacit, ad me 
aecedat. Et convenerunt ad eum omnes LevitcBv 
27. Qiiibus dixit:- Jubet Jova, ut fuecin£lo gladio' 
caflra iteratis vicibus tranfeatis, et occidatis fratres 
et amieos et GQgnatos-. 28. Eecerunt Levitse, utt 
Mofes jufferat , et- cedderunt de populo eo die.cir- 
citer tria miliia. 29. PrEeterea Mofes Levrtis dixe-- 
rat: Initiate vos Iioaie ad caltum Tov^, fi vel iilius, 
aut frater efCet^ vasqu« hoc "beneficio dignos- pra.^ 
fcate. -^. 30. Poftridie Mofes populo demonffrat,. 
quanttim lcelus eoinmififfent: propterea fe vell& 
jam montem- afeendere" ad Jovam , li foree veaiairt 
peecati poffet impetrare. 31. Igitur eum ad Jovam 
rediiffet , grave peeeatum , inqttit , populus eommi- 
fit, feeit fibi Deum- aureum. 32. Quodli ei condo- 
naveris , felicem nie- c-xipimaho, fin minus , defe 111& 
6X eataiogo viverdiHm, quem conflgnalli. 33. E.e- 
fpondit Jova Moii: qui in me peccaverit, euni de- 
lebo. 34. Jam qiiidem perduc populum, quo t& 
juffero. PrsBcedet te m.eus angelus. Quando aii- 
• tem tem_pus meum. pcsn.armn venerit, puniam. eo^ 

x:um 

tatin Golio, fedjn Giggejp. et OpUi.) Ngm in {'equenti 
vevfu, cujushic rationeni red.dit, fermo eft d,e ea;de, qus"^ 
Levits in illis feiiantibus et bacchanribus patrare debcS^anfi 
qui ne per Motis quidem prsfentiam poterant r-evocari a 
iilis feiiis. Tabevnacuia eni<a ingveffi ncii funt J-ei^i'*^' 



CAPUT XXXn 34S 

riim^peccata. ' 35. Intulerat vero jam cladem p^^o- 
pulo Jova propter vitiiliim, qiiem Aaion ex ejns 
voluntate feeerat. d) 

,.: ',.C.AP.U..T ■XXXIII- 

Deus mi»amr, non ipfim, fed angehm ducm poputi in 

pojieifumftituruvi effe.- Quod Mofes precibus avsrtere 

fiudet,^ et-tandern a Deo imipetrcitt Optatt 

Deura videre. 



I. J-/ixit igitiif }'ov.a ad Mofeii: age^ perge ciim 
populo , quem ex Acgypto eduxifti, in terram illam 
bonam Ia£le et melle abiindantem, quam jurejuran- 
do interpafito AbvahfariO , Ifaaco et Jacobo promifl 
eorum poileris :Tic- daturum effe. , 2.. Mittam ante 
t^ angehim. nj q.ii expeUet Cananitas, Amontas^ 
CliittEeoSj Fhereiuii", Cbivvaos et Jebufitas. 3. Ipfe 
vero non proiiciicar inter vos, homines etiim eflis 
pertinacjffiri]!- m in ipfo itinere vos confamam, 
4. Cum vero oopulus trifte hoc nuncium audiret ^ 
luxerunt et a veilitu ornatiori abftin.uerunt, 5. Tum 

Jova 

c) Sine diibio morte repentina mxihl fublati fqnt. NonnuUt 
inteipietes hanc cladem non diverfam efle volunt ab ea , d^ 
qua &ntea nanarum eft. — vPrius: n^Jw^ in pofteriorQ 
piembio de voiuntate populi eft expHcandura. 

a) Qf, Cap. 23, 35. nota c). 



346 EXODUS 

Jova Mofen jiiffit populo dicere: homines eftis con- 
tunjaciifimi, parum abefl quin in vos irruam et vos 
deleam. Jam quidem deponite ornatum veflrum , 
usque dum videro, quid vobis faciam. 6. Exue- 
runt igitur Ifraelitss fefe veftibus fuis ornatioribus 
juxta montem Horebum. >— 7. Deinde Mofes 
tentorium extra cafcra, procul ab eis teteriditi; id- 
que tentorium conventus vocavit. Igitur qui Jovam 
volebant confulere , ad illud tentorium extra caftra 
egrediebantur, 8. Et quando Mofes fe e'o confere- 
bat , affurgebant omnes et ftabant ante tabernacula 
fua fpe£lantes pofl eum donec eo veniffet. ' 9. Tunc 
enim nubes fe demittebat, et fubfillebat in introitu 
tentorii, et loquebatur cum Mofe. 10. Omnes vero 
videbant illam nubem ante tentorium, et fupplices 
eam, quisque e tabernaculo fuo, venerati funt, 

11. Loquebatur autem Jova cum Mofe oretenus, 
iit folet prsefens cum prEefente. Quando ad caftra 
redibat, tamen famulus ejus Jofua, filius ISfunis, 
qui ei miniftrabat, a tentorio non difcedebat. ^ 

12. Tunc Mofes Jov£e dixit : Tu quidem me jufli- 
fli populum ducere, fed mihi non indicafti, quem 
mecum fis miffurus ; et tamen mihi declarafti» 
te prse aliis mihi favere et bene yelle. 13. Si 
me gratia tua dignaris, indica mihi, quse fit tua cir- 

ca 



CAPUT XXXIII 347 

ca luinc populum Cq^u certe tuiis eftD voluntas. b^ 
Sic enim intelligam, te mihi favere, 14. .Refpon- 
Jit Jova: ipfe prsfens me. tibi ducem prcebebo. 
15. Tum Moies,.. nifi tu ipfe nobis prasfens fis, 
inqait, ne nos inde , aTpduxeris.- . 1$. Ex quo enim . 
cognofci poterit, , te mihi et pppulo tuo favere?- 
npjjneex eo, fi nobiscum iveris? quse mea et popuH . 
toi, prsB. omnibus aliis totius terrarum orbis populis, ■ 
fingularis erit prcerogativa. 17. Pvefpondit JovaMofi: 
in eo quoque tibi concedam , nam multum apud 
me gratia vales; et tibi pras aliis faveo. 18. Tum 
hicofterde, qusfo, inquit, mihi Wajeftatem tuam. O 
19. Ego\, inquit ille , transmittam ' omnem bonita- 
tem meam ante te, atque exclamabo: Jova eft ante 

te, 

h) Ordinem verborum peifpicuitatis caufa mutavi. Pertinent- 
hac ad interceflionein Mofis pro pbpulo, quod ex refponi ■ 
(ione Dei apparet. 

c) PoftqusiB Mofes precibus fuis hoc a Deo impetraverat, ut 
vellei in pofterum quoque , uti haaenus , ipfe dux populi 
efle, jam paullo audacior fadlus, pro fe orat, optatque 
gloriam f majeftatem Dei videre. Hailenus Mofes Deum 
tantum in fymbolo nubis aut ignis viderat, jam fpecialio- 
rem adhuc Dei revelationem non audire, fed videre vo- 
lebat. Qualem Dei vifionem Mofes cogitarit, nemo dixe- 
lit. inD majeftatem Dei invifibilem alias etiam indicat, 
qualis eft in fumma fua beatitudine, et qua fe exhibet an- 
gelis et beaiis, de ^ua nos in hac vita nihii intelligimus. 



348 EXODUS 

te , d^ Cnam cui faveo , huic impenfe faveo , et 
quemamo, liunc valde amo.) 20. Me ipfum verGi' 
videre non potes. Homo enim, dum vivit , me vi- 
dere non poteft. 21. Eft locus apud me, addebat 
Jova, ubi in petra ilabis. 22. Quando tunc maje-. 
ilas mea tranfibit , ■ ducam te in filfuram petree, et 
tegam te manu mea donec tranfiero.' '23. Qua' de- 
inde remota videbis me. a tergo , facies vero mea* 
videri non poteft. 

C A P UT XXXI¥^ 

yubemr Mofes- fiovas parare legis tabulas et montem denuo. 

afcendeKe. Videt ihi IXeuin , fcd. a tergo. Rcpetimtuf: leges 

jionnuUce populo inprimis injungenda. Facies Moju Itim 

cet ex iUo cum Deo coUoquio^ ^uam propterea 

tegit y fi ad popuhm loquitur. 



P 



orro, Jova Moft dixit .•- InGide duas , tabul^s Ia« 
pideas prioribus fimiles , quibus eadem verba iii^ri- 
bam, qusB fuerunt in prioribus, quas fregilM: 2. etpa- 
ratus efto in diem crailinum, quo montem Sinai mane 
afcendes, meque in ejus vertice prseftolare. 3. Nemo 
vero tecum afcendat, nec quisquam in toto. monte 
confpiciatur ; nec pecus aut armentum eirca. montem 
pafcat. 4v Igitur Mofes paravit duas lapideas tabu- 
.' las 



^) ri"'B^ nin"' DC^ln Beth h. \. eft Seth noKiinativi 
Cap. 5j, 19. et fspe, vid. Glaffus p. 31. et %%6, 



, ut 



CAPUT XXXIV 349 

tas priorlbus fimiles, et poftridie mane montem Sinai 
afcendit, qtiemadmodiim Jova jufferat, fecum fe- 
rens duas tabulas lapideas. 5. Tum Jova in nube 
defcendit, et juxta eum ibbilitit atque exclamavit: 
Jova adeft : 6. et cum Jova ante eum tranfiret , 
clamavit: Jova, Jova, Deus mifericors et benignus 
e(t, Ipngaramis, infigni gratia et veritate. 7. Be- 
nignum fe exliibet ad millefimam Eetatem, condo- 
,jiat iniquitatem, defeftionem etpeccatUm. Non pror- 
fus perdit impium a) , punit patrum peccata in filiis 
et nepotibus ad tertiani et quartsim usque setatem. 

8. Tum Mofes confefbim fupplex humi procubuit, 

9. et dixit: Si quid gratia apud te valeo, Domine , 
rogo, ut nos comiteris. Quanquam enim Kic po- 
pulus pertinaciffimus eft, tamen tu peccatis et deli- 

ais 

■fl) Plerique inteipretes verba textus T^pT K*^ Hp^ vertere 
folent: noji impune diynittit iin^ium. Re£le quidem quoad 
fententiam atque etiam verbi T]pl fignificationem , fed 
non fatis apta quoad contextum , aut reliqua Dei attributa 
h. I. laudata. Celebratur enim Dei benignitas variis phra- 
Cbus, qu£ fe inprimis manifeftat remittend;s peccatis. 
Quibus non iatis convenire videtur comminatio juftitia di- 
vin^ in impios. Sed Hp^ €tiam fignificat vaftare^ perdere^ 
V. Zacb. 5, 3. qu3e notio mifericordiam Dei egregie pingens 
contextui aptiffimavidetur. Ita Lad. de Dieu in Grit. S. 
ad h. I. ubi ex figniffcaiione primaria verbi Hpi vamm 
ejje diverfas «jus fignificationes bene derivgvit. 



350 ^ EXODUS \ 

£iisi noftris coridbnabis , nosqiie nt tuiini populum 
traclabis. lo. 'Ad hsc Jova; promitto, O me mira 
patraturum efle coram lioc populo, qualia non ex- 
titerunt in ulla gente totius terrarum' orbis, et uni- 
verfus liic populus, in quo tii verfaris'^, fa£la mea 
ftupenda videbit , qu£E tua gratia fafturus fiiin. 
II. Obferva vero, quiB tibi hodie preecipio : Expello 
ante te Amoritas, Cananitas, Chittceo?, Pherefitas, 
Chivvffios et Jebufitas. iq. Cave tibi ne fcediis 
cum incolis hujas terrES, quam occupabis, ineas, 
quod tibi futurum effet perniciofum. 13. Aras eo- 
rum deftruere, ftatuas frangere, lucos exfcindere 
debebis. 14. AHos enim Deos nequaquam adore- 
tis. Ego Jova focium ferre non polTum, Deiis 
fum zelotypus. 15. Ne foedus pangatis cum inco- 
lis hujus terrse. Verendum enim eft, ne ad Deos 
: eorum colendos feducamini iisque facrificetis , aut 
ad epulas eoriim facriiicales invitati de eis come- 
datis, 16. aut filias^ eorum veftris filiis uxores du- 
catis, quse idola fua colentes filics quoque veftros 
ad eandem idololatriam feducant. 17. Fufam Dei 
imaginem ne vobis faciatis. 18. Feftum azymorum 
celebrate , ita uf per feptem dies azymis vefcamini, 

, ^ quem- 

(?) A(l verbum eft: ecce ego fiedus pango coram omni populo. 
Sed flatim explicatur, in quo futurum fit illud n^'^^* 



CAPUT XXXIV 351 

quemadmodum vobis prsecepi , et qnidem tempore 
conllitiito, menfe Abib; qno menfe ex Aegypto ex- 
iiftis. 19. Omnia primogenita mea funt, etiam de 
gregibus veftris, armenti et pecori? primogenita mi- 
hi dabitis. 20. Afmivero primogenitum agno de- 
betis redimere. Quod, li facere nolitiSj-cerviceni 
ei frangite. Filios veiiros primogenitos redimetis, 
neque vacui coram me comparebitis. 21. Per fex 
dies laborabitis, feptimo feriemini, etiam jmeffis et 
fementis tempore. 22. Fellum feptimanarum cele-^ 
brabitis in primitiis meffis -triticeEB et feftum colle- 
^loms frugum autumnalhmtveTgenteSinno, .23. Ter 
quotannis compareant omnes mares coram me, do- 
mino Jova Deo Ifraelitarum. 24. Nam ejeclis ante 
vos gentibus terminos veftros amplificabo , nec quis- 
quam defiderabit terram vellram aggredi, quando 
ter quotannis voS Jovsb Deo veftro fiftetis. 25. In 
facrificiis maftandis fermentum ne adliibeatis, neque 
in craflinum diem fervetur aliquid de facrificio pa- 
fchali. 26. Primitias frugum conferre debetis ad 
locum milii facrum. -Ne cqquatis hoedum in lafte 
matris fus. 27. Deinde juffit Jova Mofen has 
ieges literis cbnfignare, quoniamx fub harum condi- 
tione illas ei et Ifraelitis dediffet promifflones. 
28. Exegit autem Mofes illic apud Jovam quadra- 

ginta 

cf. notain ad Cap. 33 ,19* 



3S2 EXODUS : 

ginta dies toticlemqiie noftes fine cibo €t;.pot«5 atque 
tabulis illis infcriptse erant condition;es harum pfo- 
miilTionum, nempe decem prEecepta. 29-. Cum vero 
e monte defcenderet (;habebat vero fecum duas le, 
gis tabulas) nefciebat faciem fuam radiare ex ilio 
cum Deo colloquio.* 30. Quod cum Aaroii et If, 
-melitai viderent, veriti funt propius ad eum acce- 
d^re* 31* Sed revocati a Mofe redierunt Aaron et 
principes coetus, et locutus eft cum iis. 32. De- 
inde accefferunt etiam reliqui Ifraelitae, quibus in- 
junxit has leges , quas a Jova in moiite Sinai acce- 
perat. 33. Quando Mofes ad eos loquebatur, ve- 
lamen faciei fua3 impofuit. d^ .34. Sed quando 

Demu 

d^ ttunc e't (5u6s lequentes verfus rfiuia mfcr^MSS non fatis 
accurate vertunt. Nimh-utti offen^dunt in verbb p^*^) qubd 
Vertunt: cum ahfolvijfet loqui tum Ifriielhis, pojuit vehmiit 
Juper facib fua^ atque hine colligunt Mo&n tafttum infa* 
miUavi conltietudihe^ non quando tiOmin« Dei cum po- 
pulo loquebaturj velamen faciei imppiuilTe. Sed fic pri- 
mo manifefte ctjntradicunt apoflolo Pauilo, qui duni 
2 Cor. 3 V 19, Kiini&os, Nov. Telt. cum Mbfe comparat , dt* 
ferte dicit, ilios 7W7z infiimere iut Mofeii etc. Si igitui; 
Moles, ut doSor populi veiamine ftie velavit, necefTd eftj 
ut popuio etiam fic expoflierit; deinde lempus velats ft' 
ciei dare indicatuV verfu 34. et 315. IflN^»* *1J^ «t 'jJ^D *1i/» 

- €t tandem kopus furati velaminis lioc requirit, qui fuiti^' 

im' 



; CAE]JT; XXXIV ,353 

peum accedebatV^.locuturUscutti elO) depofuit ve- 
lamt^nj usque ..dumv exiret^\.et .referretad, liraelitas^, 
quee a Jova juffus effetJ- •'35v;Tunc e-nim ■Vfelamine 
illo iterum faciem fuamL' contexit ^ quoniam Ifiraeli- 
tx fplendorem ejus^ quo cutis radiabat», non' pote* 
rant fuftinerej iisqu^ dtim redifet ad Jovam cuiil 
fco lOGilturus. ^) ' 



;ipt^cIlHwti gt lenoii lliaelitarum confulefet; Kon eb. 
Itant vevba verfus 33. extrema-^ duminodo regula obfervetur t 
Ex duobus meitibns perVau copulatis pofterius.habitunl et 
conditionem prioris indtcat, et latine per ablativum abfb- 
lutum verti poteftt Sic h'. 1. impojito velakiine nbfolvit Mo- 
fes loqut. Alia bujus regulse e^iempla furit: Nehem. ii)'(5," 
jcf 39 j t. Ezech. 4j 6, Verbum vero H/^ explicanduttt 
h. I. eft ex Regi llL ^ fipnd SlaJJIant de Verbp p. igg. vetba 
completiva interdum inchaative fumi atque initium et con- 
tinuajionem comple£ii. Rarior h. 1. eft conftruftio fequen- 
te Mem, frequentior fequente Lamed. Illa indicat plena- 
riam rei perfeftionem, ita ut ab opere defiftas. V, C. Jof. 
^Pj 51» J^^b. ^?, 21. Plura vide in Fe»e»;tf Diflertatt. S. 
Lib» L Cap. Vn. p. m. 142. feqq. 

f) Hic verfus ex more Hebraorum rtarrandi idem dicit, quod 
prfficedens, cum levi fententiae variatione. Ad verbum ittt 
babet: Cum viderent Ifraelitje faciem Mofisradiamem ^ ite- 
Vim texit eam vslamiMff', ^dmsc ingrederstur ad colloquendttni 
tum fo, fc. Jova. \ 

■^ . , -T -. .Z- ■-.':■- i^- r : / 



354 ^ EXODtJS- . 

GAPVT XXXV 

Mofes refert ad popnlttin vdumatem Dei de obfirvandnfi. 

riatione die feptimo et de donAriis ad fanBmrimt 

ei exjlruendum. 



G 



'um vero Mofes omiies pdpull Ifraielitici lega^ 
tos convocaflet, hunc in modum ad eos verba fecit^; 
hjcc funt qu8B Jova vobis prajcipit. 2. Sfex diebus 
res veftras curate, feptimus vero Vbbis- fatiftUs fit, 
Sabbatum eft Jov« facrum. Quicunque in eo labo- 
rarit, moriatur. 3. Neque ignem accendere' deb^'- 
tis a) in sedibus veftris die fabbati. 4. Poirro Mo* 
fes his Ifraeiitarum legatis dixit: 5. Jova Jtibet tit 
libi.donaria conieratis» Quicunque hoc fua fponte 
facere vult, poteft hujusmodi donaria afferre: AurUin, 
argentumv s&s» 6. fila CEerulea^ purpurea, coccinea, 
bylfumvet jin/o/ caprinos, 7. pelles arietum rubras„pel- 
les phocarum 5 et acaci«e lignaa 8. oleum pf cande- 
labro, et aromata ad imguentum et a'd fufflinentura» 

9. onychas, gemmas infitivas pro Ephodo et peStorali. 

10. Qui funt vero inter vos periti artiiices, veniant 

et perficiant, quse Jova prscepit : 11. Ta.bernaculuiii 

cum fuo tentorio, tegumento, uncinis, alferibus, re- 

■pagulis, columnis et bafibus. is.Afcam cum vefti- 

bus fuis, operculum et fiparium, quo tegatur. iS* 

Menfam cum fuis, veftibus et vafa ejus omnia, item- 

. . . . 1^^^ 
«) fcilicer, ad cibos parandd*. . - 



CAPIJT XXXV 3yj 

que panes appofititios. " 14. Candelabrum cum vafis 
fuis et lucernis, nec noh oleum ejusdem. 15. Alta- 
re fujfiitus et veftes ejus , . oleum un£iorium , fuffi- 
jn^ntum et fiparium oftii ipfius tabernaculi»' 16. Al- 
tare vlftimarum cum opere fuo reticulato, veftibus 
et reliquis vafis fuis, itemqute labrum cum opercul» 
fuo. ^) 17. Aulsea atrii, columnas et bafes, item- 
que fiparium ad introitum atrii. 18. Clavos taberna- 
culi et ^triij nec non funes ejus. 19. Veftes flragu- 
las c) ad minifterium rerum facrarum, et veftes fa- 
crasAaronis facerdotis,itemque veiles filiorum ejus— - 

20. Cum difceffiffent Ifraelitarum legati a Mofe, 

21. venerunt omnes, qui animi fui liberalitate inci- 
tati erant, et fponte oiferebant donaria Jovse ad per- 
ficiendum tabernaculum conventus et ad fupelle£lilenz 
ejus et, ad veftes facras neceffaria. 22. Viri et foe- 
min« fUa fponte aiferebant fibulas, inaures et annu-% 
los, globulos et alia pretiofa aurea tanquam donaria, 
Jov£B. 23. Qui lanam csruleam, purpuream, cocci- 
neam, p//o/ caprinos, aut pelles arietum rubras, aut, 
pelles phocarum habebant, eas obtulerunt. 24. Alii 
argentum et ffis tan.quam munera Deo confecrarunt^ 
alii aeaciseligna ad ufum pperis perficiendi. 125. Mu- 

lisres 



t) cf. Cap. 30, 17. not. h) 
cf. Cap. $1, lo. noi. a) 



Z 2 



356 :" EXODUS 

lieres perit* nerunt -/<z?/^»i cfiBrulea;m, purpuream, 
coccineani, et byiruihi- 26* Alige hujus artis gnarje 
jQ^runt pilos caprinos. 27. PrindpeS obtulerunt gem- 
mas, onychas et getnmas infitivas ad Ephodum et 
peftorale, 28» ^roniata ad oleum et candelabrum, 
ad unguentum et fuffimenfdm» 291 £t omnes omni- 
tio viri et foeniinse animis fuis eXCltati ad oiferenda 
ea quae infervire poffent' rebus jufTu Dei perficien- 
dis, obtulerUnt ea ut Ipontanea donaria Jovse. 30. 
Simui Mofes Ifraelitis indicavit: jovani deilinaffe 
his rebiis perficiendii Bezaleelem , filium 0ri, jiepo- 
tem Churij e tribu Juda, 31. hunc infigni -fapien- 
tia, prudehtia et intelligentia inftruxiffe ad omnis ge- 
neris opificia, 32. ad artificiofam texturaffl, ad au- 
tuni, argentum et ses fcienter traftandum, 33. ad 
gemmas cslandas et inferendas, ad ligna fabricanda, 
et ad omnia alia opificia. 34. Pr£eterea poffe eum 
^aiios quoque his in rebus inllituere. ' Socium ejus 
efle debere Oholiabum, filium Achifamachi, e tribu 
Danis. 35. His fapientiam et peritiam impertiiffe 
ad perficienda opera fabrilia, polymita, acu pitta, in 
la7ia cffiruiea, purpurea, coccinea, in byffo et texto- 
rlo opificio, et ad 'alia opera testur£e polymitse* 



CAPUT 



CAPUT XXX^I 357 

^ - ; CAPUT XXXVI 

/iggrediutttur ariifces labores fuos. Populus UheraUter eqn- • 
feri: donaria plura ^uam opus efi. Defcripth tentorn 
• . ipjtus (um fuis tegfmefitis j offeribus j ' 



i. ^ Aggreffi igitiir funt Bezaleel et Olioliabiis alii^ 
que periti artiiices, quo.s Deiis fapientia et int^lli- 
gentia inilriixerat, omnia. illa opejra facri miniilerii 
ex prgefcripto JovcB,- 2. poftquam. ebs Mofes g-d fe' 
eyocaverat:, 3. ut: a^fei^rent 'dona^ria:*!. q^di Ifraelit» 
in ufum facri miniilerii obtiiliffent. Sed cuni quo«. 
tidie plura ultro offerifent, 4, opifices, fepofito. quQ 
fungebantur labore , Mofen .conveniynt, 5. eique 
indicant, "plus a popuia conferri, qiiam nQceffarium, 
effet: ad opera ?i ToYa imperata perficienda.., 6. Tum 
Ivloles proclamari p.er caii:ra juffit: ne':quis deinceps 
ant vir aut femina, plura: la.bQrarent ^d facram obla-. 
tionem. Sic prpljibebatu]: populus ab ulteriori obla^ 
tione^ 7> Cop^a. verd r&runi: congeftarutn fat magna. 
erat et abundans. ad ontin.ia; opera perfic;enda. — ^ 
8,, Artifices igitur illius, operis per^ti, fecerunt-de^ 
c.em tabernacuU aulasa ex byflb. contorta. etfilis cse-: 
ruleis , purp.u]cei,s , coccineis, intertex;tis; ChQrubis 
opere. polymito.. <?.. Si,ngulorum. aulsQrum longitu-. 
fio fuit duodetriginta cubitaruni , lat;tudo, q^uatuor, 
^^na erat ; omniuni. m..enfura. . ro,» Quina .inter fe 

2-3 con^ 



358 EXODUS 

conneSebantur. ii. LigulEe cserulese addebantnr 
orffi illius aulaei, quod ultimum erat illius commiffn- 
rsB, et fic quoque in ora extremi aulaii fecundas eom- 
mifl^rse. 12. Quarum ligularum erant quinquagenaj 
in utroque' auIsBO fibi mutuo refpdndentes. 13. Prse- 
terea quinq.uaginta unci aurei, quibus auJseaJUa con- 
neftebantur, ut hac ratione tabernaculum untim fie- 
ret. — 14. Deinde faciebant illi artifices iivagula. 
nndecim ex pilis caprinis fiiper tabernaculo expan. 
denda. 15. Singula in longitudinem trigenum cubi- 

■ torum et quaternam in latitudinem. , Una erat men- 
fura omnitim. 16. Quoram quinque feorfim et fex 
feorfim conjungebant. 17. In ora utraque partium 

_ junaarum faciebant quinquaginta ligulas, 18. to- 
;fidemque uncos aeneos, quibus tentorium. conjunge- 
bant, ut unum .aliquod exifteret. 19. Preetereafe- 
cerunt tegumentum ex pellibus arietum rubris, atqiie 
aliud ex pellibus phocarum — ^ 20. Porro fecerunt 
afferes tabernaculi ex acacije lignis, qui erefti ftabant. 
21. Singulos in longitudinem denum cubitorum in 
latitudinem fesquicubitales. 22. Singuli duos cardi- 
11 es habebant fibi mutuo cohffire'ntes, et fic omnes 
tabernaculi afferes erant fabricati. 23, Quorum af- 
ferum viginti erant ad partem tabernaculi meridia- 
nam. 24. Quibus quadraginta bafes argfenteas erant 
fubjeftse, bin» fingulis afferibus,' pro duobus ft^is 

car- 



CAPUT KXXyi . 359 

cardinlbviff. 2"^. In altera taberaaettli parte fepten- 
trfonail etiam eF^nt viginti afTeres , 26. cum qua- 
draginta bafihus argenteis, qaarum. binae fmgulis affo- 
jibus fuh]iciebantur. . 557. In laterQ vero accidentali 
erant fex afferes, 58. et preeterea <5uo pro utro* 
que, tahernacuU angulQ, . 59, . qui gemini erant, tuni 
in impa tum in fbiiimo et annulo invicem junfti, ct 
fic ambo^ facli erant prp ai^bobus angulis, 30, Sic 
erant aft.a afleres stfedecim bafes argentejg, binas 
finguli? aiferibus fubjeSffi» . 31» Item fecerunt repa- 
gula ex a&acia,^ quinque pro afferibus tabernaouU iii 
latere primo, 3?. et totidem in latere fecundo, 
tanc^em etiam quinqu^ in latere occidentali. jj. 
Ivepagulum medianusni per medios aflferes traje£tum ab 
uno ex.tr^mo ad alterum , usque p.ertingebat, 34. Af- 
f^res et repagula .auro, ob^ucebantur; annuli • vero., 
qii,i repagula capiebartt, aurei. 35, Siparium. fecerunt 
e lana cserulea, pui:purea> Qoceinea et byffo retorta, 
opere jpolymitQ Cberubis intertextis* ^6. Et quatuot? 
col;UHina,s fiparia fufpendenda ex acacj^ iignis-, aur© 
teftas, Qum uncinis aure^s et bafibus argenteis» 37, 
AUiid fiparium fecerunt pja introitu, tabernacuH e 
lana caerulea ? purpurea , cae-einea et byffo -retorta,, 
operes pbryglonica, 30. Cuius catumnse erant quin- 
que, cum ^^^Misi fuis, Capita eaiumsst pertic^ 
eraat inaurata, bafes Yero quinqu^ aE^neae/ 

^4- ' CAPVT 



g6o- EXODUSr ^ ^ 

'-— ■ -.'-: cMm Kxmii ^..:':ih.^'>v. 

- Arca l^S^Sy candelnbrum, menfa, ara fu^m^, oktmj ufiguema- ■ . 



A 



^rcam fecit Bezaleel e± lignls acaciEe-j^duorum 
cubitorum, et (iimidii in Idngitiidinem, uniUs cuMti 
et dimidii ihlatitucliTiem , tantundem in altitudinem. 
2, Hanc auro puro ihtus e,t extra texit et cororja 
aurea undjque clnxit, 3', FbrrQ'fudit pro ea qiiatuor 
^nnul,o§ aureQS in quatudr ' ejus angUlis, ita ut ih 
Xjtroque latere effent lDini,"'4. Item^fecit veftes ex 
aQaci^ lignis, quQS auro obduxit', 5, et ihimifit an- 
Siulis iUis a^ iatera arcse, quibus bajulari pQffet, 6. 
J*QrrQ fecit QperQulum e?c aurQ puro , cujus-iongi- 
tudQ fuit duorum cubitQrum et dimidii, latitudo fes- 
quicubitali§5 7» et duos CKierubb? a^irebs opere fo- 
IMq in duobus extremi? operculi, g, Altet' erat ab 
liac, alter ab iila parte extrem?, ex ipfo bperculo 
'duHus, 9. Expandebant verb Cherubi illi duas alas 
Tuper operculum, facie ad fe invicem' ef ift 'ipfum 
operQulum converi^, -™ ior Porro mehfa^m J^ecit 
ex acaqise ligno, longitudine duQrum cubitbrum, la- 
titudine unlus, altitudine unlus et dimidii/ ri; Hanc 
auro puro texit et limbQ aureo undiqUe cinxit. 12. 
Marginem quoqiie ei dedit palmareni per ambituiri. 
Limbus verQ ille margini erat conjunftusV 13,'Tiitti 
porro quatuor anjiulos •aureds fudit^ qubs" quatuor 
.: . '"•• _ ; angulis 



CAPUT XXXVII 361 

angulis qiiatuor':ejiis pedvim applicavit, .14, E xe^ 
gione-raarginis erant iUi annnU pro, reQeptacuUs ve-, 

ftium ad pQrtandara- ni®^^^"^'- -5'- Yeftes e;'ant e^c 

acacKe :lighQ- fabriQati e.t aurQ te£ti, qiiorum ope. 

riienfa ..baj-alaretuj:, ■ 16. .Prffit^r^gL fecit qiioqu.e vafa. 

illius iEnenfEe, fcutellas, -lances, pater^s,. et cyathp.s as[ 

vinum infiindendtiip,, ex auro. j3uro^'-^. > 17.; Iteni 

fecitcandelabrum, ex auro puro, idque folidum., Sca-. 

pus eju.s, calamus, caliQes, glohuU .et fl.ores unnm 

efficiebant, 18, Sex cala,mi exibant ex ejus. lateri- 

bus, trini ex. iitroque later?., 19,, Singiili calam]^ 

habebant tres calices a.d inilar nucle| amygdal?e,^ . gloi 

bos-, ^t flo.res, atQUe ,liunc in moi^um fa£i:i erant ,. 

oinnes fe^ -illi ca^ami, qui e ca.nd.elabrQ. prodibant„ 

S0.ln.4pf0 candelabi^Q quatliQr erajiit caliQeS; for- 

mam nqci§ aftiygdalinaa, iiabentes, curp. globis et flo- 

ribus, 21,. .Sjnguli globi.fub b.lnis ca:la.mis prQdibant. 

Tresj igitur glqbo.s liabebaut fex illi cgjami fmgiili,^ 

qui ex. ipfo candelab,rQ^ dii£ti, .e^ant., " $2. Glp.bi et 

c^lami ,ynmn opus folidunnt ex auro. puro. <<o.ri|l;itue~ 

banty' .53. Infuper^ fecit, fepten\ lucernas et forci-'. 

■.pes Qum ■ vafculis fu[i% ex 9:U.?p, ^nvo.' 24.^ iVtque. 

totyni .Jiunq aptpar^.tum. fecit ^x- t^.leijtq aufi optimi.^ 

,9.5. Af ani lulfitus f^cit ex ^Qacia' l.ignis._ Lqngitudo, 

et latj^tudQ ejus . er^tj Qubitalis ^ ^ltitydo. bicubitalis„. 

EHiinenti^. e% inte^ra m^.te^ia faStss erant, 2 d.. T^-', 

Z^ •. xit 



^6z EXODUS - V 

-sit eam auro psrov eum partem fuperiorem j' -tum 
latera et emmentias , praefeerea einxit eam corona 
aurea. 27. Sub qua in iitroque latere binos anmi- 
los aureos addiiiit, qui Gxcapereat • veftes, quibiis ara 
bajularetur, sg-. Q^os veftes etiam ex^ acacisB li- 
gnis fabricavit et auro. texit -^ 29. Item paravit 
oleum unftorium fanftum. et fulgtum arORiaticum 
|>ui:\im e?{ arte iip|;uenta,ria.. 

CAPUT xxxvm • 

4^-a bolbcaujiojf^wfty labrmt atmm st atrium. Snmmaja^iri^ 
argetm et <^rk co^ati' 

A 

I. 1. Xram holocauftorum fecit ex- acaciEB lignis, quin- 

que cubitos longam et totidemlatam in forma qua- 

drata, altitudo. fuit trium eubitorum. : 2. Bminen- 

tias ei fecit &d quatuor ejus^ angulos d) ex materia 

folida. Aram ipfam sere tici^. 5. Vafa ejus- , ni- 

mirum ollas, palas, pateras^ fufcinas, et batiKa, hajc 

omnia fecit asnea. 4. Prgeterea fecit huic arse opus 

reticulatum aeneumj ^Mod: inferiu* ab ambitu ejus 

usque 'ad medium pertingebat^ 5. I>einde fudit qua- 

tuor annulos in quatuor anguHs o.peris ilHus reti" 

culatii qui vetle? ©xeiper^nt, 6» ctiam ex aeacia 

fabricatos et sere obduftos-, 7. qBos-per annulos 

illG,& ad iatera aree; traJQcit,,, w.t ii& p.QStareturK . Cava 

, erat 

<i) cf. Cap.' J7j 2o aot>i a). 



CAPVT :KXXVIII 363 

erat ex ta,biilis asnels, tantiiin, £0.;n&-mQ:B>. •«- 8. Por- 
ro fecit labruin geneujji et ope-rQijlii-m ejus ssneum 
cuni :figuris elegaBtibus,, q-ass ornabant G.ftiiica t^ber- 
naculr CQnventus, i),. -^: ?. A,tniUin. iil parte merir 

^io^aill. 

t) CompluEes. Intsrpv^tes, j^ai^rtus i^gHibrara hujias vet;- 
fus longe aUtes vextunt. Fecit kbmm aneum Jn^"1^3 
nylD 7?fknnS.^N5^' ^W^ m2'%n e:^fpe.cul^s mu- 
lievum turmatim cmvenij.%tiuin a^. tabernqcuium e.onventuf;^. 
QusB explicatto, quajj.qugm eil qupque antiqpioruH;!, iateiv. 
pretum, taiHen. adeQ .difficili? eft et duta, ut raij-um vide- 
yi poffit eaia fefe proiia fie tot viris dpfilis^ nifi experientiS; 
doceret iino. eri-ore adbiiflA. fequi deinde. pJures., ^ahi. v^-. 
10 verfiones antiquae unanimi' eonrenlu vesba textas d*- 
fpeculis nmUerum explica.rant. In «jua. eas fprtafle ei-rafl*e, 
cum. neraisi in. memcem: veniffeti fpe.cu.la illa, quovis aiodo, 
defend^bantuif. Sed/tam fq,lid? basnc e^pUcationem Kefi^- 
tavit Qhmem in. Pifp.. ^pj^ ciiata. sd Cap, ^o,. 17. ijt eo. 
leclo. Bori putem futuyum eflb ^ qui fpecula et> m.uKereSk 
textui hebraeo pe:Eperam illatas e^s. negeti,. Ajjgumenia. por 
tior.a. haec funt: Nihil in. textu legituv d^e muUeribus.' T&c. 
bernacujiuin Hon^m. eyat exflrruSsumj quomodo igiimj ad il- 
kdp0ter5.Ht€onYeHire?'Non legitur |lk"^,1^0 fed ri^")^^; 
Frigi4iffima eft tavtologia in verbisJ: mulieres: coirvenientes^ 
<}u<s. converriiebam^ Repugnat- fcopo. Mofis in h. I. qui nori 
eft en^rraEe oblatipHes lfraelitaj:.um ad fiibricam taberna- 
culi, quod jam fecerat Cap. 35, 20. fed formam et £ku£lii- 
mm t.8b.^r5ftculj; e.t $n§«larum ejus fasitimn ^fc artificibus 



3% EXODtjS 

dionali velis. ex b^yffo contorta .centum ciitjitoriiiii 
claufit., ip. quae colqmnas liahebant viginti, toti- 
d^mquebafes ex ^re, unci yero column^rum et ve- 
lorum perticae erant ex argento, ii, SimiUter in 
latere fep.tentrion^li vela erant centum cubitorum 
in longitudinem. , viginti colum,nse totidemque bafes 
^neffi, unci et velorum, perticse argentege. i2..La- 
titudo atrii in latere' pccidentall erant quinquaginta 
cubitoruiii cum decem. colulnnisi t0.tidem.que bafibus, 
unci et velorum. pe;-tic^ erant a.rgenteas. . 13! 'Pars 
grientalis quin^^uagint^. Gubitoruin,. 14. ah una par- 
te habebat Yela qu^ndecim, cubitos ionga cum trihiis 
qQlu^inis "et. tribus Ib.afihus. 15, Similiter etiam ab 
^ltera parte CQt fic ab. utraque parte introitus atrii) 
vela quind^cim; cubitos longa citm trihus columnis 
et tribus bafibus. 16,, Onjnia atri; vela erant ex 
byffo contorta' jpatjricata. - 1 7. Bafes,- coliimnarum 
^rant «ne^, unci et pertic^ argenteiB; capitellaeo- 

lumna- 

feflam dsfcribere,; |»orro. fj^J^^D fpecuh figniffc^re .gratis 
Jftmiitur, tiom fpe^^les , mngities y et tandem NlD^?: non fo* 
lujp, fignitcat turmatim conj^enir,^ , f^4; etiam. ^t H^V "**' 
tiare, Igitur n^!2'VrT flklD. ^y^^V^. imagim qr.nantesy f. 
«legantes^ qnje ntmirum expre(fe er^t ad figuras,. quibus 
Qirnatum, evat aulseum, Cheruboruiji aliarumque figu.rarunii 
de qtio. Capf 3'5,,.3S.. cf. .ty?#%£ in jPraefat. ad Spencerum P^ 
|2.. %t Simotns pr$lect.t. ^4 ^elaii.di Antiquitt, hebr. p. 5^«. 



CAPUT XXXVIII 365 

lumnarum er^int afgento tefta^ peitic^ Vero eariiiA 
erant argenteae: 18. Sipadani Vero ad introitiim 
atrii erat opus plirygionicUni ex laila CEeriilea, pur- 
purea, cbccinea et.by-fTo f etorta vigiPxti cubitos lon- 
gum , altitudine Vero qitinqu6 ctibitOfiam, quEe ea- 
dem erat latitudo. fingiilofiim velorilm atrii. 19. Co- 
lumnJE quatuof cum bafibus (juatuof sBnei^, unci erant 
argentei, capitella columnafum aifgento teBas, per- 
ticEB- vero afgenteEe* 20. Clavi omnes tabernaculi 
et atriierant a^nei. — * -— ^x. Hfec eft fumma 
metalloriim imp enfomm ad ta.hem^culum legis^ quee 
juffu Mofis numerata funt pef Levitas curante Ithas. 
mare filio Aaronis facerdote. m. iSfimirum Beza- 
leel, iilius XJri, nepos Churi e tribu Jud^, fecerat 
omnla qu^ Jova' Mofi prEeceperat. 23. Una - cum 
Oholiabo, filio Achifamachi e tribli Danis^ fabro, tex- 
tore polymitario et phryglone in lana carulea, pur- 
purea, coccinea et byflb. 24. Tota igitur fumma 
auri ad partes fan£liiarii conficiendas infumti et do- 
narii loco oblati, fuit undetfiginta talentorum et fi- 
clorum facrorum feptingentorum et triginta. 25. Ar- 
genti ex cenfu populi centum talenta et ficli facri 
niille feptingenti feptuaginta quinque. 26. Dimi- 
dium ficli facri viritim , hoc eft-i de omnibus qui in 
cenfum veniebant, nempe omnes qui vigfefimum eeta- 
^w annum excefeantj quorum numerus fuit fex- 

centa 



366 EXODUS 

centa et tria millia quingenti quinquaginta. 27.. Cu- 
jus argenti centum talenta infiimebantur ad funden- 
das bafes celumnarum fah£luarii et ad bafes, fiparii. 
'Singula talenta pro fmgulis bafibus. 28. Ex mille 
feptingentis et feptuaginta quinque ficlis fecit unci- 
nos columnarum, texit eorum" capitella et perticis 
inftruxit. 29. Aeris oblati fuerunt feptuaginta ta- 
lenta et duo millia ficlorum et quadringenti. ■ 30. 
Ex quibus fecit bafes columnarum ports taberhaculi, 
altare seneum, cum opere reticulato et omnia ejus 
inftrumenta. si.Omnes bafes columnarum atrii et 
introitus ejus, nec hoh clayos omnes tabernaculi et 
atrii. 

C A P UT XXXIX 

Vefles facerdotales Aaronu et fiUorum ejus. Cum omnei 

facrarii ^artes perfeBa effeitt, deferuntur ad Mofen, qui 

eas probat et beue precatur 

artificihus. 



I. I_Lx lajia ccerulea, purpurea et coccinea fecit w? 

fles ftragulas ad ufus facros, itemque veftes facras 
Aarbnis , quemadmodum Jova Mofi prcEceperai. 2. 
Ephodum nempe ex auro, hyacintho, purpura, coc- 
co, et byffo retorta. 3. Aurum vero. diduxit in 
brafteolas, quibus in fila concifrs Jisc intertexuit 
hyacintho, purpura, cocco et byifo tetortse opere 
polymito. 4. Humeralia fecit,..quibus. Ephodus in 

duo- 



CAPUT XXXiX 367 

duobuS exfremis fuis jungetetur », 5. et textyra >zw- 
teriori amicllu oppofita, ficuti iila ex eadem materia 
fafta «rat-, ex anro , hyacintiib ^, :purpura, cocco et 
bylTo retbrta^ <jU€fe'at3mGduin Jova Mofi prsceperat, 
6. Duos onyehas palis aureis. Inclufit, . 'Cfelatura figil- 
lari fcalptos nominibus filioriim ifraelis^ 7,. eosque 
impofuit humeralibus J^phpdi in memoriam Ifraeli- 
t^rum , qtiemadmoduriii ,Jova Moli prasceperat. 8?. 
Feeit .quoqile peSorale Op^ere polymito ficut Epho- 
duni ex auro^ liyacintllOi piirpurab tocco et byffo 
retoftaj 9. tjuadratum et dupiicatum longitudine 
et iatitudirie palmani lOi TUm imple vtt. illud qua- 
tuor gemmarum ordinibus-, Primus ordo tenebat 
Sardium, Topafumj Smaragdumi it-. Secundus .Car- 
bnnculumj/Sapphirum', JahalomUm. i^. Tertius Li-. 
gitriumi, Achatem^ Ametlbyflum-. ig-. QuartVxS Chry» 
foiitklmj Onycheiii et .Jafpidem-.- Qu€e gemra£B fin- 
gulis palis .aureis erant inclufEs, 14. eisqiie niimero 
duodfc(iim infciilpta ergiit homina . duodetim triblium 
Ifraeliti-arum, arte ea qua fit in figillis». 15,. Hiric 
pe£torali -fecerunt duar caterias^^quales opere tor-* 
tili ex auro puro, i 6-. prseterea, duas palas aureas 
et duos annuns aiirebs-, quos duobus extremis pe- 
Soralis aorie£lebant ty. Duas illas catenas immit- 
tebant illis duoblis ainulis. ig. Extrema vero iftar- 
riiiii catenarum inferebant palis iUis , quas applica- 

bant 



368 ^ EXODUS ; ' 

bant fuperhumeralibus Epliodi in' ;.parte anteriori. 
19. Preeterea fecerilnt diios alios annulos auteos, 
quos anneftebant duabus peOioralis extremitatibus in 
oraj qUEB ad Ephodum vergebat infetius, 20.^et por- 
l?o duos ^nnulos- aur^osi, q.tloS applicabant •duobus 
fuperliumeralibus'Epliodi inferius ex exteriori parte, 
in eo locOj ubi illa.duas Epliodi partes jUngUnt, in 
fuperiori ejus textura. 21. Tum ftrinxerunt pefto- 
rale annulis fuis annulis Epliodi funiculo caefuleo, 
ut adhssreret textur^ pblymitse. Ephodi, neque ab 
hoc peftorale avelleretur, quemadmodum JoyaMofi 
prEBceperat '— 22. Pallium fubter Ephodo indiien^ 
dum fecit opere textili totum CEerUleum» 23; Cujus 
in medio erat foramen cum limbo texto ad .modiim 
loricsB, ne rumperetur. 24. In fimbria ejus erait 
mala- punica ' casrulea , purpurea et coccinea e. ilis 
retortis^ 25. et tintinnabula ex auro puro, quaspo- 
fita erant inter mala punica, 26. alternatim y to* 
ta fimbria illius pallii, "ad minilterium .^^>'o«//, 
quemadmodum Jova Mbfi prajceperat. 2/» Iteni 
etiam fecit tunicas-proAarone et filiis ejiT> ex byffb 
opere textili. 28. Cidarim byffmam et .^iararum or- 
nameiita etiam ex byffo ; ferfioralia .juoque linea e 
byffo retorta. 29. Item balteiT^n: e byffo fetorta) 
hyacintho , purpura, cocco , opere phrygionico'; 
quemadmodum Jova Mofi pi-fec^eper-at-. — ^-..30* Tan- 



CAPUT XXXIX 369 

^em etiiam':fecit laminam ^facri diadematis ex auro 
puro, cui infculpta erant cselatura figillari h^c ver- 
\^2l'. Jova facrum, 31. Quam laminam funiculo casruleo 
parti anteriori cidaris applicabat, quemadmodum 
Jova Mofi prEeceperat — 32. Cum ablblutum eflet 
liac ratione totum tabernaculum conventus; atque 
Ifraelitas pmnia ex prsfcripto Jovse Mofi dato fe- 
ciffent, 33.; attulerunt ad eum tabernaculura et 
omne ejus inftrumentum, uncinos, afTeres, repagula, 
columnas, bafes , 34. tegumentum ex pellibus arie- 
tumyubris, et tegumentum ex pellibus phocarum. 
Siparium interius. 35. Arcam legis et veftes ejus 
et operculum. 36. Menfam cum omnibus fuis in- 
ftmmentis et panibus appofititiis. 37. Candeiabrura. 
ex aiiro puro cum lucernis ei impbnendis et reli- 
quis inllrumentis, et oleum candelabri. 38. Altare 
aureum, unguentum, fuffimentum, et fiparium pro 
oftio tabernaculi. 39. Altare Eeneum cum oper© 
reticulato, veftes ejus et reliqua inftrumenta, labrumi 
cum fuo operculo. 40, Atrii vela, ejus columnas, 
bafes et fiparium ad introitum ejus, funes, clavos 
et omnia reliqua inftrumenta, qus ad minifterium 
tabernaculi pertinebant. 41. Veftes ftragulas ad 
yfum facrum ,; vefces facras Aaronis facerdotis , et 
velles iiliorumejus facerdotales. 42. Omnia Ifrae- 
^itee fecerantj quemadmodum.Jova Mofi prceceperat. 

Aa 4d- Q^w 



370. : EXODUS 

43. Qiii cum videret omnia voluntati 'divirise re-' 
fpondere, bene eis precatus eft. r. : ;i 

' CAPUT XL : 

Erigitur tabernaculum. Inauguramur ofnnef ejus partes et 
Jacerdotesi Nuhes^ prafentiie divina Jymbolutn^ 
Jacrarium implet. ..,,,. 

T 

1. X um Jova Mofen huiic in modum eft ailocutus: 

2. die primo primi menfis erigere debes tabernacu- 
lum conventus, 3. collocare in eo arcam legis, 
eamque operculo tegere. ' 4. Deinde inferre-men- 
fam, et omnem ejus apparatum inftruere, ut et can- 
delabrum, eique lucernas fuas imponere: '5. Porro 
altare aureum fuffitus e regione arcse ftatuere et fi- 
parium in introitu tabernaculi fulpendere. 6. Tum 
aram viftimarum debes ponere ante oftium taber- 
naculi, 7. labrum vero inter illud et altare, atque 
aqua replere. 8. Porro atrium, atque in ejus in- 
troitu fiparimn fufpendere. 9. Tum Oleo -unftorio 
ungere debes tabernaculum, et omnia quse in eo funt, 
idque cum omni apparatu fuo fanftificare. 10. Aram 
quoque viftimarum cum inftrumentis fuis ungere de- 
bes, eamque fanftificare ut rem facrofanftam* n» 
Tum labrum " cum operculo fuo. 12. Tanliem ad- 
ducere debes Aaronem et filios' ejus ad'oftium ten- 
torii, eosque aqua lavare, 13. et primo quidem 
Aaronem Ijicrls veftimentis in^uere, ungere et ad 

mini' 



^" GIVPUT XL ■ ^71 

jniriifterium fuum facerdotale iiiitiare. 14. Deinde 
et filios ejus tunicis amicire, 15. atque nngere, 
qiiemadinodum patrem unxifli, xit facerdotes roei 
fmt: Qua unSione jus ' facerdotii cum ipfi tum po- 
fteri eorum in^perpetuum confequuntur. — 16. Tgi- 
tur IVicifes fecit omnia, quemadmodum Jova jufferat. 
17. Anno fecundo^ primo die primi menfis, taberna- 
ciilum-'efeQ:um eft. 18. Primo ipfam tabernaculum 
Mofes-fixit, bafes- ejus-' fundavit , afferes difpofjit, 
repagula immifit, columnas erexit. "19. Extendit 
tegumentUm fuper tabernaculo . alterumque defbper 
eiimpbfuit, ' quemadmodum, Jova ei prseceperat. 
20. In'- arca legem repofuit, veftes ei applicavit, 
opefeuib, eam t^xit, •-^21. et in tabernaculum intu- 
lit-,- :tandem^ue;: ad eam tegendam fiparium obvela- 
vity quemadmodum" Jbva jufferat. 22. ' Tum men- 
fam-'ih ,tentorio conventus collocavit in parte ejus 
feptentriOnali'-extra*'fipariumv "23;'= et panes impo- 
fuit ex ordine, quo a Jova juffus erat. 24. Can- 
delabrum e regione menfaa in parte tabernaculi me- 
ridionali pofuit, 25. et lucernas accendit coram 
Jova, quemadmo^um jufferat. "26. Aram auream 
ftatuit in tabernaculo conventus ante fiparium , 27. 
et fuffitum in ea fecit aromatibus ex prasfcripto Jo- 
^^. 2 8. In introitu tabernaculi fiparium fufpendit. 
29' Altare viSlimarum coUocavit ad oftium taber- 

Aa 2 naculi, 



372 EXODUS GAR XL 

naculi, atque obtulit in eo holocaufta et ferta, quein^ 
admodum Jova jufferat. 30. Labrum flatuit intec 
tentorium conventus et altare ,, et aquaiu ad layan-f 
dum infudit, 31. unde ipfe et.Aaron et filii ejus 
Hianus et pedes lavarent, 32. fi tabernaculum con- 
ventus intrarent, ut facra facerent fuper al^tari, fic- 
uti Jova Mofi pr;^ceperat. 33. Tandem atrium 
circa tabernaculum et altare fixit, atque totum opus 
abfolvit. — 34. Tum nubes tabernaculum conven^ 
tus obtexit, ot tantus Jovse Iplendpr illud implevit, 
35. ut Mofes non pofTet accedere propter nubem 
fuper tabernaculo requiefcentem , et illum Jovs 
Iplendorum. 36. Quando nubes illa fuper taber- 
naculum fefe eiferebat, caftra movebant IfraelitcC. . 
37. Quando vero non afcendebat , expeftabant fignum 
iilud itineris fui. 38. InterdiUj confpiciebatur nebu- 
lofa fuper tabernaculo, no£lu vero ignea abromnibus 
Ifraelitis in omnibus itineris fui ilationibus,^ 



LEVI^ 



^ m <^ 373 



LEVITICUS 

CAPUT I 

Ritus holocaujlorum, 

'I. |H vocatum ad fe Mofen Jova e tabernaciilo 
conventus. hunc in modum allocutus eft. 
2. Dic Ifraelitis: Si quis veftrum Jovse munus of- 
ferre velit, id, fi ex pecudibus eft, fit vel ex bo- 
bus, vel ex ovibus et capris. 3. Si holocauftum 
bove facit, mas ille fit et integer: bunc adducat ad 
ofdum tabernaculi conventus ad Jovs favorem fibi 
conciliandum. 4. Manum imponat capiti holocaufti 
et acceptum erit Joveb ad expiationem fui. 5. Tum 
maflet juvencum in loco facro. . Filii vero Aaro- 
nis facerdotes afferant fanguinem et fpargant euni 
fuper altari, quod eft; in introitu tabernaculi. 6, Tum 
pellem facrificii detraliat, idque in partes certas eon- 
cidat. 7. Filii Vero Aaronis facerdotis ignem in- 
cendant fuper altari, iigna conllruant, 8. et fuper. 
iis fmita. facrlfidi caput et adipem ponant. 9. Vi- 
fcera autem et crura aqua laventur , et tunc facer- 
dos omnia in altari adoleat, Hoc eft folidum fa- 
crificium igne confumendum , Jovss acceptum. — 

Aa 3 10. Quad- 



374 LEVITICUS 

lo. Quodfi munus efl ex pecore ovillo aut captino^ 
quoholocauflum facere velit, mafculum fit et inte- 
grum. II. MaStet illud ad latus altaris feptentrio- 
nale in loco facro, etfilii Aaronis confpergant fan- 
guine ejus aram. 12. Tum in frufta concidatur, 
et facerdos caput et adipem fuper lignis in altaii 
exilruftis igne fuccenfo ponat. 13. Vifcera et 
duo crura aqua abluantur, et tunc facerdos omnia 
in altari adoleat. Hoc eft folidum facrifi- 
cium igne confumendum Jov£e acceptum. — 14. 
Quodfi quis ex avi"bus holocauftum Jovee offerre 
vult, fit hqc ejus munus de turturibus aut colum- 
bis puUis. 15. Sacerdos ad aram caput ejus ungue 
refecet et fuper ara adoleat, ad latus vero ejus 
fanguinem exprimat. 16. Ingluviem cum plumis 
removeat et ad partem altaris orientalem in cine- 
rarium abjiciat. 1 7. Scindat eam in alis, ita tamen 
Tit a cor-pore non divellantur, et accendat eam in al- 
tari fuper lignis ardentibus. Hoc quoque foliduin 
eft facrificium, cujus combuilione Jova placabitur. 

C A P U T II 

De facrificiis incYuemis Jive fertis^ 

j. Oi quis fertum Jov^ facere velit, fimilam ad- 
hibeat, cui oleum infundat fuperaddito thure. 2. 
H^c aiferat ad filios Aaronis facerdotes. Capiat de 

fiini- 



: CAPUT li 575 

jrimila; et de oleo facerdos plenum pugillum, tlius 
vero omne, et incendat fertum illud fuper altarr, 
c|Uod facrificium Jovas gratum efl et acceptum. 
3. Pveliqua illius ferti Aaroni cedant ejusque -filiis. 
Hffic facrofantla funt de Joveb facrificiis. — 4. Si 
inunus ferti in furno cofti offerre vultis^ placentse 
fint fimilaginese - fine fermento oleo infufo, fiye la- 
gana fine fermento oleo mixta. 5. Si. ferti munus 
eil placenta in fartagine cofta, fit fimilaginea, oleo 
infufo fine fermento. 6. Hanc in fruila. comrninues ; 
oleum i^ifundes, et habes fertum. 7. Quodfi fertum 
efi: fuper craticula affatum, conftet ex fimila addito 
oleo. 8« Hujus generis ferta facerdoti tradite, qui 
ea Jovse altari admovebit, 9. Partem facrificii ex 
ea feparabit et in ara adolebit. Quod facrificium 
Jov£e gratum erit. 10. ;Pveliqua liujus ferti Aaro- 
ni fint et filiis ejus , fan8:iffima de facrificiis Jovse. -^ 
ii. NuUum fertum quo Jovss facitis, liabeat fer- 
mentum. . Fermentum et mel omnino non Jovse 
adolere debetis. 12. In primitiis quidem ea Jovse 
offerre licebit^ fed fuper altari odor .eorum non 
afcendat viftimse loco^ 13. Omnia ferta veftra fa- 
ie condiantur, nunquam defit fal purum a) Dei ve- 

ftrl 

o) In textu hebraeo legitur: n^"!!! T\hf2 rT^Dti^n ^b "o« 
^ejit fal foederis Dii im. Valde laborant. interpretes in 

Aa 4 red- 



376 LEVITICUS 

ftri in fertis veilriSj et in omnibus omnino oblatio- 

" nibus 

reddenda rarione, cur hic fal In fkcrss adhibendus fal fee. 
deris divini dtcatur. Salfs in fcederibus ufum fuifle nqn 
poteft exemplis probari. Ckrkus quidem addit fal facriS- 
ciis in fcsderis pacliorie oblatis, atque inverfa vocum ftnv 
Qur^a, ut Num. 18, i<). foedus fatis diftum vult, quod fab 
adhibito fc. in facrificiis, percufTum fuii. — Quam aliens 
fit hsc expKcatio ab hoc contextu, nemo non videt. De fak 
quafiiio eft adhibendo in omnibus obfationibus , cur hic 
dicatur Jal foederis. Non defoedere^ num in eo &l fe 
adhibitus. Httbigantius fatem iraproprie diftum vult, at 
Jllrr^i rf 1 odarem fuavitatii de facvificiis. Uti hic pk- 
cet naribus, & guftui faHs condimentum, et Deum pro- 
mittere rite oblaia facrificia fibi placere, ita ut fosdus fuuni 
cUm populo debeat effe perpetuura* At enim vero hsc 
quoque difHcultatem non tollunt. Etenim, ut alia taceam. 
haec verba non canlinent p;mnif[ionem j fed pertinent ad 
Jegem f ad norwam, quse in: fertis adhibenda fi"nt. Igitur 
non poftunt conferrt cum illa promiflione feciifictis arddita: 
hic erit odor fuavis f. placammis Deo tuo, cT, Gene£ 8? ^*» 
cjuff femper legitur fiiita defcriptiojie rituum obfervando- 
rum in facriffcio. Mifiis igitur his et aliis explicationi- 
hus fateorj mihi perplacere elegantem III. Micbaelis con- 
je£luram, qui aliis punQis fubje£tis legendum fuadet 
n^^ih fub quo nitrum , f. falem purwn intelligit , quod 
tantum in facrificiis adhibere fas fuerit, non falem marinHJn, 
qui impurus haberetuv. Difcriinen quidem falis fuiffe m 

facris, 



CAPUT II 377 

nibus fal 'debet adhiberi.- 14..- Si friigum primitils 
fertum Jovse facitis, conftet ex fpicis toftis. Qua- 
rum granis contufis 15. oleum affundetis, thure fuper- 
addito. Hoc fertum eft. 16. De quo facerdos partfem 
i^crifieialem tum de fpicis contufis, tiim de oleo cum 
omni tliure Jovss adoleat. 

CAPUT III 

Tie facrifciu Eucharijiicis, 

1. Oi quis facrificium eucharifticum oiTert, frarmen- 
to facerevult, mas fit five foemina, dummodo vi- 
tio non laboret. Quo , in locum facrum addufto^ 

2. manus capiti ejus imponat et maGet illud ante 
oftium tabernaculi., filii Aaronis autem facerdotes 
fpargant fanguinem- circa altare. 3. Tum offerat 
de facrificio illo euchariflico partes in honorem Jo- 
vee comburendas: omentum, mefenterium, 4. duos 
renes cum adipe eis adhasrente usque ad lumbos, 
lobum minorem hepatis, quem a renibus feparabit. 
5' Hsec adoleant filii Aaronis in altari cum holo- 
caufto, quod lignis ardentibus impofitum eft, Qui 

facri- 

facris, plane docet locus Exod. %Oy 55. ubi prSEcipitur fuffi- 
tum parari debere fale puro et fanflio. vjd. Commenit, So- 
cietati Goetting, frakci. P. I. p. 15^. 

Aa 5 



378 LEVITICUS 

facrificii odor Jovss gratu^ erit et acceptus. — 6. 
Si quis e pecore ovillo aut caprino facrificium eu- 
cKarifdcum facexe vult, mas efle poteft, five foemi- 
na , modo -integrum. 7. Si ovillum , adducat lioc 
in locum Jovse facrum, 8« capiti ejus manuin 
imponat, ma£tet ante tabernaculum conventus, 
et filii Aaronis fpargant fanguinem circa altare. 
9. Tum admoveat e facrificio illo euchariftico par- 
tes Jovee adolendas : adipem ejus , caudam craffam 
eamque integram a,d coccygem refecandam, omen- 
tum et mefenterium, lo; duos renes cum adipe 
eis adhaerente usque ad lumbos, et lobuin minorem 
hepatis , quem a renibus feparabit. ir. Quee in- 
cendat facerdos fuper altari. . Cibus quaji hic ent 
JovsB igne abfumendus. - — 12. Si e' pecore capri- 
.no munus efl, adducat illud in_iocum facrum. 13. 
Manum ejus capiti imponat , maftet ante tentorium 
conventus, et filii Aaronis Ipargant fanguinem circa 
altare; 14. Tum obmoveat ex illo munere fiio 
partem in honorem Jovsb comburendam , omentuffl 
et mefenteriura.^ 15. Duos renes cum adipe eis 
adhserente usque ad lumbos, et lobum minorem h^- 
patis, quem a- renibus feparabit. 16. Qua adoleat 
facerdos in altari, ad initar cibi igne abfumendi et 
odoris. Jovse <J!) fuavis. Omnis adeps Jovse eft- 

• , ^ tj. Ifl- 

a) Codex Samaritanus addit niiT^V' Re£le. 



CAPUT Ili 379 

jf. Inftitutiim hoc fit^perpetuuin a pofteris. veftris 
ubique locoruiTi obferv,andum , ne uUo adipe aut 
fanguine vefcamini. 

CAPUT IV 

De fqcrificiis expiatoriis f. pacuhrihus. 



P 

I. -hL ( 



orro Jova cum Mofe hunc in modum locutus 
eft: 2. Dic Ifraelitis : Si quis per imprudentiam 
peccaverit contra ullum prseceptum, quo aliquid in^^ 
terdixi, atque id quod prohibitum. eil commiferit, 
facrificio expiet cleliSitim fuum a).. 3, Si facerdos un- 
£tus deliquerit, atque hac ratione ipfe populus cul- 
pam contraxerit,. offerat pro delitlo fuo juvencum 
integrum jovse ut vitlimani piacularem. 4. Hunp 
juvencum adducat ante tabernaculum conventus in 
Idcum facruin, ibique eum maftet , - cum antea. ma-^ 
num capiti ejus impofuerit; 5. Tum facerdos un^. 
-ftus fumat partem fanguinis , eamque in tabernaciL.^ 
lum conventus inferat; 6. Ibi intingat digitum in 
iilum fanguinem, et fepties confpergat verfus fipa^ 
lium fanftuarii. 7. Deinde eminentias altaris fuffi.-' 

tus, 

«) Hsc fupplenda effe fequentia manifefte doctnt, in quibus 
ipecies horuin facrificiorum recenfentur. Prima fi facerdos 
V. 3. fecunda fi populus v. 13,. tertia fi princeps v. 22. quar- 
ta fi homo plebejus V. 27, per errorem peccaritt 



38o LEVITICUS 

tus, quod efi: in loco facro tabernaculi, eo fanguine 
iliinat, reliqimm vero fanguinem juvenci effundat ad 
fcafm altaris holocauftorum , quod eft ad oftium ta- 
bernaculi conventus. 8. Tum omnem adipem ju- 
venci hujus piacularis es eo extrahat, omentum et 
mefenterium , 9. duos renes cum adipe eis adhse- 
rente usque ad lumbos, lobum minorem hepatis a 
renibus abfciflum, 10. quemadmodum ebove facrificii 
euchariftici feparatur. Qvlss omnia facerdos fuccen-" 
dat fuper altari holocauftorum. "ir. Pellem vero 
illius juvenci, omnem ejus carnem , caput, crura, 
anteftina, fimum. 12. Totum igitur juvencum rdi' 
qumt efFerat extra caftra in locum purum, in quem 
cineres- effunduntur, ibique eum igne comburat, id- 
que fuper ipfis illis cineribus §at. — - 13. Quodli 
tiniverfus populus Ilraeliticus per imprudentiam, aut 
per errorera pecearit, atque praeceptum JovcB viola- 
rit, quo aliquid prohib.etur, et fic culpam contraxe- 
rit, 14.. poftquam peccatum commiffum innotuerit, 
imiverfus quoque coetus offerat juvencumpro fa- 
crificio piaculari et ad taberhaculum conventus ad- 
ducat. 15. Tunc Seniores populi manus fuas fm- 
ponant caplti illius juvenci in loco facro, atque ali- 
quis eorum maftet juvencum ibidem. 16. Deinde 
iacerdos unftus inferat partem fanguinis in taber- 

naculum conventus, ,17. intingat digitum in iliuni 

fan- 



CAPUT IV 381 

5^nguinein et ^fpargat fepties coram Jova verfus fi- 
barium. i8. Porro illo fanguine oblinat eminen- 
tias altaris, quod in fanftuario tabernaculi eft, reli- 
quum vero fanguinem omnem eifundat ad bafin al- 
taris holocauftojum, quod eft in introitu tabernaculi» 
19, Tum adipem ex juvenco illo extrahat et ado- 
leat in altarij 20. et omnino idem faciat, quod 
^eri debere prEBceptum eft' in priori juvenco piacu- 
Jari. Hac ratione expiet facei-dos populum et ei 
condonabitur. 21. Tandem etiam efferat juvenciunii 
extra caftra, eumque igne comburat, quemadmodum 
priorem juvencum . combulKt. Hoc eft facrificium 
piaculare ' populi. r— , 22. Si vir princeps peccarit 
et iegem divinam violarit, quo aliquid interdicitur, 
et.fic ^mprudens culpam, contraxerit, .23. fi pecca- 
tum ab-.eo conimiffum effe innotuerit, aiferat mu- 
Bus fuum, hircum, marem et integrum, 24. im- 
ponat manum ejus capiti, eumque maftet in ioco 
ubi , maaantur holocaufta cofam Jova. Vi£tima hsec 
eft .piacularis, 25. Toim facerdos de fanguine h'u- 
jus viQimee digito illinat eminentias altaris holo- 
cauftorumj reliquiim fanguinem eifundat ad ejus ba- 
fin, z6. adipem facriiicii incendat in altari, uti 
adipem facrificii euchariftici. Hac ratione expiet 
facerdos ejus deli£ium, et condonabitur ei. — 27. 
Si quis de plebeper imprudentiam peccarit, et le- 
' > gem 



382 LEVITIGUg 

gem divinafti, qua aliquid prdliibetur, vidlarit et^reiis 
fa£lus fit. 28. Si'agiioverit culpam commiffarh^ ad, 
ducat munus fiium, capram integram, 'fceminam, 
pro delifto, quod'admifit, 29. imponat manum ca-i 
piti viftimffi piacularis, et maftet illam ih idco, ubi 
folida faerificia maQ:antur. 30.- Tum facerdos par- 
tem fanguinis digito illinat in'-emirientias altaris ho- 
tocauftorum , reliquum vero fahguinem effundat ad 
bafm ejus. 31. Deinde feparet adipem, quemadmo.* 
dum. fieri debet in facrificio euchariflicd, eumque 
adoieat in altari: quod gratum «rit Jovee iacriiicitim. 
Hac ratione facerdos eum^ expiet et condoHabitur 
ei. — 32.- Quodfi de pecore "dvillo vi£limam pia- 
eularem afferre' voluerit, foemina fit^ absque-vitio. 
33. Imponat manum^ ejus capiti, et maftet bam pro 
deliftd in Idco ubi folida facnfitia maftantuf.'" 34. 
Sacerdos partehi fanguinis viQ:imse iiujus piaicularis 
digito iliinat , "in eminentias altaris Hdlbcauftoriimi 
feliquum vero- fanguinem effiindat ad balin 'ejus. 
35. Adipem vero - extrahafi, quemadmodum -fextrahi 
debet ex ove facrificii euchariftici, et incendat dmnia 
liiper altari cdmbuilione jovr-facra. Sic expiet fii" 
cerdos ideli8:um '61113 et condonabitur ei. 



.7 ■ 



CAPnT 



ivJ^i 



C A P U T ^ 383 

Ve facrificHs pro deliclo. 



quis peccarit, dum jusjuranduin ab eo exigi-^ 
tar in teftimonium rei cujiisdain quam vidit aut no- 
vit, neque eam indicarit, atque hac ratibne culpamL 
contr%xerit: 2. Aut fi quis rem immundam teti- 
ggrit, five cadaver fit ferse immnndaa, five pecoris 
immundi, five reptilis animalis, atque ille immundi- 
tiei fua non confcius deliquerit: 3. Aut fi homi- 
nem quacunque de caufa inquinatum tetigerit, at- 
que peccati fui ad tempus ignarus fuerit: 4. Aut 
fi quis temere juraverit, five in malum five in bo- 
rium finem, uti folent nonnunquam homines incon- 
fiderate , jurare , i^tque ille ' deinceps noxam, quam. 
contraxit , refciverit : -5. Si qtiis, inquam, in uUo 
iftorum deliquerit, culpam fuam fateatur, 6. et 
offerat Jov£b facrificium pro deli£to , propter illud 
peccatum fuum, nimirum ovillam aut caprinam fce- 
iftinam, quo- facerdos eUm expiet. 7. Quodfi non 
fappetat ei ovis, aut capra, ..offerat duos turtures 
^ut duas columbas Jovas , alteram in piacularei, 
alteram in folidum facrificium. 8- Has tradat facer- 
<^oti, qui primuto miniftret eam , quae efl: pro pia- 
culari facrificio. Nempe ut ungue caput refecet, 
^ec tamen avellat. 9. Deinde fpargat partem fan- 

guinis 



384 tEVITICUS , 

guinis ad lafus altaris , reliqiajini effundat ad bafin 
©jus. Hoc eil facrificium piaculare. lo. Altero 
vero turture five colimha holocauftum pro more 
faciat, et fic expiet facerdos deliftum ab eo comihif-^ 
fum, et condonabitur ei. ir. Quodfi nec duobus 
turturibus aut columbis puUis facultas ejus fu^ciat, 
offerat pro deli£lo 3Ldmii^o decimam partem ^li» 
fimil^ tanquani viftimam piacularem , nec tamen 
oleum,aut thus fuperaddat, quoniam viGima eft pia- 
cularis. 12. Hanc deferat ad facerdotem, . qui de ea 
plenum pugillum fumat et incendat f^rtum illud fu- 
per altari, ut alia Jov« facrificia. Vi8:ima'li£ec eft 
piacularis. 13. Sic expiet facerdos peccatum ex 
illo genere admilTum , et remittetur. Reliqua illm 

JtmiU ikcerdotis funt tanquam fertum- i^.Porrp 

JovaMofi dixit: 15. Si quis per errorem interverterit 
aliquid de rebus {kcils, et , fic culpam contraxerit : is 
pfferat in loco facro facrificium pro delifto, arietein 
nempe integrum, cujus pretium ex. fieiis argenteis in 
rebus facris ufitatis definies. 16. Prffiterea, quod de. 
rebus facris fubtraxerit, refi:ituet, infuper addita par- 
te quinta: hssc det facerdoti, qui eum ariete pro 
delifto expiabit, et condonabitur ei. — 17. Si, 
quis peccatum commiferit, in ulld aliquo eornffi, 
quee lege divina interdicta funt, neque hoc intelle- 
xerit, porcea' tamen culpam agnoverit, 18. is tra- 

dat 



GJAPFT V' 385 

dat arietem inte^um (cujuS prejtiuiii a te aftimetur) 
ut .; vi£timain pro d€li£lo facerdoti , qui eum pro de- 
lifto ^per errorem admiffo" expiabit j^- et- condonabitur 
ei. 19- Hoc eft'Facrifi'cium pro delifto, quod^cpn- 
traTovam- commiilum.-fuit. .— 20.,. Porro Tova 

^ ...--*-' *J -•■ - ' / •■ — w .^' ■ * ; ■ ■-* ' 

Mofi. dixit: 21. Si' quis dolo admlffo contra me 
peccarit, et abnegarit /odali fup^ rem cur^ fuae com- 
miffam, aut apudTe depofitam , aut furreptam,. aut 
fi damnp (gum, affecerit , 22..aut rem; perditam a fe 
inyentam'abnegarit, aut pexerarit de ullo aorumin 
quO; cpmmittendp hpmines delinquere folent: 23. fi 
igitur hujusmodi delifiti. confcius fibi efl , reflituat , 
qupd fi??ripuit , aut in, quo. alterum damno affecit, 
aut ,QUod apud eum^ fuit depofitum , aut perditum 
quod invenit, ,.24.._.aut de quo pejeravit; reftituat^ 
in(iuam., . fummam^-i.pfam fuperadditi* parte quinta, 
ei cui debetur, Mque eo ipfo die quo facriiicium 
pfo deliclo pfferet., 25. Hoc . vero conflet ariete 
integro, queni duc^^ ad facerdoteni, poftquam. sefti- 
lilatus, fuerit. 26,, Sacerdos vero; expiabit reum in 
loco racro , et cPndonabitur ei, quacunque in re 

• ; ■■.-^'; ■ . ■• ■■ • J : ■ - • .• , ' 

dfliquerit. -,.,;. ^ ■ ... -. 



'/.-.: 



Bb CAPVT 



386 IIVITICUS 

X)e igne ferpmto fuper ^altari. .Deif^tofarreoafaceyy. 
dote in inauguratiqne qjferendq.A I^^^ 

afacerdotecomedendo,' .; i 



P 

I. JL 



orro Jova MoTen juffit ' ■' 2. ' Aaroniy et lilug 
ejus liafc de liolocauftis, pf^cipfere : Holocauituni 
fupef pyra altaris'i)er'totam nd'£^eni^ad inarie afde-. 
re ■ debet , et - ignis fuMer; eo " foveri. '3. Tum "fa-. 
cerdos vefte linea et fubligactlis' liheis indutus ci< 
iveres^ holocaufti igne cbnfuihti ex* altari tollat et 
juxtaillud effuifdat;: 4. Tum' depofitis illis veftibus 
alias induat, atque efferat ciniereih extra caftra^ia 
locum'mundum." 5. ighis fuper altari iriextirfSus 
ardeat, et faccrdos fuper eo lingtilis; iiiatutinisligna 
inftruat et fuper eis bolocauft\iln''difpdMH"^t cum 
eo adipem facrificiorum eUdKafifticbrtiiti incendat,' 

6. Ignis fuper altari ihextin&us^krdefe debet."-- 

7. ;Ferti hajclex fit : accedarit cUm eo filii Aaronis 
ad aram Jovse. . 8-' Tum fumat fdcerdoi pugilium de 
fimila' et oleo ferti, thus vero'6mne, atque' iricen- 
dat 'fuper- ara hane 'facrificii paftem Joveb gratain' 
atque acceptam. 9. Reliqua hujus ferti edaht \Aa- 
ron et filii ejus, fed fine fermento, in loco facro, in. 
atrio tentorii. 10. Ne coquatur cum fermehto. 
Affigriavi eis partem facrificiorum meorum, quee fa- 
crofantta eft, ficuti facrificium piaculaxs et pro de- 

' . : lifto. 



Ii£to. II. -Gmnes mares pofterorum Aaronis ea ve- 
fcantur. Pstrs eft eis in perpetuum affignata e facji- 
jiciis meis. 'Dumniodo fan^us fit qui eam tetige- 
rit. — 12. Item Jova Mofi dixit: 13. Libamen, 
quod Aaron et filii ejus mihi offerre debent die un- 
ftionis fua, conftet decima parte Eph« fimilaginis, 
cujus alterum dimidium mane ^ alterum vefpere mi- 
hi adolemit. 14. In iartagine cum oleo paretur: 
Friftum et in frufta cohcifum offerant fertum, cu- 
jus odore deleftabor. 15. Sacerdos, qui.ex filiis 
e|us in ejus locum unftus efi:, paret rillud /^rf«M. 
Quod totum iiiihi eft adolendum- r 6. Omnino hoc 
fit inftitutum perpetuum : omnia lacerdotum libamina 
tota funt comburenda, nihil de eis comedere licet. — ^ 
17.. Porro Jova Mofi dixit: 18. Quod ad facrificia 
piacularia, attinet , Aaron et filii ejus fequentia ob- 
fervent; In eodem. loco, q^^P holocaufta mihi ma- 
ftantur,^ maftentur etiam faerificia piacularia; facro- 
fanEla funt- 19. Sacerdos, qui hujusmodi facrificium 
bffert, eo quoque vefcatur, fed in loco facro-, in 
atrio tentoirii conventus. 20. Qui carnem . ejus 
tangit, fanftus fit. Si forte fanguine ejus veftis con- 
Ipergatur, pars ejus tinfta in.loco facro abluatur. 
21. Vas teftaceum, in quo co£lum fuerit, frangatur, 
ffineumvero defricetur et aqua, eluatur. 22. Omnes 
marss de faeerdotibus, eo vefci poffunt, res e£t fan- 

Bb s ftiffima. 



^ 388 LEVITIGUS 

aiffima, 23. . Nullum Xero facrificiuin piacvi-lare, -de 
cujus fanguine illatuni fu,erit in tabernaculum con- 
ventus expiandi caufa in fanSuario, comedatur, igne 
lioc eft comburendum. ' 

C A P UT VII : 

Alii nonniilU ritus in facrificiit pacuhribus et pro deliilOf 

iteni in facrificiis eucharijlicis 

ohfervandi. 

I. wJacrificii autem pro delictq, cujus fumma fanfti- 
tas eft, hsec lex efto: 2. Ma£letur in eo loco, in 
quo holocaufta maSari folent. Sanguis ejus. ad al- 
tare circumquaque fpargatur. 3. Adeps vero omnis 
oiferatur, nimirum cauda crafla, omentum, 4. renes 
ambos et adipem eis adhsrentem usque ad lumbos, 
et lobuiii minorem hepatis a renibus feparatum. 5. 
Qua2 omnia facerdos incendat fuper altari, ut fit 
facrificium JovEe pro deli£to oblatum. 6. Omnes 
mares de facerdotibus de eo edere polTunt, dum- 
modo in loco facro, nam res eft fanftiffima: — ■ 
7'. Sacrificii piacularis et pro delifto par ratio eft, 
fdnt nempe facerdotis, qui in hujusmodi expiatione 
minifterio fungitiir. 8«^ Pellem holocaufti facerdos, 
qui illud obtiilerit, fibi habeat. 9. Omnia ferta, 
quae vel in clibano cofta, aut fuper craticula, aut 
in fartagine parata funt, facerdds habeat, qui ea 

libavit 



CAPUT VII 389 

libavit. 10. Omnia ferta, vel oled mifta, vel fic- 
ca, filiorum Aaronis fmt fme difcrimine. -— ii. Sa- 
crificii eucliariftici Jov£e oblati hsec lex efto: 12. Si 
grati animi teflandi caufa offertur, cum ipfa viftima 
denturplacehtsB fme fermento, oleo miftss, et lagana 
fine fermento oleo tintlal, et fimila frifta, ex qua 
placentsB denuO oleo miflse fmt, 13. cum placentis 
panis fermentati , quse prseter viftimam laudis et 
gratiarum ^ionis offeruntur. 14. Uham ex illis 
placentis JovsB confecret, qux deinde {£icexdotis erit, 
qui fanguinem facrificii euchariftici Iparfit. 15. Ca- 
ro hujtis facrificii eo ipfo die, quo oblatum fuit, cqn- 
fu]?natur , nihil; in craftinum relinquatur. 1 6. Item 
fi ex voto aut voluntarie offertur, die quo fattum 
eft, edatur, licet tamen reliquiis poftridie vefci. 
17. Qu£e vero tertio die amplius fuperfunt , igne 
Gomburahtur. 18. Si quis tamen de carne facrificii 
euchariftici tertio die comederit, Deo non probabi- 
tur^ neque facrificii fii fruftum habebit. Impurum 
cenfetur, et qui de eo comederit, noxam feret. 
19- Caro viBimarimi^ quse rem immundam attige- 
rit, non comedatur, igne debet comburi. Alias 
cuique, fi modo mundus fit, ea vefci licet. 20. Qui 
vero impuritate infeftus carnem facrificii euchariftici 
guftaverit, is capitalis efto. 21. Ille nimirum, qui 
rem immundam, five homo fit, five animal, aut 

Bb 3 quod- 



390 LEVITIGUS 

quodcunque abominabile , attigerit. — ■. 22. Porro 

Jova Mofi dixit: 23. has leges Ifraelitis promulga- 

to : adipe bovis^ ovis, et capraB omnino non yefce- 

inini. 24. Adipem vero mortieini aut difcerpti con- 

fumere licet ad omnes ufus, modo non- comedatur. 

25. Quicunque adipem guftaverit animalis, quod 

Jovee immolari poteft, fnpplicio afficiatur. d)- 26. Ab 

omni omnino fanguine vos, abftinete, ubicunque lo- 

corum habitetis, cumayium, tum animaliiim. 27. Qui 

hoc non fecerit, capitalis. eflo. 2 8- Item ex man- 

dato Jovs Mofes Ifraelitis prfficepit : 29. Quicun- 

que Jovce facrifieium euchariilicum obtulerit, partes 

ejus, quEB Jovee debentur, ipfe offerat, 3,0., Suis 

ipfe manibus prsebeat partes Joveb immolandas,. ni- 

mirum adipem cum peftore, et pe£tus quidem,, ut 

Jovs porriciatur. by 3.1. Tum facerdos adipem io 

alta- 

R) Non fermo eft de omni adipe , fed de eo tantum , qui 
in facrificHs euchaiifticis , vel piacularibus , Deo immoJa» 
batur, nempe de adipe vifcsrum, renum et -sauda craf* 
fa, de quibus capite tes.rio et quarto priEcipitur. Ab 
hoc adipe debebant IfvaeUtae abftinere , etiam in comeftio- 
ne bovis et ovis communi five vulgari. Sic Ili. Micbae' 
lis hanc legem intelligit, et conte^tus favere videtur. 
Alii vero interpretes putant tantum ferraonera efle de &- 
crificiis. 

V) Forricere efl: verbum proprium hac de re. Exta nijnt- 

rum 



CAPUT/VII 391 

altari incendat, peO^us. yero fit Aaronis et filiorum 
ejus. '32. Armiim quoQue dextrum • facerdoti dabi- 
tis de viftimis veftris eucliarifticis , .33. et quidem 
ei qui fanguinem et adijjem harum vi£rimarum obtu-. 
lerit. 34. Pefi:us et armum accipio de facrificiis eu- 
cliarifticis Iffaelitarum. Illud quidem porriciendo, 
hic elevando m.ihi confecrentur , quse affigno Aaroni 
et pofleris ejus in perpetuam portionem.- .35. Haec 
fit pars eis demenfk ex fkcrificiis meis, indeab eo 
tempore, quo facerdotio fungi incipiunt. 36. Volo 
ut eis heec portio ab IfraeKtis per omnfes astates ex 
perpetuo inflituto detur,, cum primum iinfti fue- 
rint- -^ 37. HsB, funt leges de holocauftis et fer- 
tis, de facrificiis expiatoriis et viftimis pro delifto, 
de initiationibus facerdotiim et euchaririicis facrificiis, 
38.,quas Jova Mofi in monte Sinai dedit, cum eis 
prEsciperet facrificiorum iftorujn ab Ifraelitis in ^e-* 
ferto Sinai offer?ndorum ifi^tionera. 



CAPUT 



vstxa. porrki mcuatuyj quando dlis porriguHtUi'. Locus 
clafficus efl: Qpud Macrobium Saturn. 3, 2. vid. Gcfiieri 
Thef. ijng. lat. Verba textus funt: nS^lin IHk fl^inb 
fl» agitaudtm iUud agitatione'. 

Bb 4 



392 LEVITICUS 

C A P U T ¥111 

Initiatio Aaronis et filiorumejusad munusfacerdotii. 

I. J-/einde Jova juffit, Tit Mofes 2. adhibito Aa- 
rone et filiis ejus, nec no,n..;yeftibus.et oleo ■unQio- 
nis, juvenco facrificio piaculari,, duobus arietibiis 
et caniilro panum azymorum, 3. convocaret omnes 
populi legatos d) ante tabernaculum conventus. 
4. Quod cum ad mandatum Jovge feciffet, .5. de- 
claravit legatis populi, id quod jam facturUs fit, fie- 
xi ex voluntate Jovae. 6. Tuiii adduxit Aaronem 
ejusque filios, iisque aqua lotis , 7. illum quidem 
tunica induit inteviori, balteo cinxit, veftivit. tunica 
fnperiori y e^h.odi\im. imppfuit, cui applicavit p^rfm 
€i oppojitam textam opere polymito 10 et fic eo ami- 

civit. 

0) Ex hoc loco plane apparet, fiib rnX? ^t '^np quorum 
faepe meritio fit in libris Mofis, hori univeifum populi 
ccEtum intelligendum effe, cum quo Mofes egeiit, cui 
leges fuas promulgarit, fed fingularum tribuum legatos 
five deputatos, qui ex mandato tribus ejus aut fainilia» 
rum, a quibus delegati erant, agebant cum Mofe reli' 
quisque legatis et qu£e conclufa eflent, ad fiids refere- 
bant; ad inftar fupremi fenatus^ aut comitiorum in An- 
glia. De qua democratica reip. Judaicae forma et confti- 
tutione omnium optime egit 111. Michaelis in Jure Mof. 
P. I. ^. 45. feqq. . : - 

^) Ds i3Kn y^Ty cf. diaa ad Exod. 28, 8. 



CAPUT VtH , 393 

civit.: 8. Hmc impDfuit peftorale eique indidit Unin 

et Tummim , f> 9. tum' cidarim capiti ejus impofuit, 

cujus partLanteriorivaccommodavit laminam auream; 

five facrujn diadema, quemadmodum a Jova juffus 

erat facere. / 10. :Deinde fumto. oleo unftorio unxit 

tabernaculum et omnia qusB in eo erant, eaque con- 

fecravit.- 11. Adfperfit illo oleo aram fepties^, eam- 

que ut et omnia ^ejus Vafa unxit, labrum quoque 

cum. operculo fuo d^ eoftem modo cpnfecravit. 

12. Porro de .oleo illo effudit in eaput Aaronis et 

unxit et confecrayit eiim. 13. Quo. fafto Mofes 

advocavit iilios Aaronis , amicivit eos tunicis, cin- 

xit balteis , redimivittiaris, quemadmodum a Jova 

julfus. exat. 14. PpflhEec adduxit juvencum facrili- 

eio piaculari deftinatum ; cujus capiti cum Aaron et 

^filiijejus manus impofuiffent: 15. Mofes eum ma- 

ftavit et de.fanguine ejus digito fuo eminentias al- 

taris allevit, et fic-altare expiavit ^et confecravit^ 

reliquum fanguinem ad bafm ejus effudit, 16. tuni 

adipem inteftina.tegentem, lobum minorem hepatis 

et ambos renes cum adipe fuo incendit in altari. 

17. Ipfum vero juvencum, pellem ejus, carnem, 

fiinum igne combuffit extra caftra, quemadmodum 

Jova 

t)e Urini et Tummini dixi fententiQra ad Exod.28, 30, 
4) cf. Exod, 30, 18. ' 

Bb 5 



394 XEVITICUS 

Jova prasceperat ig. Quo faaovadfeit arietem 
holocauila deflinattim. Cujus capiti poftquam Aa- 
ron et filii ejus manus impofuerant : i^s^. Mofes 
eum maftavit et confperfit fangUinem ejus;xifcum- 
quaque in altari, 20. tum arietem in fruftra diffe». 
cuit , quEB deinde cum capite et fevo incendit 
2i/Ventrem et crura aqua abluitj et fic co.mbuirit 
totum arietem fuper altari tanquam holocauflum 
fuavis odoris in lionoreAi Jovse igne eonfumendum, 
quemadmodum Mofi prsceperat. ■ — •' 2-2. Tum 
fllterum arietem iiiitiationis adduxit , cujus capiti 
Aaron et filii ejus quoque- manus- impofuerunt, 

23. poflea Mofes eum ma£?:avit, et aliquantum de 
fanguine ejus illevit lobo dextrae auris Aaronis eti 
pollici dextras' ejus manus et pollici pedis dextri. 

24. Tum filios ejus adduxit, quorum aures dextras 
in lobo, ut et pollices manuum et pedum dextros 
fanguine tinxit, reliquo vero fanguine altare undi- 
que confperfit. 25. Deinde fiimfit adipem, caudam 
crafTam, omentum, lobum minorem Iiepatis, ambos 
lenes et adipem eis adhserentem, afmum dextrum, 
26. atque ex caniflro panum azymorum coram ]6xa, 
depofitorum placentam Unam fine fermento et pa* 
nem unum oleo mixtum et oleo infufum, quos adifi 
et armo dextro impofuit; 27.. et deinde ifta omniia 
manibus Aaronis et filiorum ejus tradidit, ut hpc 

Jova 



CAPUT vviir 395 

Jovas porricerent. 2.8. Poflea fumfit ea iterum de 
inanibus eorum > et incendit ea fiiper altari tanquam 
lioiocauftiim. Hoc erat initiationis facrifi.cium Jovss, 
in odorem fuavem igne confumendum. 29. Peftus 
A-^ero Mofes ipfe- Jov£Bl porrexit, qu33 pars ejus elle 
(jlebebat de illo ariete initiationis , quemadmodum a 
Jova juffus fuerat. 30. PoftliSBe fumfit de oleo un- 
ftorio et de fanguine ex altari et confperfit Aaronis 
et filiorum ejus vefl;es , ad confecrandum cum ipfos , 
tum eorum velles. ai. Tum juiOrit Mofes, ut Aa- 
ron et filiiejus. coquerent earnem reJiquavi itlius. arie- 
tis ante fores tabernaculii eamque comederent cum 
panibus initiationis in caniflro reliquis ; quemadmo- 
dum Jova jufftrat ut hoc facerent; 32. et qu£& 
adhuc fupereffent cum de carne, tum de panib.us , 
hsec igne comburerent. 33. Per leptem dies non 
egrecierentur ex atrip tabernaculi quamdiu dura- 
let eorum initiatio, quss feptem dierum facrificiis 
perageretur; 34. quemadmodum primo die -fattum 
erat, ,fic et fequentibus fieri debere ad eos expian- 
^^s, 35. per feptem dies integros manerent ia 
atrio tabernaculi, et quse Jova vellet, obferVarent, 

^ ' ne 

In textu eft: ex ofiio tahrnacuU comemus ne egrediamim, 
Quod non de pftio fancti intelHgendum efle , fed de oftto 
«m, apparet ex eo, quod per feptera dies ex eo egredi 
non licuit. 



396 LEVITICUS 

ne morte ptnirentur, ita enim fibi prsecepttim. effe. 
35. Tum Aaron et filii ejus fecerunt omnia , quse 
Jova per Mofen jufferat. 

C A P UT IX 

Aaron et filii ejus primum facrificium ojferunt ^ quod 
igne divino confumitur. 



.0. 



£ta\ro die Mofes Aaronem ejusque filios et 

magiftratum Ifraelitarum convocavit, 2. atqueAa- 

ronem juffit juvencum nt facrificium piaculare et 

arietem in holocauftum, utrumque absque omni vi- 

tio , adducere in locum facrum. 3. Ifraelitis vero 

prsecipere, ut caprum in facrificium piaculare , - vitu- ~ 

lum vero et agnum anniculos integros in holocau- 

ilum darent, 4. prsterea bovem et arietem in fa- 

crificium eucharifticum maftandum coram Jova , tan- 

dem quoque fertum oleo infufum , nam- hqdie Jo- 

vam eis effe compariturum. 5. Hasc bmnia qu£e Jo- 

va jufferat , legati populi attulerunt ad tentorium 

conventus et coram Jova fteterunt. 6. Tum Mo- - 

fes, hoc eft, inquit, quod Jova ut faciatis jubet, et 

tunc majeftas jovae vobis cpmparebit. 7. Quo fa- 

fto Mofes Aaroni dixit: Accede ad aram et fac 

tuum facrificium piaculare et folidum ad te et po- 

puliim expiandum , et tunc populi fertum ad hujus 

expiationem, quemadmodum Jova prascepit. 8- ^^' 

ceifit 



GAPUT IX 397 

eefiit igitur Aaron ad altare, maaavit yitulum, ia- 
crificium piacuiare pro fe.; 9. porrexerunt ei filii 
ejus fanguinem, ib queni digitum intinxit,- atque 
cininentias altai-is illevit, reliquum vero fanguinem. 
ad bafm altaris effudit. 10. Adipem, renes, lobum 
minorem hepatis de viQima piaculari incendit in al'. 
tari, quemadmodum Jova Mofi prasceperat. 1 1. Car- 
nem vero et. pellem igne Qombufiit extra caflra. 
12. Deinde, maftavit holocauftum. Subminiftrarunt 
ei iilii ejus fanguinem, quo aram undique confper- 
lit. 13. Tum praebuerunt frufta.facrificii et caput, 
quae advolevit in altari. 14. Tum abluit inteflina 
et crura, . eaque pariter immolavit in altari. — - 
15. Poftea obtulit munus pppuli, caprum piacula- 
rem ma£tavit atque eodem modb cum eo egit, 
quo cum priori viOiima piaculari. 16. Porro holo- 
cauftum iisdem ritibus adhibitis. 17. Item fertum, 
ex quo plenum pugillum fumfit et in ara adolevit, 
prEBter holocauftum quotidianum. 18. Poftea ma- 
ftavit bovem et arietem , facrificium eucharifticum 
popiili.. Tradiderunt ei filii ejus fanguine'm , quem 
in altari circumquaque fparfit. 19. Deinde adipem " 
ex bove , arietis autem caudam craflam , omentum 
^t lobUm minorem hepatis. 20.: Adipem a) pe£lo- 
^ibus impofuerunt. v IUum quidem adolevit Aaron 

fuper 

«) fc, bovis €t arietk. 



598 LEVItlCUS 

fij-per altari, f2i. liEec vero et armiim <^extr«in 
^orrexit Jovee, ficutl Mofi praeceperat. 22. .Qno 
feao Aaroa fublatis inanibus populo bene precatus 
eft, et defcendit &b aJtari, pofl:<}uam facrificium pia- 
GUlare , . kolocauftum et euchatilHcum inftruxerat. 
23. Tum ingrell -funt Mofes et Aaron r^) taberna-. 
culufti conventus, et cum r^diiirent populoque bene 
precati elTent, comparuit majellas Jovie univerfo 
populo. '24, Atque ignjs a Jova egreffus abfumfit, 
qu^ in altari pofita erant, bolocauftum et adipem, 
Quod- cum populus videret, cuna iseto tlamore m 
faciem procidit* 

C A P U T X 

t-icidah £t Abihu fulgure taBi morumtur, Ob qttem c/i", 
Jum Mofes ieges quasdam facerdcffibus 
objirvandas ^nsfcribit. 



;. Aft.filii 



Aaronis , Nadabus et Abihii', fumferunt 
thuribuia fua , ignem et fuffitum eis impofuerUftt 
atqire alienum ignem a) in confpeau JoVee contra 
prasceptum ejus obtulerunt. \ 2. Tunc fulgure a jOva 
emiffo tafti perierunt in loco facro. 3. Quo fafto 
Mofes Aaroni dixit: Hoc eft quod Jova pronundat: 

■ - ■ _ volo 

V) Nempe ut MoCes hunc doceret, quomodo fuffitus elTet 

adolendus, et candelabrum inftruendum. Exod. ^o, 7, 8». 
0) Nempe quem non ex ara faciificiotum fumferant. 



CilSllTv X: 399 

Volo reverentef coli a faGerdotifeus ^eis, ^>itaeniia 

poptilus' qiioque majeilatem meam vfenerabitur : adl 

lijec Aarori CGiitiGuit. ■ ^ ' 4. • Tunc advocavit Mofes 

Mifcli^eleni et Elzaphauem , ) fiiios Uffielis ,• patrui 

Aaronis, ;juffitque>, ut: •aufer.rent cognatos fuos o 

loco faGro ■extra caftra: : 5: igitur venerunt et ex- 

t33lerunt eos in tunicis :fuis ex caftrisV "quemadmo- 

dam Mofes .dixerat. ... 6.' Aaronem vero ejusqu® 

flios, Eleafarum «t Itliamarum, his verbis allocu- 

tus eft: Capita veftra ne tondeatis >^ ; riec veftes ve-<- 

" j5:ras ■fcindatis , ne morte poenam - luatis et in uni- 

verfuin-j-Goetum ira Deicexardefcat. . Lugeant po:- 

pulares veftTi,. Ifraelitsev fulgure a Jova percuiTos:,' 

7. 3SIeqi|e egrediamini ex atrio tabernaculi , fi faivi 

eileffveiitis^ nam oieo Jdvse un£ti eftis. Obtempe- 

x.3ruatt;efe ^quae Mofes;'.dixefat. *— • ; g. Aaronen» 

V€ro vJpva.Ms verbis eft aliocutus: V- vinum , aut 

potum; infebriantem, i^J neque tu , neque filii tui bi- 

batis,.-isgreffUri tabernaculum conventus, ne morte 

pieaamini. Lex hsec vobis fit. in perpetuum pofte- 

las quoque Veftris ferVanda, 10. ut difcernere pof- 

'■[:■:, :;;.■,, :' "'• : ;.•: ■;. . .;.■•; fitis 

. ^) hebr. >^*-){5^ a propih^mf frteb, Sic vocantur facerdo- 

tes, qui miniftrandi.caufa propius ad loca Deo facra acce- 
debant. . E2,ech. 42, 15. , 
Ex hac lege hac occalione data profcahile fit Nadabunx 
«S Abihum ebribs fuiffe, cura fuftitum veilent ofFerre. 



4PP tEYiimyim 

fitis inter faiiSum .et profanum ,' linter mundijm et 
i^mundum , - i r. , , et do.cer.e ..Ii)caftlitas o.ijinia. infti- 
tuta,.qu8B ei§-{>er Mof^n edixi.j: "lis, :JHic;;yer<3 Aa- 
fpni et filiis. ejus fuperftitibiis ,, Eleafari et- Ithamari, 
pjSBcepit i fumite , j inquiens , ' quas .reliq.ua r fiint ex 
ferto.i: Jo.ysB:non libata, atque.-eaLQomedite-fine fer- 
mento juxta altare , funt ehim .'fahEiffima. i3.'Com-7 
edite, inquam, ea in locd'.facro j pOTtio:'ehim Jiac 
ell tua et filiorum tuorum, Tde JoyEe.libaminibus. 
Itarenim. mihi: prgeceptum eil. ^. 14. PeOiore autem 
porre£t,o et ; ar.mo . fublato .yefcamini jn loco'.'puro. 
Hse. enim fuht portiones tibi ,et filiis : tuis ; deftinatas 
de facrificiis eticliarifticis Ifraelitarum. :; jr.^. Armus 
fublatus et ., peQ:us.. porre^lum jcum . adipe ;.jQy^ H- 
bando ofterenda- :funt , tibi.^yero erunt et:'pjoil:em' 
tuis ex leg.e< perpetuo valitura. '. .Sic jova rprsejsepit. 
i&.. Cum deinde Mofes captum : piacular-em qyjerer 
let, erat combuftus. . Iratus propterea Eleafari et 
Ithamari filiis .Aafonis ftiperftitibus ^ait: • ■17.: Cur 
non comediftis :vi£limam piaenlarem in loco facro? 
Res eft: Iknctiffima, vobis' deftin^ta i ur fiiftineatis 
culpam populi atque eum apud Deum expietis. 
18 . Non illatus eft ejus fanguis in fan|luarium in- 
terius. Edere igitur eam^^debeiDatis in Moco facroj 
quemadmodum.: milii prasce^tuiti eft." ' '19. Ad h^*^ 
Aaron Mofi refpondit: Obtulerunt hodie J7/« /'^^^'("^^' - 

" : aimam 



GAPrUT X - 401 

Glmani fijani piactilareinret hplocatiiliimJovsBj at- 
que! hsec mihi evenerunt^ fi hodie de viSima 
piactil^i iederem, num hpc Jpveb probaretnr? d') 
ao. In hac Aarpnis xefppnfipne Mpfes acqnievit. 

: C A P U T XI 

He animalibut 7nundii €t immundis. 0) 

I. JL/einde Jpva cum Mofe et Aaxpne fic locutus 

■■^" ' ■■ -" eils 

' ■ ■ ' .' " ■ " ■ ■ ' . , ' ■ 

d^ Lttgentes ex lege levirica immundi cenfebantur , neque 
facrificiis vefci poterant. Aaron igitut non quidem habl- 
tu externo, animo tantum lugens, noluit intereire epuiis 
facrificialibus. 

e) Animalia munda ex legelevitica dicebantur> qus Ifiaell-' 
tis edere fas erat,, immunda, quibus vefci nefas habebatur» 
Sed haec lex non impediebat , quo minus animalia im- 
munda ad alios ufus alere poffent et adhibere , v. c. afi- 
nos,.;canes,;fues. Scita eft obfervatio III. M/ci&^(7e/;V de hac. 
Icge, nos et alias natipnes eundem morem fequij modo 
non ut iegem, (ed ^k opinione aut confuetudine nobis 
quoque qiisdam animalia munda aut iinaiaiKltt vidert , 
quibus nempe vefci, aut a. quibus abhorsere IbleacnuSs 
Ifraeiitis veronege divina prafcriptum fuk,.qttifaus 'anima- 
libus.vefci poffent, vel minus. cf pluribus derhac lege 
ejusque ratipne differentem lU. Micbaelem m Jut* MaC P. IV» 
4. aoii ; , -r^ : .GsEterum .complura horurm animaUum nocni^ 
na prorfus incerfa funt. Nam cum nomina hebisea ia 
linguig orie.nj^aUbus non amplius fiiperfinf 5 «S rerfion^es 

C^e ahti- 



40Z LEVITIjGOS 

eil : . 2 . Dicitfe Ifraelitis : ■ hsec funt aiiiffialia j qu!-: 
bus de omni genere qnadrupedum = yefGi'-vobis vas 
fit. 3. Offine ani^ial , quod-ungulas habet divifas, 
easque 'pforfus- iiffas in- duas -^) partes i --^t quod 
ruminat, eo vefcamini. 4. Sed nefas fit vefci ex 
ruminantibus et iingulas^ iinSentibus ,camelo, qui 
quidem ruminat, fed non habet ungulas ab fiitra- 
qiie parte fiffas. 5. 'Non' mure urfmo, qtrf rumi- 
liat, fed nngulas non habet fiffas. 6. Non lepore, 
qui rumina.t quidem , fed noji eft bifulcus 5 immun- 
dus vobis fit. 7. Non porco , ■ungulas quidem ha- 
tjet prprfuSjdiyifas, fed non ruminat;, hunc immun- 
dum habetote. 8- Carnem eorum ne.comedatis, 
nec tangatis ■eorum cadavefa, -^fint vobis immirnda. — 
9. De aquatiiibus ^szc comedatisj omhia"'qu£B pinnas 

•' . '"' " ■■ habent 

antiquae admoduin diffentiant,! ut earum.cau£lores aque ac 
nos incertos fuilTe appareat y quid prater .conjefturas eas- 
que &pe parum probahiles afFerre poffumus ? Propterea 
non dubitavi interdum noraina hebrjea retinere, quod ab 
aliis quoque diligentiffiniis harum rerum inveftigatoribus 
faftmn efie.vidi. Prastef Bgchartmn in Hieroxv dignus eft 
qui conferatur ni. MichaeUs in quaftionibus Arabicis qusft. 
C. et Sl^anj in Itinerariop;.35<S. feqq. yerf germ^i 

h) Ante jl^^iQ in tektd' hfebfjEb reftituendura^videtur ''Jlt{? 
Sic enim legitur in loco parallelo Devt. 14, 6i'atque Codd. 
fex a /G«Hrcorzb citati, Cod, Caflelanus, Samaritanus, ver» 
fio Grsca, Syriaca, Onkelos idera habent. 



VGABUT XI 405 

hiherit et . fquamas:,: five :marina;. fint, five fluvialia. 
10. Omriia vero , quse vnon habent pinnas et fqua-, 
mas v' five marina , five fluvialia, omnia aliaquse in 
aqua vivunt et degunt, ab eis abhorreatis.' 11. Sint 
vobis abominabilia, carne eorjUm ne vefcamini, ca- 
davera eprum detellemini. 12. Omnia, inquara,; 
qu£B noh habent pinnas aut fquamas, abhorretei .— 
I3'. De volucribus h^ funt, quas abominari debetis, 
lieque iis tariquam immundis vefci : aquiiam ," aqiiilam 
olTifragam , valeriam; ' ' 1 4. Milvum , et AiJEB varia 
genera , 15. ut et' omnia corvorum genera. 
16. Struthiocamelum, hirundinem, larum et palTe-; 
rum varia genera. .17. Otum, mergum, noftuam. 
18. Tinfchemeth, pelicanum, vulturem. 19. Chafi- 
dam , Anaphse genera , upupam: et vefpertilionem. r-' 
2o....Omnia Volucria., reptilia , . quadrupedia. abhor- 
r^te. Q.I. Attamen' de-his quae haberit O duo ,- cru- 
ra fupra pedes eminentia, quibus humi faliant, eas, 
com^edere licet. ,. 22. ; Hujus -natur£B funt locuilay 
Soigam, • Ghargol, Ghagab fecundum diverfa .eprum 
genera. -f 23; P^^M'f^ vero omnia volucria reptilia 
quadrupedia abhQrrete. 24. His pollutos vos ha- 
... ,, , beto- 

c) Leaionem mai-ginalem -iS textuali K^ praferendam puto 

proptet teftimonium Codicis Samaritani et verfioftum an- 

tiquarum omnium. 

Cc 2 



404 LEVITiCUS 

betote, qvii cadav:era eorum tetigerit, iiRputus fit 
usque ad vefperam. ,..25; Item qui, ea extulerit, la« 
vato yefcimenta fua, et impurus efto usque ad ve«. 
fperam. •— 26. Omnia animalia, quse ungulas 
habent non prorfus.fiffas, neque ruminant, immun- 
da vobis fmtj fi quis ea tetigerit, polluitur. 
27. Quadrupedia quse pedes in digitos divifoslia- 
bent, immunda vobis fmt, qui cadavera eorum at- 
tigerit, impurus eft usque ad vefperam. 28.. Qui 
vero ea extulerit, lavet veftimenta et impurus. fit 
usque ad vefperam. — . 29. De iis quae humi.re- 
punt, immunda vobis fmt, talpa, mus, crocodi- 
lus terreftris. .30. Stellio , lacerta, Letaa, Clio- 
meta," cliamsleon. 31. Hsec de, omnibus reptili- 
bus immunda vobis fmt, qui ea mortua,tetigerit, 
impurus eft usquead vefperam. 32.. In quamcun- 
que rem aliquid iftorum mortuum inciderit, pollui- 
tur. Sive fit utenfile ligneum, five veftis, five pel- 
lis, five faccus. Quodcunque inftrumentum, quod 
ad ufus certos adhibent, in aquam immittatur.: .Im- 
mundum eft usque ad vefperam, tun.c mundum eft. 
33. Siquidiftorum ceciderit in vas teftaceuiiHlomnia 
qu£e in eo vafe funt, impura redduntur, ipfum vero 
vas frangatur. 34« Omnis cibus cui aqua affundi- 
tur, impurus fit, nec non potus omnis, qui'in vaf& 
aliquo fervatur. 35. In quod iUapfmn fu&rit ejus» 

' jiio^ 



CAPUT XI - 405 

modi cadaver , polluitur. Furni et foci excavati et 

impuri a vobis deilruantur. 36. Fontes vero , ci- 

ilernse et aquarum receptacula munda manent. Sed 

qui hujtismodi cadaver tetigerit, polluitur. 37. Se- 

nien quod fementi fervat^iir, eorum contaftu non 

poUuitur; 38, quodfi jam aqus immiffumc^) fuerit 

et inciderit ejusmodi cadaver, impurum vobis fit. — • 

39. Si animal quodpiam eorum , qu£e vobis efui lici- 

ta funtj> mortuum fuerit, polluitur is qui ejus ca-' 

daver attigerit usque ad vefperam. 40. Qui de eq 

ederit, veftes lavet et impurus fit usque ad velpe- 

ram, itemis qui iilud extulerit. — 41. Ab omni 

quod humi-repit, abhorrete, neque id comedite. 

42. Sive ventre incedat, Jtve fit quadrupes, aut mul- 

tipes, fi humi repit, ne eo vefcamini, abominabile 

vobis fit. 43. Ke vos ullo iftorum reptilium con- 

taminetis , neque polluatis, 44. Ego fum Jova Deus 

veiler. Vos femper fanftos fervate, ego enim fan- 

Ctus fum. I^eque vos ullo horum reptilium inquine- 

tis. 45. Ego Jova vos ex Aegypto eduxij ut me 

tanquam Peum veftrum cojatis; igitur fanfti eflote 

quemadmodum ego fknftus fum, ' — • 46. Hse funt 

leges de ammaUbus, volucribus,. aquatilibus et hu- 

mi ferpentibus:, 47. ut pura ab impuris d,ifcerni 

poffmt , et ea quibus v^fci licet ab eis quibus vefci 

liefas, 

,; , Cc 3, CAPUT 

b) ^t fic feraeiiti jam paratay. 



4P6 CEVITIGUS 

C A P U T XII 

De immunditie puerpera et ritihus quihut 
purganda Jtr. 

I. JL orro Jova Mofen juffit 2. has leges ferre Ifraeli- 
tis : Mulier partum mafculum enixa irapura ell feptein 
dies, quam diu diirant locliia ejus rubra. 3. 08:a- 
vo die puer circumcidatur. 4. Tum porro tres et 
triginta dies propter lochia alba domi fe contineat. 
Sanfta ne attingat, neque ingrediatur fanftuarium, 
donec totum purificationis fuse tempus fuqrit com- 
pletum. 5. Quodfi puellam pepererit,.impura eft per 
duas feptimanas pro duratione puerperii fui, et prse- 
terea adhuc fexaginta fex dies domi maneat propter 
lochia alba. — 6. Finito tempore purificationis 
fu£e, five filii, five filise , adducat agnum anniculura 
in holocauilum et columbam five turturem in facri- 
ficium piaculare ad facerdotem in atrio tabernaculi. 

7. Sacerdos illa offerat Deo et fic eam expiet. Hac 
ratione purificatur' a puerperio fuo : Atque heec elt 
lex puerperse, live marem five foeminam enixa fuerit. 

8. Quodfi pauperior efl quam ut agnum offerre pof- 
fit, det duos turtures aut duos columb^ pullos, al- 
terum in folidum facrificium , alterum in viftimam 
piacularem, et fic quoque facerdos eam potefl expia- 
re, ut munda reddatur. 

CAPUT 



CAPUT xni • 4Q7 

c A p u T xiri 

T)e lepra hominis it jhcerdote inf^icienda ei dijudicanda, et 

de feparaiioHe Ijomims hprojt e focietate civili, v.i — 4^. 

de kpra^veJliumyV^/fj-^p. 



iHe 



'£Bc qnoque Jova Mofi etAaroni dixit: 2. Si 
in ciite cujuspiam extiterit. tumor, aut fcabies, aut 
puilula, quae leprse d) fufpicionem excitent, is ad- 
ducatur ad Aaronem facerdotem , aut ad aliqueni 
iiliorum ejus facerdotum, 3. qui adfpiciat locum 
cntis affeSum. Si pili ejus albefcunt et reliqua cute ^ 
locus infeftus eft depreffior, leprs morbus eft. Quo 
vifo ■ facerdos eum hominem impurum judicet. 
4. Quodfi vero puftula illa alba eft, reliqua tamen 
cute non depreffior , neque pili albefcunt j facerdos 
includat hominem morbidum per feptem dies.' 5. Se- 
ptimo die denuo eum inipiciat. Si videt locum in- 
feftum non mutatum effe , neque vitinm latius fefe 
per cutem diffudiffe , iterum includat liominem illum 
in feptem dies. 6. Si die feptimo obfervat vitium 
■ . - fub- 

«) De natura hujus morbi et variis ejus fymptomatlbus tefti- 

moiiia antiqubrum et recentiorum medicorura diiigenter 

collegit et fuper eis differuit III. Michaelis in quaeftioni- 

bus arabicis quaft. XI. XXVIII. et XXXVI. in Jure Mof 

P. IV. §., 208.. feqq. et in Obfervatt. ad veifionem biblio- 

rum germanicam. 

Cc 4 



4o8 LEVITICUS 

fubflitlfr©j ncqne latius fe !n cute expandiflTe, mun- 

dum eum pronuiitiet:» impe^igo eft. i-^"^?*^ yefti- 

snenta iua et mundus fita 7. Si vera impetigo ifta 

latius fefe per cutem diffuderit, poftquam facerdos 

liominem illum infpexit et mundum pronunciavitj 

denuo dujcatur ad facerdoteino '8. Qui fl viderit im- 

petiginem In eute creviiTej immundum pronunciet 

hominem iftum'i eft leprofus. '— - 9. Si leprofus ad 

facerdotem deducitur, lo. atque Iiic obfervat tumo- 

^rem album. in cute, qui pilos albos, effecit, atque in 

eo praeterea maffa carnis rubrce exiftit, 'n.iepra eft 

jam inveterata. Impurum pronunciet facerdos liunc 

iiominem^ tton opus eft ut eum includat. 1:2. Quodfi 

lepra effloruerit in qute et occuparit totam cutem 

Jiominis morbidi a capite usque ad pedes,. atque fa- 

cerdos hoo aecurate obfervavit, 13. lepram nimi- 

rum tatam. carnem occupafle, muhdum pronunciet 

hujusmodi leprofum, Si omnia in eo alba evafe- 

runt, munEfus eft-, 14. Simulac autem earnem cru- 

dam in ,eo videt, immundus eft» 15. Propterea 

quoque facerdos eum impurum pronunciet, Caro 

enim cruda impura eft et lepree indicium. 16. Illa 

fi iterum alba evaferit, denuo conveniat facerdQtenis 

17. qui fi illam mutationem revera obfervat, de-. 

claret hominem illum morbidum, purum, Eft enim 

purus. — 18. Si quis ia cute habuerit ulcus', 

atque 



fttque eo fanatov 19. in eo ipfb loco, in quo fae- 
rit illud ulcus , . tumor albus extiterit ,- aut - macn- 
ia albai ilve riibra, -infpiciendus eft a facerdote» 
/20. " Qui fi. videt fuperficiem ejus cute depreffiorem 
et pilos, albos.evafiffe, impurum .eum pronunciet, 
lepra eft in ulcere efflorefcens-. -.21. Si vero facer- 
dos non.obfervatpilos candidos, nec locum reliqua 
cute depreffiorem ^et colorsm ejus debiliorem, inclu- 
dat hominem iflum per feptem dies. 22. Si vitium 
latius excreverit per cutem,. impurum pronunciet 
€um facerdos, lepra fubeft. '23. Si verO macula 
fubftiterit , neque latius fe expanderit, ulcus eft in- 
iiammatura , purum declaret hunc hominem facer- 
dos. •— 24. Si quis in cute ambuftus fuerit, et 
caro cruda loci illius ambufti accipit maculam al- 
bam aut rubram, 25. facordos illum locum infpii- 
ciat. Si pili albefcunt et fuperficies reliqua cute 
deprefiior eft, lepra in parte illa ambuft:a enipit. 
Sacerdos hunc hominem impurum declatet, lepro- 
fus eft. 26. Si vero obfervat pilum illius maculse 
non album evafiffc, neque reliqua cute eKe depref- 
fiorem et eolorem ejus debiliorem, includat eum 
facerdos feptem dies. 27, Si feptinio die obfervat 
vitium.Iatius excreviire in cutfe, impurum eum ho- 
minem pronunciet, lepra eft affeSus. 28. Si vero 
macula fubftitit, neque latius per cutein prorepfit 



-410 LEVITICUS) 

et debiliorem colorem xontraxit, tumor ^eft ex adt^- 
ftione; puriim pfonuneiet eum facerdos. , —r 29. Si 
vir aut foemina vitio affefta fuerit, five in capite, fiv& 
in barba, 30. atqiie facerdos iocum illumaffeflum 
mfpiciens, invenerit fuperficiem * ejus reliqua cute 
depreffiorem et pilos in eo flavos et tenues, im^ 
purum pronunciet facerdos hunc hominein. Porri- 
^o eft, fiV-e lepra in capite aut barba. '31. Quodfi 
facisrdQs obfervat locum affeftum non profundiorem , 
efle reliqua cute, neque tamen pilos in eo effe ni- 
gros, includat hunc porriginbfum in feptem dies. 
32. Si feptimo die viderit vitium non excreviffe, 
neque effe in eo pilos flavos, nec fuperficiem ejus 
effe cute depreffior^m , 33. tondeatur^ excepto ta- 
men eo loco in quo porrigo eft, atque facerdos 
iterum includat porriginofiim in feptem dies. 34. Si 
feptimo die viderit non latius vitium excreviffe in 
cute , nec fuperficiem ejus cute effe depreffiorem-i 
mundum eum declaret, vefles lavet, mundus fit. 
35." Quodfi poftea.latius ferpferit porrigo in cute, 
36. idque facerdos obfervarit, non amplius atten- 
dat ad pilos fiavos, honio efi: impurus. ^ 37- Si vi- 
derit porriginem tenere qiiidem adhuc locum fuum, 
fed pilos in eo natos effe nigros , vitium fanatum 
efl, homo mundus efi; et talem eum quoque judi- 
cet facerdos. — 38.. Si in cnte viri aut fcerainaJ 
: . ' exi- 



GAPUT Xlfl 415 

cxiftunt maculsB-^albehtes, 39. atqiie facerdos ob- 
fervat maculas illas effe fubalbidas , vitiligo eft per 
cutem erumpens. Purus eil homo iile. ■ — 40. Si 
quis in capite glaber faftiis fuerit, calvus eft, fed 
purtis. 41. Si liriciput glabruerit, recalvus eft, fed 
purus. 42. Quodfi in fmcipite aut occipite calvo 
enatum fuerit vitium albidum aut fubrubrum, lepra 
ell, quae in liis partibus erupit. 43. Si facerdos 
obfervat . tumorem ilhim vitipfum albidum efCe five 
rubrum, - quemadmodum in lepra, cutis effe folet, 

44. leprpfus eCt homo ifle et impurus. Sacerdos 
quoque fic de eo judicet, leprofus efl in capite. 

45. Leprofus incedere debet fciffis veftibus , capite 
nudo, ore velato et identidem clamet: cavete vohis 
ab impuro. 46. Quamdiu morbo ifto eil infeftus, 
impurus ell, folitarius degat extra caftra. — 47. Si 
in yefte lepra ^} exiilit , five lanea , five linea fit , 

; 48- 

i) Nemo tam liebes eft, quin intelligat vocabulum kpra. 
de yeftibus adhibitum in bac pericopa non proprie fed 
improprie dici, de vitio quo veftimenta ex Jana, h*no, 
aut pellibus fabricata laborent, At enim vero iftud vi- 
lium quale fit, de omnibus nondura. fatis ccnftat. Quod 
ad lanam attinet, III. Michaelis a mercatore eft edoaus, 
lanam ovium, qujE ex morbo perierint, non cultro ef- 
fent jugulatx, (^SterhetvoHe') pannis conficiendis efte ine- 
ptam, atque his, aut fimilibus vitiis labovajre, qua Mofes 

lanae 



412 LEVITICUS 

48.,vel iisdem vel diverfis iilis r) texta fitj a?it !|« 

• . ■ . . ■ ■ . ■•. :' ---■neis 

lanae leprofe tribaat. vid. Jus Mof. P. IV. p. s^i. De Hno 
autem tt pellibus nondum certi quid refcire potuit. 
ff) Quanquara iaterpretes fere omnes "^Jlg^ per j?fl»i'f»j 

ct-^^^J^ ^st fuhtegmeH vertunt, tamen contextus docetj 

. hanc non effe pofTe harum vocum in hac perlcopa (ia 
qua etiajn folura kguntur) fignificationem. Quomodo 
enira comburi potefl: fecundum verC 52. jTw ftamen/w 
fubtegmen vttiofa: veftis? aut quomodo ex vefte lepra in- 
feSa, pars vitiofa fecundura verf. 56. vel ex ftamine vel 
€X fubtegmine fcindi poteft, cum tota veftis f. pannuj 
fkmine ac fubtegmine unice conftet? Ckricus quidem, 
qui vidit hac nullo modo poiTe conciliari, explicat fti' 
men et fubtegmen de filis ad texendum paratis, nondmii 
in pannum febricatis. At iterura contextu reclamante, 
Nara fermo eft de vefte jam fabricata, non de raateria ex 
qua fabricari debeat. Alii imerpretes filent, quafl riulla 
effet in hac verborum verfione difficultas. Unus quod ego 
quidem fciam, Hubigantiut^ eam reraovere tentavit. Pii- 
rao negat "»J-|*ii? et 3"-)]jf Jlamea et fuhtegmen fignificare 
poiTe. Leguntur h^c vocabula tantum in hae pericopa, 
in qua illam fignificationem pro contextu, mi jam fupja 
piobaviraus, prorfus non habere poiTunt, Igitur de alia 
eft cogitandum , quam contextus admittit. Jam vero con- 
jeSat 5"nj/* fignificare veitem texturaj diverfa, b. e. qu« 

conftet filis fpiflioribus et tenuioribus, uti eft in tapeti- 
bus et aliis veftihus ex lana et Hno paratis, Siib ^p^t* 

fero 



GAPUT XIII 43 

neis. aiitrianeis, aut in pelle,. aUt in quovis lUenfili 
pelliceo;, 49.: Si nempe in uUa harum rerum com- 
paret' maeula viddis , aut rubra , lepra eft , facerdo- 
ti oftendatur. 50. Isirifpiciat maculam et includat 
titenfih iUud -Qdi infeQum per feptem dies. 51. Si 
feptimo die obfervat maculam illam latius erupiffe 
in vefle, five iisdem, live diverfis filis texta, aut 
ijQ pelle:, aut in quavis alia fupelle£i:ile pellicea, le- 
pra eft: corrodens , vitium impurum. 52. Combu- 
lat hanc veftem iisdem aut diverfis filis textam, la- 
lieam vel lineam aut utenfile pelliceum. Lepra'cor- 
rodente infectum eft , igne comburatur. 5 3. Quodli 
facerdos obfervat vitium non latius fefe diffudiffe» 
54. jubeat ut res infefta lavetur, atque iterum per 
feptem dies eam includat. 55-. Si poft lotionem vi- 
■ - ■■det> 

V€ro intelligit texturam iimplicem, qua conftet filis ejag- 
dem^formiE f. generis." Ex origine admittunt vocabula 
hahc fignificationem. Nam '»J^JJ^ ex Syr. ^ilB'^? texerz 
illuftrandum effe jam; in lexicis obfervatum eft. 3"iy au- 
tem mifcejsdi notionem habere dubio cafet. Et quoniam 
tantum in hac pericopa occurrunt, nemo neger ea , ut 
vocabula anis , hanc fignificationem habere poffe. Noa 
fum 'riefcius ex contextu fignificationem vocum divinari 
niairi tutb polte, qui fape complures admittat; neque con- 
tradicam,' fi quis alias magis aptas 'figniffcationcs illis vo- 
clbus fubftituat^ dummodo mihi concedatur, haftenus al- 
I«tfi» pw conteittum huUo fnodo tis tribw poffe. 



414 jLEVITICHS. 

3et, • vilii. colorein: neque.. miitatDni eiTe vn5ieqiie:la^- 
tiirs excrevilTe , impurum eft ,;• comburatur , ; coirofio 
efllfive in parte -averfa , five • advierfa. . -5 6. 'Quodfi 
facerdos videt colorem: loci infefti debiliorem faSluni 
efle poft lotionem,, fcindat .eumiab illa ' vefte , aiit 
pelle, five iisdem: five' diverfis "frlis tex'ta;i ' -57. Si 
^mplius comparet vitium ^ lepra eft efflorefcensy .to-i 
t-um illud igne comburatur..- 58.- Si vitium .pG'fl lo- 
tionem disparuit , iterum lavetur, et' mundunV •efto. 
59. .Heec eft lex de lepra veftium lanearum et linea- 
rum, filis veliisdem vel diverfis textarum, et de 
quovis utenfili pelliceo , ex qua; de puritate etiHi- 
puritate. earum judicandum efl. 

.;■ ;. .a A P U T ..XIV 

De purgatione hominis leprofi qui ccnvaluit v. t — 32, 
de lepra adium infpicienda et dijudicanda i/.jj — jy. 

■p •■■ 

li JL grro Jova cum Mofe hunc in modum collocu- 
tiis-eft. 2. Hi fmt. ritus bbfervandi in purific^tio- 
ne leprofi. Nimirum fiftatur faeerdoti. 3 . ' Qui d 
eu?h e^KtTSL caftra exeat, et fividerit leprofuni mor- 
bb fiio fanatum efle, 4. tum.jubekt fumi pro puri- 
ficando duas aves vivas et ptiras, lignum cedrinum, 
filum coccineuni et hyflbpum.. -.5. Po,rro j,u^eat. fa* 
cerdos maftart alteram haruin, avium et, ;fangtiinein 
€jus excipi -in .\V:afe jfiftili, raqua..fontanW> re{!»leto. 



6r Qtio fa-£lo-fuiiiaf alterairi' avem vivam j lignurtx^ 
c'earinum , filum -eoccineum j • eit Hyiropum , atqu© 
hcec^ 2« fafiicuUim coUigatd in tin gat una cum ave vi- 
va in ianguinem ovis' ma£lat« fupei: aqua fontana,' 
•f.- et conlpergat a iepra purificandiim fepties , ' et 
\iJoc faBo mundum '^eclaret , aVem vero vivam litie-' 
fani. dimittat. -i-r- ■- Sv.Poftea lavet purificandus ve- . 
ftes^^fuas, radat onihes pildrs-, -abluat fe aqua et fic 
inuridtis = HabeatUr. ' Redeat 'qubque incaflra^' it^ 
mkneat 'extra tabernaculum fuum feptem dies. 
97 Dig' feptim6' -iabr^adat omnes pilos capitis, bar- 
bs, "fupercilioriim," omnes brtinino pilos, abluat 
vefliment^ fuk"Y(3qub ipfum aqua lavet, et fic! mun- 
dus ^k'."—-' I o. Oftavo ' die duos aghos intisgros 
et ' "dgnam ' uham annicUlam et integram , tres deci- 
mas .fihiilaginis pro ferto, oleb mixtas et logum" 
unum' blei off^rat. " ii. Tum facerdos purificans 
fillat"hotninem'purijficandum et muher^ iftk adih- 
troitum' tabernaculi coram " Jova , 12. et aciciuckt 
alterum agnum'ut;facrificium ptd ^elifto cum logo 
olei, et utruhique Jbvse porriciat. ' 13. Quo fa£to 
liia^tet iftuiH aghurn in eo Idco, in quo viSfiin» 
prb deli£to et Hblbeaufta maftari fblent in ibcb fa- 
crb. - " Sac erdo tis '6fi; hak: viftim a ' pr o deliftb , uti 
facrificiiim piaculare , res faiiftiffima. 14.' Tuiii fu- 
ffiat facerlo^ de''ianguineliiijus viftima pro deii£l6, 

atqu© 



4i€ LEViTicis :r 

atque .TEp oblinat lal^uijj; dextrse :autis et :poHiceiT( 
dextrum. manus eit p.edis ,|3urifi.candi.-; ;:3t5. P.orrQ in«. 
fundat de logo - olei in volaiti fuam 'finiilram , 

/ ^ '• ^ - '> ■ 

£ 5. et intingat .ei. ^igitum. fuum dextrum .et; fpargat 
ep, fep.ties ^orarnjova. 17. ReliquQ .plep, quod i^ 
"Wiola ejus. fupereft,' illinat . lofaum iideji.trffi auris et 
po.ll-ic^m. 'dextrum . manuS; . et p.edis jpurificandr fyper 
fanguine i:llo facrificii _p.ro deliSlq., ;,.i,,8-. et, quod 
adhuc fuperefc- ex iUo . oleo , immittat capiti \ purifi- 
candi. Hac ratione facerdps eum coram lova ex- 

-;■.,■. {'»■'"■■ . I ■ ,■ , - .... •■ ' '■-■ ■._■ . J. ~. •■ ■ '.t '' ., \ J . ■ 

piat.. 19. Tunc faciat facrificium. piacUlare ad.ex* 
plandam purificandi. impuritatem. ^^ P.prro maftet fo= 
lidum facrificium,^ 20. idque.,;Una, cunii fertq in al« 
tari immolet. Quibus, cqnfeftis ex;piavit eum. fa« 
cerdos et purus eft. ;— 21., Sed fi,.pauperipr.,eflj 
nec habet in facultatibus fuis. afferre. ijia facrijid& 
ojmm^t tradat agnum unum pro .cJeli|to porricien» 

dum.i.n fiii expiationem , . et unan]i',,decimaiTi.,.fimil^. 
ojep mixtam pro ferto-et logum;-olei.. , 2.2.. Duol 
turtures aut duo^s puUos columbarum prp facultati- 
bus fuis , alterum in : YiQimaln pro delifto, alteruin 
in fplidnm facrificium. . 23. Quas .qmnia aiferat die, 
oftavo in fui purificationem ad . facerdotem ante ta- 
bernaculum. 24. .Sacerdos agnum , pro deli£lo et 
logum olei pprriciat coram.Jova. ^ 2,5.. Deinde ma- 
Set eum et aUquid d,e. .f^nguine ejus; illiiiat lobp, 

dextr» 



CAPUT XIV 417 

dextras auris et pollici dextro manus et pedis pu« 
rificandii 26. De oleo v.ero infundat aliquid in vo- 
lam fuam finiftram , 2 7. et fpargat eo fepties corani 
Jova digito f\io dextro. 28. Porro iito oleo, quod 
in vola teneti intingat lobum dextrse auris et poHi» 
cem dextrum manUs et pedis purificandi , eodem m. 
1gco>. quo fanguinem pro delifto illeverat 29. Re* 
liquum oleum e manu infundat in caput puri^candi» 
quo fafto JovsB expiabitur. 30. Tandem alterum, 
turturem , aut puUum columb^e pro facultatibus iliis 
oblatumji' 31. in facriflcium pro deli£to~ et alterutti 
in liolocaullum cum ferto oiferat. Ha^ ratione ex- 
piet facerdos purificandum coram Jova. 32. Hi 
funt ri|us obfervandi in purificatione leprofi pau- 
peris. — 33. Porro Jova cum Mofe et Aaron© 
bis verbis efl collocutus : 34. Quando in Cana-. 
nseam, quam vobis pofTidendam daturus fum, per» 
veneritisi atque ego domum aliquam terra veftrse le- 
pra 4) inf ecero , 35. ejus polTeiror indicet facer* 

. , doti, 

0) Quod ad Cap, t^, 47. de {ignxficatione troplca leprae in ve- 
ftibus obfervatura eft , valet etiam de lepra ffdium. Ca» 
ries nempe quafi quadam murorum efl, dum lapides arro- 
duntur a nitro, quod in eis nafcitur, germanice vocart 
fplet SaJpeterfrafx» De quo pluribus egit 111. Micbaelif in 
libro ad illum locum laudato. 

D d 



4^3 LEVITieUS 

doti, confpici in sedibus fuis aliquid leprae fimile, 
36. Tum jubeat facerdos domum evacuari, ante- 
quam ipfe veniat ad vitium infpiciendum , ne in- 
quinetur fupellex domeftica. Quod, li fattu^m fuc- 
rit, intret domum, 37. et infpiciat ejus yitiunn. 
Si in parietibus videt cava viridia, aut rubra, quo- 
lum fuperficies pariete eft.depreffior, gS.difcedat 
et claudat hanc domum in feptem dies. 39. Se- 
ptimo die redeat. Si obfervat vitium latius in pa- 
riete fefe expandiffe, 40. jubeat lapides vitio in- 
fectos evelli et extra urbem in locum impurum ab- 
jici, 41. domum vero intus circumquaque abradi 
et pulverem abrafum effundi extra urbem in locum 
:|mpurum. 42. QUo fafto alios lapides in illorum 
locum reponant, et alio teGorio domum illinanfc 
43. Si redit vitium, et in domo illa denuo com- 
paret pofl lapides evulfos et erafam. et trullifatani 
domum , 44. et facerdos obfervat vitium latius 
excrevifTe,. lepra corrodente dbmus ifta infecia elc 
et impura. 45. Deftruatur et lapides ejus, ligna 
€t totum ejus tedtorium efferatur extra urbem hx 
locum impurum. 4.6. Qui domum iftam ingreditur, 
illis diebus quibus claufa eft, poUuitur usque ad ve- 
fperam. 47, Qui cubat in ea, aiit cibum fumit» 
veftimenta laVet. — 48. Quodfi facerdos animad- 
yertit vitium illius domu^ non Htius erupifTe , poft- 

quaiQ 



CAPlKTiXIV 419 

qxiam 110 VQ. teftprio.robdufta eft, puram eaih pro« 
nunciet , vitium . ejus fanatum eft; , ;-49. In expia* 
tionem autem ejus adhibeat duas aves, ligntini ce- 
drinum^ filum coccineum et hylTopum. ■ 50. Ma£let. 
alteram avem ^t excipiat fanguinem ejus in vafe. : 
teftaceo aqua. fontana. repj^to. 5 u Tum fumat iif» 
gnum cedrTnum , hyflQpum-.et filum coccineum, at- .. 
que hsc in fafcicidtmt.coiligatavina cum avie viva 
immergat.in fanguinem avi.s maQ:atee et in aquani- 
illam fontanam, et confp.ergat dt>m.iamr fepties, . 
52. Sic expiet domum iftam fanguine avis et aquat > 
fontana, ave viva, ligno cedr^no, hylTo.pio et, fil», 
coccineq. ,- 53. Tandem ayem. viyani -extra uc-.. 
bem liberam dimittat. Hac ratione.,.:(iomus ex-., 
piatur et purificatur. ,^ — r ,.: 54« Seb , funt leges da^ 
morbo leprsB.et de porrigine, 55. de lepL^a.veftiuni^ 
et ffidium, . $6. de tumpre, impetigine et. macula,... 
57. fecundum quas judicandum eft, quid .poUutUip,. 
fit, quid .mundum. Hafitenus leges de le^ra. .. ., 

,. ';: c A p u T X.V/.;;' :' ';■'"'' 

Leg;et di-vlrif et mHHerihHi ifnmmdo jjluxtt fsminls 
ei fanguinii iahqratitibui, 

tem Jdva juifit, ut"Mo"es etAatoii : =2. irtae«- 
litis hsec edicerent : Si- quis fluxu feftiiriis laborat , .: • 
iinpuru^s eli:. . g. Neque->folum-dunl- d\ira-t -ille' flli- ■ 

Ddl 2 xus. 



410. LEVimOOS 

xus, fed ietiam quando;;iremittit ^; impurus :eft. 
4. Le£lus^ in i.quo:eBgrotus.illerCubat, iellaJn qua 
fedet^ inquinantur. 5. . -Qui leftupi ejus^; tangit, 
veftes^et corpus lavet,.'et'-impurus fit usque ad ve-. 
fperam. 6*; Item -qui in eadein fella confedit, qua: 
gegrotus lititur.' -7. Itemv^iii verenda ejus tetigerit. 
8. Item qui ai> ffigroto ^cohljintus fuerit. 9; Sella 
cui irifidet , ■jumento ve£luSv impura eft. ' 16. Qui 
tetigerit aliquid quo sgrotus ufus eft, impurus eft 
iis'que'-ad ve:^eram, et qui aliquid de eo extulerit, 
aBluat veftirtienta fua et cdrpus,' et impurus fit us- 
que ad vefp%ani. i-t. Iteni faciendiim eft- ei, quem 
agrotus tetigerit ' maiiibus illbtis. 12.' Vas tefta- 
ceum quod'"coiitre£tavit, frangatur', ligneijm aqua 
eftiatur. i'^'.'' Quando SEgfotus e morbo' fuo con- 
vliuit, exp^bt feptem dies pbft recuperatam fani- 
tatem, turic lavet veftimenta fua, feque ipfe in 
aqua font-aria abluat , et fic mundus eft. 14. Die 
vero oftavo afferat duos tiirtures , aut dubs colum- 
barum pullos in locum. facrum ad tabernaculum 
conventus, eosque tradat facerdbti. 15. Qui alte- 
rum iri 'viQimam pro deliSo, alterum in holoeau- 
ftum faciat, atque fic eum expiet coram jova pro- 
pter fluxum quo laboravit. — 1 6. Vir cui femen 
g^nitale.efflaixerijt, aqua totum fuum corpus abluat et 
immpnjius fit usque ad yeip.eram. 17. Stragulum 

- ; aut 



CAPUT XV 421 

aiit pelKs in quam feffiieii inciderit, aqua eluatnr 
et immunda fit usque' ad 'vefperam. — - i^. Si 
vir cum mulieire. rem habuerit,. ntriquei laVentur, 
et immundi fmt usque ad vefperani. -^ 19. Mu- 
lier quae menftrua fua patitur, per feptiduum manet 
in impuritate fua : quicunque eam tetigerit, poUu- 
tus efli usque ad vefperam. 20. Qmne utenfile in 
quo cubat aut fedet, donec m menftruis erit,.pol- 
luitur. , 21. Qui lectum ejus tetigerit, abluat vefli- 
menta fua et corpus fuum, et impurus eft-usque. ad 
vefperam. 22. Item qut aliquid contre9;arit in quo 
confedit, '23. five leGus five fella .fit qua mulier 
hujusmodi utatur j ,conta£lus ejus inquinat usque ad 
velperam: 24. Si vir juxta eam dormierit, et ejus 
menftruis conta£tus fuerit, per feptem dies Qum. 
ipfe impurus eft, tum leftus quoque, in quo cu- 
bat. — ; 25. Mulier cui eruor defluit complures 
dies,. vel.alieno a menftruis tempore, yel ultra il- - 
.lud, toto illo immundi fiuxusf-tempore perinde ac 
iiienftruorum tempore inipura eft. 2.6. Le£lus cui 
incubat, fella cui infidet, immunda funt, quemad;- 
modum tum , cum in menfibus eft. 2 7. Qui alteru- 
trum attigerit, inquinatur, abluat ,fe et veftes fuas, et 
impurus fit' usq;ue''ad vefperam. 23; Poftquam con- 
'valuit ex illo .fluxu, expeftet adhuc feptem dies, 
et tunc pura eft. 29. Oftayo die duos turtures et 

Dd 3 duos 



422 LEVKFICUS 

duos columbarum puUos "alfeirat ad facerdotem ad 
jntroitum tabernaculi. 30* Is alterum faciat. in fa- 
crilicium pro delifto, alterum in holocauftum, atque 
hac ratione expiet eam apud Jovam propter fluxum 
ejus impUrum, '31. Curateuffe feparent Ifraelitas 
propter immunditiem fuam', ne morte afficiantur in 
impuritate fua, dum habitationem meam, quas inter 
^os efl, contaminant. — • 3'2..HfiQ funtieges de flu- 
xu feminis et.de eo qui emtflb femine genitaii pol- 
luitur, 33. item de menftruis muliefum de proiiu- 
vio viri aut ioemin» et de viro qui juxta immun- 
dam dormierit, . 

CAPUT XVI 

Ritus die expiationis foknni ohfervmdi, 

T* ■iL oft mortem duorum Aarbnis , filiorUm , - quaiii 
fibi contraxerant cum JovaB libarent, Jova cum Mo- 
ie his verbis locutus eft: 2.. Admone Aarbnem fra- 
trem tuum, ne- quovis tempore fan£luarium intra 
^fiparium verfus operculum, quod fuper arca eft, in- 
grediatur, ne morte pereat, .quoniam in n^be tf) fu- 

: .; . '-: ; . • ■;.. per 

#) Pierique inteipretes ex h. i. probant nubem, quam Ju* 
daei Schechinam vocare folent, fymbolum praefentis divinsi 
arcae fcederis perpetuo infedifle. Qupd alii hegant et fub 
pube hac fumum fuffitus inteiligunt.inltar nubis afcefl' 

' den- 



CAPUT XVI 423 

per arca me eonfpiciendum pr^bebo. 3. Sed adi- 
tum fibi paret facrificio piaculari juvenci et holo- 
cauilo arietis. 4. Tunicam lineam facram induat, 
femoralibus liiieis fe veftiat, cingulum lineum fibi 
applicet et tiaram lme?Lm capiti circumvolvat. Hae 
funt facrffi veftes , quibus fe amiciat poftquam an- 
tea corpiis abluerit. ' 5. A coetu vero Ifraelitaruni 
duos capros ad viftimam piacularem et arietem 
unum ad folidum facrificium accipiat. — 6. Primo 
facrificium fuum piaculare, juvencum, offerat, eoque 
fe et domum fuam expiet. 7. Deinde duos capros 
fiftat coram Jova ad introitum tabernaculi conven- 
tus , 8. et forte fiiper eis jafta alteram Jov£ , al- 
teram Dimijfo b^ infcribat. 9. Tum adducat capruni 
qui| ex forte Jbvtt deftinatus fuit, atque eo facrificiuniL 
piaculare faciat. 10, Alterum caprum forte dimijji 
fignatum, vivum fiftat coram Jova, ut eum expiet 
et deinde libere dimittat in deferti pafcua. — 
II, Quo faElo Aaron adducat juvencum viQimani 

pia- 

dentem atque opercu!um obtegentem. Quibus^ et ego aC 
fentior, cum in verfu ij. verbis clariffimis expHcetnr, qua 
de nube fenno fit. De controverfia fiiper hac re agitata 
vid. Simonii prdelectt. in Antiquitt. Jud. Relandi. 

h) De hirco hoc emifiario, uti vulgo dicitur, cf. diSa a^ 
Glaffium p. 678. 

Dd 4 



424 LEVITICUS 

piacularem pro fe ipfo, 12, Tum tliuHbulum pru- 
nis ex altari divino plenum et fuffxmlnis cdntufi ple- 
nos pugillos inferat intra fiparium c), 13.. et im- 
roittat fuffitum in ignem coram jova, ut nubes ejus 
tegat operculum fuper arca legis , ne moriatur. 
14, Deinde fumat de fanguine juvenci et fp^rgat 
digito fjper operculo orientem verfus,,et ante illud, 
folum confpergat fepties, 1 5, Tum m,a.£tet capri^m pia- 
cularem pro populo et inferat fanguinem ejus ihtra 
fiparium, atque ibi idem faciat cum eo, quod antea 
cum fanguine juvenci, nimirum confpergat opercu- 
lum et ante hoc cjus fohmy 16, ut hoc modo ex- 
piet fanCtuarium ab Ifraelitarum impuritatibus et 
peccatorum eorum defe£tionibus, Sic quoque faciet 
tentorio conventus , quod in media eorum immun- 
ditie fixum efl. 17. Kemo autem fit in tentorio 
conventus, quando Aaron fan^uarium itigrelTus eit 
ad expiandum. Quando axitem fe ipfum, domum 
fuam et univerfum Ifraeliticum coetum expiavit, 
18, exeat ad aram Jovee eamque expiet, Nimirum 
fanguine juvenci et capri intingat ejus eminentias 

19. et 

c) Per fb intelligimr, facerdoterri fuiHtum, cujus duos pu- 
gillos debebat fecum inferr? in fanauarium praeter thu- 
ribulum, non manibus tenuifle, fed ingeffiffe in vafcu- 
lum, ex quo deinde, cum ingrediebatur, eum in acerram 
«IFudit. 



CAPUT XVI 4^5 

19. et fuper ea d^gito fuo fpargat fepties. Hac. rar 
tion e mundabit et expiabit eam ab impuritatibus 
Ifraelitarum. 20* Perfefta expiatione fan£tuarii, ta- 
bernaculi, et altaris, adducat caprum vivum., 2ii 
et impofitis ejus capiti ambabus manibus coniiteatur 
omnia Ifraelitarum peccata et defeQionum delifta. 
Imponat ea capiti hujus hirci, et dimittat eum per 
certum d) quendam yirum in deferti pafcua. 2 2. Sic 
ferat ille hircus eorum peccata in terram incultam, 
dimittatur in defertum, ^D — 23. Tum veniat Aa- 
ron in tabernaculum conventus, et depofitis veftibus 
lineis, quibus indutus fuit, cum Sanftuarium ingre- 

i dere- 

rf) pro '^JH^ legendum vldetur T»n>? illi^s enxm forma tan- 
tum h. 1. obvia eft contra analogiam. ot 0, h x."gi»ybgam 
mv Iroi/nov. Wvtl^. per bominem paratum, Sic quoquft 
reliqui. 

i) Quanquam Judsi multa nugentur de inorte crudeli, qua 
hircus ifte perierit, tamen fabula iftae *^» Chriftianis non 
nimis creduUs (v. Heinii Diflert. de Judaeorum in rebus 
antiquitatis erroribus, in Difleitatt. ejus iacris p. i8t.) jure 
meritoque funt repudiata?, Non ad mortem hircus ifte 
dimiflus eft, fed ad libertatem. Expiatus fuit Jovae fe- 
cundum v.- 10. et fic libertatem erat confecutus. Symbo- 
lum efle debebat populi Jova? expiati et libertatem confe» 
cuti, cum alter Jovae facer ut facrificium piaculare maSbi» 
setor v. ^, 

Dd 5 



426^ LEVltlCUS 

deretur, eisque it)i reli&is, 24. lavet '^e in 'locd 
facro et vellimentis fjiis confuetis indutus exeat et 
faciat holpcauflum fuum et holocauftum populi, at- 
qu^e ejcpiet fe et populum. 25. Adipem vero vifti- 
mee hujus piacularis j incendaf fuper altari. ■ — 26. 
lile vero ^ui hircum dimifTum abduxit, lavet fe et 
veilimenta fua, et tum demum redeat in caflra. 27. 
Juyencum et capram piaculares , quorum' fanguis in 
fanGuarium expiandi caufa illatus fuit, efferantur 
extra caftra, ibique pelles, caro ef^ fimus eorum 
comburatur* 28. /Qui ifta combufferit, abluatie. et 
Veftes fuas, et ita demum in caftra redeat. — ' 29.. 
Hoc inftitutum ufus vobis fif perpetui. Decimo die 
menfis feptimi jejunare debetis, atque ab omni labo- 
re abftinere, indigena eeque ac peregrinus inter vos 
Hegens. 30. Hoc enim diefacerdof voS expiat, ut 
purgemini apud Deum ab omnibus veftris peccatis. 
31. Hoc fabbato fcriari debetis et jejunare £Bterno 
inftituto, 32,*6acerdos qui ungetur , et qui in lo- 
cum patris fui ad facerdotium obeundum inaugura- 
bitur, induat veftes lineas facras, 33. atque expiet 
fanftuarium, tabernaculum conventus, altare, facer- 
dotes, et univerfum populi coetum. 34. Lex hsec 
vobis aeterna fit, ut Ifraelita; ab omhibus peccatis 
fuis femel quotannis expientur. -r- Faela funt omnia 
quas Jova Mofi prseceperat. 

CAPUT 



CAPUT XVII ^27 

CAPUT XVII 

Prohihetar efui carnii^ nifi in epulis facrifcalihus y et 
■ ah omni Qmttimfanguine ahfiineri 

• jubctur. ■ 

1. X orro Jova Wm Mofe his verbis coHocuttis eft: 

2. Hsec Aaroni et filils ejus nec non omnibus Ifraelitis 
iiominemeo edicito: ' 3. Qmcunqiis de Ifraelitis 
■jna6tarit pecns bovillum, ovilltim, vel eaprinum in 

caftris aut extra caftra ^ 4. neque hoc in introitu 
tabernacnli conventus tanqnam facrificium Jovae ob- 
tulerit ad ejus habitationem^ caBdem commififle re- 
putabitur, fupplicio prepterea afficiendus a). 5. 

Debent 
«) Plerique tnterpretes legem de facrificiis intelligunt Jovae 
ofTerendis in altari tabemacuU recens exftru£ti , cnm an- 
tea IfraeUtse, qaocunque in loco cts placuiffet, facra fecit 
fent. Sed lU. MichaeUs in notis ad verf. germ. eiin jure 
Mof. P. III. p. 167. exiftimat imerdici omnem efum car- 
nis pecoris boviUi et oviUi, njfi in epulis facrificaUbus, 
atque confiUum legislatoris fuiffe prohibere occuUam idd- 
lolatriam, qux utique, nifi cuUus Jovae facer ad certum 
}ocum effet reftriflus , facfle porerat exerceri; attamen re- 
flriftam fuifle hanc legem tantum ad tempus commora- 
■ tionis in> ^tCQVto ; poflquam enim IfraeUtas ad terra pro- 
miffs fines pervenerant, Mofes efum communem carnis 
ittftum concedit Devt. w, ij. feqq. Qu2 Viri Celeb, fen- 
tentia inprimis hac lege firmari videiur. Nam id ipfutn 
quod Mofes efum carnis quocunque in i^oco concedit, fub* 

• - iflto, eum amca ^z imerdiaum. 



428 LEVITiCUS 

Debent enim Ifraelitse viftimasj quas in agtis ma^ 
ftant, deferre ad tabernaculum conventus ad facer- 
dotem, atque ibi; Jovffi facrificia fua euchariftica ma- 
ftare. 6. Quorum fanguinem facerdos Iparget . fu- 
per altari Jovae facro in introitu tabernaculi, atque 
. adolebit adipem tanquam facrificium Jovas acceptum. 

7. Non licitum fit eis deinceps immolare viftimas 
fuas fatyris, quos turpi idololatriae amore perfequun- 
tur. Lex hgec fit eis et eorum pofi:eris perpetua.— 

8. Porro eis dices: Quicunque de Ifraelitis, aut 
peregrinis inter eos commorantibus, obtulerit holo- 
caufi:um aut aliud facrificium, 9. neque hpc ad ta-* 
bernaculum conventus detulerit, ut Jovae immole- 
tur, is exfcindatur e numero civium fuorum. 10. 
Quicunque de Ifraelitis aut peregrinis inter eos fan- 
guinem comederit, in hunc ego converfus toUam 
eum e medio populi fui. i r . Vita enim animaUum 
in fanguine efi:, atque ego volo^ ut hunc mihi in 
altari offeratis in ipfam vefi:ram expiationem. San- 
guis enim efi; quo vita hominis expiatur. 12. Pro- 
pterea jubeo ut omnes omnino Ifraelitae atque etiam 
peregrini inter eos viventes a fanguine abftineant. 
13. Quodfi eorum aliquis venando ceperit feram, 
aut volucrem ^uem ederelicet^ fanguinem ejus in 
humum effluere faciat, et terra tegat. 14. Namvita 
animantis in fanguine ejus eft, propterea jubeo ut 

..Ifrae- 



CAPUT XVII 429 

Ifr^elitsB nuUo oinnino fangnine animalitini' vefcan- 
tnr. ' Quicnnqtie comederitj pereat. 15. Quicun- 
que moxticinum aut difcerptum guftaverit, five indi- 
genaAfive peregrinus, lavet fe et veftimenta fua et 
immu^riduS fit usqiie ad vefperam. 16. Quod, fmon 
fe.cerit,-:poenas dabit. 

' : cAPiJT xviir 

Matrimottia quadam prohibentu>\ qua inter Aegjyptios et 
Cananaos concedebantur. 



P 

1. JL ( 



ofro Jova JBffit Mofen, 2. ftio nomine his 
verbis cum Ifraelitis agere: Ego Jova fum Deus 
vefter. 3. Ne^Aegyptiorum, int^r quos vixiftis, ant 
Cananitarum, ad quorum terram vos duco , mores 
imitemjni, neque eorum inftituta obfervetis. 4. 
Meas leges tenete et ad has vitam veftram diligen- 
ter inftituite. Ego Jova fum Deus vefter. 5. Le- 
gum et inftitutorum meorum curiofa obfervatione 
vos, uti omnis qui ea fecerit, felices eritis. Ego 
fnm Jova. 6. Nemo veftrum mulieris confanguini- 
tate ei propinquas verenda retegat a). Ego fum Jo- 

.va. . 
.«) Non ingrediar in controverfias ftiper legibus Mofis ma» 
trtnionialibus , quarum nec breviftiniam enarrationem an- 
guftia, quibus hs notul« circumfcripts funt, caperent. 
_ Data opera hoc argumentum pertra£lavit III. Michaelis iii 
libro cui titulum fecit : von den Ehegefetien Mofis etc; 
cujus Epitomen de<fit in Jure Mof. P. II. §. loi. feqq. 



430 LEVITICUS 

va. 7. Verenda-.patris tui, hoc reft^ verenda"Jnatris' 
tiisd ne retegas. ' Mater tua eft.. : Abfit, ut. hbc fa- 
cias. 8. Neque cum noverca tua hoc committas. Pa- 
tris tui -fiint verenda. 9.. •SorQris.itu^, five- ex -pa- 
tte five 8X tnatre, five domi iive fpris natee ^]):^ive- 
. renda ne retegas. 10. Neptis tute^-tum ex-fiiliortutti 
ex iilia, verenda ne retegas, tua funt verenda. 11. 
FiliEB novercse tuae a patre tuo geriitse verenda/ ne 
retegas. Soror tua eft. 12. AriiitsB tuse verenda ne 
retegas. Patris tui confanguinea eft. 13. Mater- 
terae tuas verenda ne retegas, matris tuES confangui- 
nea eft. 14. Avunculi tui ex patre verenda ne re- 
tegas, hoc eft , . cum ■ uxore ejus ^ ne rem habeas. 
Amita tua eft. 15-. Nurus tuse verenda ne retegas,. 
fUii tui uxor ell. . Abfit ut hoc facias. , 1 5. Uxoris , 
fratris tui verenda neretegas. Fratris tui funt, ve.- 
renda. 17. Ne- ineas mulierem . et filiam ejusv hec 
neptem ejus, five ex filio five ex filia. Confangui- • 
neae tUEB funt. Inceftus ert. .18.. Uxorrs fororem 
ne in matrimonium ducas ad Eemulation^em ejus ex- 
citandam cum bac prop.ter illam, concumbens , illa 
vivente. 19. Ne rem habeas cum muliere quas in 
menfibus eft. 20. Cum -alterius uxore ne cbncum- 

bas 

b) In textu leguur aftive n^lSlDi fed paffive legeftdum 
efle n'!}'?'^^ ^vohwk Mkbatlit in J. M. I. c, §. 114. iiy. 



GAPVT XVIIi 431 

bas et polluarls. 'ai; E liberis tiais ntillnm in ho- 
norerti Molochi per ignem trajicies j quo fafto D'e-' 
um tuiini abnegares. Ego fum Jova. tiii: Cum ma- 
re ne 'concumbas uti cum femina." Abominabiie hoc 
eft. 23. Neque coricubitu Cum anlmall te contami- 
nes. Neque mulier beftiss fe proftituat. Flagitium 
hoc efl. 24. Ne ullo iflorum vos inquinetis, quem- 
admoduni fecerunt gentes, quas ego ante, vos ex- 
pello. 25. Terra fuit contaminata, puniam ejus 
fcelera. Evomet fuas incolas. 26. Leges et flatuta 
mea dillgenter bbfervate, nec qiaidquam iftorum fce- 
lerum committite, neque indigena, neque pe.regrinus, 
qui inter vos commoratur. 27. Ifta enim flagitia 
omriia patrarunt ineol^ hwjus terrse , qui vos ante- 
ceflerunt, quibus turpiter poUuta efl. 23. Alias 
enim vos quoque terra evomet, fi eam inquinatis, 
quemadmodum gentem evomuit, quse ante vos eam 
inhabitavit. 29. Quicunque ullum iftorum fcelerum 
admiferit, is e medio popularium fuorum tollatur. 
30. Diligenter igitur obfervate quse vobis obfervan- 
da pr<ecepi, ita ut abilineatis a moribus iftis tur- 
piilimis, qui antea in terra ifia obtinuerunt, neque 
vos iis poUuatis. Ego Jova fum Deus vefcer. 



^CAPVT 



432 , LEVITIClJS 

CAPUT XIX 

ZegervaHdi dereverentia i« paremeSf de idoUs^ defacrificik 

eucharifiicis^ fpicikgio et racematione , furto^ mendacioy ju» 

rejurandOf jujiitia fiudio , amore erga alios, concubitu cum 

ferva^ arboribus plantatis^ tonfuray fuper-^ 

fiitione etc. 



H 



I. 2. X J-a3C quoque, inqmt Jova adMbfen, jnomr- 
ne meo. omni Ifraelitarum cpetui edicere debes: 
San£ti eftote, nam ego Jova Deus veller fan£lus 
fum. ' 3. Quisque matrem luam et patrem fuum re- 
vereatur, et fabbata mea fervate. Ego Jova fum 
Deus vefter. 4. Ne vos convertatis ad idola, neque 
fimulacra Deorum fufa faciatis. Ego Jova fum Deus 
vefter. 5. Si facrificium euchariilicum mihi offerre 
vultis, ita hoc facite ut probemini. 6. Ipfo facrifi- 
cii die et fequenti comedatur. Quod in tertium 
diem reliquum eft, igne comburatur. 7. Quodfi ta- 
men tertio die comeditur, impurum habetur hoc fa- 
crificium^ neqne 2iCce)^tum ell, 8. et qui de eo CO' 
mederit , " culpam contrahit , nam qua2 mihi facra 
erant, profanavit; exfcindatur propterea e pbpulo 
fuo. — 9. Quando agrorum veflrorum liieffem fa- 
cietis , non demetetis extremas eorum partes , nec 
fpicilegium habeatis. 10. Vineas non racemabitis, 
neque acinos reliftos colligetis. Pauperi hsec et pe- 
regrino relinquite. Ego Jova Deus vefler. -^ 
■ II. Ne 



CApW XlX 435 

j r. N6^' fareiriinij' 'he' denegetis alteri dep-ojitum fuum^ 
nec alios dedpiatis. 12: 'Ne per nomen meum falfo 
juretis et proianetis- riomen Dei veftri. Ego Jqva 
fam. ' i3.'' Ne alios VI opprimatis' aut du-ipiatis. Ne 
retineatis mercedem: operarii in diem pofterum. 14^ 
Ne dicatis convicia furdo , n« , p onatis coeco off en- 
diculum. Revereamini Deum veflrura. Ego Jova 
fum. ' 15. In judiciis ne quid iniqui committatis, 
neque partibus pauperis fa.vete , neqde au-.. 
Q:oritati potentioris affentamini. Ex' sequo om;nes 
judicate. -^ 16. Ne delatores fitis: aliorum, nec 
in caufa capitaii nimis faciles vos prasbeatis ad te- 
flimoniuni perhibendum. 17. Ne odio perfequa- 
mirii alids , arguite eos quominus et ipfi propter eos 
peccati rei fiatis.'' 18. Ne vindi^ae jcnpidrfitis,. nec 
i^juri£B ab aliis accepts memores ; amate vos invi- 
cem, Ego Jova. fum. 19. Servate prgecepta mea. 
Non- diverfa genera pecoris vellri coire faciktis. 
Agros vellros nori diverfr generis femirie conferatis, 
neque veftes duplicis materi^ ex lana et lino con- 
textas <?^ induatis. .; j20. Si quis .eum muliere con- 
! . .:: /. •;; ;:•-,.• cubue- 

fl) Hsc lex vepetita .legltur Devt.'22, ii..xib[ expUcatur, quid 
. fit per Q^^j^S^ inteiligendum, lana neiripe €^ linum. 

Sed quid f^SSJ^w* propiie fignificat ? Miffis variis virprum 
doSorum de hujus vocis origine fenientiis ex lexicis fa- 
cile cognofcendis , dicain tantum de Celeb'.' FoJ^yJeri expii- 

' Eifi ' ca-.ione 



434 :L]EyiTICUS 

jjiibuerlt, quae ferva eft, et qua. aliiis pro lubitii utl- 
turj^) nec tameh redemta nec libertate doiiata, 
yapulabunt ambo c)» non fupplieio afficientur, ^uo- 
niam non jmanumiffa fuerat. 21. Vir autem facrifi- 
cium pro delifto, arietem, Jovle afferat ad taberna- 
culum conventus, 22. quo expiet facerdos in loco 
facro peccatum ab eo commilTum, cujus etiam veniam 
impetrabit -r- 23. Quum in teTram joromjfam \iex' 
veneritis atque arbores frugiferas cujuscunque ge- 
neris plantaveritis , primi earuni fruftus, tanquam 
praeputium, impuri vobis videantur. Per tres annos 
ab efu borum fruftuum/abftineatis. 24. Quarto ve- 
ro anno mihiconfecrentur in.conviviis facrificalibus, 
25. quinto demum anno'eos ipfi cdUigatis et eome- 
datis. Ego Jova fum Deus v^fter.. 26. .Ne carne 

cum 

catiohe, quam dedit in libro de Byflb antiquoium p. ^7, 
Ibi probavit ti!p37S5' vocem efle Aegyptiacam Shom^ies et 
certum quoddam veftimenti genus notare, variaritibus lana: 
« lini liciis texti. Cujus ufum Deus populo fuo inter- 
dixerir, partim propter magnum harum veftium pretium, 
partim quoniam hujiis generis veftes variis figuHs anima- 
lium et plantarura pi£liE fuiffent jex cultu fymbolicp Deo* 
rum Aegyptiorumj ut Ifraelita ab illo cuUu retinerentur. 

^) Sic phrafin ratiorepi explicat ib^a/w/j^/^i- in Animadf. 
philol. tid h- !• 

Sic Vulgatus retle; fequitur enim pluralis non mrianturt 
cf. Miehelis m J. M.' P. V. p. 50. ^ 



/ 6APOT XIX 435 

L 

ciim fanguine vefcamini. Ne ex ferpentibus , aut 
iiubibus; bmiha captetis. 27. Ne extremos capillos 
in orbem tondeatis , n:ec extr^am barbse partem 
radatis. 58. In funere carnem yeftram ne incidatis, 
neque ftigmata yobis infculpatis. Ego fum Jova. 29.. 
Filiam tuam ad meretricandum ne ptoflituas, ne ter- 
ra fcortationibus et turpiffimis fceleribus impleatur. 
30. Sabbata mea fervate et fan£tuariuni nieum vene- 
remini. Ego fum Jqva. 31. Ne vos convertatis aci 
ventriloquos, nec confulatis hariolos, quo fa£lo vo.s 
contaminatis. Ego fum Jova Deus vefter. 52. Se- 
,ni affurgite et honorem exhibete p;:o reverentia mihi . 
Deo veftro debita fO. . Ego IJiim Jova. 33. Pere- 
grinos in terra veftra cqmniorantes jie affligatis. 34. 
Sicuti indigenffi vobis videantun Amate eos ut vos 
ipfos. Nam vos quoque peregrini fuillis in Aegy- 
ptq. Ego Jova fum Deiis veiler. 35. In judicio, 
in dimenffone, jn pQndere, in menfura nullam ad- 
mittite iniqUitatem. 36. Trutina jufta, pondere ju- 
fto , jrtiodio Jqfto et fextario jufto utemini. Jova 
fum Peus vefter, qui yos ex Aegypto eduxit. 37. 
Gmni ftudib igltur' fervatei Jteges et ftatuta mea. 
E^o fum. Jqya. 

d) Deus enim infirraos fenes viribus deftitutos defendit» 

Ee 2 CAPUT 



436 'LEyiTICtJS^ . 

:-:,.,: ■,CAP.UT.-.XX--..,- -.••-£^.:;; .:.: 

Poena. diyhia idohlatria et fuperfiitioM diciai SuppUciA \ 

incefius. 



.u 



Iteriiis Jova. cuin Mofe hfsr Verbis locuttis ellr 
2. Ifraelitis hcec edicito : Si quis veftrum ^ Hve 
Ifraelita five peregrinus, ulluiii ex liberis fuis Mo- 
locho dederit //«»2£?/<?«fi?«wz, fUpplicio ■afficiatur. Ho- 
mines iliius loci ii) liapidibus eum obruant. 3. Ego 
ipfe iratus animadvertam in iftum hominem, eumque 
e numero popuiarium; Tuoruih auferaih, quoniam li- 
beros fuos Molocho tradidit atque hoc fa£lo fa^ftua- 
rium meum polluit, eit riomen meum fanftum pro- 
fanavit. 4. Quodfi vicini fceleri iftius hominis con- 
niveaht, neque eum ad fupplicium trahant: 5. ego 
ipfe me in iftum homihemet familiam' ejus conyer- 
tam, et tum ipfum, tuih omnes qui ejus exemplo 
Molochum feftati funt, exlciiidam e populo fuo. 6.^ 
Eos quoque; qui ventriloqUos et hariolbs fuperftitibfe 
confulunt, fevere puniam atque ex fuorum numero 
auferam. 7. Sahftos vos fervate et tales femper 
vos gerite, ego enim Jova fnm Deus yefter. 8. Igi- 
tur fervate inftituta mea Tummo iludio. ggo enim 
Tova volo ut mihi facri fitis. 9. Qui patri aut ma- 

ixi 

a) fc. ubi peccatum commKTum fuerit, r^HNn £3^ '3'^°^ 
ex feqq. apparet. 



tri .'maledixerit , interficiattir. Paf entibiis ■ ^fiiis male 
eil precatus. • Mortis reus eft. ^) lo'. 'Qiii cum^ 
«xore alterius adulterium commiferit, morte afficia- • 
tur, tum adulter.- tum adultera. ii. ■Sv quis ^ cum- 
noverca fua rem habuerit;' vererida pa:tris fui retexit, 
utrique fuppUcio afficiantur. Mortis rei funt. 12. 
Si qiiis cumr nuru fua conGubuerit,-utrique capite 
pleftantur;^ - Iriceftum -cdmmiferunt, mortis rei funt. 
13. Qui cum mafe • ficuti cum foemina' coricubuerit, 
•atrique pr-opter riefandum fcelus iiioriantur. Rei' 
funt fupplicii. 14. Qui praeter filiam matrem quo- 
que. in matrimpnium- duxerit, flagitium turpiffimum 
eommifit, 'cujusmodiinter vos fieri non debet. Cum 
ille, tum altefutra ex illis'igne comburantur. 15. 
Qui cumpecUde-rem ba:buerit, moriatur, atque anir 
mal quoque iriterficite. 16. Mulierem, qu£e fe pe- 
cudi proftituerit, oeeidite, atque etiam pecuderii. 
Supplicio afficiantur. ; Poenas luunt promefitas. 17; 
Qui' in matrimonium duxefit fororem fuam, five ex 
patre "five ex matre, et utrique rem inter. fe lia- 
fauefint, . inceilus hic-e-ft. Tollantur e medio fuo- 
rum. yerenda foforis fax vet&xiU Luat poenam 
• ■ ' ■■'''' '■ ■ ' - fuam. 

^)'hebr. ti IW Syrus '»JrilS;^ ,1»"! /^«g«/-<* ejus ftiper 
^p/o. 0/ 0, toxos (Sui.^ Stc quoque Chaldffiis : mori liebet. 
AIU: jpfe mortis fus caufa eft, Cve, culpa fua perir. 

Ee 5 



438. LEYITIGUS 

fHanii 18. Qui cottcubuerit ciim muHere meiriftruili- 
et verenda ejus retexerit, fi ipfa confenferit j ambo 
auferantur e medio civiumi fuorum. 19. Verenda tum 
amitee tum materteree ne;retegas; qiii hoc fecerit^ 
cura confanguinea rein habuiti, Poenas dabit. 20, 
. S.i quis cum patrui fui uxore coierit, patrui fui Ve- 
renda retexit. Poenam commeruerunt, .fineliberis 
jnorientur. 2,1. Qui fratris fui mulierem duxerit, 
probrofum eft matrimonium , verenda , . fratris fui 
retexit, improles erunt. 22. Se.ryate leges et prse- 
cepta mea, eisque obtemperate, ne vos evomat 
terra ad cujus poffefrionem vos jam perduco. .23. 
I^eque imitemini gentium inflituta quasante vbs ex- 
pello. Illarum enim pertagfus 24. vobis promifi hu- 
jus^ terrae, quam iils poffidebant, occupationem, ter- 
rsB la£te et melle abundantis, Ego Jova fum Deus 
vefter, qui vos ab aliis gentibus feparavit. 25. Se- 
cernite quoque animalia pura; ab impuris, aves im- 
puras a puris; Ne vos containinetis quadrupedibus, 
volucribus, reptiKbus, quas. vobis^tanquam impura 
iecrevi. 26. Sanfti mihi fitis,. quoniam ego Jova 
ian^us fum , vosqufe ut mei effe^is ab aliis gentibus 
jfeparavi. 27. Qul fe ventriloquum aut liariolum ja- 
clet , five vir fit , five foemina,, fupplicio afRciantur. 
I.apidibus eos obraant. Mortis rei funt. 

fcAPUT 



CAPUT XXI 439 

C A P UT XXI 

Leges de facerdbtu^ luSlu^ matrmoniis^ et corporis vitiis 
quibusad facerdotium inefti fierent,' 



T 

I. JLi 



um porro Jova M-ofen juffit facerdotibus Aa- 
ronis filiis praecipere quse fequuntur: Nemo fe in 
funere popularium fuorum contaminet, 2. nifi con- 
fanguinitate "gToximommyVidelicet matris, patris,, ii- 
lii, filiEB et fratris. 3. Sororis quoque germanae, li 
virgo fit, quffi virum non habuerit. In hujus fu- 
nere fe contiminet. 4. In funere principis populi 
fnl non fe polluat aut profanet d). 5. Non calvi- 
; ' tiem 

0) Veiba textus fic habent: •j^nflS l'*^!?:^^!?! KDtS'* X^ 
in quibus vertendis interpretes valde diflfentiunt. AUi'. 
non fe polluat princeps in populo fuo , ut fe profanet. 
Sic ex antiquis Onkelos et uterque Arabs, quos multi re- 
centiores fequuntur. At enim vero non dantur h. 1. legc» 
prihcipi, fed facerdotibus. 111. Michaelis ad hanc objefltlo. 
nem evitandam, explicat pvincipera popuK de fummo pon- 
tifiee: aufler diefeh Faelleh aber foll er, das Haupt feines 
Volks, fich nicht verunreinigeh und dad[urch fein Volk 
cntweihen. Sed dura videtur ellipfis verborum : prater 
hos cafus^ de qua Vir Cel. l3€tores fuos hon admonui^ 
qusnquarn in textu non extant. Neciue de fummo pon- 
titice h. 1, fermo efl, uti verfa 10 „ fed d,e quovis facerdo- 
te. -, Alii '^j;^ per maritum explicfint, ut fenfus fit: 
non licere facerdoli poUui fuftere uxoris fuc. <^uem fen- 

Ee 4 ixxm 



44P riEviTiteus , ^ 

'■ ■ - ' ' f 

tiem inducant capiti fuo; :extrema barbse, non ton- 
deant, neque incifuras carni fUEE faGian^t/ 6. SaJsfti 
fmt Deo fuo, nec profanent. ejus nomen. Offerunt 
enim facfificia Jovcg , cibos ejus , igitur fanO:i -fint. 
7'. Mulief em mef etricem' ■ aut , vitiatam lion ducant 
in matrimonium , '.neque ''a 'viro ''- repudiatam. Deo 
enim fuo 'fant donfecrati. g^: - Et' vds' qupjque eos 
fanftbs Kabetote,, nam panem'Dervellfi. appbntint. b") 
■ -■ ,' ■■ -^; •.:;,•;•--:_ ■: -',■"' - ' ;■/ : r. -'.■§^^0*1 

fum alii 'negattt effe poffe^, qnonram corrcedimr luSus pro- 

• pter flati-eiri 'et fororem , quidni et propter" nkofem qua 
ei propInq.uior • eft fratre et-forose? ~'-' Equideni 
verti ex leftione antiquiorum quorundam imerpretum , 
leviffima nempe trajeftione tS ^- ante '^^"^ quod' 
prffimittunt tw ^i^U. Sic Vulgatus: fednec in prindpe 

^opuUftdcontamimhitiir^&iSymst J?31U K^^bn5 t>^ 

■ .^. , ' ■ . '^ '- ■*■ -:■■•"■ 

►l^^ni K 7T nOyn' "^'^ polhmur jji priiicipe popuU fui^ 

Jje fe contammet. Veriio graeca habet : ou fAtxv5iins:rxt. I^ct- 

aivK h TM 7mm KV70V sis fSf^ij^koitnv uvtov^ fiQfi fubito pol- 

Juatur. in papulo fuOy ad quam Cappellus (tn notis criticis) 

irigeniofe conje£lat interpretem kgiflfe 7Ji?Il quod fyriace 

eH Jiibito^^ in N. T. faepe -obyiura et arabice etiam Vs^ 

e{\. feflijiare ^etikaihm , cffe non inconimodum ;. non te* 

mere et kvi de caufa facerdotei^i pclluere fe debere fu- 

nere alicu^u&,. fed eertis duntaxa.t.iri cadbuSj qui hic enu- 

• merantur, ut I^KB-iVa , idera . hic iit quod ou. rvyt^avrms» -^ 
J-adicent alii. cf. Hubiganfius in nota ad h. 1. 

h) De panibus appofititiis .plerique expncant, .Potell tamen 
cuoque de facrinciis accipi, ut in v. 6. 



: CAPUT : XM 44? 

Sancti vobi&fmt, qtipniam ego Jova fanclus fum, qnl 
vos milii ccnfeGravi-; ,9. . Filia facerdotis cum fcorta- 
ta fuerit,- delion;ellat ■patrem fiuim, igne comburatur. 
10-. Pontifex autem; fratrum fuqrum . natu' maximus, 
qui un£l:us , initiatus ;et ficris veftibus , indutus eft, 
caput. fuum 'ndn- torideat , nec veftes. fuas laceret. 
iii Nec omnino funeri interfit. Ne in funere qui- 
dem patris aut matris .fefe contaminet'. 12. E Dei 
fui fanftuario non egrediatur^ ae illud profanet,:nam 
diadema et oleum unciionis Dei eft fuper eo.V). EgQ 
fum Jova. 13. Uxorem ducat qu3B Aargo fit. 14. 
Viduam aut repudiatam, aut vitilitaui, aut mere- 
tricem ne dUcat, fed virginera popularem matrinio.- 
nio fibi jungat. ■ 15. Nec pofteros fuos in populo 
fuo delioneilet. IS^am Jova fum, qui eum Jnihi cpn- 
^fecravi. — 16. Porro Jova Mofen Juffit ut Aaro..r 
m,diceret: • 17. JSIemo pofterorum tuorum, qui-vi- 
tio <ror|7or/j' fit . affe£lus , accedat ad facrificia.Deo 
offerenda. 18.. Qu;cunque vitio aliquo laboret, five 
coecus fit, five clau.dus, five mutilus fit, five niem- 
bris jufto longioribus, 19. five pedem aut manurii 
fratlam habeat, 20. five gibbofus fit, five nimis 
gracilis, five albuginem habeat in oculo , five fca- 

bie 

. c) Ppft diadematis Ori) impofitioneni ungebatur. cf. Exod. 

Ee 5 



44^ LEVItlCUS ' 

bie et impetigine fit infeftus y llve in tefticulo cob- 
tufus. 21. Nemo, inquam, poflerorunx; Aaronis qui 
ullo vitio eii affeftus , facrificia mihi offerat. ISyon 
poteft talis admitti ad hujus generis mihiftefia. 22. 
Licitum tamen efl: eum vefci oblationibus fahftifli- 
mis et fantlis d^. 23. Tantuni intra^^^fiparium ne 
ingjfediatur, nequead altare accedat, quia vitio la- 
borat, neque profanet quae ego facfa effe volo. — 
24. Retulit Mofes haec omnia ad Aaronem, ejus fi- 
lios et Ifraelitas. 

CAPUT XXII 

Leges de puritate facerdotum facro cibo vefcentium. De iiSj 
quilmi prater fncerdotes rebus facris vefci liceat. De^ 
vitits viEiimarum. 



P, 



1. JL orro Jova cum Mo.fe his verbis ell: locutus: 

2. Dicito Aaroni ejusque filiis, ut ce^'tif iemporibus 
fefe abflirieant ab eis, quae Ifraelitae mihi confecra- 
runt, ne nomen meum fanctum pfofainent. Ego fum 
Jova : 3. Dicito eis: quicunque ex pofleris veflris 
poUutus acceffeTit ad ea, quae IfraeirtsB mihi confe^ 
erarunt, is tollatur e confpeftu nieo, Ego fum Jo- 

■;--■ ■ • ■ ■ va* 

d^ Sub ilHs pai-tes vi£tiniarutn , panes facri , donaiia farrea 
intelligumur-, quae facerdotes tantum in loco facfo cofnc- 
debant; fub his decima et pvimitix, quibus et dlii f ratcr 
facerdotes vefcj poterant. 



CAPUT XXiLI 443. 

va. 4- Quiciinque d^e pofteris Aaronis leprofiis eft, 

aut fluxu feminis laborsLt, is non cbmedat de rebus 

facris, donec miindiis fuerit. Nec qui rem cadavev^ 

re contaitiinatam attigferit, aut ex quo femen fluxe^ 

rit. 5. Nec qui\ta£tu reptilis- animalis immundui 

faftiis fit, _aut in hbmine qiiacu-nque de caufa im^x 

mundo fefe contaminarit: 6. Is iinmundus fit usque 

ad vefperam, nec licet ei vefci rebus facris, nift aqud 

fe abluerit. "7. Pbll bccafum autem folis mundus 

erit, et ita demum vefcatur rebus facris, viftu el 

deftinato. 8- Mbrticino aut difcerpto he fe inquirieti 

Egb fum Jova. 9.; Servent praecepta mea, ti) ne 

culpam . contraliant et morte pleftantur propter ali-^ 

quam eorum prbfanationem. Egb Jova volo ut fani 

ftlfmt. 10. Nullus peregrinus, fi quoque facerdotis 

, inquiiihus fit, autmercenarius, comedat de rebus facris. 

i r. Sed fervus vel a facerdote emtuis, vel verna hod 

0jus ViQu vefcantur. 12. Filia facerdotis homini pere^ 

grinp nupta de fertis facris non comedat. 13. Vii 

dua vero fafta, aut repudiata et liberorum experS) 

fi 

<^ n^D^D nonnuUi Interpretes expHcant de fanBuario cu- 
ftodiendo a facerdotibus, quod alias {J?"tp)3 dicitur, Alii 
de oblationibus f ferus, ex contextu. Equidem maiiin 
de omnibus praeceptis facerdoti obfervandis - intellifere. 
Dieitur enim jnDti^Q in genere qubque de priceptis 
omnibus Ifraelius etiam femndis Cap. xj, 30, , 



Am ;:X.EVITICUSv 

li redit ad domiim patern.am, quemadmodiim in ju- 
ventute fua ibi fuit , tefcatur viftu paterno^ non 
vero peregrinus. 14. Qui per errorem cibum. fa- 
crum gullarit, reftituat eum facerdoti quihta parte 
fuperaddita. • 15. Ne profan^nt facras ' Ifraelitaruni 
oblationes, quas mihi offerunti 16. lSJe.que illos 
ad peccandum fediicant, quando- Tacra faa eduht. 
Ego Jova fum, quieos facras effe volo. — 17, Por- 
ro Jova juffit, 18. ut Mo-fes,'.Aaroni. et filiis ejus 
et omnibus Ifraelitis hsc ediceret: Si quis , vel 
Ifraelita- vel inter IfraeHtas peregrihus. jnunusjovffi 
offerre velit, five. ex voto, five voluntarie, quod fit 
holocauflum> 19- ita fit comparatum. ut favorem 
vobis- conciliet; integrum fit, mafculum', aut bovil- 
lum, aut ovillum, aut caprinum. • ■2.G. NuUum offe- 
ratis quod vitio laboret, alioquin minus, grati eritis 
Deo. . 2 T. Si- quis jfacrificium eucharifticum Joveb fa- 
cerevelit, five ex voto, five fua fpohte^ boviUuih 
fit, aut ovillum, mit caprinum, integrum fit neceffe 
eft, fi probaridebeat, fme ullo vitio. 22. Gsecum^ 
aut laefam, aut mutilatum, myrmeciis affeftum, fca- 
biofam, aut impetiginofum, nequaquam Deo pffera-' 
tis, aut hujusmodi facrificium in altari Joveb immo- 
letis. 23. Bovem, ovem et capram membro corpo- 
ris vel longiores, Vel breviores, ut facrificium vo- 
luntarium offerre licet, ut votivum*minus gratum 

erit. . 



CAPUT XXII 445 

«rit. -4- Pecii^? ^'^^ tefticuli aiit compreffi, aut 
contufij aut abrupti, aut excifi funt^ Jov^ rie off«- 
ratis • nec omnino-animalia in terra veftra caflretis lO. 
25. ISIe a peregrino quidem liujusmtodi facrificiuni 
peo yeftro offerendum accipiatis: Corruptio eniiH 
ejus facit illud vitiofum. {Eorum vMatione -Deo noD^ 
placebitis. — 26. Porro Jova Mofi dixit : 27. Bos, 
ovis,capra, quum nata fuerit per feptem dies , ma- 
tri fubrumetur,- atque ab oGavo die et deinceps 
gratum erit mihi facrificium, j?8. De iisdem gene- 
ribus ,matrem et pullum fuum ne eodem die maSe-. 
tis. 29, Si facrificium eucharifHcum mihi faci- 
tis, ita hoc agite , ut mihi probemini. 30. Eo- 
dem die comedatur, nihil ?n fequentem diem re- 
linquite. , Ego fum Jova. 31.: Diligenter fervate 
prazcepta mea. . Ego fum Jova. 32. Ne profane- 
tis nomen meum fan&im. Volo, inter vos fan£le 
coli. Ego Jova fum, qui vos mihi fanSificavi. 33/ 
Eduxi vos ex Aegypto, ut me tanquamL Deiim v^- 
ilrum veneremini. Ego fum Jova. 

^) De hac lege vid. MichaeUsin Jure Mof P. III. p. ij^j^. 



CAPUr 



^46 ;LEVITICUS 

- CAPUT xxm . - •> 

. De diehns fejlis qnniyeYfarm ^ Vafchate^ fefio primitiarum, 
fejlo buccinarum, die expiatiqniSy et fefto 
iabernaculorum, < 

-1. JL orro Jova cum Mofe hiinc iii moduin eillocutus. 
a. Dicilro Ifraelitis: Fefta Jovaij. quge folenni ritu 
indicetis, funt fequentia : 3. Sexdiebus fiat opus, 
feptimo autem die fabbatum ell quietis , folennitas 
facra, qua ab omni labOre vobis abilinendum eft. 
Sabbatum hoc eft Jovee facrum^ per totam terratn 
veftram ceUbrandum. 4. Heec funt fefta Jovee, fa- 
eri conven4:us , ftatis temporibus at vobis indicendi. 
5, -Quarto dedmo die primi menfis circa vefperanl 
Pafcha eft Jovs celebrandum. 6.- Quinto decimo 
ejuiidem menfis feftum azymorum incipit, qiio per 
feptem dies panibus fme fermento vefcamini. 7^ 
Morum dierum primo facrum converitum habeatis, 
nee ullum 'opu& fervile- agatis. 8- Per feptem illos 
dies -facrificia J0V8B immoletis, ultimo vero horum 
^ierum iterum canventus facer fit, nec labores iilli 
fufcipiantur. — 9. Item Jova Mofen juffit, la. 
hsec quoque Ifrae^litis . edicere : '• Gam veneritis m 
terram quam vobis daturus fum, mellis veftras ma- 
iiipulum primitiarum ad facerdotem aflferte, 11- qui 
eum ante Jovam porriciat ad favorem vobis con- 
ciliandum, Poftridie fabbati hoc faciat. 12. Eo- 

deHi 



CAPUT xxni 447 

dem die quo maflipulum porricitis, facietis quoque 
jovie holocauflum agno integro anniculQ. 1 3. Item 
ferto, quod conftet dnabus 'decimis fimilaginis oleo 
permiijtie^ ]ovas m odotem £wa.vepi adolendEe, una 
cum libamine vini, quarta patre Hinis.^ 14. Pane, 
aut fpicis toftis,' aut viridibus vefci vobis non licet 
usqu« ad ipfum illum diem, quo -Deo veftro fertum 
hoc obtuliftis. Lex lisec ftt a pofleris veflris in 
perpetuum obfervanda per totam terram veftram. — 
1 5. Pollridie illius fabbati , quo manipulum . porri- 
ciendum pbtuliftis, numerate feptem hebdomadas 
integras, 16. usque ad pofterum diem feptimaa 
hebdomadis, dies nimirum quinquaginta, tum Jovai 
novum fertum libabitis. . 17. Ex domiciliis veftris 
olferetis . duos panes porriciendos, ex duabus decimis 
fimilaginis, addito, fermento. Qu£b funt Jovee pri- 
miti£B.: - 18. Praster panes illos immolabitis feptem 
agnos integros anniculos , juvencum unum et arie- 
tes duos in facrifiGium folidum, cum fertis fuis et 
libaminibus in fuavem odorem Joyse. 19. Porro 
offeretis hoedum caprinum, facrificium piaculare et 
duos : agnps anniculos, facrificium eucharifticum. 20. 
Porriciet facerdos ea Jovse cum panibus primitia- 
rurii, quas, ut et agni duo Jov^: confecrati, fmt fa? 
cerdotis. 2r. Hoc ipfo die indicetis facrum con- ■ 

ven- 



448 ^^LEVITiCtJS^ 

ventum atqiie omnes ; iabores fint proHbitl.; Lex 
hcBC fit vobis per omnes Eetates -in terra yeftra obr 
fgrvantia. 22. Cum meiTeni facietis extremas agro- 
rum vellrorum partes ne demetatisjiiec fpicilegiiiin 
habeatis.^ Pauperi h£ec et peregrino; relinquite. • Jova 
fum Deus vefcer. d) 23. Porro- Jova Mofen' ha;c 
Ifraelitis dicere juiTit: 24, primiis dies menfis fepti- 
mi fabbatum vobis fit, dies feftus quo tubaclan- 
gatur et facer conventus indicatur. 25. Ab omni 
labore -abftinete et facrificia Jov^ offertfe. ■ 26. In- 
prlmis vero, inquit Jova Mofi: 27. decimo die fe- 
ptiriii hujus menfis Cq^i eft dies iexpiationis) facrum 
conventum indicatis, jejunetis et Jovsb facrifiGia im- 
moletis. 28. Nulla prorfus negotia hoc die fufcipiatis. 
Dies ell, quo JovseDeo veftro expiemini. 29;Quieo 
,die non jejunaverit, tolMtur e medio popularium fuo 
xum. 30. ■Qui vere eo die laborem peregerit,hunc ego 
Jpfe perdam. 3 r : Omnis omriind; iabor prohibitus fit. 
Lex hsecfit in terraveftra perpetuo obfervanda; 32. 
Sabbatum_^ quietis fit vobis -dies -iile , quo jeijunetis, 
nono die illius' meiifis a vefpera^-usque ad Vefperam 
fequentu diei.--^ 33. Porro Jova Mofenhsec-Ifrae- 
litis edicere jufiit: -34. Quinto decimo die^menfis 
feptimi efl: feftum tabernaculorum per • feptcm , dies 

a) cf. Cap. 19, 9. 



j 



cAP^ax^vXXj^ 449 






joVK celebranduiPv /35...Qu,orum. primo facer con- 
veiitus „}xa,beatur. .lab.ore. omni intermifTo. 36. Se- 
pteM diebus facrificia. JD.eo offerati?., o.ftavq die fa- 
cer con3V-efttus.;in.dicatur .etjovas .yi,£fcirna5..immoletis. 
FerisB funt, ceffent omnis' generis labores. 37. Hsec 
fuat fella Joveb;' qu^ tanquam folennes conventus 
proclametis ,. qu^bus facrificia Joveb oiteratis , holo- 
caufta, ferta, viftimas et .libamina, fuis quajque die- 
bus, . 38. p.rcBter fabbata Jovse et pr^ter alia^ dona 
tum vptrva tum voluntaria. 39. Inprimis v^ro 
quinto decimo die menfis feptimi, pofiiqtiam bmtie^ 
terr^ , f ruges coUesiliis , f eftum Tov£e celebrate p^er 
feptiduum. ^ Primus' et 6£lavus librum tliferum funt 
fabbata. 40. Primo die adhibete' mala citriav pal- 

n-i, ,■;,.; A^-j -- =:, - : . :•/■-■,.:.■ .- ■ -: ., -. 

marum., rajnos , frondesque denfarum arboriim fali- 
cunique ^fluvialiumj, atque hilares celebrate feflum i^ 
Jipnorern Jovse per feptem ,4ies.' "4 r. ' Quotannis hgec 
Jfelennitas.a vobis peragatur, perpetua lege pofteris 
.veftris tradenda, m.enfe* feptimo. 4-2. "in umbracu^ 
^is omnes.Ifraelita indigen^ feptem dies degant, 43« 
ut pofteri veftri fciant" Kabitafife ifraeiitas Yab um- 
braculis^. cum -eos ex Aegypto educerem. " Egb lum 
Tpya^.DeUs.vefter. 44. Mbfes igifui: indicavit Ifrae- 
litis, hos dies feftos Tovse celebraiidbs. " 

» . ;■• •''■,'■■.'• •• .- -. - ■ . .. "., - f - >■ 



>• <■ u - ':,; 



Ff CAPUT 



I)^ oteb ah JJraeiim ad Imerms facras confereifdo. /D^ 
fambus appq/tntm ' jtnguUi fabhatis '. renovandis, "' "De hk' 
' ' Jp^^sf^id pumettdd (^ emrki'^^^ 

'■'■ ■■' - ■■"•;>-^-^;v' . Hnterdi^ai- < ": '■' \ \- . ■.^'■f - 

I. JL orrp. Joya- .Mori dixit : 2. Prsecipe Ifraelitis 
«t tibi offerant oleum purum ek olivis expriDiruiri 
pro candelabro^Di ad lucernas perpetuo alendas, 3. 
qnas, Aaron extra fipariunl iegi prstenfum ih taber- 
jiacul© cpnventus inftruat femper a veipera' usque 
ad mane cpram Jova. Perpetuum hoc fit inflitufurii 
apud pofteros.veftros. 4. In aure'6 caridelabro' flatuat 
lias.,lucernas coram Jova quotidie. —7 5. Iteiri 'ex fimi- 
lagine,- coques dupdecim placentas, fingullas ex binis 
decimis. - 6. Easque repones flrue duplici^ fenas iri 
Hrue, fuper menfa autea coram jova. 7. Addesfii- 
per quaque ftrue thus purum. ' Qu.ae panis Ipco fint 
.et facrificium JovcB. 8. Singulis fabbatis reponat 
Aaron panef iJlof coram Jova, ab Ifraelitis ex pet- 
petu a :lege curanilos. 9. Qui fint deinde Aardriis et 
filiorum' ejus cpmedehdi ab eis in loco facro. ReS 
.enim haec eft fan^tiifimaj quam ex facrificiis Joveeper- 
cipit ritu- fempiterno. -*— i o. ' Tum .accidit, ut homo 
quidam, qui matrem Ifraeliticam, patrem' Vefp Ae- 
gyptium haberet et inter Ifraelitas degeret, cum 

Ifrae- 

/?) c£ Exod. 27, 20. 



irraelita in caflHs cdntehderet.. h r.- Filius mulieris 
ffljus > IfraeliticEe , _^ciij.us ynomeh fuit Sclielomit , iilia 
Tibri e tribu Danitica,--ndmen ^) cum conviciis pro- 
nUBciavit,, Deduxerunt eum- ad ;Mofen,, 12. ; et 
fervarunt "in. cuilodia ut, Dei: voluntatem liac de re 
r efcifcerenti' 13. Tunc . juffit Jo va Mofen, . 1 4. edu- 
cere cbnvitiatorem extra caflra, imgonere omnes 
qui l^lajphemiaji ejiis iLudiennt manus ejus. capiti, et 
lapidibus eUm obruere omnes gui adelient. 15. Prse- 
terea liraelitis Mofes has leges promulgare debebat: 
Quicunque Deo fuo maledixerit,,poenam luat. i6i 
Qui nomenJovEe enuntiarit,morte afficiatur,. lapidetur 
ab univerfo^ coetu, peregrinus seque ac indigena. 17. 
Qui hotoinem interfecerit, moriatur. 18. Qui ani- 
imal occiderit", reftituat illud, animal pro ariimali. 
19. Qui alterum-in cbrpore IsBferit, idem ei fiat, 
quod fecerit alteri. 20. Vulnus pro .vujlnere , ocu- 
,ius pro "oculo , dens pro dente, idem^ vitium quod 
alteri intulerit, ei ihfe.ratur. 2 1 .. iQui befliam occi- 
, derit, mulftabitur, qiii_ liominem, fupplicio ^fiicietur. 
22. Idem jus ,inter vo.S obtineat cum erga peregrl- 
num, tum erga indigeham'. Ego fum.Jova Deus 
vefler. — .23. Tum Mofes juflit ut Ifraelit£B edu- 
cerent convitiatorem extra caftra et lapidarent. Quod 
etiaiti fecerunt. 

'' :.Z ' ..■<:'■:■■ V^ '.'.;'. , ,. CAPUT 

V) fcil. Jova, CSttr* XMT lio-xny 



45?. ^ VLEVITICUS- 

.C A P UT; XXV - - 

De anno fshhMico et yuhilao.quinjiuagffimo quoquemn^^ 
, celehrando». . - \ ' 

J ''''■■■:. ■' ■ -.-■■:■ ■ 

I. JLtem Jbva CTliii Moie in monte Sinai.fic eft.lo-* 
- cutus : :2 . Dicito Ifraelitis : fi p erveneritis in terram, 
quamvobis dattlriis iam'^ fabbatum agat ipfa tesra 
in mei lionorehir 3. Sex "anriis agros veftros con- 
feretis , fex annis vites amputetis et earum frutlus 
percipiatis. ' 4. Septimo autem anno quiefcat: terra, 
iabbatum miM agat, agrosnon ferg^tis, nec vites pu- 
tetis. s.MeiTem fponte natam non metetis,~nec 
iivas vine« non jputatse vindemiabitis. Annum quie- 
tis habeat terrar 6. Hbc terrse fabbato provenw 
fpontaneo ■vefcaniini, , yos ,.fervi,;et ancillse. veftriSB, 
misrcenarii, peregrini omhes apud vos commorantes. 
7. Pecus veftrum ■ et fef£B agreftes viftum habeant ex 
illo ipTOvehtn tevxsz Jpontaneo^ 8. Peraftis feptem fab- 
batorum anriis, qui elficiurit undequinquaginta, 9 . tuba 
canatur decinio 'dip menfis feptimi, qui eft dies ex«i 

■ .■ . - ■■':':■: ::V. ' "■-. ^' ■ -'-'■ '^ ■'■ ■■ ■' ^ '■'--■ ■■■ ' , ' ■' 

piationum, per totam terram* veftram, 10.. Quo 
. confecreti:^ "arinuni quinquag^fimum , atque omnibus 
terree incolis libertatem. indicatis, Annus hic eft ju- 
bilceus, quo quisque veftrum in poffeffionem et fa- 
miliam fuani reveniat'. 11. ttoc anno jubilaso,. quin- 
quagefimo nimirum, non fefetis, non metetis fponter 
natum, n«c vindemiabitis uvas non putatas. 12. 

.San^lus 



CMXJT XXV ^ 45i 

SanSliis vbbis fit Mc annus jubilgetisf proventu vero 
SLgtovnm:'fiontmeo vefcamirii. 13. Hoc anno quis- 
que ad pblTeJriones' fiia^ redeat. 14. Qubdli igitur 
vendatis aut ematis, n« Idamnis vos'invieem afficia- 
tis. 15. Pro numero anribrum, 4jUi'pQft Ju"bilseum 
effluxerunt, emite alter aB altero i^et-prGventum dri- 

norum fecundum eundem riumerum Vendite. 1 6. Pro 

.... . . j ...... 

iriultitudirie horum atinorum vel pf etiurii augete, vel 
pro paucitate eorum 'minuite;" nam pfoventuum nu- 
merus veriditur. 17; Igitur nolite vos irivicem da- 
mno afficere , revereamini Deum veftfumj quia ego 
fum; Jova. 18. Gbtemperate inftitutis meis , dili- 
genterfervate jura niea, ita en][m fecufe vivetis in 
terra. 19. Hac vero edet fruGus fuosj ut abunde 
habeatis quod 'edatis, et tuto eam inliabitabitis. 26. 
Quodfi quEEritis : quid edemus anno feptimo, fi nec 
fementem fecerimus, nec proventus perceperimus? 

21. prpmitto, me "tantam anno fexto fertilitatera. 
largiturum effe , ut proveitum in trienniUm edati 

22. Igitur -feretis anno oftavq- et vefcemini adhue 
proveritu veteri usque ad pf ov.entum anni noni. — - 

23. Terra ne in perpetuam vendatur, mea enim 
eft, et VQS per^grini tantum et coloni mei eftis. 

24. Igitur in tota terra, quam pofiidetis, jus red^m- 
tionis lociim •habeat.: 25. Si popularis tuus pr» 
^paupertate vendidefit p^rtem fiiridi fui, cori:f^.rigui- 



454 vBEVITIJJUS 

nevLS ejus jus rQdimendi habeat> dS. Quoafrquis non 
habe^t cpnfangtiineum, et: ipfe fibi acquifiverit, [quan- 
tum ad redemtionem fuffiGia^v ^7' fubdu^s ivenditia- 
. .nis aqnis, reliqu^n^ reftitua;t emtpri et jedeat ad.pbf- 
ieffionem fundifui, .28. Si vero tantum acqujrere nPa 
potuerit, quantum ^ad reftituendum fatis .efi; , manet 
fundus. yenditU5 emtpri usque ad annum.jubaleeumj 
^uo hic fundum: tedit^ iUe ;.vero ad ppireffionem 
ejus redit. zg, Si quis vendiderit domiii:^. :in -oppi- 
dp moenibus^ cinGp, habet Jus redimendi: .usque ad 
iin em anni quo vendita -fuit, ,30, Quodfi nPn redi- 
mitur. ante elapfum annum,;. m^net haec .4,Qnius in 
©ppido murato' in perpetuum emtori et ■ pofteris 
ejus, .jion egreditur ea anno jubilseo. 31:. ,At .pago- 
Tum domus, qua muris circumdatasnon funt,haben- 
tur ut agri. Jus-redemtipnis: in eis.lPcum .habet, 
exit mf<?r anno jubilsBO. — .32^ DPmuSrinurbi' 
bus Levitarum jus redimisndi habent in perpetuum. 
33. Sed fi, qui redemerit, fit de^evitis, perit f, cef- 
fat jus domus venditsa in urbe (f* urbis) quam Le- 
vitse poffident ianno jubilso^), .Domus enim ur- 
■ - . ' . r bium 

a) Verfus efl: pauUo difficiliori; in qud interpretes antiquio» 

• res et recentiores diffentiunt, tum quoad le,£lionem, tum 

quoad fenfum. Vulgatus quidem addit..j^^.ante ^N^! 

, quod 



CAPUr xm 4S5 



biuin.Ley.Iticariim peGulium eorum iunt jnter Ifrap-» 
litas. :, 3 4..:. Nec agri. eorum fuburbani vendi pof^ 
funt,- ,perp.etu£e funt eorum _ poffefTiones. 35' , Si 
quis populaTium. veflroruni ad paupertatem redaftus 
opeiyi veftram imploratj. juvate euni ut peregrinurn 



et 



. quod tamen, rellqui non habent, et ot 6 pro 'T'^^ lege- 

runt "T^Vn Utranjque leStiQnem H«^/^rt»?/»jr recepit in 

yerfipnem fuam in hunc modum : Quare aliquam domutn 
fi qiiif Levita non redetnerit ^ irrita erit in yubilao vendi- 
tio domus ejus qu<e in urbe efi de pojjejjione illius. Qui 
fenfus ' mihi non prbbatur, quoniam durior lex videtur, 
quod etiam fine redemtibne Levita in poffeffidttem domus 
veriditi arinb Jubilab fit r^ftitutiisi Igitur nolim exaii- 
floritate unius intlsfpretis }<7 textui iritrudere. Sed Yaa 
iante. ^"^ non admittit expHcatioiftm , qupniam non de 

venditione et redemtione vmbis fed doraus fermo eft. Igi- 
turvlegendum varbitrbr "^^J^n/ f^cundmn verfionem grs- 

cam. 'Yidetur verp.accuratior in hoc verfu effe deternii- 
natip et explicatio.legis in verfu 32. lat^e. Jus nempe red- 
imepdi in prbibus Levitarum etiam tantUm competere 
Levitis, non aliis, addita ratione, qnod pra^ter iftas do- 
mos in illis urbibus alias rion haberent pofleffiones. Quod 
ad conftructlonem verborum attinet, vocabulum in^plj^ 
refero ad'fubje£lum hujus verfus, ^»/ ^e Levitts efi^ h. e. 
Levita, et leftione verfionis graca admifla nuUarti video 
W reliquis difficuUatem. 

Ff 4 



^S6 tE^ItlCtfS' 

et advenam qui apud vos' vivlt ' ' 36/'Ne"'fuifiatis 

ab eo foenus aut ■ufuram 5 i^im^te Deunf^ veil"rum. 

Vivat popularis vefier inter vos. 37. Peciiniim ei 

Jion mutueiiiini in ufuramV ' nee ' viQ:um'Mn ■ foerius: 

3Sa Jova ego lum Deus ^vefler V qui vb^ -ei£ iVegy- 

• pto eduxi, ut terram Canan£eam vobis darem et vos 

me tanquam Deum veftrum colatis. — 39- Si quis 

pbpularium -' veftrorum ^prae paupertate ' f bbis' Vfendi- 

tiis fiierit, riolite eiim uffervoiri tra£tare^:' ■^0. ut 

"irierceriariuin"'^«f' advenam'" eum' liabetei v^obisqite us- 

que ad annuin jubilceum fefviat. ' 4.1.' Tuin Vero 

a vobis difcedat una,cum iiberis Tuis, atque iterum 

redeat ad- cognationem: fijam, patriamque^ poffeffio- 

nem. 4,2. Sunt enim mel:fervi^ quos e^.,;^cgypto 

eduxi, ne vendaritur more. ferviliv: :43v No3i„.:;mpe- 

retis eis fevercv tfmete Deurii veflrum. ;2ii4,; iServos 

•et ancillas, quibus injierpetuum utamini, ,em'ite;?ajgen- 

tibus iinitimis, 45. aut ab" adyeriis per^gTiriisiintei* 

vos commorantibus, aut ab/eorum faniiliis, inlerra 

Veftra natos. Hi fmt vobis ' tariquam peculium', 46. 

hos eadem ratione liereditate reliriquatis'''iiliife ve- 

ilris, his inperpetuum tanquam fervis utkminii po- 

'- ■ . ■ -■'■ :■■■ • ■ — ; ■■ '■■ ■ '■■-"■ ■ :\i\l r, r:^,::i 

..pularibus vero veilris Ifraelitis ne feveriu,s impere- 

,tis. — 4.7. Si peregrinus aut ^dvpna inter Y0.§^ %d. opes 

pervenerit, eiqiiefive quo.que alii ex famiUH.-per.^gfina 

oriundo popularis tuus ad paupertatem red^Siis;ven- 

• ditus 



Hitus^' fiierit : ' 4:8 /- •'ju.s;' redemtlQiris.; ; loc.uni Mbeti 
Poteft' eiim aliqUis ex .confanguiiieis ejus rediiiiiefe^ 
4"9. iiive^ patriiiis, fiVepatrHelis, five alius .d?; pro-. 
piriqtiitate! ejus' aut .cognatiqney Jpfe quoque -f^oulf 
tat6m-f oi?te iia^us;, .p;6tefl . fefe 'redimer e. 50. Tunj? 
ratidnfe's fubdu^al cumJjBmtore fub3ab/;an.no quo/venr 
ditus='ei- fuerit 'us.que^^ad annum jubilseum., .et ipec^unia, 
qua venditiis.'fuepit ^r^dividatur ili;, antips qim .fermlt; 
'eadefn>enxm coiiditidrie qua metcenarius apud ipfum 
f irit. - Si; Si- complti-r.e.s anni.fup^rfunt', fecun.duin 
liUmerum illorum ircilituere dpbet-de . fummaiiqua. 
, emtusTifuit- 52- Si pauci reftant,. usque ad- annum 
jubilsBum . pretium; :r.edemtionis- refpondqat numero 
iftorum annorum,, .. -SS,. utmercenarius in annosjiar 
gulos ?apud.;e.um;,:fit^ ae permittatis ut durius euni 
tractet.'- 54. Si Jbis cpnditionibus redemtus noA fue- 
rlt:, ranno; jubil£eo^..iina cum liberis fuis libertatein 
confequitur.. 55, . Etenim.Ifra.elitsemei feryi fuijt, 
quo.s- €x.,Aeg7ptQ. ,edu:^i, Ego Joya-Deus veft&r. ., 

Df idololatria .v,itanda, et Jitidio erga legem divinam, 
: ; r PrQjnfJJJoncs obedientiit^, commiiiationes 

inobedientia dicia. 



.K 



' e faciatis :vobis idola aut fimnlacra , nec . fta- 
tuas-^vobis erigite,- iiec lapides figuris .infcriptos in 

Ff 3 terra 



458 VLE VmGIIS 

terraveilra ponit'i?j iit eos: adoretisv Egq Joiva-funiL 
Deus veller, 2, Servat© labbata mea;, fanftuarium 
meiini ■ reveremini, Ego Joya fum.. : r~ v 3 , ..; Si ex 
legibiis meis vivitis et praeceptis meis pbtempejatis 
^tque ea exfequimini ; 4, dabo .vobis pIuyiami]temT 
peflivam , terra edet pro ventum; fiinm. ,et jarjppres 
erunt frufluofae. -5. Tritura pertinget .usqtie:-;ad^fe^ 
mentem. Viftu abundabitis et terrani veftram: tii- 
to incoletiSc 6. Pacem vobis dabo , ut niliil fit 
iquod quietem Veftram perturbet>- arcebo fera .ani- 
ttialia a terra veftra, nec gladius Uoftilh eamiperva- 
det.' 7. Perfequemini hpftes^: et" cadent gladio, ye- 
jftro-i ■ 8-. Quinque veftrum centum et , centum de- 
cem millia perfequentur et gladio /periment, j;^; Ad 
'■^■ds refpiciam , fecundabo vos et • multiplicabo , im- 
plebo foederis, quod' mihi vobiscum intercediti, con- 
ditiGnes. 10. Comedetis friiges veteres, ;eosque 
ex horreh vejirir efferetis, ut locum faciatisi novis. 
II, Habitabo inter vos, nec vos repudiiabo, 13. In- 
ter vos verfabor, ero Deus vefter et vos meuspo- 
pulus. 13. Ego Jova funi D eus veft er , , qui vos 
ex Aegyptiorum ' terra eduxi , -ne eis v>ferviretis^ Fre- 
gi ve8:es jugi veftri, atque' e^ffeci ■iit' ere£ii incedere 
polTetis. — - 14, Quodfi milii ndn obtemperaveri- 
tis, neq jnlTa mea executi fueritis.j . 15., fi,inft.itut:a 
i.mea negligentes , jura Ipernentes;, contemnentes 



GAPUT XXlfl .459 

prse'cepta% fdediis ,■ 'quod ' mihi" vobis^cum ihterGedit , 
violaveritis; 16; ego fimili moSo -vbbiscuiTr agami 
Puiiiain vos terrore} immiffo^-pHthifi^febri ardente^ 
quse bculos corificiant "et aniriium^ excruqierit. Fru- 
ftra' fementem facietis , hiofles eam cQnfumeritc 
,17. Ira mea iri 'Vbs cbnvelfa- cffidemini ab Kbftibus 
veAris/- Impefaburit vbbis- inimici veftri, frigietis 
iiemine perfequentei;; 18- Quodfi rie fic quideni irii- 
hi obtemp erabitis v ' augebo p eccatorum vellrbrurii 
poenam feptuplo.' fp. Frangam pertiniacias veflfffl 
fuperbxarii. Efficiam- ut coeluni ferfeum vobis fit et 
terra bnea. 20. In caffum labbrabitis, nbn dabit 
tefra veftra proventum, nec arbores edent ffuGum. 
2i/ 'Quodfi tunc qubque mihi' adveffantes obedire 
renuetis , pergarii vbs ' plagis conficef e feptuplb pec- 
catis veftfis gravioribus. 22. "Inimittam in vos' fe- 
ras agreftes, qiiise vos orbabunt', 'perdent pecbra ve- 
ftra, e.t vbs ita diminuent, ut vise veftr£e fint defb- 
latae.. :^3-. Quodfi ne fic quidem emendati mihi ta- 
men adV€rfa.mini,. 24, ego quoque vobis adverfa- 
bor, clade vost adficiam feptuplo fceleribus vveftris 
graviofe. . 25. "^Belluni contra vf)s concitabo, quo 
.ulcifcaf foedus "■^ibtatum. Iri bppida veftra cbgemi- 
m et -pefte a, me immiffa in hoftium venietis pote- 
ftatem. 26. Subtrafto vobis panis praefidio decem 
mulieres; in uno- furno- P|anem e0querit 5 quem fi ad 

pondus 



46o LEVITICni$;/ 

pondus retulerlnt , comedetis., nec tamen fatiabimi- 
ni,.^) .— 27. Quodfi neque tunc mihi moreni 
geretis, fed potius .adverfabimini,-:, 28. ego qiioqu© 
vobis iratus adyerfabor: et poenas vobis irrogabo 
veflris fceleribus feptuplo graviores. 29. Gomedeti? 
carnem fiUorum et filiariapi veftrarum*. 30. Deftruam > 
loca excelfa, evertam flatuas fqlares etlveftra cada- 
vera ruderibus idolorum vellrorum injiciam , • vos- 
repudiabo. .31. Urbes veflras vaflabo, facraria ex- 
fcindam, nec facrificiis veflris favebo. 39. Adeo 
terram vaflab.p, ut ipfi hofles, ejus, incolas,,: obfbi- 
pefcant. 33. Vos vero inter gentes difpergam, at« 
que ibi quoque ilriSo gladio perfequar.. Sic erit 
terra veflra vaftata,- oppida deflruGa. 34. Tunc 
fruetur terra fabbatis fuis , quamdiu vaflata.efl:, et 
vos inter liofles veflros vivitis, tunc feriabitur. et, 
fruetur fuis fabbatis, ^} 35. Eeriabitur, in.quam, 

,■;■ . tOtO 

fl) Tanta erit hominum penuna, ut decem familiis unus 
furnus fufficiat, et tanta' panis inopia, ut portioneis ad 

" pondus diflribuan{ui*.\ 

i) In hoc et fequenti verfu Deus haud olafcure. prsEdicit, 
legem de anno fahbatico five quietis, feptirao quoque 
anno, Cap. 3$, 2. feqq. mQK ab Ifraelitis negle^utn ii-i. 
Quod ex collatione Icci 2 Paral. 36, 21. fub Sauto fa£luin 
effe, probabillter colligit III. Mzc^fl^/zjr fub finem commeti- 
tationis.de anno fab^tico,'. quse ^eg^Itur ia Goftiriieritt, 

Socie» 



CAP^UT XXtl 461 

tofo illo vaftitati& tempore; fi qiiidem noii litMit ei 
feriari fabbatis veftri^ 5^ duiri vos eam incoluiftisi 
36. Reliqiiis veftriim tantam animi timiditatem im- 
jniteam in terra' "hoftinm fUorum, ut ftfepitus folil 
volitantis eos fuget ; ^fngiant gMdiiim kopkm et ca- 
dent nemine perfequente. 37. Impingent alii in 
,alios quafi gladium fugefent , cum tamen nemo eos 
p erfequitur. Hoftibus veftris refift ef e nOn poteritis. 
38. Peribitis inter gentes, terra hoftium veftrorum vos 
confumet. 39. Reliqur veftrum contabefcent proptec 
peccata fua in terra hoftili, atque adeo propter pec- 
cata patrum lente cOnfumeiitUr. — 40. Tum fuaiti 
«t majorum fuofum culpam confitebuntur, quoda 
irie defecerint atque adeo mihi adverfari aufi fueiint. 
i^i. X^io fa6io ego quoque eis refiftam et in hoftiurii 
fuorUm terram deportabo.) Sed tunc deprimetur 
aniriius eorum pertinax O5 turic luent peccatoruni 
iuorUm culpam. 42.' Ego vero memor ero f oedefis 
cum.Jacobo, Ifaaco et Arahamo initi, imo ipfius 
terraai memor ero, ' 43. qu» ab eis dereli£la fabba- 
tis fuis fruetur, dufli vaftata erit. Illi vero pecca- 
. torurii fuprum poeriam ferent , propterea quod jura 
jriea fepudiarunt et rcjecerunt ftatuta mea, 44. Ve- 

xumk 

• Societatl regise CroBttmg. prsleais P. I. p. 178. et in Jurc 

Mof: P. II. §.7(5, , 

f) hebr, cor eorum prsputiatum f. incircumciftim. 



462 TtEVltlGUS 

tum ne. fic^ quidern inf . terra ho^uin rfa.otmn:. eos ita 
repudiabo aut faftidiam , ut rupto faedere meo cuin 
eis. penitus cb.iific;an.tur.. EgQ enim J.ova fum eorum 
"IDeus. . . 45. Recordabor foederis rplim jam- cum- eis 
initi , , quos ex Aegyptp , eduxi Ipeftantibus; gentibus 
aliis j, nt DeuiS' eorum efreiii;,- ego' Joya. 46. Heett. 
funt ftatuta , jura, et leges , qUas; jova Ifraelitis ■ 11» 
nionte.Sinaiper Mofen promulgavit. 



..u, 



CA:]?UT XXVII 

"De votis f. febus Deo confecratis. 



Iterius Jova' ciim Mofe collocutus, 2. julTit 
eum, Ifraelitis hzEc quoque edicere: Si^quis vo- 
tum fecerit, qu.od bomines fpe£lat, Eeftimari de- 
b.ent, 3. et maris quidem a vieenario ad fex^- 
genarium sftimatio fit quinquaginta iicldrum argenr 
teprum. fecundum ficluni fanftuarii, 4, foeminffl verp 
triginta. 5. Si setas- fit a quinque annis adviginti, 
mas seftimetur • viginti ficlis , f oem.ina decem. 6. . Ab 
^tate -unius menfts-usque ad annum -quintum ,. pre^- 
tium pueri; fit quinque, puellcB jtrium ficlorum ar- 
genteorum. 7. Ab anno fexagefimo et. ulterius 
mas folvat quindecim ficlos, fqemina decem. 8.' Pau- 
per vero, qui pretium conftitutum folvere non poteft, 
fiftat fe coram facerdote, qui eum pro ejus faculta- 
;te «ftimet, —? . 9.: Si pecuf fuerit 'uoro nuncupatum 
63^ eorum genere, quibus Jovas facra fieri poflunt, 

- quid- 



quidqui^ eorum fit , - Jovee iacruitt- eft.: i o. , Npn ^li; 
cet illud -_:permutarB/, riaut -aliud fubftltUerewT.bpixiJill 
projnaldv aut malum pr.o bono. Quod ii faftum fu(erltj 
utrumque, tum votumtum. quod^QQmeo permutatuni 
eit^: facrum efloi V tn: Si pecus»:immundumi gup^ 
JoY£ei?6fferri n«fas eft , . vyof o protnijfm hxQxit^ fiftat 
iUudvqui vovit , coraiji facerdote^^' 12... qui illud eie 
veto.^fuo pretio seilimet, ^) inqua ejus asftimation© 
^equiefcendum^^e^ft. ■ ; ? 3< Quodfi,,^ qui. votum fecit , 
redimer e-^vult y folyat , quintam partem prseter asfti' 
Nmatipnk.pretium.^. ^r^^ 14. Si ^uis domum fuam 
JovEe confecraverit, facerdps eam ex vero ejus, pre-»' 
tijQ. . seftimet^ et , prouti aeilimaverit , ita ratum fitf 
i^ji Quodfi domum fuaM is qui confecravit^ redime- 
re vult, habeat eam, fi quintam^partem addiderit 
pretio iblvendp. 16. Si quis partem agri luijovas 
confecravit , sejClimatio iiat pro 3-atipne fementis. In 
5jiP Chpmer. bordei .feritur, is quinquaginta ficlis ar- 
; gej|teis . asflimetur. , 17. Si ab annp jubilseo agrum; 
goiifecravit, rata m^net. illa ffiftimatio. ig. Quodii 
^unir P.P^ illum . annum confecravit, y . imputet ei fa^ 
cerdos tantum pecuniam reliquorum annormn;» de^ 
traSa 2eitimatipne.j>r^fmf<?;*««/. 19. Si redimere 
, [■ , :,, , - -. ;,.■ . ..agrum 

' fl) hebr. inter bonum et inter malum: h. e. ut bonum plu- 
. ris-aftimet quaip malum, quod ieft verum pretium r«i 
'.^•i^flatuere. - 



04 ' wLmimmsi 

»iriim"' vult ' qui- -■eiirfi' coniecravijt ,, aSdat- quintam; -piitf^ 
t^m^fCimm^ «ftirnat» ,■ fet^ 'iiiandt; >ei; i q p. i,;Sii noit 
redimity '• etftarMof^^Ykndit agrGm -^alii,. n:e ;quld.em::am« 
|)liiis'^redimi poteft.' '-' 2:r.' Sed ;anno Jnbilceo ,■ - quo 
iireiemter- agrtilni^r^ddit, -facec fitbjpv£e,7"uti- ager 
^i&votu^i'- 'PeGtfliunr^ fit lacerdotfs.;^/,Vrr Jaial^Sii/qui^ 
agrUlii^' 'emtum ,' qtii' mon efi: . patriitionii • fuiV-^ ; ; Jio.vsfe 
cOnfeerkvit , ^2 3v;-£efl:imet faeerdios fummam; rusque 
ad -^nnurarjubilsBum j • quam , utpite -Jov£B'/faGramr 
llatim- fblvat , '2^.-: > arino jubilajo ^ xedit ager ad •ven- 
ditofem, cujus peculium' efl, 25. Omnis aiiMmatio 
iM^ ex Ticio ' fa'crO ," qur eft- vigiriti - gerarurii. ■'■''"■^. 
z6. ''Primogenita'i)ecOris, quse , ' quoriiarii' primog^- 
iiita ftmt, jam^Xieo debentur, five de-bdvillo^fiv© 
de civiiro pecore fint, non p6ffunt^'ei conifecrani- 
2' f. Side pecore immundo funt ^"^ redimaritur^ ad' teiKi 
Xtiutionem, fuperaddita . parte*'qiiinta; fin •mirius, 
vendantur ceftimata. -^ 2 8. Eniriivero riihil b'mriiri'Oi 
q[uod qiiis Jovee devovit e facuitatiBus fuis, 'fiye-'Ho* 
jtio Trt , five ■ beftia ^ five fundits ' lierbditanuS' 5 xf^^ti^ 
vendi neqiie redinii * jioteft. ' Oirifes^ reVdevOta^ jBvEe 
eft' facrbfan8:a. " 29. ' Homb ' deVbtiis' nbri.pbteft red^ 
iiki, Tiiiiplicio eft afficiendus. ' '-~'^^3p'.'De'dm£Bt^i 
ti (isferrse e rebus fatis et ex arborum .fru£iibus Jo* ' 
V8d facras funt. ^31. Qui partem depimaruni^fuarum 
tedimere vult, Xuperaddat y?f^?»?^,^/^/Mf<€;..part^^ 

.....^. ;quiii- 



CAPUT XXVII 465 



\ 



quintaini 32. Omnes decimsBj ilve de armento., 
five de pecore, quacunque fub pedum mittuntur, i^ 
Joyje facrsB funt. 33. Non quserat bonum an ma- 
lum fit. Non permutari ptoteft. Quodfi tamen fue- 
rit permutatum, utrumque Jovce facrum eft^ nec 
redimi^oteft. 34. H» funt leges quas Jova llxae* 
litis per Moien in monte.Sinai promulgayit. 



b') hebr. qifa trmfeunt jub vtrgay h. e. quse in paftorun^ 
■ cuftjJdk^aut cura (Unt., - , :; .: ; " ,: 




Gg NUMERl 



465 ' NUME^Rf''^-'^ 

: . • . , .• i^J..';. , ■. . '■•■,_ ■•' '. ->■■ :' i ( '■•■ ......i.. -■■.. i,. ..t i. 

Mo/e/ jiijfiilDei cetifum iriii om7mm'tribaumTfr^eIitiiarum, ' - 
txceftis Levim^ quihus tahernaculi cura 

, committitur, • -. ' . , 

t. i--'rimo" die fecundi rnenfis. an.niquoq.iietiec.iindj, 
ex qiio IfraelitSB ex Aegypto egreffr erant , 
Jova cum Mofe in deferto Sinai e tabernaculo con- . 
ventus hunc in modum eft collocutus: 2. Nume- 
rum inite omnium Lfraelitaftim a) fecundum familias 

' '. - ,.:•■■'■'■(',>■,•.••,. ,1 :',.■■;■. ■' .,•-,>; .- . 

■^ ■■-.■■■.-• -C""">'a" - ■: '"■::•-:■ 

fl) QuiErunt interpretes.,nom|,!i)ili(*4p^ diverfus fit 

ab eo, cujus iatiiv:ExSa^v;#; ii. -ftqq. ^i^ facla eft.: 
Eur-dem illum/eiife cum'^noc,%'fierfuadere ^iadetur conve- 

nientia numeri riecehfiiorum-ExGd. 38, 26. Sed temporis 

■ t--' ;■.•';■'-;■'■ -'■*^ . •' ■ 
diverfitas contrarium' videtuf ^ipt6b,are. Ille enim primo 

anno quo ex Aegypto ^poplilus egrefTus erat, antequam 

tabernaculum erigeretur, eft habitus. Hic vero anno fe- 

cundo, cum minifterium tabernacuii jam eflet cpnftitutum. 

Priorem fententiam defendit III. Michaelis^ atque difiicul- 

tatem commemoratam ita removet, ut cenfum illum, de 

quo Exodi 1. c. legimus, inchoatum efle ftatuat collatio- 

ne dimidii ficli ad minifterium tabernaculi; abfolutum 

t- ■■-■•.. %■■-' ■ ■vexo 



CAPUT I 467 

fuas p^ternasque domos, nominibus "fmgulorum in- 

dicatis, marium omhium, viritim. 3.' Omriium' qui 

arinUm viderimumexcedentes; arma ferre poffiirit, 

recenfete eos fecUntfuml agmina fiia. Tu et Aaroni 

lioc agite. ' 4. AdjUvent vos Virr finguli de fmgulis 

tribiibus , paternarum ddrriuum priricipes. 5. Quo- 

'ruiti quidem domina hgec Tunt : de^Rubemtis, Elizuc 

filius ^clideuri. 6.' De Simeoniitis ^.'ScTilumiel filius 

'iuriiGliadai. 7. De Judgeis, ' Naclifclibri filius Am-. 

■miriadabi.''' 8- De Ifafcharitis , Natanel filius -Ztiari. 

9. De Sebuloriitis, Eliabus filius Chetonis. 10. De 

'Jofephi pofteris, et quidem de Ephraimitis , Elifcila.- 

ma fiiius Amrhihudi, de Manaffitis, Gomliel iilius 

Pedazuri. 11. De Benjaminitis, vAbidan filius Gi~ 

■■'■','■■ V , ■' ' ■ • ~" deo- 

veio euiri effe anno feciundo confignafione nominum {in- 
M.gulorum m caralogis: familiamm fingularum tribuum, 
, ,qu£ hoc loco prffcipiatur. , Aft G/mcai- non. quidem val- 
de alienus ab hac fententia, apte tamen obfervat ad v. 46, 
neglectas in his recenfitorum catalogis monadas omnes, 
quiE faemnt fupra decadas; Vix enim efle credibile in 
omnibus tribubus fuiffe tantum Chiliadas, et Hecatonta- 
das, ne uno quidem viro, aut ne una quidem decade 
fuperante." Quoniam igitur inter utrumque cenfum noa 

• "pluresquam feptem menfes intercefferunt , potuit nume- 

* ' ms cenfitorum non riiniis 'eKacle hoc loco indicatus in 
■ Uti^qtfe'"cafa cohveriire. 



^468 NUMEfll 

-deonis. 12. JDe Daniti^, AcHefer filius Ainmifcllad" 
dai. 13. De Afcheritis , Pagiel filius . Ocliranr. 
14. De Gaditis^ Eljafaphus filiUs Deueli. . 15. De 
l^aphtalitis,, Achiraus filius Enani. 16» Hi fuerunt 
de comitiis pppuli k)^ princii^es trlbuum jpaternarum, 
capita chiliadum Ifraeliticarumv . --^ . .,i7,> Mofes 
igitui' et Aaron, adhibitis yirls modo iiolUinatis ^ 
1 8. convoearunt univerfum co^tum primo die Tecundi, 
menfis, ut natales fuos profiterentuf Ifraditit X^TzXxn- 
dum familias paternarum d.omuum , uoftiinatim et 
viritim omnes qui annUm sstatis vicefimum jexceflif^ 
fent. 19. Cenfum igitur Mofes iniit qUemadmodUtti 
juffus erat a Jova m deferto Sinai. So. Pofteri Ru*- 
beni Ifraelis primogeniti fecundum cognationes iuasj 
familias et paternas doiUos nominatim et viritirti, 
mares omnes qui annum ^tatis vigefimiim exceffe- 
rant, armis idonei. 21. Recenfiti, wi/^ftwwi, de tri- 
bu Rubenitica fu«runt qu^idraginta fex millia et quin- 
"genti. 22. Simeonitarum <^) 23. fueriintundequin- 

qua- 

h) hebr. n"T|^n \V')*?p vocati ad catnm ^ de quibus cf. di- 
fta ad Levit. 8, 5. 

c) In indice hoc cenfitorum repetita funt in ie.\'tu hebiito 

ad fingularum tiibuum nomina eodem quse verfu vigefi- 

mo leguntur, n.empe cujusgue tribus famih'as et paiernaS 

domds nominatim et viritim numeratas efle, qus in verfio- 

ne latina , urpote pioi-fus. redundaatia, omittenda putavi. 



CAPUT I 469 

qttaginta uiilHa et . trecenti. 24.. 2.5. Gfaclitarum 
quadraginta -qninque millia fb-xcenti et quinquagfft- 
ta. 2§. 27, Po.fterorum Juds fueriint feptuagiB^a 
quataoy, miilia et- fexcenti. 28. 29; De tribu Ka-' 
fchar :: qlimc^iiaginta quatuop mi^lia et quadringentK 
30. 31.' ^'ebulonitatHm, -cjuinquaginta feptena mi^Iia 
et quadnngenti. "32. 33. Pc)tter-orum Jofephi, et 
qvid(?m Ephraimitarnmj quadraginta millia cjuingenti. 
34. 35. Mahaffitarum tiriginta duo -millia ducenti. 
- 36,, 37. Benj^miriit^ramtrrgiRta q^uinque millia qua- 
dringenti". 3-8. 39- Banitarum fexaginta duQ miUia 
^t f(?p.t^genti., 40., 41. Afgheritarum unum et qiik^ 
^ragirvta. millia et qumgt^fitl. , 4,2.43'. Ksphtalitarum 
quinqiia^nta tri-^ ra-iTHa et quadringei^ti, 44. Ho- 
rum- igitti;^ cenfiim habaerujit IV|ofes: et Aaron et 

,4 

duodeQim ,|)rinci2)es Ifraelitici, fingulorum- feeundum 
fmgulas famiUas paternas. 45. NumerBS vero 
omniti^n I;fra,eHtaruifi. cenfitQ:rum , ^\ ai^^num: yicefi- 
mum. exQeffei-ant ^ et, ^rmrs- fereiidis ^donei; erant., 
46. fu,J1;'.f?x.centa. tria r^illia (;^iiingenti quinqii^gtnta. 
4:7-. Levit£& aritem inter- \os, non,^ ftmt nnmerati'. 
4,8.. ,iltenim,.Jo\:a Mofi ^xe-r-at :. . 4.9. Levi;ticsB tr!-. 
bus »e, cenfuiia in.ftitua,s, nec- fummam eoi^um ineas. 
iina.cufTi reliquis Jftaelitfe. 50. Sed; ^r^fice eos 
taber-n-aculo. conventus- ^ omni ejqs fupeUeftili et 
u,^?nfi^b.9.s;,/; ^.evit^, enim. bajulare debent tabe.rna-. 
■ ;v - ^ 5 cTiIum, 



470 NUMERI 

culumet rnftrumenta ejiis, miniftrabunt ei et cir- 
cum illud.caftra ponent. 51. Si moveridebet.ta-, 
bernaculum!, LevitEe illud demittant, fi figendum 
eft, ;iid.8m. erigant. Alienus qui aecefferit", .moria- 
tur. 52. Caftrametentur Ifraelit?e .fecundurri caftra' 
fua, yexilla et agmina. ;',5.3- ;Levitffi vero -tendant 
circum tabernaculum et ad illud cuftodiam agant, ne 
ira exardefcat in univerfum ccstum' Ifraeliticum. — ^ 
54. Fecerunt liiaelitas ,omnia quas Joya Moli juffexat. 

CA PTJT II 

C a fi r r u m d ifp ofit i 0, 

p. - 

I. 1- orro Jova Mofi et Aaroni dixit: 2. Ifraelitge 
ad fuum quisque vexiilum fub infignibus patriis ca- 
fcrametentur , e regione tabernaculi cohveritus in 
circuitu. 3. Verfus orientem caftra habeant exer- 
citus J.udse in agraina fua diftinfctus, cujus dux Nacli- 
fchon .filius Amminadabi. 4. Militum. autem hunie- 
rus recenfitorum feptuaginta quatuor millia et fex- 
centi. 5. luxta eum ab ima' pdrte tribus Ifkfcliar^ 
cujus dux Netanel filius Zuari : 6. 'milituni aiitem. 
numeratoriim quinquaginta quatuor milliaL et qua-' 
dringenti. 7. Ab altera parte tribus Sebulbh:, cujus 
dux Eliabu^ filius Chelonis. '8- Militum" autem nu- 
meratorum quinquaginta feptem millia' et 'quadrin- 
genti. 9. Igitiir omnis recehfitdruni in caftrisju- 
d£e numerus fit centum et oGoginta fex millia et 

qua- 



qiiadbingentf ,■ iit agminaj ifi^a. ;dwifi;,r>qiiiiygjpiijij[ ^afea 
moveant. • .--^.u i,<3.''l^^^ nieridie|^,ca|bra habeaTit^ 
Pvubenitee r feppnduni, ;ag;Ti>»a iiia:^ . , Quprum dux , Eli-^. 
zur. filiu.s-.Sqbedeuri, ;ii. In cujus exercitu nume- 
rus recenfitorum qua.draeinta fex millia bt .quingenti. 
12. Juxta eos ab ?/??<? jni7;t<? tribus Simeon, quorum. 
dux Sclieiumierfiiius Zurifcliaddai, ' i S/ Milites aii- 
tem qumquaginta novem''mlllia 'et 'trec^^^^^ ' 'i^."M' 
iilterd paru ■Mhus -(jadv^^ni^duce iuo 'Eijadpho filit* 
Reueiisv rs.' et militibus'qua'draginta qiiinque Ttill^i 
libus fexcehtis quinquaginta; .i<5. Caitra-igitur R.ti* 
benitarum eiRciant centura quinquaginta dt^^nniinii 
ffiillj.a quadringentas et: ;pinquaginta,v ;;qui fecundi 
caftra . moYeant,, .i 7. TuiTi. ;.t]abern9.,culum convent.us. 
et LeYi.taruni cal^ra iflter reliqua agmina pro^cifcan?! 
tur,v. Qiieip in ca^ame-tatione , eundem in profe* 

Gion© ordlnem fervent., fuo quisque in loco fuuiii 

■■'\\:u -'rr.^'.^ .: -^rir'-: -*';: "f;/-"-.:.;".;. >»::', . ■.'.■.i-5 
vexillam fequatur.. 18. Verfus bccidentem caftra 

habeat tribus Ephraim in'agmina fua divifa'; cujus 

dux Elifcliaraa filius Ammihudi.. ' i 9.. Milites verrb 

^' . .■ '■ ■'■ '.'' ■ ' t u .• , V l .. •■:': ':": ;'.,'" i ■ ■■.■;' ■'■''■;' . 1 : .. . • ■•'.' 

quadraginta millia quingenti^ 20, Jux'ta eai:n ^t? und. 
j7/?m' tribus Manaffev cujus-dux Gamiiel filius P^-^ 
■clazufi; ■■'■srl' |S$iIites''VefQ 'tn^^^ millia diiv" 

centi, 'io.i^^}^'^lUrA'f^^^ - QuO^^' 

rum dux Abidan filius, Gideonis , 23.. et milites 
triginta quinque millia et quadringenti, 24, , Cailra 
' • '-^ " Gg 4 . igitiuc 



471 NUMERI 

agitur ^plmhdticd. efficiant centum oSo millia- et 
ceritum: qtrse tertio loco^ proficifcantur. — 25. Ver-. 
fus fepteritrloneiri tribus Dariitlcas vexillum lit: le- 
cundum agrhma fua.; cujus duix Achi^fer filius Am- 
mifchaddai. '26.: Milites fexaginta duo miilia et fe- 
ptingenti. 27* Quibiis^^ tma parte tribus ■Afer.et 
dux ejus Pagiel filius Oehrani. 28. Milites iinum 
et : quadraginta ..niillia et quingenti. 29. Ab ^ltera 
fArtc tribus- Naphtali , cujus, dux Achiraus , filius 
Enani. so.-Miljtes quinquaginta tria millia et qua- 
dringentii . 31. Summa' igitur caftrorum Danitico- 
iiim fit centuni quinquaginta feptem millium et 
fexcentorurti : quae ultimo loco proficifeantur. —— 
32. Surrima Ifraelitarurii omnrum recenfitofum fecim- 
dum femilias patrias ; Jive in cailra et agmiria diflin- 
£torum , fUit fexcenta tria millia quingenti quinqua- 
ginta. 33. Levitas vero non recenfiti fant una cum 
leliquis Ifi^elitis, queni^adipodum jqva Mofi praece- 
perat. 34. Igitur Ifraelit» prorfus ficuti Jova Mofi 
edixerat, caflrametabanttir , fecundum vexilla fua 
diftributi. Sic quoque proficifcebantur fecundum 
familias fuas - paternasque domos ordinaii, . 



CAPUT. 



CAFU? III 47a 

"''■ Cenfus jjevitarum-h prmoge.niforum. titiuf po^uli^ 
" . - - ^ lUi hoKumhca 'Bso cmff.ara^tur,^ 




i..JLi«c fuit progepies, Aacroni^ et IV^oftSctum cyxm 
Jova ciim hoc in. sjgmte. Sipai Ipciitias, eft..^ 2. Prii 
mogenitus filiorToiin Aaroni% fuij^ lSr;%daJ)„. ^eli^qiji Abtr 
hu,^ Eleafar et l^i.H.amar./ 3> Qui pin.n.es e|us. filil 
fuerunt, faoeyijptes UipHx. et Imtiativ 4. Mortuiver. 
1:0 funt Nadab^efc Abihu; eoram- Jpva,, cum. alienum; 
ignem ei Q^btuHffent 131. (JeCerto Sinai^, n^e. fiiios.. hLa- 
buerunt. Igitui^-fajcerdp tip-. fun-fti; fQat' Erea-far et? 
Jthamar' im% cum, Aarpnj? patre-:fa'0., 5. l^Mm, Jo^_ 
va Mofi haecv di^xit;- ^- Addiicitp tribuiji te\iv et 
jube, ut Aaronf fajeerdptj: prajftp flt elque. miniftret;^ 
7. Impleant hevito;.. munus ejus.^I) et munas tptiusi 
t(X^tyi5 Jfraelipici^ivi.,tQr\p(^^ cpnventus-, ut obferveht 
quaa ad: cultum ejus. pertinent. 8>. Guram gerant- 
fupelle.Ct.ilHs. taj3.^t«acuH>, e> quge, p-rEEtere^ Hraelitfie m. 



: a) SiQ vem pjr^fifi. p^lfS^f^'. "iogf' cujlodir^ mjkdiam,. cura. 
plervsqup in.ter_gf£nhq§., quarn.. iM/f^acfo. pmpife. intelligit; 
d&. JlaUonibtv. pragendU, a, tevitip. (-wo;y, W^ch. bqhen)., 
Sed quoniaro in, fequentibws ^xpliQatuv , in. qp.a^ iHa 
rilS^D^ <:on^^% ^^q»^? VGcabulum late (Jtcijui; de omni- 
bus officiis,^c£ EevJEv 22, $, illain expUcaJipH^nj, pr^fereix=t 
dain pUtejvi. c£ ver£; $8. et 31. 



474 'NUtERi :: 

ciiltu ejus curare- (aeb&rent, ■ exfeqiiantur. 9. Ni- 
Diirunji- .trades rLedtas :Aaroni et. filiis ejus ■ ut > pror- 
fus eis addi£tos-, •a4dicuntur:eis:.e-x; omnibus Ifrae- 
litis. 10. .Aar.onem .vero et IiIlos ejus conftitiies, 
iit facerdotio fungantur. Peregrinus qui.accefrerit» 

moriatur. 11. Porro. Tova Mofi dixit.; 12. Selegi' 

■ ' ■ .::./: ::r'^ >:••■::?/. -;::a:T.;,;. :';: rn ^ -■• -^ ; 
mihi Levitas ex .Ifraelitis pro omnibus eorum pri- 

.' : ■:;• .: : -■• "'-'.' '- -.■.:::• :;.:.! : • ■ <"■■ .t-^ 

mogenitis,- primo nempe matris foetu. Mei fmt. 

13. Omnia enim primogenita mea fiint. . Nam cuiji 
primogenita in-Aegypto occiderem , confecravi mi-- 
hi oiTjnia Ifra.elita.rum. primogenita, tum hominuni 
tum animalium,,, ■ Mea' fint, Ego fiim Jpya.,^ -— 

14. Tum Jova. Mofen in deferto Sinaijuffit, ;.i5, re- 
cenfere .Levitas fecundum dqmos paternas et fami- 
lias , omnes mares, qui menfem' exceffiffent. 16. Mo- 
fe§,igitur eos recenfuitquemadmo^um Jova jufferat. 
1,7. Womina vero filiorum Levi erant hsec: ^ Ger- 
fchon,. Kehath.et Merari. i.8. Filii Gerfcho.ni?; , ex 
quibus aliae familiaa originem habebant, fiierunt Lib- 
3ii et Schimei. 19. Filii Kehati cum familiis fuis, 
Amram, Jizhar;, 'fehebron, :et,t7il!iel. • 20; Filii Merari 
cum familiis fuis "Machli et Mufchi. H£e:'furie fa- 
milias Leviticas fecUndum domos paternas.' 21. A 
Gerfchone, originem habebant familiaB Libhea et 
Schimfchea, 22. quarum mares recenfiti qui men- 
fem excefferant, fuerunt numerp feptem millia et. 

quin- 



CAP^UT III 475 

quingenti,; 23. Q.iise , caftra faa •, hab.ebant ,p oft •ta-. 
.]3e!rnaciiliim ab ocpidente. 24,; Et, princ,ep?, hariim. 
familiarum Gerfphoniticariim fuit Eljafab iilius Laeli. 
25.., Quarum. curas commilTa fuerunt tabernaculnm, 
hoc efl tentoriuni,, Siye. ejus,- tegumentum... ,lSJec non;: 
fiparium ad. introitum. tabernaculi. 2:6. Vela atrii 

-■'■ ■■''■•■■-■ ■ ' ■:■■ • ■ l ' ■ . -" — ■■ '■ ■ ■ 

ejus.j :aul8ea quae ipfum tabernaculum et altare un- 
di^ue. ambibant et^funes. omnis h^jus minifterii. — -. 
27.,,^^ Kehatho ortae funt familisa Amramina, Jizhar: 
rinav, Chebronina, et .Qffielina. 28, Quarum .mares 
qui.menfem exc^fferant, numerum .cpnficiebant ofto, 
millium et fexcentbrum : His fanftuarii cura com- 
n\iffa fuit. 29.- Familise has Ivehatinae caftra^ habe- 
b^nt ad- latus meridionale tabernaculi. 30. Prin- 
ceps earuni fuit Elizaphan filius Uffielis. . ,31. .Cufto,- 
dieba.nt yero arcam, menfaiii, candelabrum, altaria,. 
facri minifterii fupelleGilem , aulaeum cum omni fuo. 
apparatu. 32. S.umnius Levitarum princeps fuit 
Eleafar filius Aaronis, facerdos, pr£efe£tus eorum 
qui fan£tuarii curam haberent. — _ 33. Ex Mera^rpj 
ortSB funt iamilia Machlina et Mafchina., 34. qua- 
Tum mares npenfem excedentes, recenfiti fuerunt fex 
millia et ducenti. 35. Princeps vero familiarum fuit 
Zuriel filius Abichaili. Ad latus tabernaculi fepten- 
trionale eaftra fua, tendebant. 3,6. Curee eorum cre,- 
d^bantur aireres tabernaculi, r^pagula ejus, colu- 
. ■ ■ ^ mns& 



4?6 NUMERI 

inns& et bafes et ireli^ua harurn partmm inftrnmenta. 
37. Item coltimnse atrii cum b^afibiis fuis , paxilli et 
funes. -— 38. Arite tab.ernaeultfm i;n latere' ejus 
ori^ntaH tendebant' Mofes et Aaronj ^iijus fi^ii' cu- 
j?am^ gerebant fanPu.ar.ii vice Ifraelitaruj?. Per6gri- 
Hus qul aeWjSiiTet morte efffct pUnrt^s. 39. Qmnrum 
Levitaruni a Mofe el Aarone 'ex mandatb idivirio" 
recenfitorum , omhium nemp.e marlum, q.ur menr 
fem. excefferantV fuerunt duo, et vigu>.tr miUiar 
40. Quo fatto Jova Mofen juffit nomfnatim eenfere 
omnes' prrmo;g.eijitQ)^' mares. Ifraeiitarum , qu;i m.?'*- 
fem excelferant, 41. atqiie ipfi, To.vsb niniJrumy 
fiibftituere Le^qtas loco prjmogenitorum; lijaelita- 
yum i ut et pecus- L^vitarum pro pe.core liraelita- 
runi prrmogenito. 42. Mofes igitur^ quem9.d:mo.dii.m, 
juffas erat a Jo;va^ cenftim ha,l^uit dmnrum. pi^^moge-f 
^titorum Ilraelitarum ,_ 0.^ quo-rum (;marium nem-. 
pe menfem excedentiiim} nomrnatJm, confignatormTi 
jiumer-us fuit duo et vrgrnti milHa, duce^ti feptua- 
ginta: t^s,. 4,4.' TUm }o.va Mofr d-ixit :> 45;. Sint- 
Levit£B. loco, priraogenitorum Ifi?gieHtarum,/ill-oru.mque 
pecus loco horum. Mer llnt Levit£B-, Ego. fum. J-o-r 
ya/ 46. In. redemtionem vero: ducent-orum. feptua- 
ginta trium primQgenitorum d.e^ Ifraelitis ,/ qui fuper- 
funt num.ero Lwitarum,. 47. accipe a fmguHs qui- 
-aos ^.cIq^. r A^id«licet iacros , vicenas g^r^s^ valentes., 

48^ 



GiVPUX III 477 

^£. et da-eos Aar.oiu,et filiis ejus. Sic jhit redem- 
tio eiartlmj (^ui iia |liis tedund^nt. ,49. Aecepit igi- 
tur Mo^^s peetiniaiii-redemtionis ^b eis Ifra«Jita- 
rum pririiogenitis 5 qui numerum Leyitarum redem- 
torum feXttidiebantj; milie trecejQtos^fexaginta quinr 
qu'^ ficlos fkcros ,_ tf^adiditque eQS,; fi6uti Jova julTe- 
rati Aa.rpni ejusque filiisi 

: C A P U t i¥ 

Mus Levitafim cenfus refpe£hi eoncm^ i]ui ai inuneirii- 

. fiK^A' vhemda effem idbnci', * 

i.X-orrx) Jova cum, More et Aarb^e fic eft Ibcii- 
tus: 2. SUmmam fufeducite Kehathitarum ex Levi- 
tis fe(iUndum familias iuas jpaterfiasque domos^ 3. a 
trigeiiiho ietatis anlio iisque ad iquinqUagefimum , 
omhiitm qui idonei fuhtii) ad muniis ^eragendum in 
tabefnacuio cohytentus. 4* i^oc VerO muhus Keha- 
thitarum fpeftat partes taberhaculi fanftifllmas. 
5." Si' eaflra moV-Entufijih^rediahtiir Aaroh tet filii 
ejus fatlBiiaHum-^ et Sismittant fiparium obtenfum , 
eoqlie tegant ar cam iegis.' 6. Supei' eo pohaht tegu- 
jnehtUm ex peiiibus piioearum j et aliud infupei^ flra- 

guluna 



r j») Phta^s. hebiSlta eft ^f!D^b ^^ venire in agmen, Intel- 
llgitur numerus iile Leviiaroth qui ad munera obeunda 
- fldmittebantur, cf»v.47. ubidfe «adem ie^ dlia phrafis adhi- 
, ^,b«tur. 



478 -^NUMERI 

gulum csEruIeum- expandant ;e't^'tum veQ:es admb- 
veant. 7. Super menfa autem''extendant rtragulum 
caerureum, huic imiiiittant fclitellasi laricesVcyatiibs 
et paterak libaminis,"patiis quoque fuper ea perpe- 
tuo " maneat. 8« Hebc ftragulo "coccineo confteriiant, 
quad alio ex' peHibus ptocaruni confeftb^^.tegant' et 
fic veQes admoveant. 9. Candelabrum ejtisque' lii- 
cernas, forcipes, foculos et,omnia vafa olei, qu£e 

in ufu ejus adhibentur: 10. involvant tesrumento 

-■ -^ '^ •■; •- ■;; ' ' ' ' ° 

ex phocarum pellibus et tralise imponant. 11;, Su- 
per. altari aurea expairdant ftragulum coerulliim, 
quod infuper alib""ex pellibus phocarum confefto te- 
gant et ve£l;es ejus'appiicent. ,1.2. Deinde omnia 
inftrumenta, quoriim in facrario ufus eft, cseruleo 
ftragulo imponant et alio tegmine ex pliocarum.pel- 
libus tegant et trahce imponant. 13. Tuni fuper 
altari cinere; purgato expandant flragulum purpu- 
reum, 14. cui imponant omnia inllrumenta,. quae 
in minifterio adhibentur, batilla, fufcinas , palas , 
pateras, et reliquam ars fupelleftilem; qu£B tegmini 
ex phocarum pellibus confefto involvant et ve£tes^ 
admoveant. 15. Poflquam Aaron et lilii ejus obte- 
xerunt facrarium et omnem ejus fupelle£lile,m dum 
caftra moventur,. ,tum demum accedant KehathitEe 
ad poTtandum. l^Jec tamen res facras ,4ttingant , ne 
moriaBtur. .JHsejc; iunt, qusfe.. Kehathit3&: de-.taberna- 

-'^^'^«'culo 



CAPUTjJkV ^^. 

culo ; conventus hajnlare deberit. ; - 1 6. Eleafaris au- 
tem: Aaronis filii.facerdotis curffi ;committitiir oleuni 
eandelabri., fuffimen,. fertum perpetuum , xinftionis 
bleum, 'deniqjt&, infpeftio ^) totiys tabernaculi et 
om^nium. qu£B .in eo funt .tum.ifacrarii,, tum ejus fu- 
pelleGilis., : 17. ;Tum,.quo.que Jova.Mofi et Aaroni 
dixiti: 18. Cavete.ne. Kehatliitarum famili^ a Le-, 
vitis 'exfcindantur. ,-. 19, Hoc igitur; fa.eite, iit yitae 
eorum profpiciatis, quando ad res^ facrofan£la,s..ac-; 
cedunt'.. Aaron et . filii ejus intro eant tabernaculttm,, 
etaffighent cuique, eorum onus fu,um, quod ei.|e;- 
rendum. fit. - 20. Minime vero jngredia^^^ 
dendum ,, ,quando,;res facrae involyuntur, ne moriai^-; 
tiir. .— 21. Porro Jpva Mofi dixit: 22. Gerfclio-, 
nitarura quoque fummam fubducito fecundum domos 
paternas et familias.^ 23. Recenfeto autem de illis 
tricenarios usque ad , quinquagenarios , omnes qui 
idonei; funt ad munera fubeunda in,tabernaGulO:Con- 
yentus. 24. Hoc autem eil munus quo fungi de- 
bent Cerfchonitarum familise, et onera ah eis.gefian- 
da: ■ 25. Nimiriini bajulare d^bent aulsa taberna- 

, ■ culi, 

h) Intelligltur irilpeftio f cura earum rerum quas Kehatlhi- 
tae bajulare debebantj de quibus antea fermo fuit. ' Has 
fumma cautione adhibita involvendas eflTe fuis fcagulis 
- et tiim demum Kehathitis tradendas. cf; verf 28. qui de] 
• -Idiamaris ofKcio fimiii Ipquitur, 



48o NUMERI 

culi, et tegmen ejus interiuSy et tegmen ex pellib.us- 
phocarum, quod illi fuperimpofitum eft; et llpariuin 
ad ejus introitum. 26. Vela atrii, quse tabernacu- 
lum et aram ambiunt, et fiparium atrii, et funes 
ejus et alia quse eis. inferviunt. 27. Gerfchbniti© 
vero omnia, qu£B ad onera ab eis ferenda;et quee 
omhino ad munera eorum pertinent , peragant ex 
prsefcripto Aaroriis et filiorum ejus, qui eorum cu* 
Tss committant omnia quse bajulare debent. 28. Hoc 
efl officium familiarum Gerfchonitarum in taberna- 
culo conventus , et quse curare jiebent ad manda- 
tum Ithamaris filii Aaronis facerdotis. — 29. Por- 
ro Meraritas fecundum familias paternasque domos 
recenfeto, 30. qui tricefimum getatis annum excef- 
ferunt usque ad quinquagefimum , qui idonei funt ad 
minifi:erium in tabernaculo conventus fubeundum. 

31. Heec, vero funt, quse bajulare debent fecunduin 
officii rationem in tabernaculo conventus: afler«s^ . 
ejus , repagula , columnas cam bafibus fuis, 

32. Columnas totius atrii cum bafibus fiiis, clavos 
et funes cum omnibus harum partium inftrumentis. 
Qu8B omnia^ab eis portanda figillatim eis tradite. 

33. Hse funt partes muneris Meraritarum in taber- 
naculo conventus ad mandatum Ithamaris filii Aa- 
ronis facerdotis. — 34. Igitur Mofes, Aaron et 
principes costui recenfuerunt Kehathitas fecundum 



familias fms patefn&sque doftibs/j 35. ditines qui 
tricefimiim astatis annum excefleraiit iisque ad qiiiri* 
quagieiimiim j omnes ^d ininifteriiim in fabernaculo 
idoneo^. 35. Qliorum^recenfitorum fecundum fa- 
miii.as fuiat fuerunt dtio millia feptingenti et .qtiin- 
quaginta. 37. Hsec eft fumma re<ienfitofiim ex fa- 
Jniliis Reliathitarum in tabernaGulO conventUs mi- 
niftrantium-, quos Mofes 6t Aaroh reeehfuerunt ex 
juffa Dei per Mofeni. -^ 3G^ Recenfiti poilero- 
rum Gerfchonis i^cundiim familias patefnasque do=. 
inos-, 39. iab anno tricefimt), «tatis usque ad qiiin- 
«Quage&mum ad minifterium in tabernaculo eonventus 
idonei^ 40. fuerunt numero duo millia, fexcenti 
et triginta:, 41. qui fecEnfiti funt a Mofe et Aa- 
ron-e ex juiTu Jov^. — 42. Item polleri Merari 
-jfecundum familias p-aternasque domos recenfiti funt, 
43. ab anno tricefimo ^tatis usque ad quinquagefi- 
mum , oftiiieS qui ad ttiunera in tabernacUlo con- 
ventiis ob-euftda erant idonei. 44. Horum fuerunt 
tria millia et ducenti. 45. Hi funt recenfiti fami- 
Harum Merarenfmm, quos Mofes et Aaron e man- 
dato. illi a Jova dato r^cenfuerunti -^ 4.6. Sum- 
ma omnium a Mofe, Aarone et Ifraelitarum princi-^ 
pibus recenfitorum Levitarum fecundum familias pa- , 
ternasque domos, 47-. qui annuin triceftmum ex- 
cejQTerant usque ad quinquagefimum , omnium qui ad 
- 7. Hli " snini- 



4i% NUMERI - 

jniniflerium erant idonei, nempe aid minifterium 
onernm ferendorum in tabernaculo !convei)tus, 
48. fumma, inquam, fuit o£to millia quingenti 
ocioginta. 49. Mofes omnes ex voluntate Jovee 
recenfuit et affignavit fmgulis muneris fui partes, 
onera nempe qu£e portare debebant. 

C A P U T V 

- heges de imnmndis e cajlris removendis i — 4. de furti re- 
fiitutione j — w. et aqua ■ mulieri mnrito fuo ob 
adulterium fufpeElcs bihenda n — t^i. 

rp;. ■■■■■,■ 

I. X um Jova cum Mofe Hc efl locutus: 2. Jube 
lat Ifraelit£B emittant e caftris omnes leprofos, im- 
puro feminis iluxu laboraiites, et funere poUutos; 
3. five mares fint, five fosminse, emittant eos ex 
caflris, qUo minus ea inquinent, fiquidem ego inter 
vos verfor. 4. Fecerunt igitui? Ifraelitse quemad- 
modum Jova per Mofen jufferaLt, et emiferunt eos 
ex caftris. - — 5. Porro Jpva cum Mofe locutus 
^£t : ,6. Dic Ifraelitis : fi quis vir aut foemina alte- 
mm defraudaverit etperjurio fei a culpa -liberarit, 
deinde vero peccati in confcientia fua cohvincitur :' 
7. confiteatur "peccatum quod admifit, refl:ituat rei 
furreptse pretium quinta parte fuperaddita-, ei quem 
damiio affecerat.. 8.' Qui fi propinquum non habet,; 
cui reftitutio fieri poflit, res reftituenda Jovae fit, 
five facerdotis, preeter arietem piacularem, c^orem 
- . . - . expia-» 



GAPUT V 483 

«xpiatur. 9. Omnia donaria ommuin rertim ab If- 
faelitis confecratarum facerdotis funt. 10. Liberum 
■Ht cuique' dare confecrata cuicunque facerdoti vo- 
luerit. Ejus erunt cui data fuerint. — ^ ii. Por- 
ro Jova cum Mofe fic locutus efl: 12. Dic Ifraeli- 
tis:_ Si cujuspiam uxor iidem marito fuo datam fe- 
.fellerit, 13. et alius rem cum ea habuerit, idque 
maritum latuerit, et quod clam ftuprata eil, teftis 
contra eam non adfit, nec in ipfo flagitio fuerit de- 
prehenfd, 14. et zelotypia maritum invaferit ex 
fufpicione vel vera vel falfa: 15. adducat conju- 
gem fuam ad facerdotem, et offerat propter eam 
fertum , deciniam partem Ephs farinas hordeacejs , 
nec tamen oleum aiiundat, aut thus adhibeat, nam 
fertum eft zelotypiffi , fertum ad crimen commiffum 
redarguendum. 16. Sacerdos mulierem fiHat in lo- 
co facro. 17. Sumat aquam facram ^) in vafe fi£lib\ 
cui injiciat de pulvere, qui eft in folo tabernaculi, 
18. pofthffic mulieri in loco facro conftitutce capillos 
folvat, fertum redargutionis et zelotypise manibus 
ejus imponat. Sua vero manu teneat aquam per- 
niciofam im.precationum ^) 19. et adjuret mulie- 

rem 

a) fcilicet ex labro iacerdotum. 

/0 Verba textus funt omNOn DnDH •'D» Circa piius 

€piiheton hujus aqu« intefpretes inprimis difTentiunt, quo 

Hh a fenftt 



484 NUMERl - 

fenfu nempe ^'''ID «?»«»■« dicatuh Si fides Judaeis effd 
habenda, in fenfu proprio ita diceretur propter herbas 
amaras ei injeftas. Sed quoniam nihil de eo in lege ipla 
praecipitur, figmentum hoc effe do£lorum Judaicorum fa» 
cile intelligitur. Neque ex pulvere et atramento in ea 
abfterfo amaritudinem pbtuit contrahere, lieque ex mira- 
culo faporem ejus immutarum effe temere^ ftatuendum vi'=; 
detur. Igitur improprie hanc aquam amaram dici plert^ 
que interpretes arbitrantur, In quo fenfu tamen alii ama- 
ritudinem illam ad maritum referunt, qui aquam illani 
uxori propinet animo amaro , h. e. irato. Alii vero ab 
effeftu eam amaram dici exiflimant, quod iacerbos dolores 
per imprecationes additas in muUere rea excitabat. Quse 
fententia mihi quoque maxime probabilis aliisque praEfe" 
renda videtur , inprimis propter verfiim 24, et 27. , in qui- 
bus hxc aqua D^^lDy ^"'TlJ^b dicitur. Ex qua epithe-: 
torum permutatione plane conftare putem , hsec efTe ilHus 
fynonyma, ideoque de efte£lu effe intelligendum. III, 
ikf/cZ;fle//j quidem alium fenfum tropicum vocabulo D^*lj2 
tribuit, dum in notis le£tores fuos admonet amaru7n apud 
HebrsEOS dici de imprecatiombuf. At enim vero velim ut 
Vir Celeb. hanc vocis fignificationem uno alteroque exem- 
plo probet. Ego quidem nullum novi, neque per fequens 
vocabulum ^''TlKD 9^°^ pvopm malediBio?te)H notat ii- 
lud ^"'ID fic verti poteft, propterea quoque Vir Celeb. 
hoc omittit atque utrumque uno vocabulo Flucbivajfer ver- 
tit. Hubigamiu! propter diflenfum qui in verfione graca 
et fyriaca a le£lione recepta effe videtur, crifin h. 1. exer- 
cet. IUa quidem D^^ID reddit ro v^ug tS IX#y^«. Hinc 
conjectat Huhiganms interpretem legifle vel D^^l3n vel 

onpn 



jrem; his verbis ; Si_^nemo tecum concubuit , Ci fidem 
marito tuo' datam non fefellifti, illgBfa eris ab aqua 
Jiac perniciofa imprecationum. 20. Sin autem fidem 
marito tuo debitam violafti , fi fluprata es , et alius 
vir quam tuus tecum rem habuit : 21. Jova, fic 
pergat facerdos mulierem diris jurisjurandi adjurans, 
in te*exemplum flatuat dirarum et perjurii inter po- 
pulares tuos , faciat ut femur tibi decidat et venter 
intumefcat. 22. Veriiat liEec dira aqua iii vifcera 
tua adventrem diflendendum et femur decutiendum. 
Ad haec mulier dicat: ita ftRtl 23. ,Tum fcribat fa- 
cerdbs has diras in fcheda et aqua ifta perniciofa de- 
ieat, 24. quam deinde mulieri bibendam tradat, 
ut una cum dirls eam ingrediatur ad acerbos exci- 
tandos dolores. 25. Quo fafto lUmat facerdos fer- 
tum zelotypise e manu mulieris , idque coram Jova 
porriciat et ars? admoveat, 26. tum pugillo capiat- 
partem jllius ferti pro facrificio et in altari adoleat, 
tandemique mulieri aquam bibendam prabeat. 27. Si 
fuerit llu.prata, fi fidem marito, fuo, datam violaverit,- 

aqua 

^'''^pnt Hsc vero ^''^^nj^a expHcat per ^'^ro ^d"'^' 
exploratrices , fortaffe ex 'nj^^. Utramque leaionem jun- 
git et verba textus vertit : aqaam pudicitia exphratricefn. 
Sed quoniam kaio textus recepta explicattonem admittit 
njinime difficilem, temei-arium wdetur crifin ia ea exercere. 

Hh 3 



486 NUMERI 

aqua illa dirarum. velienientifllmos ei dolbres exeita-: 
bit. Intumefcet ei venter et femur concidet, erit- 
que liEec miilier perjurii exemplum inter popiilares 
fuos. 28. Quqdfi non ftuprata fuerit, fed munda, 
ill^fa fuerit et prolem gignet. — 29. Haec lex fit 
zelotypia2, fi mulier fufpeQ:a eft perfidise in mari- 
tum fuum commiff£e, 30. Aut fi virzeiotypia per- 
turbatur, mulierfem fuam deducat in locum facrum, 
ibique facerdos ei faciat ex liac lege. 31. Virim- 
munis efl ab omni culpa, mulier pcenam fuam 
luet, 

C A P U T VI 

heges t^ajtrais ohfervnnda^ ^t formula hene precatidi popu* 
lo , qmm facerdot^s adhibere debehaiit. 



.u 



Iterius Jova cum Mofe his verbis eft locu- 
tus : 2. Dic Ifraelitis : Si quis Anr ant foemina voto 
iNafirasi nuncupato fefe jQvae confecravit, 3. a vl' 
110 et temeto abftineat, nec vini aut temeti ace- 
tum , nec omnino quidqnam quod ex nvis paratur, 
bibat, neqiie uvas recentcs aut paffas tomedat, 
4. Quamdiu voto fuo tenetur, nihil quod ex fru^u 
vitium paratur, gullet, ne acinos quidem aut fol* 
liculos. 5, Toto illo voti fui tempore novacula 
ejus capiti ne admoveatur, Jovse facer efl, alat cp« 
mam capitis fai. 6. Quamdiu Jov£b fe confe.cravit , 

fVineil 



GA^UT VI- 487 

ftineri rie interfit. 7. Ne ia patris quidem, aut ma-. 
tris, fratris, aut fororis funere fe poUuat, quoniani 
in capite geftat CEefariem Deo devotam. g.^Quam- 
diu votum illud durat, Jovse facer fit. g. Si quis 
derepente in preefentia ejus moriatur,- polluta eit 
capitis fui csefaries, quam feptimo die , quo iterum 
purus fit, abradat. 10. Die oftavo offerat duos 
turtures aut duas columbas puUas facerdoti ad in- 
troitum tabernaculi, ii.quarum alteram piaculari» 
alteram foHdo facrificio faciiat. Sic expiet ejus cul- 
pam in funere contra£tam, et caput ejus iterim con- 
fecret eodem die. 12. Et dum agnum anniculum 
Ht facrificjum pro deHfto offert, tempus voti nun- 
cupati denuo incipit, fuperiores enim dies irriti 
filnt, propter impuritatem contraftam. • — 13. Com- 
pleto voti tempore NafirSBO hsec funt agenda: Com- 
pareat ad, tabernaculum conventus, 14. et afferat 
donarium fuum Jpvas, agnum unum anniculum fme 
vitio_, ad holocauftum, et agnam unam anniculam 
fme vitio ad vi£limam piacularem, et arietem urium 
vitii expertem in facrjficium eucharifticum. 15. Prae- 
terea caniftrum placentarum ime fermento fimilagi- 
jiearum, partim oleo miftarum, partim oleo tinfta- 
yum, cum earum donariis et libaminibus. 16. Qua 
omnia facerdos deferat in loQum facrum, faciatque, 
facdfigiuin piaculare et folidum. .j?. Deinde arie- 

Hh 4 te 



488 WUMERI 

te faciat faerlfiGiimi euGhayifllcism Java&, vma:. eirHt 
placentis azymis. ea.rumque donariis et libaminibus, 
18. Tum Nafir^us ad pqrtam tabernaGuii Q.aput 
t-ondeat, ejusq-iiie Qcefaifiem confeqratam in ignem 
facriieii eucl^ariftici abjiciat. j? 9,. Pailh^c facerd.os;. 
sirmum a,rietis, caftnm, ^t piacejitam unam utriusqu&^ 
generis e caniilro pianibus NafirEEji, cujus cgefaries. 
confecrata rafa eft, imp.onat, 20. et deinde co-. 
ram Jova'p.orricIat.: Jis& partes facjse funt facer-. 
doti, pjrsst-er p,e£lus d) p.Grre£cionis. et armum ele-- 
vatxonis, Quibus peraGis Is[afirffius vinum l^ibat.. 
21 j Hcec eft; le:j^ JCafLrsii, qui vaverit .fe offerre- 
vell© Jov^ oblationem. pro. l^Iafirssatu , pr-ster ea 
guse, pro facultate fua Ip.onte o^erre potefl.. HffiQ 
quidem pro voto. quod nuncupavit , faqlet ex; lege. 
2^aiirsatus. -^ 22,, Po.rro Jova. Mofi. di.xit :; 
^3. prsEcipe Aaroni et filiis ejus, ut Ifraelitis ia.unc 
ia modum bene prece^tur :. 24. Benefaciat vobis. 
Jova et vos cufcodiat. 25. Faveat yo.b.\s Jova,^ 
et veftrum m.ifQreatur., 2d. Benignum fefe Jova 
vobis ^xhib^at, omnisque generis felicitate cumu-- 
3et. 27. .Nom.en meuni ?nuncient coram. Ifraelitis,, 
€t eg;o, vos fortiinabo.i 

^ ^ CAPUT 



<?) cf. Levit. 7, 54), 



CAPUT vn 489 

CAPUT VII ■ - • 

Munera frinciptim Jfraelitarum in confecratione tahernacuU 

ohlata. \ 



P 



X, *-' ollquam Mofes tabernaculiim erexerat, idquej, 
ut et omnem^ eius fupelleGilem, nec non altare cum 
inftrumentis. fuis omnibus unxerat et confecrarat:. a)^ 
S, obtylerunt Ifraelitarum prinqipes, capita familia- 
rum, qui et tribuum principes erant et exercitui 
prfefetti, 2« munera fua Jovse, fex plauflra tecla 
et duodecim boves, Nipiirupi bini fmgula plaullra 
et fmguli boves fmgulosj eaque adduxerunt finte 

, tabernaculum. 4. Tum Jova Mofen juffit, 5. ea 
ab illis accipere, ut in miniilerio tabernaculi a,dlii^ 
berentiir, et inter Levjtas pro rat;one muneris dis^ 
tribuere, 6. Igitur Mofes accepit illa plauftra et 
boyes a pincipibus Tfraelitariim deditque ea Levitis, 
7, Nemp^ duo plauftra et quatuor boves Gerfchoni^* 
tis pfo ratione- muneris . eorum 5 8- quatuor vero 
plauftr^ et ofto boves dedit Tyleraritis, qui eis in 

■ , -jniniilerip IVio opus h^bebant, fub infpeftione Itha- 

maris filii Aaronis facerdotis. 9. Kehathitis autem 

pullum de T^lmfiris ijlis (iedit, q;uia res facrse curae 

.. eorum, 

<?) Fa£lum hoc eft primo menfe annt fsciindi poft exitum 
?X Aegyptp. ?xod. 40, 2, 



. 496 NUMERI 

eorum commifTee humeris erant bajulandse. lo. Ob- 
tulerunt etiam principes illi ad arse dedicatione'ni 
tum cum jnunfta efl, munera fua ante aram. ii. 
JujQTerat autem Jova Mofen, ut fmguli principes fm- 
guiis. diebus munera fua ad ars dedicationem offer- 
rent. 12. Igitur primo dxQ obtulit murius fuum 
Nachfchon filius Amminadabi de tribu Judee. 13." 
Nempe fcutellam argenteam triginta et centum fi- 
clorum , phialam argenteam feptuaginta ficlorum ex' 
ficlo facro (njliimtorum ^ utramque plenam fimila 
oleo mifta ad fertum. 14. Lancem decem aureorum 
fuffitu plenam. 15. Juvencum bovillum, arietem, 
agnum anniculum ad holocauflum , 16. hoedum ca- 
prinum ad facrificium piaculare, 17. et ad facrificium. 
eucharifticum duos boves, arietes quihque, hircos 
quinque, totidemque agnos anniculos. Hoc fuit do-» 
num Nachfchonis filii Amminadabi. -— 18, Secundo 
die obtulit Natanel filius Zuar j princeps Ifafcharis 
munus fuum', 19-— 23. qiiod primi diei muneri prpr-' 
fuf ftmile fuit b). 24 — 29. Tertio die princeps Se- 
bulonitarum Eliabus filius Chelonis, 30 -" 35- Quar^ 

td ; 

h") Munera omnium duodecim princlpura eadem fueiunt at- 
que in textu hebrajo iisdem verbis defcribuntur , quae in 
verfu 13 -^ 17. leguntur. Ego vero nolui eadem totiefi 
repetere, neque vereor ne propterea reprehendar. cf. Cap. 
1, 22, not. e). 



CAPUT VII 49I> 

to~ princeps Rubeiiifarum, Elizur filius" Scliedeuri.-> 

36 — 41. Quinto princeps Simeonitarum, Schelumier 

iilius Zurifcliadai. 42 — 47. Sexto princeps Gadi-'' 

taXum, Eljafaphus filius Denelis. 48 — 53- Septimo ' 

princeps Ephraimitarum, Elifchama filius Ammihudi. 

54—59. Oclavo princeps Manaffitarum , Gamliel'' 

filius Pedazuri. 60 — 65. Nono princeps Benjami- 

nitarum, Abidan frlius Gideonis. 66—71. Decimo 

princeps Danitarum Achiefer filius Ammifchaddai. 

72- — 77. LTndecimo princeps Afcheritarum , Pagiel 

filius Ochrani. 78 — '8 3- Duodecimo princeps Na- 

phtalitarum, Achira filius Enani. 84. Haec fant in 

aras dedicatione, tum cum uncta fuit, a principjbuS: 

Ifraelitarum dono data: fcutell» argentcEe duode- 

cim, totidem phiala? argente£e, totidem lances au- 

rese. 85. ScutellEe fmgul£e erant tricenorum et cenr 

tenorum , phialae fmgulse feptuagenorum ficlorum. 

Quorum vaforum argenteorum fumma fuit duo 

millia et quadringenti ficli, ponderjs facri. $6. Lan- 

ces aurese duodecim fuffitu plenee fmgulffi denorum 

ficlorum facrorum , qus fummam auri. efficiebant 

viginti et centi^m ficlornm, 87- Boves ad holocaU' 

ftum dUQdecim, totidem arietes^ et agni annicuH cum 

ferto fuo, Hoedi caprini duodecim "ad facrificium 

piaculare. 88» Ad eucharifticum facrificium quatuor 

et viginti boves, fexaginta arietes, totidem hirci to- 

tidem- 



'492 NUMERI 

tidemque agni anniculi. Hasc facrificia in dedica- 
tione arae-, poftquam un£la erat, funt oblata. — - 
89. Quando Mofes tabernaculum conventus ingre- 
diebatur, ut Deum confuleret, audivit vocem refpon- 
dentem ex operculo, quqd erat fuper arca legis inter 
duos Cherul^os, Sic cum eo loquebatur. . ' 

- • CAPUT VIII 

Z.eges de lucertns accendendh r — ^. de confecraniis-JLevi^ 

tis loco primogenitorma IJraelitarum ad facri tabeniaculi 

minijlerimn /-—25. et de <f:tate, qua ad illud minifie- 

rium fwit idonei i^^zS. 

i.j|uffit quoque Jova, 2. ut Mofes Aaronem ad- 
moneret lucernas ita candelabro imponere, ut oiiines- 
feptem antrorfum lucerent-. 3. Quod etiam Aaron 
f ecit et in fronte candelabri lucernas inftruxit , ficutt 
Jcva Mofi prsceperat. 4. Fuit autem candelabruna 
opus folidum ex auro, cum fcapus, tum ejus flo- 
res , faclum a Mofe ad exemplar, quod ei Jova oilen- 
derat. — 5. Tum porro Jova cum Mofe fic eil: 
locutus: €.- Secerne Levitas ex IfraeKtis eosque 
purificato, 7. Quod bac ratione fieri deb^et: con^ 
fperge eos aqua luftrali, deinde novacula totum cor- 
pus radant, et lavent veflimenta fua et fe ipfos. 8. 
Tum taurum bovillum adliibeant cum ferto fuo ,* fi- 
mila nempe oleo miila.j et alium tayrum. tiQVillunx 



CAPUT VIIl 493 

©d vi9:iniain piacularem a5ertOi-'9. Addtiftis a teLe- 
vitis ante tabernaculufti conV-entus et convocatis lega- 
tis Ifraelitarum, i o. illos prophis in locum facrum 
adduces et hi illis manus luas imponent. ii* Tun^ 
Aaron. Levitas Jovse ab Ifraelitis oblatos fiftat , ut 
minifterium ejus curent, 12. atque hi imponant ma* 
tiiis fuas capitibus iftorum taurorum, quorum alte- 
rilm in viclimam piacularem, alterum in folidum fa- 
x:nficr\xm .Aaron faciat ad Levitas expiandos. --^. 
13. Sic fiiles Levitas cdram Aarone ejusque filiis^ 
eosque mihi (^k<?^ porricias. 14. Secernes eos ab 
ifraelitis, et mei litit. 15. Deinde fufcipiant mini- 
ilerium in tabernaculo conventus, poilquam a te fue- 
rint puniicati et mihi oblati. 16. Sunt enim mihi 
prorfus addi£ti ex omnibus Ifraelitis pro primo foetu 
matris , omnibusque Ifraelitarum primogenitis eos 
milii felegi. 17. Omnia Ifraelitaruiti primogenita 
mea funt, cum hominum tum animalium , quse mihi 
fanftificavi eo die, quo Aegyptiorum primogeriita 
oxicidi. 1 8. Pro illis Ifraelitarum p^imogenitis acci- 
pio Levitas, 19. et trado eos Aaroni ejusque fi- 
liis ex reUquis Ifraelitis, ut munere in tabernaculo 
conventus fungantur, quo illi fungi debebant, utque 
eos expient et ne clade afficiantur fi ipfi ad fanftua- 
rium accederent. — 20. Mofes igitur, Aaron et 
Jfraelitaruni legati feceruftt Levitis omjQaft quee Jo- 

va 



1494 ; NUMERI ; 

iVa. pef- Mofen 'jufl*erat.; 2r.- .Ptirgarunt fe Levitee^. 
4bluerunt veftes fuas^ et Aaron eos Jovse porrexk 
,et expiayit. 22. Quibus peraftis munus fuum adief 
runt in tabernaculo fub infpeGiOne- Aaronis et filio- 
yum. ejus, quemadmodum Jova per Mofen prffice- 
perat, — 23. Porrp Joya Mofi dixit: Hoc qup- 
,q.ue de Levitis habeto: 24. qui annum quintuiii 
jet yicefimum exceflerunt , a.deant mtinus in taber- 
aiaculo conventus. " 25. Ab anno autem quinqiiage- 
funo ceffent a munere et habeantur emeriti. 2 5> 
Adjuvent tamen fratres fuos in minifterio tabernar 
xuli leviori, a gravi vero labore liberi fint. Sic 
Levitis munera fua affignabis. 

^ CAPUT IX 

■ Jfraelita Pafcha metife primo anni fecmidi pofi exitum ex 
• Aegypio celehrant^ qua occajtone lex fertur de iif qui illud' 
fiato tempore facere non poterant 1 — • i/f.., De nube fupet 
tabernaculo^ figno itineris atit fiationis figenda 
Ifraelitis tj — • 2j. 



P 

1. jL 1 



rimo menfe fecundi anni poil: exitum e.x Ae-^ 
gypto Jova in deferto Sinai Mofi prjscepit,. 2. ut 
Ifraelitse pafcha celebrarent tempore conftituto, 3, 
nimirum quarto decimo die illius menfis circa ve- 
fperam, atque in eo agerent fecundum leges omnei 
et ritus jjrafcriptof. 4. Juffit igitur Mofes ut Ifraer 
lit£e pafcha celebrarent. 5. Quod etiam ab eis fa^ 

£tum 



iRuin e/l quartp decimo die menfiS primi in deferto 

Siiaai circa velperam j et obfervarunt omnia , quse 

Jova M.ofi prcBceperat. —— 6. Fuexnnt autem non- 

nulli impuri ex funerej nec poterant pafclia eo di0 

celebrare. Hi adeunt Mofen et Aaronem eo ipfb 

die, 7. eisque indieant , , fefe ex fuftere elTe pollu- 

tps; guare vero prohiberemur, inqutehant ^ quo mif 

^ius munera noilra ftatuto tempore Jov« oiferamus 

una cum aliis -Ifraelitis? 8. Juffit eos Mofes expe- 

Sare, fefe Jovam conftilturum <, quid eorum caufa 

fieri vellet. 9. Tum Jova refpondit his verbisi 

i-o. Dicito Ifraelitis: Si. quis veftrum, aut poftero- 

xnm yeftrorum, impurus fuerit ex funere, aut fit in' 

itinere longinquo, quando pafcha in mei honorem 

celebratur, 11. quarto decimo die menfiis fecuridi 

circa velperam, idqtie cum azymis et herbis amaris 

Qomedat. . 12. Nihil de eo relinquatur in fequen- 

tem diem, nec os ei frangattirj et plane ex inflitu- 

tis pafchatis illud Gelebrent* 13. Qui vero mun- 

dus erit, neque in itinere, et tamen pafcha cele- 

brare omittit, Is e populo fuo exfcindetur, quoniam 

tempore conllitiito ttiunus iuum mibi non obtulit; 

feret culpam fuam. 14. Peregrinus inter vos, qui 

Pafcha celebrare voluerit,' faciat hoc ex iisdem infti- 

tutis et ritibus. Idem jus fit peregrini^ et indige- 

^is. -— ' 15. Cum tabernaculum erigebatur, obte- 

Xit 



'492 NUMERl 

tidemque agni anniculi. Hssc facrificia in dedica- 
tione arse-, poftquam unGa erat, funt oblata. — * 
89. Quando Mofes tabernaculum conventus ingre- 
diebatur, ut Deum confulerot, audivit vocem refpon- 
dentem ex operculo, quqd erat fuper arca legis inter 
duos Cherubos, Sic cum eo Ibquebatur. 

- • CAPUT VIII 

Leget de lucernis accendendis i — -je. de coJifecrandis.Levi-' 

t:s loco frimogenitorm» Ifraelitarum ad facri tabernaculi 

minijlerinm jT— '2J. et de netate , qua ad illud tninijle- 

rium funt idonei 23 -^ 2(f, 

i.gluffit quoque Jova, 2. ut Mofes Aaronem ad^ 
moneret lucernas ita candelabro imponere, ut omnes,- 
feptem antrorfum lucerent. 3. Quod etiam Aaron 
fecit et in fronte candelabri lucernas iniliruxit , ficutl 
Jcva Mofi prsceperat. 4. Fuit autem candelabruniL 
opus folidum ex auro, cum fcapus, tum ejus fio-^ 
res , faclum a Mofe ad exemplar, quod ei Jova oilen- 
derat. - — 5. Tum porro Jova cum Mofe fic efl 
locutus: 6.- Secerne L.evitas ex Ifraelitis eosque 
purificato. 7. Quod hac ratione fieri deb'et: coh-^ 
fperge eos aqua luftrali, deinde novacula totum cor^ 
pus radant, et lavent veftimenta fua et fe ipfos. g. 
Tnm taurum bovillum adhibeant cum ferto fuo ,^ fi- 
mila nempe oieQ mifta, et alium taurum. tjQVilluni 

ad 



CAPUT VIII 493 

ed vitlimam placularem affertOi--^. Addtiftis a teLe-t 
vitis ante tabernaculiiin conVentus et convocatis lega- 
tis Ifraelitarum, lo. illos propius in locum facruin 
adduces et fii illis manus fuas imponent, ii. Time 
Aaron Levitas Tov^ ab Ifraelitis oblatos fiftat, ut 
minifterium ejus curent, 12. atque hi imponant ma- 
tius fuas capitibus iflorum taurorum, quorum alte- 
rUm in victimam piacularem, alterum in folidumi fa- 
x^nficixim: Aaron faciat ad Levitas expiandos. «^. 
13. Sid fiiles Levitas coram Aarone ejusque filiis, 
eosque mihi (^k^/ porricias. 14. Secernes eos ab 
ifraelitis, et mei lltit. 15. Deinde fufcipiant mini- 
fterium in tabernaculo conventus, poftquam a te fue- 
rint puriiicati et mihi oblati. 16. Sunt enim miH 
prorfus addi£ti ex omnibus Ifraelitis pro primo foetu 
jnatris, omnibusque Ifraelitarum primogenitis eos 
miiii felegi. 17. Omnia Ifraelitarurti primogenita 
mea funt, cum hominum tum animalium , quee mihi 
fan£tificavi eo die, quo Aegyptiorum primogeriita 
o-ccidi. 18. Pro illis Ifraelitarum primogenitls acci- 
jpio Levitas, 19. et trado eos Aaroni ejusque fi- 
liis ex reliquis Ifraelitis , ut inunere in tabernaculo, 
conventus fungantur, quo ilH fungi debebant, utque 
eos expient et ne clade alliciantur fi ipfi ad fanftua- 
rium accederent. — 20. Mofes igitur, Aaron et 
JfraeHtaruiA legati ieceriiftt Levitis omaia qus Jo-_ 



1494 • NUMERI ; 

;Va, pet Mofen juflerat. 2t*^ .Fiirgarunt fe LevitEe^ . 
iibluerunt veftes fuas, et Aaron eos Jovas porrexit 
,€t expiayit. 22. Quibus peratlis munus fuum adier 
jrunt in tabernaculo fub infpeSiOne- Aaronis et iilio- 
yum, ejus, quema^modum Jova per Mofen preece- 
perat. — - 23. Porro Joya Mofi dixit: Hoc qup- 
.que de Levitis habeto : 24. qui annum quintuta 
jet yicefimum excefrerunt, a,de.ant munus in taber- 
«laculo conventus. ■ 25. Ab anno autem quinqiiage- 
fuTio ceffent a munere et habeantur emeriti. 26. 
Adjuyent tamen fratres fuos in minifterio tabernar 
xuli leviori, a gravi vero labore liberi fint. Sic 
Levitis munera fua affignabis. 

■ CAPUT IX 

• Ifraelita Pafcha menfe primo amii fecmidi pofi exitum ex 
: Aegypio celebrcmt^ qua occaftone lex fertur de iis qui illud/ 
ftato tetftpore facere non porerant i — •_ t/f., T>e nube fupet 
tabernaculo , fgno itineris atit ftationis figenda 
Ifraelitis tj — »25. 



P 

1. A I 



rimo menfe fecundi anni pofl exitum e.x Ae-^ 
gypto Jova in deferto Sinai Mofi prsBcepit, 2. ut 
Ifraelitae pafcha celebrarent tempore conftituto, 3,: 
nirairum quarto decimo die illius menfis circa ve- 
fperam, atque in eo agerent fecundum leges omneS 
et ritus prafcnptof. 4/Juffit igitur Mofes ut Ifraer 
Htee pafcha celebrarent., 5. Quod etiani ab eis faf 

£tum 



C^AEUTIX ^495 

S:um efl: guartp decimo die menfis primi in deferto 
^inai circa vefperamj et obfervarunt omnia, quse 
Jova Mofi prEBceperat. ^— 6. Fuenmt autem non* 
nuUi impuri ex fanerej nec poterant pafcha eo die 
celebrare. Hi adeunt Mofen et Aaronem eo ipfo 
die, 7. eisque indieant, ,fefe ex fuftere effe poUu- 
tps; guare vero prohiberemur, inquiebant ^ quo mi^ 
:pus munera noftra ftatuto tempore Jovse offeramus 
una cum aliis Ifraelitis? '8. Jufilt eos Mofes expe- 
8:are, fefe Jovam confulturum ^ quid eorum caufa 
iieri vellet. 9. Tum Jova refpondit his verbis: 
r-o. Dicito Ifraelitis: Si, quis veilrum, aut poflero- 
lum veftrorum, impurus fuerit ex funere, aut fit in' 
itinere longinquo, quando pafcha in mei honorem 
celebratur, 11. quarto^ decimo die menfis fecuiidi 
circa veiperam, idque cum azymis et herbis amaris 
comedat. . 1J2. JNihil de eo relinquatur in fequen- 
tem diem, nec Os ei frangatur, et plane ex inftitu- 
tis pafchatis illud celebrent. 13. Qui vero mun- 
dus erit, neque in itinerei et tamen pafcha cele- 
brare omittit, is epopulo fuo exfcindetur, quoniam 
tempore conflituto munus fuum mihi non obtulit; 
feret culpam fuam. 14. Peregrinus inter vos, qui 
Pafcha celebrare voluerit, faciat hoc ex iisdem infti- 
tutis et ritibus. Idem jus fit peregrinis et indige- 
Txii. — ' 15. Cum tabernaculum erigebatur, obte- 

Xit 



^()6 NUMMI 

idt illtid liubes ^ veljjere- autem ^?ctilit Hipei* ety 
ignis .qusedam' Ipecies u^qufe -ad t^ane, tf^. et fic 
perpetlio. littierdmd): nubes -illud contfexk, noftu 
•igiiis fpecies. 17» Prouti jiUbes fuper tabernaculo 
afcendit, ita profe9:i flmt- I.fraelit^; . atqueUbi con- 
fedit, ibi caftra. pofaerUnt i8i-Ad voluiltatem Jd- 
v^- vel profecli funt^ ■vel cdfeametati. - Quamdiu 
jtiubes tabernaculo infedit ., caftra non 'moverunt* 
19. Quodfi per complUres diesntibes tabernaculo 
immorata eft , vacarunt IfraelitgsA.- cultui facro \ li) 
xieque iter continuarunt. 20» Si- ad pauxios dies 
tabernaculo infidebat, ex voluiitate Vei vel caflra 
"^ • ^ofue-» 

n) Supplenduni iBCTe tD^^I^ bppofittim f|S"'S «Jo^et. Sed 
qubd re vera e texm exciderit, nec tamen aufim cuin 
Hubigamio ceito sffirmare, quanquara ex flmiquis inter-. ■ 
pretibus bl 0, Syrus, Vulgatils et Arsbs in PoIygK illud 
habenr. Conftat Hebrseos noh feinpet fUmmarti in fcri- 
bendo «^»//S««v adhioerei - Codex Sam. Oijksios et Alabs 
Erpen. cohfentiunt, cam rece^ta leQiione. " 

h") Phrafis filOti^D "llD'4^ qui h. I. legitufj onineni cuU - 
tus Levitici -obfervatlonem indicat. cf. Levit. ig, ^b. et 22* 
• 9. not. a), Sehfus Igitur h. i. eft :. Ifraelitas tuni demuni 

■ tabernaGuium facrum erexifife ct ritus facros obfervaflejff» 
per complures dies uno in loco CDmmorabanturi -fi ad 
breve modo tempus, tabernaculum ti6n efle ereftuni, 
Quod nulti futuruiii 'eflelj ihdicabata^ eis jpsr lylofen, fe^ 
cundum v. 23» 



CAPOT IX 497. 

poiiierUBt vei .profeSi fiihti: ^ai.:; Si a -velperaa^ 
m^fie confedit. et ttiiic .^fceiidit, profe£li funt. ..Hv^. 
intejjdiui five noauy igaandb ^fcenidit, profe£li iyinU 
22. Si- per^iidimm,, aut "menfeni, ^aiit .annuni: inte- 
grum Biiitovfiipef tabernaculo imiiiorata eft , noar 
profe£ti .Ifraelit«-y :fid ; caftra poiuerunt ; ; fimulac ve* 
ro ■ afcendit , iteii funit .'ingreffi; , : 23; iJtrumqiie ,fe~- 
jCerunt ex voiuntafe. Jov«j per rMofen in«iicentis, ff 
cultum..faGrnm;deberent ihfl:ituere;r;v V 

:•-••■■■-'■■ ■■^.G/A."P' \j T X':: ■^■•^^; ■.'■•--■•■ 

■■'Dt twhis qtiihui JjfavlitiS mivoceiuM, €t . (^^^ bfditae^qM 
/■taflra mxtver.i d^heam,.,. Alii tubarum m/kx. Rogat Mofis 
n^nem Jimva^ ut fe in itinere per defertum comiteiurm- 
'Brii^sMfiJi^iqunrdocaftramo-oebaniur^aut 

'■ ;~:")'' ■:•'•■, J%f^^«fK»%" ,,:;. -0 .;. • ' 



r. I- um qiioque Jova cuni Mofe ita ell Ibcutus ? 
.?2. Fac 'tibi duas tubas argenteas" easque foiidaSk 
quibus legatos pbpull- convoCes et kd caiira nio* 
Venda figHum:des» ■3; SiYambabus clangitur, con- 
veniant apud te'' pbpulr 'legati 'adportam tabemaculi 
conventus. 4."Si una ta^htiim, principes^ ^capita fami- 
liarum^ cbhgtegentur. 5. Si fono prb-du^ipti clkngitur^ 
prolicifcatitUT^ caftra oriehtalia: 6. Si idem fonus ite- 
rum editur, 'proficifcantuir caidra m.eridio"halia. So- 
nUs ille produ£tus ■figrihm ' fit caftrorum' 'movendo- 
rum;. 7.- tn convocandis' vero populi legatis fraQo 
ibno' tahtuin clangaturVii^^' P^o^u^6rL_ B* Filio*^ 
■ "^^ - -^. . ■ li 'ruia 



498 NUMERi:.^ 

tum-- Aar otiis ; facerdotum fit y tubis clanger e. •; ; Q u a- 
mni. tubaruni ufus fit apud vos. perpetuusv,. etiamiin- 
ter pofteros Veftros. .9. Si ; in terra vefcra preeliumi 
eum' hofte- vobis Jnfefto initis,- tubis ciangetis;, ut 
memoria veftrum Jovjb: redeat . et .ab hoftibus ve- 
ftris defendamini. .10. Item diebus feftis^i feriis fta- 
t-utis et noviluniis tubis canetis.^ Item fuper holo- 
cauftis veftris.et facriiieiis eucharifticis. . Inferviant 
vobis ad memoriam veftri recolendam coram- me* 
£go fum JoVa Deus vefter. -^ / 11. Anno fecundo, 
vicefimo die 'fecundi menfis afeendit nubes, fuper ta- 
bernaculo legis.' la. Tunc caftra moverunt Ifraelitas 
e deferto Sinai. Confedit dernde nubes in, deferto 

ParaUi 13^ et tunc primum ordine quem Jova per 
Mofen inftituerat iter funt ingreffi. 14. Vexiljum 
caftrorumjuda cum agminibus fuis .prlmum profe- 
8um eft, quibus prgefuit Nachfchon filius. Ammina- 
dabi. 15.. Dux tribus Ifafcharis, Nataneel filius 
2uaris , 16. et dux tribus Sebulonis, Eliabus iilius 
Chelonis. 17. Interea demiflum fuit tabernaculum 
et profetli :funt GerfchonitEe et MeraritJB portantes 
tabernaculum. ig. Tum:vexillum caftrortun Rube- 
nitarum ciim agminibus iuis profe£lum eft,- duce 
Elizuro filio Schdeuri, I9. et dux tribus Simeonis, 
Schelumiel lilius Zurifehadsei, 20. et dux tribus Ga- 
dltarum^ Eljafaphus filius peuelis. Qi'. Tum pro- 

feai 



GAPUT X 499 

f e£li rtint Keh^tMt^ portaates fan£laaritim. Iftter* 
ea iili. .taberfiaGulum etrexerunt antequaiii hi veni* 
rerit. S2v Tum vexiilum caftroram Ephraimiticoruaii 
profe^lum iiil cam agminibus fuis, duce Elifchama 
filio Ammihudij 53^ et dux tribus Matiaffis Oamliel 
ftlius PedazUrij S4. et dux tribus Benjamiftitarum. 
Abidan filius Qideonis» ,25. Polkemo vexillum ca» 
ftrarum Danitarum pfofeStum eit cum agminibus 
fuiS) diice Achiefero iilio Ammifchaddiei > 56. et dux 
tribus Afcheritafum Fagiel filiiis OchfaniS) 27. e,t 
du?c . tribus- Naphtalitarum Achiraus filius Eaani. 20* 
.Hpc ordine IfraelitcS in agmina diilributi cailra mo* 
verunt et ptofeai funt. — ~ 39. Mofes autem Cho* 
babo filio RegUelis Midianitae affim fuo ^) dixits 
Jam quidem proiicifcimur ad locum quem Jova pO" 
His dare promifit. Veni nobiscum » tibi benefacie- 
mus. Magn^ enim felicitatis Jova Iffaelitls fpem 
fecit. 30. Ille ve?o reeufavit comitem fe pteBbere;, 
fed in patfiam- fuam fe reverfbrum efle dixit. 3r» 
Sed ini^itit Mofes precibus fuis > nbli nos deferere» 
iiiquiens ) nofti enim ubi in deferto cailra ponere 
debeamus, oculorum ihftar nobis eris. 32. Quodli 
tibs comitabere) bonorum quibus Deus nos afHciet» 
tu quoque inter nos particeps fies. — 33. Profe«» 
£ti igitur a mpnte Jovai trium dierum^ iter f<?cerunt, 
- • arca 

li 9 



4 



5bo^ NUMERi;^ 

arca foederis JovgB eos prsecedente et procurarite 
locuin llationisi 34. Nubes autem Joveb '-interdiu 
dum iter faciebant, eos texit.. 35. Quando arca- 
iter ingrediebatur, Mofes dixit: Surge Jova,Vut dif- 
fipentur hoftes tui et adverfarii tui.in •fugainconVer- 
tantur. 36. Qiiando autemin lo"c6 lUo' reponebar' 
tur, dixit : Revertere Jova ad myriadum millia Ifrae-^ 
litarum. . " . ' 

CAPUT XI 

Jterata populi qtierela carnem d Mofe-flngitantii. Quibus 

hic vehementer commotus Deum de onere fublevaudo rogat. 

yuhetur fenatum feptuaginta feniorum convocare, • Pbpulus 

carnem a Deo accipit^ fed in ipfo ejus efu clade 

afficitur, ^ 



A . . 

I. -iTjLccidit 



xcidit autem ut populus impie quiritaret co- 
ram Jova. Quo fafto hic iratus ignem incendit, qui 
extrema caftra confumfit. 2. Tum populus clama- 
vit ad Mofen, atque cum hic apud Jovam interce- 
deret, ignis confedit. 3. Unde locus hic Tabera 
01. e. incendium) diftus eil, quoniam ignis JovcB 
inter eos exarferat. — 4. Hoti ita longe poji turba 
mixta, hominum inter Ifraelitas commoraritium defi- 
derio aliorum ciboritm afficiebantur, et ipfi quoque 
IfraelitEe denuo flere incipiebant et dicere: utinam 
carne vefci pofTemus. a^ 5. Pvecordamur pifcium, 

quos 
d) cf. Exod. 12, jS. - - 



■qnos m, Acgypto gratis comedehamiiSv,,. cuciimerum, 
peponum, porri, ceparum et alliorum. 6. Jam ve- 
xo coritabefcimus,;.,nec- oculis noftris quidquam con* 
Ipicimus. nifi Mannam^ £7. Erat.,autem Manna ut 
grana .cor.iandri , colore inllar bdcllii. . 8., Populus 
eam palfun coHigebat, ■ molaque, contufam, aut in 
mortario contritam coquebant in plla, ,et parabant 
ex ea placentas fubcineritias. . Sapbre fimilis erat 
.panj. oleato,.. <?. Quandp^.ros in, cafcra, qadebat n.o,- 
ctu, manria quoque cadebat.) 10. Mofes cum au--. 
diret univerfum p.opulum. flentem, omnes.enim ante 
itabernacula plorabknt, grayiter hac re, piicnfus , , J:q- 
V33, qui et ipfe vehementer irafcebatur, .11. dixit.: 

. Cur me tantopere, afHigis? cur hanc mihi gratiam 
non cpnCeffifti ut mumis .hoc detKeBaremihi liceret^ 
fed ut totum hujus pbpuli onus mihi imponeres? iz, 
Nura ego hunc tantum populum Goncepi? num p.e- 
peri? ut me jubeas eum in fmu ferre, ait folet nu- 
tritor laclentem, in terram quam majoribus ejus ju- 
rejiu:ando prpmirifti. 13. Unde carnem, fumam, quam 
univerfo huic populo dem? ornnes tamen/-:fl:entes a 
me poftulant, ut ca^rnem eis comedendani 'pr^bearn. 
14., Non^polTum egp fo,lu.s ferre hunc populum^- im- 
par fum huieoneri ferendo. 15. Si-ita,-jn,e.cum age- 
re . velis, . interfice m^, .quod beneficii .ipco mihi erit, 

, n.<3 tanta. cpgiar . maia ,.exp.,eriri.. 16,,; Ad h^c Joya 
. ,. ■ '"' """'" ''^ii 3'' ' ' Moli 



5P2 NUMERt 

Mofi rei^jQndit ; evoca feptuaginta ex IfraeHtanim 
fenxQribiis, quos nofti poptili elTeproceres et fcnbas. 
Hi una tecum adfint ante tabernaculam conventus. 
17» Tum 'egd in nube defcendam et teeiim loquar, 
tuaaque virtutis partem eis tribuam, ut tecum onus 
pQpTili portent, neqiie tibi foli id fit fuflinendum, 
x§, Populo autem dieito: luftratevos in craftinum, 
carnem apcipietis comedendam, Jova audivit voces 
veftras llentes, quibus carnem optaftlsetin Aegypto 
bene vobis fuiffe dixiftis. Dabit vobis Jbva carnem 
qua •vefceminia 19, non in nnum, non in duo, aut 
^^inque, aut decem, aut vigmti dies, 20, fed in 
anenfem i^tegriim , donec vobis faftidio fit et naU" 
ifeam pariat, quoniam repudiaftis Jovam, qui inter 
vos verfatur, et doluifds, vos ex Aegypto eife egreC 
ibs, 21, Tum Moies, fexcentis peditum millibus, 
Inquit, conftat hic populus^ cui ego preefum et tu 
|>rQmittis dare eis earnem, <|«a per integrum men'. 
iem vefcantur, 22, Num pecus et armentum ma" 
^ri debet, quod eis fufficiat, aut pifces maris omnes 
congregabuntur, ut fatishabeant? 23,- Ad haec Jo- 
va Mofi ref^onditi Num manus mea brevior facta 
eft? videbis, num diGa mea eventura fint, nec ne, 
S4. Tum Mofes retulit ad populum quas Jova dixe^ 
iat> et cohvocavit feptuaginta viros de proceribus, 
quos adeffe julTit ante tabernaculum conventus, 25, 

Quo 



CAPUT XI ^ 503 

-Qwo'fa^o Jt>va inrnube defcendit '.et Ipcutns eil ad 
eos, partefnquer ^cultatUm, quibqs -Mofes inftrur 
.£tus'fuitj' xmpertiit^feptuaginta illis proceribus, Quz 
ut primum earum r participes erant. . fa£li , divina vi 
funt lociiti'0. -26%! ^erum duo.exillis, alter nami- 

-ne Eldadf altex nomine .Medad, nop..'c.o-rjYenerant,, fed 

..,■. ;..- ' ■' ■ '. ' -^ rel 

y} lii textu legituir ?jsC)'» j^^"} «ij^^JjiliV^V-qux verba milu 
ijuldem' valde difiiciliia videntui\ •'Fvimb/j«{3^ de 

jlla mentis agitatiorie extraordinaria , quam legimusnbn- 
nunquam homines in (e fenfifle et e^ iiripulfos locutos efle, 
Sed fjualis ea fueritj obfcurum elVet iricerium. DeSaulo 
qutderii bis legitur i Sarri. to, 5.01 fjfv^f. ubi in^coetu 

CS''^^''!!^ dicitur {^35jno quod de ■vatSciniis proprie df- 

• ' v.;^^ ' •-■••';."■''.'■.•■'-.-■ , . .• . 

ftis f. rerum futuravum pvajdiftiQrie lioif^^^ intelligi, 

ifed de canuiniirii =:Citittl ''edhibitis "inftruraentis mufieis re- 

^ fite, uti arbitvdi-^'a- plerisque interpretibus expUcatur,; $e^ 

quid boc locoj aibl nulli prophetarum cbori? Equideni 

ex caufa effeclum explicavi. Sed qus horum C3''{'?''D3 

- ratio fuerit , fateor me ignorare; Hoc tantum aftivmare 

auded, . eos res futuras non praedisifle,: atque propterea v.e?" 

bum non per t;«?/a«rtri ^e0e vertendum. Deus partein 

" facultaturiiv;auianimi:ijidQlis, nT*l, qua Mofes inftruj£l:ns 

fuit, impertiit viiis ilh's; hinc faftum efl: ut ^J^^^^'» di' 

"... ''■ * ' ■■ 

vino vfTipulfu loquereritur," ficuti Mofes. >r— • Neque mj- 

nus difiicilia funt varba qu^e fequunrur ijgp*» J»?V'i in quj- 
bus verieridis interpretes ahtiqui et vecentioves in duas 






partes" abeunt. Alii ; et non addid^mniy h. e. tantutn hoc 

'■■■"""■■■■ '■•.■ Ii^4 ' ■' -' -■'- ■■ ■■■■■^ ^ie 



50H ' NUMERl: 

femanferant ih caftriSi Hi qudque vim illam-extraqr- 

dinarlam in fe fefitii^bant. EraUt quidem^interillosnon 

confighato^ , fed honi egreifi fueranf ■ ad- tab:ernaculum. 

Igitiir in caftr4s diviha vi loquebantur. .S7v;Q«od cum 

Mofi eflet a puero quodam'fihis moTa ihdicatum : sg. 

Jofua filiiis Nuhis, qui fei ihde a juventute faa^ey^ mi- 

- niilra- 

die vatlcinad fqnt et noh; ampHus..- Sic ol^^ et Slyrus. 
Alii: non cejjautnty a fllD ut fenfus fit: quod inde! ab hoc 

■: die nunquaiT) deftituti fuerint dpno iUo vaticinandi, .quam- 

-.,... ^ . . i.. , ^ , ^ , , . , , , -, ... , ,.,. ^ 

;:, diu magiftn^ram gefferint. .Sic Qnkeios et Vulgatus. Neu- 
tram expUcatJQnem. .m^i.pVobari vident le£tores, , quod 
aliam ileSionem fum fecutus. H;tc vero eft Codicis Sa- 

Stiaritanivqui inferto ^? iegit ^£D^*"' l^^'^ cum fequenti 

^ ;.. ,' ■■ ; 7 _ / ' ■' •i'''"\ ■■ ;:•'"■' -/■' 

JJ^Htt?.'"'''! conjungo et inttium lequentis verfus facio. Le- 

'. « *■ ■ 

Sionem hanc facilem ,efi*ej neque ali.enam a. genio Ungus, 

" aut modo narrandi Hebraeorum;, nemo uti arbitrcw- nega- 

.biti Qoodfi CK iHis expHcaf,ionibiis alterutra e(T"et eligen- 

'. s .d^> 'pofteriorem prsferrem, tn qua tameri t^ 1£D?». ^^P^ 

ex lecltone»recepta legimus, litera.!l'inferenda,eOet, ^S^D"*» 

Niiin igitur audacior videatui' crifis, .fi: K inferitur, au- 
flore praterea Samaritanb? '•■'• ;•< 

f) bel>r. ■j"»'-jf72^ quod oe-a 'Vulgatas et Arabs in concreto 

_ explicsntoixXsKrit,ele3m e phiribus. Sed Syrus et On- 
kelos in abftrailo, quos egp fecutus fum. Utramqueex- 
plicatiDnem vocabulura hebraicum admitiit. Nec tameii 
propterea Mofen fatellitibus ftipatum fuifle exiftimem, uti 
J^iiclmefis vertit (der von,feiner Leibwache war), de quo 
, nuliibi alias, quod ego iciam, indicium extat. 



GAPUJ XI 505 

. »||trayit,;-,x6gat¥it; ut eos .prohiberet .. 2.9.,,At eniiij 

-vero ■Mofes,^ 1^^^^ caufa invides? inquitj uti- 

iiam\(totos pQpulus divino impetu loqueretur et Jo- 

-.ya omnes extrajordinaria facultate^. inftrueret,. 30. 

Tum.rqdiit MQfe. cum . proceribus . Ifraelitaram ,in 

callra.: r-r 3i.,Jova vero coturnices vento trans 

-mar.e^. lubiatas difperfit per caftra ab utraque parte 

:iinius. diei ritinere. duorum cubitorum ' altitudine in 

terrsB .fuperficie.), ;-32..,Igitur populus tbto illo die 

.totaque noOe et die quoque fequenti coturnices col- 

.legit .Ca<^ |i?inin^^^"^/d6p^^?^ ff^-f^^i^^los quisque colle- 

gerat) ,. q«?is per. caftra, expanderunt. 3 3 , Caro ad- 

huc eratreis Inter.dentes, necdum confciffa, cum 

ira Jovaa erupit et clade perquam magna eos. affecit. 

,34. Hincilocus hic,y;ocatur KibhrQth. Hattaavah ("fe- 

;pulcra.defiderii!) <jUQniam ibl Tepulti erant ifti infana 

iXUpiditate incitati. 35. ■ Ab Kibhroth Hattaavah pro-. 

.fe8;i. funt Chazerotham. 

■ [ CAPUT XII 

' Maria ei Aaron vttpiias fecuvdai Mfffis cumferegrina im- 
frohantei repreheTidrmtur a I}e(x, atque illa quidem lepra 
' ' -' ■ptinvtur^ct- qna tamen od preces M.Qfis 

fanatitK* 

■ T-- 

•I. Abi Maria et Aaron indignabantur Mofi^ quod 
mulierem. AethiopiiTam in matrimonium duxerat. 
.2. Num tantum per Mofen, inquiebant, Jova loqui- 

li 5 tur. 



5o6 NUMERF 

tur, nonne etiam per nos? ay Quas eonini idMa 
Jova valde improba^at, (3, MoTes quidem Vir fuit 
omnium quos terraferebat, mitiiriniusD. 4, a^tque fubito 
juflit, ut Mofes AaTQn et Maria"ipri tries ad tabemacu- 
lum conventus egrederentur-.. Quod cum feqifTent', 5« - 

Tova in nube defcendit et ad oftium tabernaculi fubfi- 

, ■ - ■.-.■■-■ ^ - - ^' 

ftens evocavit Aaronem et Mariam, eisque ambobus 

'egrefifis 6- dixit: audite quod dicam ; Siquisveftrum 

propheta eil, ego ei in vifione innQtefcere foleo, aut 

in famnio Qum eo loqui. 7. At cUni Mofe fervo 

ineQ non item: qui in Qihnibus mihi eft fideliffimus 0, 

g, Ut preefens cum prasfente loqui cum^ ea foleo, 

coram, non per ainigmata, me ipfe intuetur. Quare 

igitur non veriti eftis loqiii adverfus Fervum meUm 

Mof^n? ^, Sic iratus in eos Jova difceffit, lo; Nu- 

bes quoque fuper tabernaLculo diijjarmt, Bt^ ^ece 

Maria kprofa ^rat, can^ms ixiO-sx nivis. Q«bd cum 

' " ■ Mron 

«) SenfttS eft : , fe has nuptlas non fua smctQritat?-, fed ^x 
^ .1 ■ ■ / 

«oluntate Dei in^probare, quatn, quoniam et ipfi reyela- 

tionihus divinis non dei^ituii etfent , aeque ac Mofes co- • 

gnitaiTi haherent et peifpectani. Qai fenfqs ex verbis 

0ei probatur, in quibus oftendit, quantum difcrimen fit 

inter revehtionesi quihus Mofen e.t q«ih«s alias prophetas 

oign^tur. 

h} hebr. in t.ota doma nea fklk efix- Obmus h. 1. ei^ pO' 
pulus XfraeUticust 



CAPUT xn 507 

Aaron videret, tiV dixit MQfi: noll, mi domlne, 
nobis Irnputare' peccatum tani irnprudenter cQmmii^ 
fum, 13, Ne fimilis: ifta fiat fr«ftiu aWtivo, qui- 
^rmidlQ QorpoVe qbn^mtQ ex nterQ mate^no prodife, 
ig, Tnm Mofes precibvis apiid Jovam pro ^a intor« 
cefiitrk "qt iternm Iknaretiir, 14^. RefpQndit Jova Mo» 
fu Sipater ei in vuUnm exfpuiffet, nonne perfe* 
j)t:Qm dies eam pnderet? Includatwr igityr extra 
caftra in feptiduum et poftea re^ipiatim J-SVlgi» 
■tur inclufa eft. Maria extra caftra per feptem di^^^^ 
neque populus caftra movit, ddnec effet recepta, 
' j 6, Tum verQ prQfe£tu§ eft ex OaazerQtl^ et Gaftra 
pQfmt in defertQ Paran. 

CAPUT xin / ' 

Qhi ea perhfirata et <i^ fo^uhres fuQS reverfi' terram ^»*» 
' dem hanatn effe' referunt, fid imohs f&vtes et belUceJhs^^ titr* 
.he$ tmnitAi, ^o^ nHntia ■populusperterritus (mmM 
terrtg: pQtinnda Jpevsi nh^icit^ ~ 



l,ll 



[,1^1 Jova Mofe^n jufitt , 2, mittere exploratQJres 
in .Canan?Bamy ^^am Iffaelitis; dare ve)|eti ex ftng^* 
lis tribub.w:^ fingulQS> eosdemqu^ omnes viros; prin-». 
' cipes, 3, Igitur mifit Mofes ex deferto Paran ^x 
vol^ntate Jqv^ virQs^ qui omnes primarii erant ift'' 
ter Ifraditas, 4» I^orainaeorum eranthsQj et.ribu 



5D8 NUMERl 

Ruben, Schammum filius Sacchuris. 5. , E t^nb.u Si- 
rneon, Schabad filius Chori. 6. E tribu Tuda,;:Car 
leb filius JephunnEB. 7. E ,1;rib.u Ifafchar , . , Jigal fi- 
lius Jofephi. 8- E tribu ^ Ephraim, Hofea filius I^^^ 
ni. 9. E tribu. Benjarain, Paldi filius Pvaphniy .10. 
E tribu Sebulon, .Gaddiel filius Gqdi. ir. E tribu 
Jofephi, et quidein .Manaffis, ,<jaddi filius Sufi. 12, 
E tribu Danis, Ammiel filius .Gemalli. 13. E tribu 
•Afcher, Setur filius. Michaelis. ,14. E tribu Naph.ta- 
li, Nachbi filius. Vbphfi. 15. E tribu Gadis, Geuel 
filius Machi. 1 6. Hcec funt nomina virorum quos 
mifit Mofes ad explprandam terram. CHofeam ve- 
ro filium Nuni vocarat Jofuam.)- 17. Cumque eos 
dimitteret, dixit: per traftum meridionalem conver- 
titevos ad regionem montanam, ig. et videte qua- 
lis fit terra et qui populus eam inhabitans, num po- 
tens, an debilis? num exiguus, an mnltus? "19. Tum 
qualis terra quam incolit, num bona, an.mala? tum 
cujusmodi urbes fint, quas incolunt, num in cafi:ris, 
an in locis munitis degant? 20; Item quale terrsB 
folum, pingue an macileritum ? nuni arbores habe'at an 
contra? Nec dubitetis fruSus rionriullos aferre. Tem- 
pus autem erat, quo nvse maturefcunt." • — 21. Profe- 
£li igitur funt et explorarunt terram' a deferto Sin iis- 
que ad Rechobam verfus Chamatham. a^.Tnmnma) 

-■ ■* — . .• ■■ ■■ 

■'"■"'.^p'er 
c) cf. verf. 17. . 



CM>tJT XIII 509 

per traclum mendionaiiein •venerunt Hebrdnem, 
Ibi erant Achiman^i' j ' .SchefcKaji-, ' Talm?ei c) . ex ' p 0- 
il^ris Enakeeofum. - H avitem condita dil fe- 

ptem annis ante Tanin^Aegyp^ti^'; -23, Hinc v^iie- 
riVnt iri" vallem ^^Efchkol , ibi abfciderunt palmitem! 
cmii uva, qu<im'd\id palo impbfitUm tiilerunt. iteni 
malbgrariata et ficus^ -fec^m '■ aitiderimt. 24. Hinc 
locus hic ' vocatus ■ .'eft ■ vallis Efchkol ■ (h. e. ntidruin 
i;i«7//V) quod Ifraeiitse ibi iivam abiciderant. - — 25.' 
Pbft- quadraginta dies ab exploranda terra redie-^ 
runti '26. et ven«runt ad Mblfen ,- Aaronem et 
.-Qniverfum Ifraelitai*um coetum Cadefcham in deler- 
tum Paran, eisqiie quid egijfent retulerunt et often-- 
derunt terree frutlus'. 27. Fuimiis in tei-ra, quo rios^ 
mifiilr, (ita narrai^UntMofi) et laneterra^eft rebUS 
prEeftaiitiirirpis^ abundans' d')^ videte- ejus fruftiis!! 

'.:'':[ ~ '■ 28. Ve- 

b) In texm quidem leglmr i^y>\ et venit^ fed in plurali 
legendum efle INb'' tum contextus docet, tum Cod. Sam. 
et vei-fiones anuqua prster Onkelofuiri et Arabem Erpe- 

I ■ ■ , - ^ ■ ■ ■.-''■■ ' ' ■ ' ■' 

nii probant. 

c) >jbmiria hebrSa Acbiman, Scbefchai et Talmai non fiirij: 

nomina homirium fingulorura (nam ratio npn effet, cut 

tres -homines exploratbrum attentionem tantopere excitaC- 

fent); ' fed integr$ familia, five tribiis Troglodytaruin 

a ' pro^gemtonbus ;fuis nominata, cf. verf. 28. et (Jenef. «5 
, ■ '■■■.,-•'■■ ■• ' » 

15. not. c). 

d) hebr, hcte et melle fluif,' , " " 



5IO ;OTM,ERI ^^ 

$3» YerttHi enim vero pop!iiliis qui eam inhabitat, 
fortis "eflt et tirbes munitEe, et p.ermagnee» Etiani 
EnakiBDS ibi vidimtis. . 29. In traftu meridionali ha- 
bitant Amalekit^v in tegione montana Chittseii, Je- 
bufitaB i - Amoritse y Canahitse ; ,ad mare et Jordanum»: 
go» Ono ad kac frcmim popuH ^) ; ,Galebus mitigare 
animDS in Mofen fluduitj> afpen^amus, inquiebat> 
ocoupemus terram , prsevalebimus .fme dubioi ^ .3 % , 
Sed qui cum eo fuerant) negarunt fe populum iftum 
pofle aggredii . utpote ipfis fortiorem. 32. piffama^. 
tunt etiam terram quam .exploraverant apud Ifr-ae* 
litas» Terra ^ irtquiebant , qtiam explorandi caufa 
peragravimuSj quam maxime eft infalu|)ris. /X Ho- 
mines quo5 in ea vidimus, iffiffiani.s erant ftatur^. ,33. 
Gigantes ex pofterls Enakaeprum ibi vidimus ^ quibus 
nos et ndsmetipfi gum illis collati locuftai videbamur» 

CAPUT XIV 

Graves queyelx primutn fenatus ^ deinde totiuf pQpttH 4i 
periculo eis in tevres octupatione timendo. Mofes et Anron 
fruflra placare populum tetitant, Deus npparet^ minatu^ 
mortetn populo rebelU^ jubet reverti in defertutn et in ett 
per quadraginta antiof oberrare. Cum contra volumatem 
Dei Cmanittts aggrediumur^ ab his 
repelluntur» • 

t. Tum 

e) Hsc fupplenda efle contextus narrationis docct) coll» 
Devt. I, 2(5. feqq. 

f) hebr. ferra cqfnedit incoht fuM> 



CABUT XJV 511 

T.-.npumumverlus. coetus fubkta voce et populus 
, : T^ , i?}Uoqjiie tota nafte ploravit. ^. Qmnes Ifrae- 
lilse. ttiurmurarunt; cpntt^ Mofen et Aaroneffl) et uni- 
verlus eoetus eis dixit.:: utinam. in Aegypto eiTemus 
mo^rtui, aut iiiL hac.ljblitudine! 3.. Quare- vero Jo» 
va nos^ dvixit ad; hanc terram ut gladio pereamus,^ 
mulieres et par^uli noftri inrprasdam abducafttUr? 
INonne prsBftat reverti, in Aegyptum? 44- Immo jam 
agebantr Jnter fe de duce eligencio et de teditu in 
Aegyptum. 5. HIc Mofes et Aaron coram univer- 
fp Xfraelitarum coetu fiipplices in faciem procidere» 
<5. Jofua-vero filius Nunls. et-Calebus iilius Jephun- 
flEe ) qui, erant .de terrse exploratoribus, veftps fuas 
dilacerare» , 7. atque univerfo Ifraelitarum coetiti 
dicere : terra quam explorandi caufa peragravimus» 
pejrquam bona eft. ., 8. Si peus npbis favet, ducet 
nps; in hanc terram eamque nobis pollidendam dabit, 
fiquidem terra eft rebus optimis et prfeflantifiimis 
abundans. 9. Modo ne rebelletis contra Jovam, nec 
timeatis vobis ab illius terr« incolis, ad inftar panis 
eos confumemus. Prsfidium eorum ab eis dilcelTit» 
Jpva vero nobiscum elt, nolite metuere. 10. Ad 
haec tdtus ccetus eos lapidare minatus eft. Tum 
vero Jov« majeftas in tabernaculo. conventus con- 
fpiciebatur ab omnibus liiaelitis: ti. atque MoS 
dixit? Quousque me cohtemnet populus iHe?, quo" 

usque 



St2 ■NUM^RIv ^ 

lisque mihi non credehty poft tbt 'ffi 
ter eos patravi? 12; Pefte eos perdani et 'delebpi^ 
e~t ex te jgenteili oriri faciani iftis.ldnge majbrem^^^^ 
potentiorem. ' 13, ~Ad hsec Mofes Jovse refpondit:.' 
Id veiro audiehtAegyptii, e quibustii hunc popuMni^ 
virtute tua eduxifti, • 14^ atqtie dicenthiijus terrae 
incolis, qui et ipli audierunt te^ JOvam, ap.tiid -huhc' 
populum verfari, te ei conlpiciendum pr£ebereV hti-- 
bem* tuam ei incumbere, te in . hiibe-interdiu atqhe' 
in ighe no£lu eura pr£ecedere, 15: dicent, inquami 
ills gehtes, quas de fama tua audierunt , quando; 
huhc populum ad unum omnes delevilli: i^. ■Kon.-' 
poterat Jova hunc populum iri terram quam"^ei ju- 
rejurando promiferat, ■ perduceTe ,; propterea • ma£la*^' 
viteum in deferto. 17. Quare oftende jam virtu- 
tem illam tuam quam prffidicabas deitehis verbis :«)'•' 
rg. Jova longahimis eH: et infigni bepevolentia, coh-^' 
donans culpam et peccatum, non prdrfus perdit, pif-' 
nit patrum iniquitatem in liberistertia et quarta ge- 
neratiohe. 19. Ighofce,' qusefo, culpa Iiiijus. popu- ' 
li pro magna tua benignitate, quemadmodam'-er ih- ' 
de ab Aegypto huc h^que ighovifti. - *52o. fghofcp,. 
inquit Jova, prouti precatus es. 21'. $ed per vitarii 
meani juro, majeftatem meam in tota hac terra iri 

/?} Refpicit defcriptiohem, quam Detis de fe ipic' Idedierac 
' Exod. J4i 6. ^ 



CAPUT XIV , ^513 

mani&ftatum. s?.. Nullus enim iftorum hominuin, 
qui potentiaB mese figna in Aegyp.to et deferto vide»' 
runt, .mequejam decies tentarunt, nec, mihi mpreia 
gerunt, 23.. Yidebit terram quam majoribus eoruin 
jurejurando promifi. . Nemo eornih qui me fpreve-? 
runt eam ..videbit., . 24. Verum Calebus mihi dedi- 
tus, alio in.me animo ^ffeclus, conftanti erga ma 
ohedientiaj, hunc perducam in terram in qua fuit, 
ejusque Rofteri eani poffidebunt. 25. Amalekitee et 
Cananitae vallem iilam tenent, cra^ convertite vos efc 
proficifcimini in folitudiriem verfus mare rubrum. -r* 
26. Porro Jova cum Mofe et Aarone hunc in mo- 
dum Ipcutus eft: 27. Quousque condonabo coetul 
illi improbo, perpetuo murmuranti? , Audivi fremi- 
tus ifi:os Ifraelitarum. 28« Dic eis nomine meos 
per vitam meam juro , ni,vobis fecero quemadmo- 
dum me audiente dixiftis. 29. In hoc deferto morie- 
mini, nimirum omnes recenfiti, qui vigefimum an- 
num excelTerunt , qui contra me murmuraftis. 30. 
Non venietis in terram quam vobis habitandam ju- 
rejurando promiferam, preeter Calebum Jephunn^ et 
Jofuam I^UDis filium. 31. At parvulos veftros, (^uos 
prsedee futuros effe dixiftis, hos eo ducam, hi terrae 
a vobis repudiatEB bonis fruentur. 32. Moriemini 
in hac folitudine. 33' Filii vero veftri in ea ober- 
yabunt quadraginta annos et defeQionis veftree poe«» 



514 NUMERI: 

t^m luent^ donec vo§ omiie§ eritis confumti in de- 
ferto , 34. pro hfimeto diertim, quibus' hanc terram 
4xploraflis, neitipe 'quactfaginta, dies pro ahno sefti- 
inabitur, luetis cufipam ^eiiram per quadraginta an- 
nos* Sic iraiti meam experiefflini. 35. Ego JOva 
hsdC minitor et/ profefto ita faciam univerfo huic 
fcoetui improbo adverfus Me confpiranti. Confefti 
In hac folitudine morientUi*. -^ 36. Viri autem ifti 
k Mofe ad explorandam terram miffi , qui reverfi 
univerfum cqetum in feditionem concitaverant , dif*" 
fanlando terrami 37» fubita moxte perierunt in lo- 
co facro ^). 38. Jofua tantum filius Nunis et Ca- 
iebus filius Jephunnee eX illis terfEB exploratoribus 
Tuperflites manferunt -^39^ Poilquam Mofes hsec 
'omnia ad . Ifraelitas f etuliffet , omnes veh^menter 
luxerunt. 46. Mane ut furrexerunt, montem vo- 
luerunt afcendere, atque Mo/ indicarunt,. fefe jam 
paratos e({e aggredi illuffl locum , de quo Jbva di- 
Xiffet, fateri fe culpam admiffam. 41. Mofes qui- 
'dem eos hortatus eft, ne recUfarent Jov^ obtempe- 
rare, infelicem facceffum rem effe habituram. 42. 
i^e.igitur afcenderenti Jova eos nbn acljUvante, ne 
kb hoftibus csederentur. 43. Illic enim eos in A- 
malekitas et Cananitas eff]e incurfuros et gladio ca- 
^ furos: 

y) hebr. nilT^ "'iS*? corani ^ova h^ e. cum adhuc ftarent 
amte rabernacuium. cf* verf. 10. 



CAPUT XIV 5IS 

furos: nam quoniam Jovsb morem non geffifTenti 
eum ipfis ■non adfuturum. 44. IlU yero pertinaciter 
contenderunt ' montem efcendere. Arca tameri foe- 
deris et Mofes e caftris rion , difcefferunt. 45.. A- 
malekitae igitur et CananitSB montes illos incolen.tes 
eos caeciderunt et profligarunt usque ad Ghoriham» . 

CAPUT XV 

. De fertif ' et lihamtnibus Deo cum viciijna offer^jidis. De 

^rimitiis farina. De feccatorum -per erroretn admijforum 

expiatione. De Jitpplicio ejus qui fabbatum vtolavity 

- et vefiimn fimhriis, - - 



I Hj 



-as qUoque leges Jova Mofen juffit 2. Ifrae'» 
litis promulgare: quando perveneritis in terram tf) 
quam vobis habitandam daturus fum, 3. .et facra- 
mihi facere velitis , holocaufto aut alio facrificio» 
five ex voto, five voluntarie, five diebus feftis aef 
me placandum ^), five fit ex ^rmento, five ex pe-. 
core: 4. is qui.munus offert, fertum fimul pr^- 
beat fimil^ decimam partem mift;am cum quarta 
hinis olei, 5.' item vinum ad libandumj quartaqt 

hinis 

a) Igitur in deferto, hae leges non debebant obfervari, nec 

poterant propter fimilse et yini inopiam. 
h) hebi'. adfacietidum odoretn placaminis Jovfe, cf. quae ad esf» 

plicationera hujus formulae difta funt ad Genef. 8, 21, 

Rk42 



5.l6 NUMERI 

hiriis partenlj ifive holocauftuin fit, five aliiid facri- 
ficium quod agao conftat. 6^ Si atiete facit, ferh 
tum fit duarum- decirharurii- fimiice miftse cum.-tertia 
parte hinis olei, 7. et ad libationem etiaih tertiam 
hinis partemjyini. 8- Si juvencum aut holocaufto 
aut alio facrificio facitis, five ex voto iiuncupato, 
five pro facrificio euchariftico: 9. fertum cum ju- 
venco offerendum fit trium decimarum fimilEB miftae 
cum dimidio hinis olei; 10. libatio vero fit dimi- 
dium hinis vini. 11. Sic fieri debet in fingulis b"o- 
bus, arietibus, agnis aut hcedis. 12. Pro numero 
hoftiarum facietis etiam ferta. 1 3. Sic indigena; fa» 
crificium faciat ad me placandum. . 14. Sic quoque 
peregrinus qui inter vos commorabitur , aut qui* 
cunque iriter pofteros veftros deget, li me facrificio 
placare voluerit,' idem quod vos facietis-, faciat. 
15. Vos omnes unum idemque inftitutum habeatis 
cum peregrino, idque in perpetuum apud vos fer- 
vetur. -Sicuti vos, ita et peregrinus facra mihi fa- 
ciat. 16. Una lox idemque jus fit vobis et pere- 
grino, qui inter vos commoratur. ■— 17. Porro 
Jova Mofi dixit: 18. Haic quoque Ifraelitis prae- 
cipito: quando peryeneritis in terram, in quam vos-^ 
duco, 19. et pane ejus primiim c) vefcemini, mu- 
nus mihi feponetis, .20, nimirum placentam ex 

pri-^ 

c) Hoc fupplendum «fle ex feguenti rerfu apparet. 



CAPUT XV 517 

prfmitns farinsB veftrse fubaQ:^: SiGUti-niHnus ex 
area feponitiSj ita etia;m cum hoc fieri debet. 21. 
Has igitur primitias farinse fubaftae femper milii po- 
lleri veftri feponant — i22. QuDdfi per impruden- 
tiam no-n fiieritis exfeQUti Kcec prc8oepta omnia,quaB 
vobis dedi per Moferij ' 23. inde a primo die qno 
leges vobis dare inftitui^ et deineeps: 24. Si in- 
fcio univerfo ecetu per erjorem aliquid comraiffum 
fuerit, faeiat univerfus eoetus juvenco holoeaulEum, 
ad me plaeandum, cum ferio et libamine.ex ritibus 
prsefcriptis et hoedo -caprino vi8:imam piacularem. 
25. Sic expiet facerdos univerfam Ifra.elitarum cos-^ 
tum et condonabitur ei, quoniam imprudentia fuifr, 
ilH vefo-faHdum facFificium et piaculare propterea 
Jdva3 abtulerunt. 26. Keque folum IfraeHtis, fed 
etiam peregrinis inter eos degentibiis ;condoinabitur„ 
cum univerfus pdpulus in errore fuerit., — • 2.7. 
Quodfi unus aUquis per imprudentiam pecearit, of- 
ferat capram annieulam facrificio piaeulari, 28. et 
facerdos eum expiet in loeo. facro propter peceatum 
• per errorem commifiam , et condanabitur ei. 29. fr* 
digensB IfraeUtse et peregriho. apud vos degenti eia- 
dem lex eftOi fi per errorem culpa eft eontraCtai. 
30. Qui vero fqiens volensque malum fecerit , fi.v«5' 
indigena fit, five peregrinus, is Jovam defpicatus e9:., 
atque ex fuorum n.umero exfeindaturj 31. Quonia^i:^ 



518 NUMERI 

legem Jov« fprevit ejiisqiie praecepta violavit, tol- 
latur e .medio, luat culpam fuam. — 32. Cum 
Ifraelitae in deferto effent, deprelienfus eft quidam 
qui fabbato ligna coUigebat. 33- Dedn£tus eft ab 
iis, qui eum deprehenderant, ad Mofen, Aaronem et 
iiniverfum conventum, 34. qui eum in cuftodiam 
dederunt, quia lege nondum erat definitum, quid ei 
faciendum fit. 35. JuiTit Jova Mofi, ut fupplicio affi- 
ceretur, ut lapidaretur ab univerfo ccetu extra caftra. 
•36. Igitur eduxerunt hoitiinem e caftris atque eum 
lapidibus obfuerunt, quemadmodum Jova Mofi pras- 
ceperat. 37. Tum jova Mofen juffit 38. Ifraelitis 
edicere, ut fxbi facerent in pofterum fimbrias in ve- 
ilium fuarum limbis, quibus fila hyacinthina adde- 
rent. -39. Qusb fimbrige eis in mentem revocent 
omnia meapr.£Bcepta, ut ea .obfervent, neque am- 
plius vagentur ad ahimorum oculorumque. fuorum 
defideria, quibus folent indulgere. 40. Sic recor- 
deaitur prtBceptorum meorum, eis pareant et mihi 
facri fmt. 41. Ego fum Jova Deus eorum, qui eos 
- ex Aegypto eduxit, ut me tanquam Deum colerent. 
£go fum Jova eojum Deus. 



CAVXiT 



CAPUT XVI 519 

C A PUT XVI 

^editionem excitant comra Mofen et 4<ironepi. Korachus Datan et 

Abiramui jpropter facerdatii hQnores. bujus fatnilia coUatos, 

Punimtur a Deo. 



.R 



ebellarunt a^ quoqiie I^oraQliiis filius Jizliari, 



«■) LeSio textus recepta np'*! et accepit non comniQdam ad- 

mittit explicationem. Judget quid.em Interpretes, quc»» ple- 
rique ex Chriftianis f^qiWiltur, vertupt vel^ tul.it fe ipftm^ 
fc. ut furgeret Qantra Mofen; At Hp^t c^ntic* obvium 
nunquam in prim.a conjugatiQne Ijahet {ignificationem le- 
ciprocam, ut tg,ceg^in niodum Ipquendi prorfiis inufitamra : 
Vel^ fnmjtt (c. fecum alias, n.imirum illos centum et quin- 
quaginta viros, d? quib.ys in fequenti verfu; At hunc 
fenfum. conftruftioni verbotrum.. ^iullo mpdo refpondere, 
quisque qui textum infpicit, facile intelliget. -^ Propterea 
non dubito, quin X^l^\ b.oc Ipco^ fy. de.rivandum non a 
np7 fed a V^p. atque. aliis punftis fubjeSlis legendum 
np"''t QiiQd XV!^^. iiTl Hn.gua Syriaca eft murinuraviti 
rixatus efi^ yid. Cajlelltts in l^ej?. Hept. ^nt^rprete? antiqui 
quid fenferint npn liquet, num aliud verbum quam HpT 
et fortaffe illud ipfum XVHD fubftituerint, an ^x contextu 
tantum verterint, cum viderent vulgar^m ejus (ignificatioy 
nem et aceepit parum aptam e(fe. Syrus quidem et On- 
kelos habent: i^^DHK ^ivijtonem. £.feparationm fecit^ cum 

quibus Ara,bs ;firpenii confentit qul habet (jOuCa-f dijjenjtt,, 

Kk4 Scdl 



520 NUMERI 

Kehathita e tribu Levi, et Datan et Abiram, Eliabi 
filii et On filius Pelegi e tribu Ruben. 2. Adierunt 
Mofen una cum ducentis et quinquaginta Ifraelitis, 
qui omnes principes erant converitus, viri honori- 
bus et dignitate clari. 3. Hi congregati contra 
JMofen et Aaronemfic eis dixerunti nimium vobis 
arrogatis, univerfus coetus fanSlus eft et Jova in eo 
verfatur, quid igitur vos effertis fupra Jovee civita- 
tem? 4. Qu8B cum Mofes audiret, infaciem con- 
cidit-,^) 5. dixitque Roracho et fociis ejus: cras 
Deus indicabit, qui ejus fit et qui^fan8;us fit et qui 
ad eum accedere debeat. Quem enim elefturus eft, 
Jiunc ad fe evocabi?t. 6= Hoc igitur facite , fumite 

thu- 

Sed Arabs in Polygl. j<.lXJi!> accejpt^ ol S, n^ VKKk^itas Kof^, 
et Vulgarus: Ecce autetn Kore etc. — Cseterum hanc ho- 
Tum hominum in Mofen conlpirationem admo«hiin fuifle 
periculofam facile intelligitur ex verfu fecundo, in quo nar- 
ratuT ducentos et quinquaginta illos viros non fuifTe ho- 
xnines de plebe, fed principes populi ^V^Q ''^J*lD lega- 

tos et deputatos populi, de quibus cf. dida ad Uevit. 8, 
|. et Ntim. 1, 16. Quorum igitur . fedltio nifi vl effet re- 
prefla, verendum erat, ne univerfum populum ad fuas 
partes traherent. Propterea Deus quoque legati fui au3:o- 
ritatem prafentifllmo miraculo probavit. , 

h) FortaflTe ad piacisndos eoSi tti in^alia feditiohe fccerat, 
Cap. i4j 5. 



CAPUT XVI ^ 

tlitiribula , tu Korache tniqne focii. 7. Igni eis im- 
poHto irijicite fuffitu^, eras coram jova, et quem, 
elegerit , ille fanFcus lit. Nimium vobis arrogatis,, 
Levit^. §- Px^terea Moffes Koracho dixit: audit& 
quod 'dicam, Levitffi l 9.: JSIum parum vobis videtur,, 
quod Deus 'Ifraelitarum yos ffejunxent ab -aniYerfd 
Ifraelitarum coetu, - ut ad' miniilerium tabernractili ob«. 
eundum a.d eum, accedere ppfiitfsy et vice ipfius pa« 
puli fervire?' io, f e et contribules' tuos- omneSj Le- 
vitas admJfit, et j^am, qHOjq;Ue fkGerdJotium affeQatisfi. 
II. Igitur ta et ftjhcii tui eontra Jovam c^infpiraftisi. 
J^am quis eH Aaront tit contra eum murmuretis?. 
j2. Mifit quoque Mofes arceffitum Datanem etAbi;^.^ 
ramum filios Eriabi,, fed ilH negarunt fe venturos: 
efie. 13. Num- parum e^y m^ik^ant ,. quod' nos e- 
terra lacte et njeJIe abundante eduxifti in bac- foli^ 
tudine neQandos, nifi' quequ-e Imperium in nos exv- 
^rceas? 14.. PrafeSle in- terram- lafte et meHe fe*- 
racem nos non du-xifti, nec in agrorum aut vinea-^ 
rum poiTeffi-onem iirimffifti:: num bomines ceecos effe- 
exiftimas?- f> Non -veHiefflus.. 15. Ad hs&c Mofess. 
gravi ifa commotus- Jovae dixit: ne ^i??2/^«^ refpicias 
ad eoru^a oblationem.. ISIuIIi eorum afinum abftuli,, 
nec ■ quenquam iriju^ria affeci>: ?6.. Rorachum vera 



c) hebr, num effodiu Qctdos horum hominutfh. 



522 NUMERI 

juffit poftridie. cum fociis fuis coram Jova cGmpare^ 
re, Aaronem quoque adfuturum. 17. Sumerent 
quisque. thuribulum fuum et injefto fuffimento ac- 
cederent ad Jovam : ducentis nimirum et quinqua- 
ginta thuribulis. Ita Ipfe eeque ac Aaron, quisqu^ 
cpm- thuribulo fuo adeffet .r^^-. ig, Igitur quisque 
cuni thuribulo fuo, igne et fuffimento injefto fifte- 
jbant f^fe (id introitum tabernaculij Mofes et AaroH 
quoque aderant. 19. Korachus vero convocavit 
umverfln?! coetum ad tabernaculum, Tum majeftas 
Joyas Q.o,n;p^i;uit tQ.ti cqgtvi.. 20, Et Jova Mofi et 
Aaroni dixit: ?i. $.eparat^ vqs ab his hominibus, 
derepente eos conficiam- 22. Tum illi in facies 
iuas proGiderunt et dixeru^it: o, Peus, qui omni- 
bus. vitam dedi.fti,; unus d^ peccavit, et tu omni- 
bus irafceris?* §3. Refjiondit Jova Mofi: 24. Ju- 
be ut Qmnes undi.que a tabernaculis Korachi Data- 
nis et Abirami difcedant. 25. Adiit igitur MofeS 
Datanem et AbJL^arnum comitant.ibus. eum Ifraelita- 
.rum proceribus. 26, Atque Qm,tieni niiultitudineni 
•fic eft allocutus: recedite a tentprys hqminum iftq- 
•rum improborums. nec. tanglte quiqquam. eorum., n.e 
eodem quo, illi judicio. auferamini. 57^ Igitur omnes 
ynd^que a tentoriis ]K,orachi^ DataRis, ^t Abiranji dif- 
^efferunt. Datan verq et A^ii^anius. egreffi ftete- 

- runt 

4) prov^rbialft^r, luujs. J^XQ paucis. 



CAPUT XVI 523 

runt ante tabernacula fua una cum mulieribus fuis 
et liberis. 28- Tum Mofes infit; ex eo intelligetis, 
Jovam me mififfe ut omnia fic or4inar«m , neque 
me proprio confilio egiffe. ^)- 29, Si morientur 
ifti uti alii homines, aut fi vulgari poena afficientur, 
Jova me non mifit. 30. Sed fi Jova infoliti qujd 
fecerit ut terra dehifcens eos una cum omnibus quae 
habent deglutiat, et vivi ad inferos defcendant , qo- 
gnofcetis homines iftos Jovam contemfifie, 31. (^uae 
cum Mofes dixiffet, fiffa eft terra fubter illis , 32.. et 
hiatu aperta devoravit eos una cum tentoriis^orumi 
et omni familia et fapultatibus Korachi/). 33.. Sxq 
defcenderunt ifti cum fuis omnibus vivi a^d infejos, 
terra eos operuit e medio coetu fublatos, 34., Tune. 
Ifraelitss , ' qui circa illos erant, fugerunt ad illorum 
clamores, veriti ne et ipfos terra deglutiret. 35.. Ignis, 
vero qui a Jova erupit, abfumfit ducentos. et quinqua.-'- 
ginta illos viros, qui fuffitum obtuler9,nt, 

CAPlJt 

e) hebr. ad faciendtm omnia hac faSia. et tton ey( corde vtee. 
Quae non inteUigo de ornnibus facinonbus. et mii^aculis 
a Mpie inde a quo cuiam populi fufteperat patrads, fed 
tantum de iis, fuper quibus cQntendebatur : nimi?um. de 
privilegip Aaronisjde facerdotio et de Iteviiarum, in.ftitutis. 

f) Intelliguntur fervi , nam filii Kora.Qh» criininis. patris fui 
non fe reos fecerant, hinc etiam non cuni, ea perierunr, 
quod diferte Mofes addit infra Cap. 26, ii^ et fajpe filio». 
jum Korachi in Ffaimis et alibl mentio fir.. 



524 KUMERI ' 

CAPUT XVII 

Nova populi queyelce chde vepmtina pwiiuntuv^ i^^iS. Virg» 
Aaronis viret in coajirmatioaem facerdotii ei 

coUati 1$-^ 3^. ' ■ ' ' 




x. vSauo faOio Jova junit Mofen 5, prsedpere Elea- 
fari filio Aaronis facerdotis , ut toHeret ifta thuri- 
bula e medio eombuftorurri et ignem disjieeret, quo- 
niam confecr^ita effent 3. Tlmribula iiempe iilo- 
rum, qui fibi ipfi perniciem attulifiTent, et ut in la- 
minas didugerentur, quibus .arca operiatur; confe- 
crata ea effe, quod Jov?; fuiffent oblata, Ifraelitis 
vero effent in fignum, 4. Igitur Eleafar facerdos 
fumfit thuribula .ifta ^nea , qua? cambufli illi obtii- 
lerant, iisque in lamihas didu£lis aram contexit, 5. 
nt Ifraelitas admonerentur, ne quis peregriniis, qui 
jion effet de familia Aaronis accederet ad fufSen- 
dum coram Jova, ne idem ei eveniret, quod Ko- 
aracho et faciis ejus, quemadmodum Jova Moli pree- 
ceperat. -- — 6. Poftridie totus Ifraelitarum coetiis 
xnurmuravit eontra Mofen et Aaronem, eosque ac- 
cufarunt, quod popnlum Jovs occidiffent. 7. Sed 
cum jam contra eos coirent et verfus-tabernaculum 
conventus tenderent, nubes illud contexit et.Jova 
apparuit, 8.. Ad ^ssc Mofes et Aaron acceflerunt 
ad taberna.c^lum. 9. Tum Jova Mofidixit: 1:0. Se-, 
parate vosab iflis hominibus,' eos derepente con- 
■ . ficiam,- 



CAPUT XVil -525 

ficiaffl. ■ Illi vero in facies {lias prqciderunt, ii»et 
Mofe^ Aaroni dixit: Sume thuribulum, ignem im^ 
mitte de altari, fuffitiim injice et abi^fine mora ad 
coetum , ut qum expies. Nam Ira Jovae jam • eru- 
pitj incepit jam clades'. 12. Aaron, uti Mofes jufr. 
feraty currit cum thuribulo ad populum, in qito cla- 
des jam inceperat,. et injeQo.fnflita.eum ,6xpiatj 
13. ftans Inter mortuos- et, vivqs, Cohibita efl: 
elades, 14. in qna perierunt jquatuordecim millia 
et feptingeiiti, prseter eos, qui > in _caufa JfCprachi 
mortui erant. 15. Ctim clades ; celTaffet , rediit Aa- 
ron ad Mofen\ad introitum tabemacuii. — 16. De- 
inde Jova' cum MOfe his verbis. ell locutus:. 17» 
jube ut tibi principes fm gularum -.tribuum Ifraeliti^ 
carum tradant fmgulas virgas, numero igitur du.o- 
decim. Quibus fingulis nomen cujusgue tribus in*' 
fcribe. 18. Nomen Aaronis autem infcribe virg^ 
tribus Levi. Kam fmgiilis familiarum capitibus fint 
fmgulse virg^. 19. Has depone in tabernaculo 
conventus, ante arcam legis, ubi refponfa tibi a) 
dare foleo. 20. Quem igitur elegero, hujus virga 
"florebit: hac ratioae fremitus iflos Ifraelitarum ad- 

. verfus 

~ >) In textu tecepto legituv t^p^ vobir. Sed Codex Sama- 
iit. ol d, Vulgatus etArabs habent ^^. Quod melius 
videwr» nam cuoi Molfe ioquebatuir Deus ex illo lo^. 



526 NUMERl 

yerfus vos; fedabo. ar. Quss cum Mofes ..ad Ifrae- 
litas retuliflet, tradiderunt ei fmguli familiaruni fua- 
rum principes fingulas virgas, hpc eft duodecim, 
inter quas etiam fuit virga Aaronis, .22. et Mofes 
depofuit eas coram Jova in tabernaculo. 23. Poftri- 
die cum tabernaculum ingrederetur ?j' vidit virgant 
Aaronis tribus Leviticse florere; gemmas protrufe- 
rat, flores emiferat," et amygdala maturaverat. 
24. Tum Mofes oinnes virgas e loco facro ad 11^^ 
jaelitas extulit. Quibus vifis quisque virgamfuam 
accepit. 25. Sed* Jova Mofen juffit reponere vir- 
gam Aaronis ante arcam legis in perpetuam hujus 
miraculi memoriaih apud homines iftos rebellesj 
iit(.fupprimerentur tandem . feditiofi eorum adverfus. 
eum clamores, neque perirent. 26. Quse oronia 
Mofes diligenter, quemadmodum Jova jufferat, cu- 
ravit. — 27. Tum Ifraelitce apud Mofen con- 
quelH funt: en exfpiramus , perirous , interimus 
omnes, 28. quicunque audet accedere ad fanSua- 
rium. Num omnibus erit moriendum? i>} 

CAPUT 

h) Incertum mihi videtar, utrum haec a populo di£la fint ani- 
mo malo ei indignante ob illas pcenas divinas peccatoribus 
illatas, an perterrito et timido ne forte ira Dei fsevire per- 
geret. Quoniam non narratur , quid Mofes populo refpon- 
derii. In ilia verborum ambiguitate, nam utramque ex- 
plicationcm admittunt, nolo eprum fenfum definire. 



CAPUT XVIII 527 

A P U T XVIII 

Officia et jiira facerdotmn et Levitarum detiuo . defcribwt' 
' tur et famiUee Aaro7iis et Levitit •■■ ■- • 

' ' ■ fl/Jignafitar, ''■.'- 

1. X imc Jova ciim Aarone hunc in mbdum eft 
Jocutus : Tu, filii tui et domus tua patria poenam 
feretis , fi quid in ianShjario aut facerdotio pecca- 
tum fuerit. Q. Contribules tuos', Levitas, eodem , 
tecumpatre prognatos adliibe , qui te in miniflerio 
adjiivent. Tu quidem.et filii tui mtif xn anteriori 
pm*te tabernaculi. 3. Illi vero curabunt qufficun* 
que eis per totum tabernaculum curanda conimit- 
tes , tantum ne ad vafa facra , aut ad altare acce- 
dant, Cquod cum illis, tum vobis mortem contra- 
Jieret), 4. Modo adminiftri , veftri fmt in omnibus, 
qiias fpeftant cultum tabernaculi,- liec peregrinus ad 
vos accedat. 5. Vos tantum curam fanftuarii et 
altaris geretis, neque deinceps ira mea in Ifraelitas 
exardefcet. 6. Ipfe ego aflumo fratres tuos Levi- 
tas ex Ifraelitis, mihi addiftos vobis dono aiJ cul- 
tum tab^rnaculi curandum. 7. Tu vero et filii tui 
facerdotio fungemini in omni eo quod pertinet ad 
aram, et quse intra fiparium funt peragfenda. Mu- 
nus facerdotii yobis affigno , peregrinrus qui acceffe- 
rit, m>c)fi«tiir. -^ 8. Porro JovaAarp^ni dixitf 

Dono 



5^8 NUMERI 

Dono tibi oblationes mihi fervatas, omnia quce If- 
raelitEe mihi confecrant, in' tiianx et filiorum tuo- 
runi portionem ex lege perpetua. 9. Sanftiflima 
tibi fint qusB ex facrificiis . accipis :, quidquid afferunt, 
five fertum fit, five facrificlum piaculare, five pro 
delifto, quidquid de hoc genere eft, facrofanftuni 
fit tibi et filiis tuis. . 10. In loco fanftiffimo ea com- 
edetis, et quidem mares tantum. Santium tibi videa- 
tur. II. Omnia prseterea dona Ifraelitarum , quse 
mihi confecrant, tibi dono , nec non filiis et -filia- 
bus tuis ex seterna lege; quilibet domefHcorum. 
tuorum, modo mun\ii fint, ea comedat. 12. Oleum, 
muftum, frumentum optimum, qu« mihi tanquam 
primitias afferunt, tibi dono. 13. Omnes primores 
terrsB fruges mihi oblatEe, tuse funt. Vefcantur iisi 
domeftici tui, dummodo mundi fint. 14. Omne 
devotum Ifraelitarum tuum efto, 15. nec non omnia 
primogenita hominum et. animalium , quse mihi de- 
bentur : modo hominum et animalium inlmundorum. 
primogenita redimenda cures. 16. Pvedemtionem 
autem hominis unius menfis geil.imes quinque ficlis 
facris, quorum unus efi: yiginti gerarum. jy. la 
primogenito autem bovis, ovis, aut caprse, . redem- 
tionem npli accip.ere. Sanfta hsec funt. .Sangui- 
nem eorum fparges fuper .altari,.adipem vero, ado- 
lebis, cujus facrificii odore dele£^or, i-s. lCaro au- 

- tena 



CAPUT XVIIl 529 

t^ai tua erit leque <?) ac peaus porrefliim et armus 
dexter. 19. -Omm*a donaria fantla qus Ifraelitae 
mihi offerunt tibi affigno, filiis et filiabus tuis ex 
seterna lege. Salarium hoc. fit facrum b^ et perpe- 
tuum a me tibi et pofteris tuis flatutum. — • 
2,0. Prseterea. Jova Aaroni dixit: Tnm terra Ifrae- 
litarum non poffeffionem nec fundum habebis : quee 
mihi debentur, O pars et portio tua iint inter Ifrae-^ 
litas, 21. Levitis autem affigno decimas Ifraelita^ 
rum pro miniilerio , quo in tabernaculo conventus 
funguntur. 22. Neque enim amplius Ifraelit£B ap- 
propinquare dsbent ad tabernaculum , ne mortis rei 

fiant. 

o) cf. Levit. 7, 29. feqq. 

,h) Verba textus oSlV n'?^ rT^^-i fced^i falts atennmy 
difficilia fiint , fi ex lectioAe recepta debent explicari. Cur 
enim /te^erix mentio fit in loco, ubi de reditsbus facer- 
doti debitis fermo eft ? Cur hi vocamur ftsdas Jalis 1 Ad 
durationem- eorum indicandam? At iisEC prscipitur quo- 
que in fequenti Dbl^\ Quae et fimiles difficultates tol- 
iuntur, fi lU. Michaelis conjeQura admittatur, qui alifs 
punftis fubjeSis legendum cenfet (in Commentt. Socierati 
Goetting.-praeleSlis P. I. p. i^aOTl''*!^ fo! pimm f facrum, 
Sal vero pvo falario dici non folum ex linguis occiden- 
taHbus notum eft, fed etiam in orientaii ufiirpatmri fuif- 
, fe piane apparet ex Efr. 4, 14. cf. Levit. 2, ij. 

c) hebr, ego fum ^an et ponio tua inter Ifraelitas, 
r Ll 



$30 ■ NUMERi 

fiant. 23. Sed Levitee cultum tabernacull procu- 
rent; lii quoque pcenam ferant , in quo peccant/ 
Perpetuum hoc fit inftitutum apud pofterOs veftrosr,- 
Nullas habebunt inter Ilraelitas poffefiiones, 24. quod 
propterea a me ftatuitur, quoniam eis omnes deci- 
mas mihi oblatas ailigno. — 25. Cum Mofeau- 
tem Jova hsec locutus eft: 26. Levitis lisec edici- 
to : Si ab Ifraelitis decimas , quas vobis pofleflio- 
num loco donavi, accipitis: feparetis ex iis mihi 
^onarium , decimas de decimis. 27. In quo eadem 
ratione agetis, qua fit cum frumento ex area, aut 
cum vino ex torculari. 28. Sic vos quoque mihi 
donarium feparare debetis ex decimis omnibus, 
quas ab Ifraelitis accipitis, quod meum donarium 
Aaroni facerdoti dare debetis. 29. Ex omnibus 
muneribus partem mihi facram eamque optimam 
mihi feponetis. 30. Quod, fi feceritis, (hoc eis 
promitte) eodem loco vobis fmt reliqua, quo pro- 
ventus ex area aut torculari. 31. Edere ea pote- 
ftis quocunque in loco cum familiis veftris. , H«e, 
enim eft merces veftra pro minifterio in taberna- 
culo conventufi. 32. Nec culpam in eo contrahe- 
tis, fi modo partem optimam feparaftis, nec confe- 
crata ab Ifraelitis profanabitis, neque moriemim. 



CAPUT 



CAPUT xrx 531 

G A P U T XIX 

De aqm hjirali ex cinere juveuca rufa conficiendd et 

ejus ujit in iis, qui immundinsm 

camraxerant. 



\l 



^tem, Jova Mofi et Aarohi 2. hanc legem pro- 
miilgavit: Jube ut Ifraelits ad te addiicant juven- 
cam rubram, vitii expertem, in qua macula non 
fit, et qusB jugum non fubierit. 3. Hanc tradite 
Eleafari facerdoti , qui eam extra cailra educat et 
ipfo fpeftante maftetur. /?) 4. Tunc intingat digi- 
tum fuuni in fanguinem, et fpargat eo fepties ver- 
fus tabernaculum conventus. 5. Deinde combura* 
tur juvenca pr^fehte facerdote cum pelle , carne , 
fanguine et excrementis: 6. Cui flamm^ facerdos 
lignum cedrinum, hyffopum et lanam. coccineam in- 
jiciat. 7. Quibus confeftis lavet veftimenta et corpus 
fuum, et redeat in caftra , fed- immundus fit usque 
ad vefperam. 8. Is quoque, qui juvencam com- 
bufferit , corpus et veftes aqua abluat , et immun- 
' dus-^ 

fl) ^ni2? h. 1. ut fequehs ?|")*i;* imperfonaliter eft explican- 
dum. Nam non ipfe facerdos juvencam debebat maflare, 
quod patet ex addito ViD*^. Clericus Kal pro Hiphil 
diaum putat: curev ma^andamy quod ideni eft, quoad 

fenfum. 

. Ll 2 



532 NUMER! 

dus fit usque ad velperam;. 9. Tunc mundus aK- 
quis colligat cinerem juvencje, et extra caftra in 
loco puro deponat, ubi fervetur ad conficiendam 
pro Ilraelitis aquam lullralem. Sacrificium eft pia- 
culare. 10. Item., qui hujus juvencse cinerem col- 
legit, lavet veftimenta fua, et immundas habeatur 
usque ad vefperam. — Hoc igitur perpetuum fit 
inilitutum inter Ifraelitas et peregrinos, qui apud 
eos commorantur: 11. Qui cadaver humanum at- 
tigerit, impurus eft in feptem dies. 12. Is tertio 
et feptimo die fe hac aqita expiet, et purus fit, 
Quodfi his diebus non fuerit expiatus, manet im- 
purus. 13. Qui cadaver hominis mortui tetigerit, 
neque fuerit expiatus, is Jov^ tabernaculum pol- 
luit: Hujusmodi autem homo tollatur ex Ifraelitis, 
Quamdiu aqua luftrali non eft confperfus, impurus 
eft, adhasret ei immundities fua. 14. De homine 
qui in tentorio mortuus fuerit, hsec lege pr£Bci- 
piuntur: quisquis tentorium ingreditur, et qusecun- 
que in eo funt, in feptem dies inquinantur, 15. •ut 
et omnia vafa aperta, quibus operculum non eit 
impofitum. 16. Item quisquis rure occiflim, aut 
mortuum, aut offa humana, aut fepulcrum tetige- 
Tit, in feptem dies p.olluitur. 17. In hartm rerum 
expiationem fumatur de cinere facrificii illius piacu- 
laris combuftij &t mifceatur cum aqua viva in vafe. 



CAPUT XIX 531 

tg. Tum pur^us aliqiiis fumatfcliyffopum , quem huic 
aquse immergat, atque ea confpergat tentorium, 
vafa et homines omnes, qui illic fuerint, aut eum 
qui offa, aut occilum, aut mortuum, aut fepulcruiBi 
tetigerit. 19. Quod' fieri debet tertio et feptimo 
die quo expiatur, et fi aqua veilimenta et corpus 
abluerit, circa vefperam mundus ell. 20. Immun-, 
dus qui non vult expiari, is e medio coetu exfcin- 
datur. Nam Joveb fanftuarium polluit, aqua lullrali 
jion confperfus manet impurus. 21. Hoc perpe- 
tuum fit inter Ifraelitas inftitutum. Is quoque qui 
aquam luftralem fparferit, lavet veftimenta fua; item 
qui eam tetigerit, ad vefperam usque immundus eft, 
22. Quaecunque tetigerit impurus, impura redduntur, 
et qM eum tangunt , usque ad velperam inquinantur. 

C A P U T XX 

Maria moritur. Jfraelita denuo cotiqueruntur oh aqua 
penuriatn. Juhetur Mofes rupem aUoqui , ut aquam emit- 
tat. Sed percutit eam. Oh quam diffidentiam Deus Mo- 
fen et AaroJiem punit^ dum neutrum in terram promiffam ' 
^erventurum minatur. Edomita Jfraelitis tranfitum per ter-. 
ram fuam denegant. Propterea hi converfo itinere veniunt 
ad montern Horum; in quo Aaron moritur^ cui in 
munere fuccedit Eleafar fiHus, 



M 



enfe primo d) totum Ifraelitarum agmen ve- 

nit 

fl) Anni nempe quadragefimi poft exitura Ifraelitarum ex 

Ll 3 Aegy- 



534 NUMERir' 

jiit in defertum Sin, lit Cadefchi ad tempiis com- 
morati funt. Ibi mortua et fepulta eft Maria, 
2. Gum aqucB effet penuria, coeunt omnes contra 
Mofen et Aaronem. ^7 Atque cum illo fic rixan- 
tur: utinam mortui effemus', cum fratres noilri. a 
Jova dcciderentur. 4. Cur ""duxiilis Jovsb coetum 
in lianc folitudinem, ubi nos et jumenta noftr&peri- 
mus? 5. Cur nos ex Aegypto perduxiflis' in loca 
hsdc triftia? in quibus non funt agri culti,- non 
ficus, non vites, non malogranata, ne aqua quidem 
quam bibamus. 6. Tum Mofes et Aaron a coetu 
Venerunt ad introitum tabernaculi. Ibt cum fe i'n 
faciem abjeciffent, apparuit Jova, 7. et cum Mo- 
fe hunc in modum eft: locutus : 8. Prehende bacu- 
lum, et Gonvocato coetu tu et Aaron frater tuus al- 
loquimini petram illis audientibus, ut aquam emit- 
tat. Sic aquam ei? elicies e petra, et potum pr£e- 
bebis omnibas, ut et eorum pecori. — ^ 9. Mo- 
fes igitur fumfit baculum ^} e loco facro, quemad- 

modum 

Aegypto, cf. Cap. 53, 37. 38« Omnem igitur hiftoriam 
feptem et triginta annorum itineris et commoratiGnis in 
deferto Mofes filentio prsteriit , quod eam a confilio fuo 
alienam judicavit. 

^) GrotiuSf Ckrktii et alii baculum Aaronis intelligunt, 
qui una nofte floruerat et amygiJala emiferat, quoniam 

h.l. 



CAPUT XX 53? 

.ixiodum Jova jufferat, lo., et conyocato a fe et 
Aarone ccetui e regione petrse dixit : audite rebel- 
les 5 numaquam ex petra vobis eliciemus? ii. Si- 
mul fublata manu percuffit. petram bis baculo fuo, 
et magna aquae copia emanavit, ut populus et pe- 
.cus liaberent quod biberent. 12. Tum Jova Mofi. 
et Aaroni dixit: quoniam mihi non credidiftis > 
«t lionorem milii coram Ifraelitis exhiberetis , non 
introducetis ,populum in terram ei dejflinatam. 
i-^. H^.funt aquas contentionis , ubi Ifraelit£B cum 
Jova contendebant, hic vero verendum fe eis ex- 

hibuit. 14. Deinde mifit Mofes legatos Cade- 

fcho ad Edomitarum regem cum hu jnandatis : Sic 
^icunt IfraelitcB cognati veftri: nollis multas et ya- 

rias 

h. 1. narratur, Mofeti fumfifle baculum e loco facfo, in 
quo ille fuerat depolitus. cf. Cap. 17, 25. Ego vero intel- 
ligo baculum Mofis , quo miracula illa in Aegypto pa- 
traverat, quoniam verf. g. fimpliciter jubetur fumere ba- 
culum et verC 11. narratur eum fuo haculo rupem percuf- 
lifle. Ex illis vero verbis colligq eum ^que ac rirgam 
Aaronis virentem in loco facroj attamen non in arca 
legis , uti hac , fuifle depofitum. 

c) Peccavit Mofes primo dum populum per interrogatio- 
iiem allocutus efl:, quse fere dubitantls erat, deinde dam 
rupem bis percuflit, quod omnino non juflTus erat, cf. 
verf. 8» 

LI 4 



536 NUMERI 

rias difficultates 5 in quas iBcidimus. 15. Majores 
jioftri migraverant in- Aegyptum ibique diu Kabita- 
runt. Sed cum Aegyptii nos et majores noftros val- 
de affligerent, 16. Jovam invoeavimus ; qui au- 
dito clamore noftro mifit legatum, qui nos ex Ae- 
gypto educeret. Jam fumus ad Gadelehum, extre- 
mum finium veftrorum oppidum. 17. Liceat nobis 
tranfire per terram veilram. Non per agros aut vi- 
neas ibimus, neque aquam ex puteis bibemus, via 
regia incedemus, neque ad dextram neque ad fmi- 
ilram defleftentes , donec terminos vellros tranfive- 
rimus. 18. Sed EdomitEe denegarunt Ifraelitis tranfr- 
tum, alioquin armata manu eis obviam ituros. 
19. Et cum denuo IfraelitEe promitterent, fe veKe 
via trita incedere, et fi aquam eoriim vel ipfi , 
vel pecora biberent , pretium effe foluturos ,• niilla 
re fe molefios futuros, pedibus tantum tranfituros; 
f2o. tamen conftanter denegarunt Edomits tranfi- 
tum et cum magno exercitu et armata manu inoc- 
curfum exierunt. 21. Quod cum Ifraelit» viderent, 
ab iis deflexerunt, 22. atque a Cadefclio profefta 
venerunt ad montem Horum, 23. qui et ipfe eit 
in finibus Eds^mitarum,. . Ibi Jova Mofi et Aaroni 
indicavit, 24. huic mpriendum effe, eum non per- 
venturum effe in terraiii quam Ifraelitis daturus fit, 
quoniam ipfl morem non geffiffent ad aqiias Meribs; 

2S- 



GAPUT XX 537 

25.. afcenderet igitnr ciim Aarone : ^t Eleafttre ejus 
filio montem Hofiim , 26. ibique exueret Aaronem 
veftimentis fuisw, quibus amiciret e]us filium Eleafa- 
rem , illum vero ibi diem fuum' obiturum. 27. Mofes 
fecit quod Jova jufferat. Afcendit Horum montem 
videntibus omnibus. 28^ Ibi exuit Aaronem vefli- 
bus fuis, iisque amicivit Eleafarem. ejus filium , e.t 
tunc mortuus eft Aaron in vertice montis. Cum 
vero Mofes cum Eleafare iterum defcendiflet de 
monte 5 29. et populus videret, Aaronem mor- 
tuum effe, omnes eum per triginta dies deplorarunt, 

C A P U T XXI 

Ifradita regem Arndenfem vincunt terramque ejus devotioni 

addicunt. Fropter impatientiam ex itineris longinquitate 

I)eus punit eos itnmijjls ferpemibus ^ a quorum morfu afpS' 

iiu ferpentis anei fanantur. Sichonem Amoritarum 

regem et Pgwn regem B^fanis beHo vincunt 

eorumqiie terram occupant. 



1.R 



-ex Aradenfis Cananseus in traftu meridionali 
cum audiret Ifraelitas via Atharim a) adventare, eos 

aggref- 

~ a) Pleilque interpretes D''*inKil 11*^*1 vertunt w/z explo- 

ratorum, quos bene refutar Dru/ius. Exploiatores di£li 

efient nD"'"»^ ^ "IIH "on a^")f|^< ut alla raceam. Ot 6 

veriunt m nomen proprium loci o^ov h^ǤilfA. III. Mi- 

, Ll 5 chaelis 



538 NUMEM } 

aggreffus., efl: , et nonnullos captivos fecit, ^2. Tum. 
yotum fecerunt IfraelitEe Jovs,, fi hunc populum eis 
traderet , velle fe ejus oppida devoYere. 3. Annuit 
Jova votis .Ifraeiitarum tradiditque eis Ganahssos. 
Illi igitur fecerunt quod voveraiit, hinc locus, voca- 
tur Chormah. — 4, Ab Horo monte profefti funt 
verfus fmum. Arabicum , ut 'jegionem Edomitaruiri 
«ircumirent, Sed itineris perteefi 5. coeperunt cum 
Deo et Mofe expoftulare, qui eos. ex Aegypto edu- 
xiffent in hac folitudine morituros panis et aquse 
penuria, tsedere eos cibi adeo levis l>^. 6. Tum Jo- 
va eis immifit ferpentes, bafilifcos, ex quorum mor- 
fu multi perierunt. 7. Qua de re Mofen adierunt 
et culpam confeffi funt, quod in Jovam et in iplum. 
locuti effent, intercederet apud Jovam, ut eos a 
ferpentibus liberaret, Cuni Mofes pro populo de- 
precaretur, '8- juffit eum Jova bafilifclim <e«^wm per- 
ticcs imponere , morfi qui eum adfpicerent, fanatum 
iri. 9. Fecit igitur Mofes ferpentem £eneum, quem 
inpertica fufpendit. Et fi quem ferpens momor- 
' derat, 

chaelif ex fignlficatione cbaldaica vocis •)J^^f vettlt regio- 
ney. Sed obftare videtur coriftru£lio cum n")"! via regio- 

mm. Propterea prafero verfionem tm 6, quam Arabs 
quoque habet in Polygl. quanquam nomen hujus non 
amplius occurrit. 

b) Mannam intelligunt. 



CAPUT XXI 559 

derat, afpexit ferpentem illufn-feneum et conva- 
luit. ^ lo. Inde; profetti Ifraelit^ caftra pofpe- 
runt in Oboth. r^) ii. Ex Oboth profeQi caftrame- 
tati funt in clivis Abarim , qui funt in deferto , 
Moabitarum regioni ab Oriente. 12. Inde profefti 
cailra pofuerunt- in valle Sared. 13. Inde cis Ar- 
nonem,' qui per defertum fluens ex Amoritarum ter- 
minis oritur. Hic Arnon terminos conilituit Moa- 
bitarum et Amoritarum. 14. Propterea in libro 
.bellorum Jovse memorantur: Vaheb in Supha, tor- 
rentes Arnonis c?) , 1 5. et defluxus torrentium , qui 
defiettit ad fedes Aris et tangit fines Moabitarum. — 
16. Inde venerunt Beerum f puteum. Hic efc ille 
puteus, ad quem Mofes juffu Jov^populum con- 
voca.vit5 Ut aquam acciperet. 17. Tunc cecinerunt 
Ifraelitffi hoc carmen : Afcende putee , accinite ei. 

c) cf. Cap. 33, 43. ubi ha lCraelitavum ftationes plenius re- 
cenfentur. 

d) Hic verfus et fequens 15. fumti funt ex libro citato, kd 
ex medio contexiu, hinc eorum obfcuritas. Mofes eos 
citavit., ut probaret Arnonem tangere Moabitarum fines. 
Id quod in ultimis verbis clare dicitur. 

e) Teriiam perfonam ^^^ legerunt Codex Samaritanus eg 
Vulgatus : ofcendat. Quae le£lio propter fequentem ver- 
fum' praferenda videtur Hubignntio, (kd Syrus, Arabs ec 
Onkelos legerunt, ud eft in le£lione recepta, imperati- 
vum, qui et carmini aptior elt. O! i hxc verba omittunt. 



540 KUMERI 

18- Puteus qiiem principes foderunt , 'quem duceg: 
populi cavarunt et indicarunt' b^culis fuis /^. — « 

Ex 

jT) Admodum variant interpretes antlqutores in vertendis 
verbis CDpi^tS^piJ pphf2^* Difficultas^ maxime eft in 
priori, quod ot 6 vertunt: h r^ ^ctffiKtlaf «iJraj», Vulgatus» 
in datore kgis, fine fenfii. Onkelos: NJ^^ISD fcriba in £ 
eum bacuUs fuis, Melius quoad , fenfum , fed legit fine 
Beth. Syrus liabet: {'jn"''^^'!!!!!!! IplSI ^^ iniicarunt 
eum baculis fuiSy cum quo Arabs in polyglottis confentit,^ 
ita tamen , ut verba textus aliter neSat : uobiUores populi 
Jigmrunt eiim bnculis fuis. Quam leclionem ego in ver- 
jione expreffi, quoniam receptas vix probabilem novi ex- 
plicationera. Attamen etiam de horum inteipretum leftio» 
ne incertus fum , fortaflfe ea fuit npri!! vel rTpril """ 
Neque minus difficilia funt ultima verba : ninD *1D"1D0^ 

Etenim fi non pertinent ad illius earminis fragmentura 
(quod tamen plerique interpretes ftatuunt) debebant fe- 
quentem verfum inchoare. Sed Onkelos refert ea adhuc 
ad defcriptionem putei : , qui datus efi eis ex deferto^ Ne- 
que hxz folum, fed etiam duos verfus fequentes. In quo 
tamen haud duhie errat, atque reliqui quoque interpretes 
fequentia fic intellexerunt, ut continuetur defcripdo ftado- 
num populi Ifraelitici. Sed vox *n3*lit3D1 ^^ ^^ deferto 
fufpe£la videtur. Neque enim. in antecedentibus narratur 
populum venifie in defertum , quod tamen , fi le£lio hujus 
vocis fana eft, fa£lum efle dicitur. Sed verba verfus i6. 

cuni 



CAPUT, XXi 541 

Ex Beero profeBi fimt Mattanem. 19; Ex Mattaae 
Islachalielem , ex Naclialiele Bamotham, 20-. ex 
Bamotlia Gajam in campis Moabiticis, in cacumin© 
Pisga, quod fpetlat verfus folitudinem. — ' 21. Hins 
miferunt Ifraelits legatos ad Sichonem regem Amo- 
ritarum, qui ab eo peterent, 22. ut fibi liceret 
per terram ejus tranfire , nolle fe neque in agros, 
neque in vineas defleQ:ere, neque aquam ex cifler- 
nis bibere, via regia fe iter e{{e fatluros, donec 
iines ejus fuperaffent. 23. Sed denegavit Sichon 
Ifraelitis tranfitum, et colleftis fuis copiis eis ob- 
\dam ivit et ad Jahzam prselio cum eis contendit ; 
24, in quo Ilraelitse vi£loriam adepti funt et occu- 
parunt ejus terram ab Arnone usque ad Jabokum, 
hoc efi, iisque ad Ammonitas, quorum termini mu- 
jiiti erant. 25. Potiti igitur. IfraelitEe oppidis i/lis 
Ammonitarum omnibus in eis confederunt, in Hes- 
bone et coloniis-ejus. 26. Hesbon vero metropo- 
lis fuit Siclionis Amoritarum regis, qui olim cuiu 
Moabitarum rege bellum gefferat eique omnem ejus 
terram usque ad Arnonem eripuerat. 27. Unde 

dixe- 

cum quibus hsc cohaerent, dicunt populum veftiffe n*1N3^ 
Cui igitur non maxime probabilis videatur leftio rm 0, 
}(c^ uno (pgsuroiy et ex pmeOy h. e. n"lN301- Quo cer- 
tioi- mihi hsc lefilio videtur, eo magis miror, reliquos 
interpretes in leaione recepia confentire. 



542 NUMERI ; 

dixerunt poetse : Venite Hesbonem , exiiruatur et 
muniatur urbs Sichonis. 28. Ignis erupit ex Hes- 
bone,. flamraa ex urbe Siclionis , confumfit Aran^ 
Moabitarum, et quse loca excelfa ad Arnonem in- 
colebant. 29. Yss tibi, Moab, a£tum eft tecum> 
gens Camofchi. Sivit filios fuos fugari , filias abdu- 
ci captivas, a rege Amoritarum-Sichone. 30. Sa- 
gittis eos confecimus, periit Hesbon usque ad Di- 
bonem , vallavimus usque ad Nophachum, confla- 
gravimus g^ omnia usque ad Medbam. -—31. Cum 
igitur Ifraelitse in terra Amoritarum confediffent /z), 
32. mifit Mofes exploratores Jaferam. Jjraelita oc- 
cuparunt oppida minora atque expulerunt Amori- 
tas, qui in eis erant. 33. Hinc converfi" Bafanem 
aggreifi funt. Cujus rex Ogus eis ebviam profeftus 

efl 

g) Leftlo recepta "JJi;?^ in ipfis Codd. hebr. a Maforethis 
ut fufpeOia et dubia eft notata. Litcram "1 punflo figna- 
runt, ad indicandum eam in aliis Codicibus deefle. At- 
que ita etiam eft. In Codice Samaritano legitur {*,»f^, et 
LXX. interpreteshabent «rujj. Praeterea parallelifmus mem- 
brorum favet huic le£tiohi. Languet etiam "ItJ^Jf in car- 
mine , quod fitum urbium non fblet defcribere, 

/j) Hoc jam di£lum eft verfu ay. et repetitur poft inf^r- 
tum illud carniinis fragmeritum. 

i) Pro t^^n"»^ legendum eft ilJ^^nl-'']» Sic Cod. Sam, et ol 6 



CAPUT XXI 545 

eft cum toto fuo exercitu ad prgelium cum eis com- 
mittendum Edres: . 34. Jova vero Mofi^dixit: noli 
eiim timere, tradidi tibi eum , omnem ejus popu- 

lum et' terram. Eand,em fortem habeat, quam r^x 

■'.".- ■ / ■ 

Amoritarum Sichqn Hesbone., 35. Igitur eum, filios 
ejus omnemque populum nullo relifto trucidarunt, 
ejusque terram occuparunt. _ 

CAPUT XXII 

' Bikamus a Balako Moabitarum rege vocatus, ut Ifraelitis: 

vnprecaretur ^ reJiuit quidem venire^ fed legatione iterata 

proficifcitur. hi itinere vifione prophetica divinitus 

admoneiur de voluntate Dei in omni- 

bus exfequenda. «} 

I. V^uibus confeftis Ifraelit® longius progrelTi, ca- 

ilra- 

,«) Refte i uti arbitror, judicavit Celeb. Auftor epiftolarura 
fuper literis theologicis p. 26. (Briefe dns Studium der T/jeo- 
logic betreffend) minus fortafie dubitatum fuifie de hujus 
hiftoria veritare, fi ejus interpretes eam noluifl*ent noftris 
temporibus et moribus accominQdare. Etenim hinc ^ftuni 

■ eft, ut partim in apparitionibus , quibus Deus hominem 
pefiimum dignatus efle narratur, partim in aiina loquente 
ofFenderent. Quodfi vero meminifl*ent, quam f^pe Deus 
cum illa gente, in qua fui cognitionem fervare volebat, 
inodo pldne extraordinario egeriti minus fortafl*e in utro- 
que oiFendifl^ent. Quidenim eft i^ eo, quod Deus im- 

pedie' 



544 NUMERI 

pedierlt conatus hoftium populi Ifiaelltici repugnans, aat 
adverfaiium cui-iE, quam pro hoc populo geflit ? Immo 
aptiffima fuit hasc occafio, qua Deus monfii-aret fuam po« 
tentiara in falfos Deos, aut quam facile poffet irritas led- 
dere illas artes divinatrices , quas populo fuo per Molen 
fevere interdiKerat. Verum enim vero coUoquium ilud 
Bileami cum afinafua rufpe^um videtur plerisque, adeatii; ■ 
nonnulli totam hiftoricm propterca tanquam fabulam di- 
verfa ramen ratione rejicerent. Quanquam vero a!ii ne- 
gant hoc re£le fieri , quoniam neque ab omnipotentia Dei, 
jncque a fingulari ejus cum hoc populo agendi". ratione 
alienum fit, tamen interpretes non contemnendi faSi in« 
folentiam alio modo mitigare funt conati. Nimirum exi- 
fiimant illud quod afina? evenifle narratur, Eileamb non 
vigilanti, fed in ecftafin rapto vifum fuiffe. Qute fenten- 
tia, jam a Mofe Maimonide in Moreh Nebochim p. 310. 
allata, compluribus interpretibus chrillianis placuit, atque 
mihi quoque probabilis videtur. Celeb. Herderus quidera 
in Epiftolis fupra laudatis p. 27. negat hanc pericopam de 
fomnio explicari pofle, quoniam ejus nulla in tota nar- 
ratione mentio injiciatur. > Sed faciiis videtut hujus dubi- 
tationis folutio exemplis, quibus prophetse aliquid, egifle 
aut vidifl^e narrantur, qus tamen non vigilantes egerunt, 
aut viderunt, fed in ecftafin rapti. Sic Jefaias Cap. VI. 
risrrat fe vidiflTe Jovam in templo fedentem, neque addit 
hoc in vifione prophetica faftum eflfe,. nec tamen de eo 
unquam aliquis dubitavit. Jeremias vidit amygdalum eC 
ollam ebuUientem Cap. I, ii. ieqq. profefto non, oculis 
corporeis, fed in ecftafin raptus, quanquam de eo in textu 
nihil legitur. Atque pleraque Ezechielis vifa narrantur 

tan- 



CAPUT XXII 545 

ftrainetati fant in campeftribus Moabitarum cis Jor- 
danem^ ?-^^/o«^ Hierichunti?. — . 2. Cum autem 
Balakus filius Zipporis, videret ifta omniaj quss If- 
raelitEB Amoritis feciffent, 3. vehementer fibi ti- 
muerurit , Moabit^ a populo tant^ multitudinis , et 
propter eiim perqUam anxii fuerunt. 4. Igitur cuiu 
principibus Midianitarum confilia inierUnt, veren- 
dum eile, ne ifta multitudo fuos quoque terminos 
depafceret inftar bovis gramina agrorum depafcen- 

- *i^ 

tanquam ab eo djSa et fa£ifl, quse tamen tantum in ec- 
ftafi prpphetica ei contigeiunt. Qjaidl igimr impedir, quo 
minus et iUud Bileami cum "anna fua coUoquium eodemt 
modo explicemus, inprimiis cum verf ci, tt 20. ex eoden» 
de his rebus ufii loquendi fcripturae facrx narretur, Deum 
no£tu venifle ad Bileamum, quod de fomnio omnes» 
etiam Celeb. Herderut p. 29. intelligunt. Quo 'admiflbi 
in reliqua hiftoriff ferie nihU eft, quod a veritate alie'* 
num videatur, aut quod nos cogat, eam vel fiftjoni poe'» 
ticje, vel irtipoftoris fraudibus tribuere. Cui fententiaa 
etiam adverfatur locus Deut, 2], 5. ubi Moabita prohi'» 
bentur a jure civitatis Ifraeliticoe , qudniam mercede coa" 
duxifiTent Bileamum ad imprecandum Ifraelitis, cujus im- 
precationes vero Deus in bona voca convertiffet. Quod 
faaura Mofes profeflo non ut legis fu£ rarionem attu- 
liflet, fi iUud tantum ex teftimonio impoftoris, non ej? 
fide fuacerta mihinieque dubia memoris prodidiflet, 

IVIlM 



546 ' NUMERI,- 

tis. ft — - Sa.lak filius. Zipporis , qui. tnnG Moa- 
bitarum rex fuit, 5. jnifit.legatos ad Bileamuni 
filium Beoris, quiPetliorse, qu^ tirhs, eft ad.flumeri 
Buphratem, habitabat, eumque ad fe-invitayit, his 
forte verbis: Populus exiit ex Aegypto, qui terr£B 
iuperficiem tegit, et e regione mei confedit. 6. Jam 
igitur , veni qusfo , et ditas imptecare huic populo 
me potentiori , fortafle eum vincam et e terra ex- 
pellam. Novi enim , cv.i tu ,bene precaris , eum effe 
j^elicem^ et cui tu imprecaris , eum effe infelicem. 
7. Moabitarum et Midianitarum principes pr«mium 
divinationis fecum fer.entes. venerunt. ad feileamum , 
eique'Balaki mandatum expofuerunt. 8. Quibus:ille 
refponditt Perno^ate apud me, referam' vobis quEs 
Jova mihi idicet. Cum igitur Moabitarum principes 
apud Bileamum pernoftarent , . 9. Deus ad eum ve- 
nit c) et interrogayit : quinam iant ifli homin^s , qui 
apud te divertunt? 10. Refpondit Bileamus : Ba- 
lak filius Zipporis Moabitarum rex, ad me mifit: 
II. migraffe ex Aegypto populum,. qui totam ter- 
Tx fuperficiem obtegat; rogare fe, ut'eum exfecra- 
tum veriiam, fi forte pr^lio vihcere et expeliere 

eum 

i) Sapplenda fuht reliqua hujus confultationis ex fequemi- 
-^ bus; evocatum nempe e(re'Bileamufn ex confenfu omhiuni 

principum Moabidcorura et Midianitarum, coU. verf 7. 
fcil. in fomnio. 



CAPUT XXII 547 

eum poffet. 12. Ad h^c Deus ^feileamo ' dfxit : Noli- 
cum eis abir^ i neque rnala imprecari populo-,' .qiai 
fortiinatirs eft. 13. Poftridie mane Bileamus Balaki 
principibiis ihdicat, Jovam noUe permittere,-!Uf eum: 
illis proficifcatur. :t4'. Hi igitur-Balako renuritia-"" 
runt, Biieamum recufare 'fecum venire. i'5-. Tum- 
ille iterum mifit plures adhuc et illisnobiliores prin'- 
cipes, 16. qtii Bileamum fuo' nomine rbgarent,'ne 
recufar^tad fe venire, 17. fummo fe honore eutti 
effe affe£lurum, et quaecunque vellet fafttirum, ve-' 
niret modb et exfecraretur hunc pdpulum.^' 18. Bi-' 
leamus vero eis refpondit: Si mihi Balakus domunx 
fuam aiiro et argento plenam daret , • non polTeni» 
contra Dei voluntatem quicquam fufcipere. 19. Iri-" 
terim manete apud me hacnofte, videbo quid Jova 
ampIiUs 'mihi ditturu^ fit. 20. Jam Deus hac ipfa nb- 
fte Bileamo apparuit ej/jue dixit: fihofflines ifli a'3 
eum afcelfendum veniffent, iret cum illis, modo nihit 
faceret quod non jubefet. 21. Poftridie Bileaffius 
mane ftrata afina fua profe^lus e(t cum Moabita- 
rum principibus. 22. Sed Deo dilplicuit hoc ejus 
iter, et conftitit angelus Joveb in via ad eum impe- ' 
diehdum. Cum igitur equitaret in afina , duobus 
fervis eum comitantibus, 23. vidit afma Jovs an- 
geluin ftantem in via et ftrictum gladium mariu te- 
nentem.3 prppterea declinavit.de via in agrum. Bi- 

Mm 8 leamus 



548 NUMERI 

leamus eam csedebat , ut in viam eam tedigereto 
24. Tunc angelus JovsB fubftitit in vinearum femita^ 
in qua ab utraque parte maceries erat. 25. Afma 
Vifo angelo preffit fefe ad, murum et compreffit 
fimul pedem Biieami, qui propterea eam; iterum 
verberavit. a6. Sed Jova angelus ulterius proce- 
dens fubftitit in loco adeo anguAo, in qub nullum 
defieflendi Ipatium effet neque ad dextram, neque 
ad fmiftram. • — 27. Hic afina vifo angelo fuccu- 
buit fub Bileamo, qui vehementer iratus baculo 
eam percuffit. 2 8- Tum Jova afin« os aperuit, ut 
Bileamum his verbis alloqueretur : quid tibi feci , 
quod me jam ter verberafti? 29. Bileamus relpon- 
dit: quod mihi illudis, fi modo gladium haberem, 
te ftatim transfoderem. 30. Tum afma, nonne ego,, 
inquit, afina tua fum, qua inde a l.ongo tempore 
veheris ? num fic antea facere folita fum ? Non, 
inquit ille. 31. Sed tunc Jova oculos Bileami ape- 
xuit , ut videret angelum ftantem in via cum gladio 
ftritto; quo confpefto in terram fe abjecit, 32. et 
angelus ei dixit : Quid jam tribus vicibus afmam 
tuam ve.rberafti? Exii ut tibi adverfarer, iter enim 
tuum eft perniciofum A^. 33. Vidit me afiha et ter 

. decli- 

d") Verlj,um ^*)^ «»«!' Pijy. refte illaftramr ex arabico la^' 

^raci^item dedit in exttium (^Goliitf pag* 2654.) cui fimile 

' eft 



CAPUT XXII 549 

decllnavit;, quGjd' nifi feciffet-, profefto te, illa con- 
iervata, occidilTem. 34. Tum Bileamuis JovaB ange- 
lo relpondit: peccavi, fed nefciebam te mihi obfi- 

flere; 

efl: HD") quod kgltur Job. i^, II. Antiqmores interpref 
iites videmur veram. verbi (ignificationein ignoraffejet tan- 
tum ex contextu fenfum divinafle: ot habent: *x u^tlx 
' (forta(fe tvBsTu) ^ c$U an ivuvriov fjm. Vulgatus :^«/<i fer- 
verfa efl via tua mihique contraria. Syrus : ecce ego exii^ 
iit ejjem tibi adverfarius , quoniam direxifli viam contra me, 
Onkelos: quia itotum inihi efl^ quod tu vis ire in via cof^ 
ira me f mihi comraria. — Codex Samaritanus aliam 
leclionem exhibet 'IDTI J?in ^"3 (ptoniam mala efl via tua^ 
quae quariquam facilior eftj atque adeo propter refponfio- 
nem Bileami in fequenti verfu probabilis videatur, tamen 
ego quidem eam recepts non putem pra^ferendam , cura 
minime fit probabile hanc dlfficiliorem ex illa ortam effe, 
flut fcribarum errore '^'^T^ fenfu adeo commodo mutft- 
tum efle in t31^ • Enimvero affixum fecundaz perfonse 
. addendura efie tw "^mH ex lettione codicis Samaritani 
niinime dubiio, quod propter praecedens Caph omifluKi 
eft, uti in pr^cedenti membro ad ^.DC' / pro quo etiatn 
re£tlus legitur in Cod. Sam. 'litOtJ^*^ quod Caph in Cod* 
liebrao excidit piopter fequens ^^ cujus generis errores 
fcribarum frequenies efl*e dudum obfer|^unt critlci. \p^ 
terpretes antiqui fupra citati haud obfcure innuunt eos 
legifle affixa in illis voeibus praeter ChaldsEum, qui tex= 
tum hebvaeum fequitur, 

Mm 5 



550 NUMERi; 

ilere;: jani ft tibi iter meiim difplicet,: revertaf. 

35. Perge, inquit angelus, ram his viris , - verum 
nihil loqui debes ,■ qiiod non tibi dixero. . '-r- Igi- 
tur profeftus eil Bileamus cum Balaki principibus. 

36. Quem ubi advenire Balakus audivit, obviam ei 
proGeffit ad iurbem Moabiticam in extremis finibus 
ad Arndnem lltara ^ 37«: et fic eum eft- allocuMs': 
Nonne ego mifi ad te qui te invitareiit, ciir venire 
xecufafli? aiT te honorare non potq-o? 38. B.efpon- 
dit Bileamus: Veni quidem ad te, fed nihil loquar, 
nifi quod Deus mihi fuggefferit. 39. Tnm venit 
cum Balako in urbem Chuzot. 40. Balalais facri- 
iicavit boves et oyes , mifitque Bileamo .et pfoceri- 
bus^- qui eum comitabantur, de epulis ficrificialibm. 
41. Poftridie duxit Bileamum in loca excelfa Baa- 
lis-, unde ad extrema populi Ifraelitici cailra polfet 
profpicere. 

C A P U T xxiir 

Bileamus populo Ifraeliticp hene precaiur. 




i. -«- -^ic rogavit Balakum, ut fibi exftfueret' feptem 
aras , totidemque juvencos et arietes pararet. ^) 

_ 2. Quod 

a ) Numevum l|[)tenarn;m elegiffe putatur Bileamus in hb- 

noiem JoviE Dei, cui facer erat hic numerus, quod intra 

• feptiduumcxltiin terramque creavit, ut his facrificiis eum 

fibi conciliaret. Sed hoc ejus confiUani fiiifTe , non 

: ' - fatis 



CAPUT X52:iII ??5I 

2. Quod'ciini- Balakus, uti Bileamiis diserat^ fecif- 
fet , , utrique in finguHs aris fmgulos juvencos et arie- 
tes immolarunt, 3^ Tum. hicillirfubfifte ad facri- 
ficium tuum , difcedam paullulum : fortaffe Jova ml- 
hi^ oecurrit mihique' indicat, quod tibi renuncrem. 
Sic abiit anxius by. 4.: -Qccurrit ei Deus, cui di- 
■'"-- ■ ir,. '.. :: ■ . 'xit ; 

fatis probabile mihi yidetur, Credidenm eiim plures Deps 
coluiflTej in his qupque Joyam Deum, Ifraeiitavum, atquQ 
fperaiTe interv^ntu aljus qujusdam Diji voii fuj particeps 
fieri. i?roptere^ fecefllt 9 lacrificio non ad qracula Dei 
audienda, quanquam hpc prstendat verf. \^ fed ad alia 
auguria captapdaj quotj Cap, /KKIV, i. pl?i.n? dicitur. 

b) In textu legitur '35J^ in qua voce vertend^ ipterpretes 
valde diffentiunt. Sunt qui ?x fignificatione ejus vulgari 

•.'"-■■■ ^ '■• ■ . 

eam explicent per locuin altum qt emimmiorein. Qui non 
fatis apta videtur explicatio hud' de Dieu in Cririca S. ad 
h. 1. quoniam Jgileamus a Balako Jam in loco excelfo confli- 
tutus erat , ibiqu^ {acrificium. inftruxerat, Cap. 12 , 41. Pro- 

pterea ''S^ per ^/7/?^»« expUc^t atque hanc figriificationem 

. . - .. 

»■■ ^ 
ex lirigua Syriaca illuftrat, in. qua KSli' eft compUnavix. 

ei ii^^ti^ planities Vi c. Luc ^ , 5. "Sed haud feib, an 

hsc fufficiant qA nouonem v^Ui^ r^ "'DtJ^ vindicandnm. 
Nam compl^natio poteft ^tiam fieri in loco ahoVarque 
omnirio mihi videtur h^c effe pfimaria tS ''StJ? fignifica- 
ti^; m fit iocus altis, fed planus, in qub liber detui- 
proipedus quoquoverfum, Atque fumi pofTetj Biieammu 

Mm 4 in 



552 - NUMERi 

xit: feptem; aras Inftruxi, iit quibus juvencqs et 
ar-ietes inimolavi. 5, Tum Jova fuggeffit Bileamo , 
.qnaz diceret ,, juffitque , tit ad Balakum i -rediret. 
6. Gum ad eum veniffet-, invenlt eum adHantem.far 
crificio fuo una cum omnibus: Moabitaruni.principir 
bus, ; 7. et orditur oratioriem in hunc modum^ Ex 
Mefopotamia- me arceffivit Balakus- Moabitarum rex, 
€X montibus Orientis. Age, inquit, male impreca- 
re JacobitisJ Deteilare Ifraelitas! 8. Quomo"5o im- 
precabor,' Deo rion imprecahte? qubmodo deteftabor, 
J6va nbn deteftante? 9. Ex vertice petrarum video 
> " , ., eum, 

in Iiujusmodi locum difceflifTe , ex quo profpeftum ha- 
butfTet minus impeditum. ; At enim vero. dUrior ipihi vi- 
detur elHpfis pvaepofirionis Sj^ in hoc conftruclipne. — 
Anriquorum interpretum plerique illud ^?)^^, adipfum Bi« 

]eamum re&runt. Vnlgatns icumque ahiiffet velociter, On- 
kelos et Arabs Erpenii : ahiit folus. Arabs in Polygl. ahiit 
>^ ) y :■, ■ . ■■•:■: ::. 

f^O^ Cj^ tranquiUe ^ t^n^^m Syrus : ahiit Aa^aS* 

."■■■■ ' ' •■■■■ ■ ar ,' • 

quod npn inteliigo. Interpres ejus v^nx.-' aUit Jtncere. 
Male j uti arbitror. Ex figniScatione chaldaica verbi HSt!^ 
eomr,ivit,^attrivit, qux fortafle ex 'illa complanandi venit, 
lionnulli ex Iuda:is interpretati 4unt de animo Bileami 
quafi attrito H. e. follicito et inquieto. Qupd n<on dilplt- 
cet. Aniraum: enim preudoprdphetJB anxium fuifTe et de 
incerto rerum fuarum eventu follicirumj nemo improba- 
. bile dixerit. Scd nihii definio. 



CAfVt XXHI 553 

eum» e;^l'c€>lli'kiis: eii'S5;.'^€.Titemplorv Seorjtisa habi* 
tabitliic liopuiias:^ ^ec alHs gentibus annMerabitiiir'. 
j-aC , QUiis aiime^et • ii&siam ^rabilqs. . Jaeobitas; ? O^ qm^S 
CQHipTatet q-a^dr-aateBjt ifraelitartim?40 Mori eupia 
Bt:prQM; illi^;:i4em; fitm qiai eoruEa; exitTis,. •— 
I, I .. ' Ad ■ hs&c B^Ifekijs-. BiieamiO. ,, ^uld agis ?• inquit > 
ad.; impreoandu-isia^iioftittus meis;: te areeiBvi;,. j;am Ye* 
ra b;ene;. :.eis precar^s, ssv Hiie- vero refponqiit:- aonj^ 
ne miiiJ ft^u^i^fe:' el^^^enda^ fflnt^ ga» Jova :&ggefw. 
fif.? .ig^ Tam Eialakus. ei dixjt:^ Yenl mecum ib: 
iQciim aJium,> uMe- %.«c ^optilum Yi4Qi:e^ poteris:^. 
~^j ; ^:- ::■•■. ,^ : saeQ 

.fiQ ;In. texts^ ^&k i^ui^' fiit^"ef fub^rem ^acoU? In. •ralgus 
notaai efty pu.lver-e5?J metapliorke pre> re inaumerabili ^U 
ei.. Tsropum K K cbi?! paj;oii.onjalifl- pe3jrxi,utavs;^ qijse f&> 
nantioa; mihi vildehatur., 

fi() ^io- "^DDD- ^iv.iSra ^Q '^J;^ legendtetB. ?fle conjeSafe^ 
Venema in Comijjent .adi^ Mai, i,^ 1:5. ut Eefpondeat t^ ''^ 

■ ■ ■ ' - - ■ A,' 

rtiitS' in pripi-i^rogmbro., et Sjc facJiibi- quoaue e.fli conl^ru» 

: ■ . ▼•*.-, .: -■ •.. ^, ' ■ ■ . '■ 

:^ £tia. cum, feqUenti 37;3"1., nec tamen. j;ieceflawa eH hse 

emeBdati©, quont§ca 0J{- interdum quoqne nota eflf ge- 

,, mmVy V. e. Nujn. iio , ft. et fii 'IStjD:: cukj n-|D P»tef^ 

CDnftim ^^\ ex fententia plu.j:iinoxU:m intei-pretqtn exr 

plicatur de quatuor iHis caftroruni IliafiliticoraiM partibu% 
• in c^uas. diiod.ecira, tt^us erant divifs, Nurn.. ^. quarum 
«nanx fostaffe. ^TOimjs.. BileaHius profpeSaba!;.. 

Mm s 



554 : TOMERi 



s 



nec tamen 'tbtum ; atque indcmala- ei imprecare. 
14. Duxit igitur eum per campQs ■'. fpeculatoruni ; in 
faftigium Pifgee , " exftruxit feptem • ara§ , in quibus 
fingulis juVencum vet->;arietem immQlavit.- 15. Tum 
mandavit Balako', ut adftaret facrificio fuo, v^//^ 
p paiiUifpeyfecedcre:, ut I)eo occurrat. 16. Atque 
Eic quoque obviam ei vehit^- juflitque iit ^d .iBala-- 
kum rediret, •poftquani enm dicendis Inflruxerat. 
17, Ad quem-ut venit ^'^^ffendit '^um ^dftant^m fa- 
prificio fuo una ciim Moabitarum priiicipibus, Ba- 
lakus quffirit,, quid Jova dixerit, t8. xum ille fie 
infit : Age , Balak , audi , attende a4 me , fili ^ip- 
poris. 19, Peus non homo eft, \\t mentiat\ir, non 
homine natus, ut eum poeniteat^" Nupiille ^liquid 
(liceret quod npn faceret? nuni promitteret quod 
non impleret^ ' 20. En! faufta pmina accepi. Cum 
ille bene cupiat, equidem non poffum avertere. 
21. Non video maliim inter Jacobitas, ?ion. confpi- 
cio ^runinas inter IfraeUtasV), Jova Deus, ^orum 
^is adeft, et ^cBti clainores propter huiic regem yi^^^WA^ 
' ' • " ' inter 

e} Godex Sanjantanus legit primaRi perfonanj ^''21^., fed 
non aeque in pofteriori meinbro nj^^lN. Syrus vcro in 
Tpitroque tnembro. legit priniam perfonam. Onkelp?. quo- 
; qiie eani expritnit, quanquam srKfw^f «'^s'. QuQrum le£lio« 
nem egoin verfione fecutus, fum, ut contextni conve- 
nientiorem. 



CAPUT XXIII $53 

inter eos audluntu?,' :::,52. .Deus- edussit ;€'o& ex.4^^ 
gypto., ,^lacres; funt.ad inflar bubalj. ...2'3... Jyiiill 
artes ■ inagiGa?: <?uiy,erfi:tS; JaGobiim,-, a^i^il . .pr^i^igiie 
eontra .Ifraelem "^«««l:- ..Xempu? inftat ,.. -:qu.o. d;e 
Jacobo et Ifraele diGetu-r:, quant-a Deus iis :pr^ftitit ? 
24;.' En r .furget- populus;, ficuti.le;^na, inflar leonis. 
fefe efferet, ]^on prjus rfjcubabit, quam prffidain, 
vorarit, quam fanguinem occiforum hauferit.. : :'^- 
25. Tum Balakus Bileamo dixit; ueque exfecrase' 
hunp'pppuli,im,'neque bene ei pre.Qare, :^.6, 'Nonn§ 
tibi prssdixi, refpoiidit.Eileamus j, me f^St^rum ,efle 
quod Jova jufferit? 27. Ducam te, in;qu.it Balg^kus^^ 
in locum alium , fortaffe permittet Peiis, ait ill^ln.'^ 
liiiic populo mala Imprecerisi, • 2.8., Igiturduxtt g^ia. 
iri Yerticem Peoris-^ . unde prQipe^tus ' eft verfus foii^, 
tudinem. 29, Ibi juffit Bileamws Balakum. ex^ftrue-?. 
re feptem aras , totidem.que parare juveacos, et arie^L 
t&s. 30; Fecit-Balakus •licut...BiIeam.^^^ diser^t^ et 
immolavit in Jingulif ^ris iingulos: juYencos, et arietes<i 

' C A P UT KXIY 

KeViqua Bikami vaticima de mcg^A poputi Ifrc^eJit^l fdisi". 

tatey iuprims de Maahitij ab qo. fuhi^end.is -i et d.e 

^liartm. gentiuvt fatis, . 



C 



'um -autem. Bileamus videyet. Jovam. velle, nt 
bene precetur .Ifraelj, noji; ampliiiS: ficuti ^teafe» 



SS6 U^UMERI 

cei-at, 3^^iit ad auguria captanda. Sed facie verfus 

defertum converfa 2, pro^fpesit ad Ifraelitas fecun- 

dum tribus fUas tendentes, et divino fpiritu afflatus 

3. qarmeninfit his-verbis: Dicit Bileamus filius Beo- 

ria, dicit vir cili ocuius apertus - eil <?). 4. Dicit, 

qui verba audit diyina, qui, vifa Dei fummi vidit, 

cui prqlapfo oculi rete9;i funt ^}, 5. Quam pulcra 

funt tentoria tua, Jacobe, fedes tu«, IfraelJ 6. IJt 

\'alles patentes, ut horti ad flumifla, ut aloe a Deo 

plantata, ut cedri ad aquam, 7. Manabit aqua ex 

ejus fituia, et" pofleri in aquas multas excrefcent. 

Rex ejus Agago erit potentior 0; ejusque regnum 

extollGtiir. 8« Deus hunc populum, e-si Aegypto dur-' 

xit^ alacris eft inftar bubali. Confumit gentes fibi 

adverfantes, ofTa earum confringit, fagittis fuis vul- 

■ - nerat. 

«1) In textu eft W Qnti^ , quod h* 1. tantam ohvlum mul- 

ti conferunt cum QDD ctaujtty, et hinc vermnt claufuf C. 
ohmratus oculis. Sic Vulgatm; quod nempe antea ange- 
Jum non viderit. - Sed coritraiia potius eft fignificatio ver- 
bi DnSS^ in lingua chaldaica pcr/or-flre , hmz aferire. Sic 
quoque ex antiquis interpretibus o< o^- ukn^ivws o^uv. 
Onkelos: ^ff^ T^SSJ^T ^«' pulcre videty et Syrus: i^/r c«- 
jus reteSius efi oculus. 

h) Alludit haud dubie ad id quodCap. 22,31. narratum ef!. 

c) Agag fuit commune nomen omnium regum Amalekita- 
rum. X Saln. 15, 8. legimus im^lementum hujus vaticinii. 



CAPUT XXIV 557 

nerat O. 9» Procumbit^ et recubat iiiftar leonis et 
leseneB, quis eum excitet? Felices funt, qui tibi bene 
precanturj infelices qui te volunt effe infeliGem» — 
iq>. Hic Bileamo irafcens JBalakus complofis mani" 
bus dixit: ad imprecandum hoftibus meis te arceA 
fiyi, et tu jam tertium eis bene ominaris. 11. Abi 
nnde Yenifli.* Equidem volui te honorarei fed Jo- 
va te ab illo honore prohibuit. 12. Refpondit Bi- 
Jeamu^: Nonne egojam legatis tuis dixi: 13. Etiato- 
fi Balakus mihi domum fuam auro et argento ple- 
nam daret , ndn poffem contra voluntatem Dei age- 
re, nec boni malive quidquam pro arbitrio meo fa- 
cere: quod Jova mihi dixerit, eloquar ? 14. Jam 
quidem redibo ad rneos, fed indicabo tibi, quid 
hicce populus tuo populo fequentibus temporibus fit 

fa£lu« 

4). Sic vel-bi habent: 'j>nD'^ V^^HI. Sed hbn tene refgott'' 
dexiX fngittte prascedenti membro, nec verbum yt^D fub* 
ilantivo adje£lb fatis coftvenit. Gonfentiurtt tamen omnes 
interpretes antiqui in leflidne recepta pratfir Syrum, qui 

habet: i-DiraJ .GCrU«.jjO ^orja emim coficidet. Ne- 
mo neget. leftiotieoi parallelifnib ihembrl melius relponde» 
re. Sed propter uiiius Syri teftimonium noh aufiis fum 
& le^ione textus hebrai recedere. 111. Mkhaelis vertit: et 
comundit eQfum o^a {und zerjvblagt ihre Gebeine) de qua 
mutatione vero leftorcs fuot, w^ aiias pletumqtiit folet» 
tion ^djcnonuit» 



558 -NUMERI 

faftu^us/ 15. Tufli carmen- iri liunc modum' ejior- 
fus efl : Dicit ' Bileatn filius • Beoris , ■ dicit" vir , cUi 
oculus eft^aJDertUs,- 16; dicit qui verba audit divi- 
na, quinovit fcientiam altillimi, qui vifaDei fum- 
ini " videf, ciir lapfo oculi funt retetti. 1 7; ' Video 
eum, fed non nunc, intueor eiim , fed non propin- 
qmim. Ptocedit ftella ex Jacobitis, fceptrum eid- 
ftit ex IfraelitisOi percutiet traaus Moabi, exfcin- 
' • . . d-et 

c) Quanquam multi interpretes, antiqmores - et receatlores, 
Judai et Chriftianij hoc vaticinium de Meffia explicarunt, 
tamen contextus tam parum favet huic opinioni, ut mi. 
rum videatur, tara multos in errore adeo mantfefto po- 
tuifle confentire, Nam praster ftellcE et fceptri nomina, 
fub quibus regem inteliigendum efle, dubio caret, nihil 
efi in toto loco, quod ad Meflxam poflit transferri; immo 
reliqua omnia contrarium docent. Dixerat Biieamus v. 14. 
verbis minime obfcuris Balalco , velle fe; antequam in pa- 
triam fuam rediret, indicare, quid populus-lfraenticus 
Moabitico fequentibus temporibus fit fa£lurus. Jam pr£e*> 
mifl!a carmini fuo prophetico prJBfatione verfu i'5; et 16. qua 
jam antea ufus fuerat verfu 3. et 4. dicit, regem-aliquando 
iniignem extiturum efl*e, qui Moabicas et Edomitas fit per- 
diiurus et deftruSurus etc. At ehimvero qui poflunt hac 
nlfi perquam coa£le ad Meflis regnum pacificutn et ge- 

V ■ ' -"'■'.■.■■",■-,-• < ■.■.'■. 

neri humano falutare transferri? Sed noh opus eft, ut 
hoc pluribus refutemus, partim qtidriiam quivis, qui non 
prsconcepta opinione impeditiiis a'd loci interpretationem 

acce- 



CAPUT XXIV 559 

det homine$ infeilos/). i§. Occupabitur Edomj' 
. \ . ' ,,.;., 'immo- 

accedit, fenfum ejus faclle poteft inveftigare', partim quort- 
iam iilius explicationis enoies fatis demonftiati funr et 
refutari ab interpi-etibus linguarum, peritis et a piis illis 
hypotbefibus alienis, E qijorum numero eii intei* exterog 
S.R. Verfchuir LL. 00. Profeffpr in AcSdemia Franequer. 
qui in difputatiohe fupei' hoc loco, (qus piimum Bibiid- 
thec« Brem. novi Claff. lU. Fafc. I. p. 2U inftrtaieft', re- 
petita deinde a Virb Ceieb. in Differtt. philol. exeget qu^ 
177^. teoward^ et Frahequerse prodieiunt) primo hoc egif, 
m myllica illiuS explicarionis vanitatem oftenderet, dein- 
de pro infigni fua linguarum orientaiium peritia verba 
hujus idci fane diflicilia ihterpretaretur» E noftratibus au- 
tem liluftris MichaeUi\ qui in noris ad verfionem biblio» 
. rum germanicam ieftores fuos breviter quidem , fed fplide 
docuit, quam % manifefiie errent ^ qui . Chriftum humanse 
falutis auctovem quiErant in loco alia omnia loquente» 

. /) Verba tcKtus fane difficilia: rit^^'*^!!""^^ iD^^DVvevti 

ek fententia S. R. P^erfcbuir, qui 1. 1. *1ip"*1p derivat a Xs> 
med. ^ qnod e{i fecare^ itlcidere^ Hinc, utalia. fimiiiaj 
i^ff^inderCi delere. Attamen fiientio praeteriri ,nort debet 
leclio cbdicis Samaritani, qui habet Iplp iierticemy qti^ 
haud parum firmaturex Jer, 4S, 45» ubi ad hunc noftrura 
locum manifefte ailnditur. Sed quoniam lecHo recepta 
«xplicitionem admittit non impfbbabilem > pbfrumi.'N in ea 
acquiefcere. Enimvero de fequentibus verbis r\^ "^^^l va- 
«36 :fum virorurn doftdrUiii fexjtiiicauones «t con^eaarae, 
"' '::- quarunx 



56o NUMERI 

immo occupabitur Seir ab hoftibus fuis ^). Ifrael 
magna patrabit. 19. Tum dominabitur aliquis ex 
Jacob.itisj qui et reliquos debellabit. h) — _ 20. Aroa- 

lekitas 

quatufti coftiplures attuHt $. R. Verfcbuir 1. 1. p. i5. Equi- 
dem ei aflentior, dum JIJJ^ diclum- putat contraae pro 

TStW ^ nNvi^ quod dicitur de ftrepitu et tuniultu lerum, 
V. c. undarum, et deinde de ftrepitu et tumultu militari 
Jef. i^, 4. Jerem. 51, 55. Amos 2, i. Sed ibi legitur alia 
forma fubftantivi hJC^* Noftrum vero TMW cum j.{ 
. radicali extat Thren. 5, 47. ubi jungitur t^ "I^K^ quod de 
everfione rerum etcalamitate graviffima dicitur. Quo mi- 
nus vero hjEC explicatio durior mihi videaiur, facit locus 
Jeremlse citarus Cap. 48, 45» ubi, qui in noftrb loco vo- 

centur Y\*^ ^jjl^ a Jeremia vocantur Tlj^tJ^ "»^2 vocabulo 
..... I y .. . 

' prorftis fynonymico. Intelliguntur autem gentes Ifraeiitis 
vicina^, Moabits, Ammonitse, Edotnitac, eis femper infe- 
ftae, five, ut phrafi prophetiE utar, belli ftrepitus et tu- 
multus excitantes. Quos repreflit ei fubegit David, qui 
«nus fub illa ftfeUa, aut fceptro ex Ifraele orituro eft in- 
telligendus. 2 Sam. g. 

g) fc. Ifraelitis. Hos enim intelligendos efle, totum vaticinii 
argumentum docet, atque etiam fequentia verba : Jfrael ma- 
gna patrabit. Inter utramque gentem odium iDfenfifli- 
mum interceffifle, hiftoria ec complura prophgtarum Ibca 
probant, 

h') In hoc verfu de alio Moabita|:uih vi^ore fermonem efl*e, 

appa- 



CAPUT XXI¥ :56l 

lekitas confpicatus in hsec verba erupit: Gentiiiixi 
primi funt Amalekit^ , fed ad extremum peribunt. — - 

21. Cum Kenitas videret, hos verfus dixit: Ha- 
bitatio tua fortis eft. Pone in petra nidum tuum. 

22. Tamenvallabitur Kain, ita ut Afiyrii te ca- 
ptivum abducant. -— ^ 23. Porro h^c quoque di- 
xit :- Vse ! quis vivet Deo, hsec decernente? 24. Ex- 
eunt ex Chittim A) qui Affyrios affligent , qui affli- 

gent 

apparet, quod Is dicitur perditmus refiquos. In verbis 
equidem non hsreo, neque in ultimo TVO exurhey 
quod colleaive de urbibus Maabltarum reliquls accipio, 
Implementura ex hiftGria plane conliat in vjcloriis Alexan- 
dri JannaEt, quas yofefhus Antiqq. Lib. XIII. Cap. 15. et i5. 
narrat. 

i) Cum de his K.enitls antlquis Pala?ftln£ incolis Gene^ 15 , 19. 
nihil praster nomea memori^ proditum fit, vaticlniura 
hoc, quod eorum fa£ta refpicit, non poteft non nobis 
obfcurum efie; Igitur neque de leftione, neque de fenfii 
verborum allquid definire audeo. 

ky Ultimum Bileami oraculura omnlum eft obfcurlffimum 
neque folum quoad lefHonem, fed etlam quoad fenfum 
verborum. Primum quldem vocabulum Q^i*') propter 
diverfam apud. antlqulores interpretes le£J:ionem non fine 
caufa fufpeftum videtur. Codex Samaritanus habet C^VVI» 
exemtes (pro quo alii minus bene habent OX^Vr ^^u- 
m eot')^ qI 6 lieXevffeTec^ , pro quo vix dobitem legendura 

Nn . effe 



562 . NUMERI 

gent Ebernin, verum lii quoqiie peribunt* 25* Ttim 

Bileamus rediit unde venerat, et Balakus quoque dis- 

ceffit. 

•CAPUT 

efie £is>.vjcovroif\ quoniam iequitur s^^ xuyMcrisffiv. Vulgatus: 
venient in triremibus de ttalia. Onkelos: 7n'l£3^'' lypl 

^KJ^DD f^f^f^^ e^nittentur ex Cittais ^ m q\xo tamen quor 
que efl: Jeflionis varietas , quam Buxtorfius annotavit in 
Lexico Talmud. et Rabb, Tub h. v. Syrus habet : NiVJi^^l 
^J**DD1 KV^nK (D PpSi ^^giones egredientur e terra 

Cittaorum, Ex qua verfione id quidem patet , Syrum in- 
terpretem locum, ut Onkelos et Vulgatus, de Romanis in- 
tellexifle. Secl hos interpretes, uti codex Samaritanus et 
verfio graeca, pro iT'J'] legifle Q''Nj^r non dixerim cum 
Huhigantio^ quoniam fubfl:antiva ilia, triremes Vulgati, ca- 
tus Onkeloff, legiones Syri, refpondent tois Q'')^'] ad qus 
neceflfario verbura eis aptum fupplendum fuit. Attamen 
mihi codicis Samaritani et verfionis gracai leSio videtur re- 
c"ept£ prsferenda, partim quod non fatis certa fit fignifi- 
catio navium to7c 0^^^ prd ^^"^ diftis trlbuta; partim 

quod contextui non fatis apta videtur. De quo duplex 
eft interpretum fententia pro duplici tuv D^nD explica- 
tione. Alii quidem fub eis Grsecos , in fpecie Macedones 
intelligunt. Hi igitur hoc Bileami vaticinium de bellis 
Alexandri M. cum Aflfyriis ebrumque fucceflforibus Medis 
et Perfis expiicant. Sic Grotius et qui eum fequuntur. Alii 
DTll^ Romanos effe defendunt, horumque bella et viclo- 
rias in liis regionibus putant indigitari. Sic ex antiquiori? 
bus interpretibus Judaei, E recentioribus interpretibus III. 
Alichaelis in notis ad verfionem bibliorum germ. 



CAPUT XXV 565 

C A P U T XXV 

Jfraelita a Moabitis nd idololatriam et fcortationem fedU" 

cuntur. Puniuntar a Deo. Pinehaji ira laudahilis gravio- 

res, poenas prohibet. ytihentur bellum inferre 

Midianitis, 



I. V-^um Ifraelitas in Schittim commorarentur, c(k- 
perunt fcortari cnm puellis Mbabiticis, ,/?) 2. a 
quibus invitati ad deorum fuorum facrificia, inter- 
fuerunf epulis eorum facrificalibus, adorarunt eorum 
deos, 3. atque in lionorem Baalpeoris fafcias ge- 
ftarunt l>), Quo fafto Jova vehementer iratus Ifrae- 
iitis, 4. juffit Mofen principes populi ad folem c) 
fufpendere ad iram fuam pacandam. 5. Hic igitur 
prsecepit judicibus, ut omnes hoc fupplicio afficerent, 
qui in hpnorem Baalpeoris fafcias geftarent. 6. Tum 

Ilrae- 

1 

«} Quod faaum eft ex confilio Bileami peffimo, uti narra- 

tur infra Cap. 51, 15. 16. 
^) "IDj? hoc loco in genere eft mijtmxit fe^ f. copulavit, 

fed in Ipecie uti arab. vX+Jt3 tanicij f. fafcia capat religlX' 

vit; quo figno profitebantur fe colere Baalem, cf. verf. 5. 

Eundera fenfum, fed non propriam verbi fignificationem 

indicarunt 0» 6 et Vulgatus. IIU habent: f^ hsXiSin l<t~ 

gu^%. Hic: Initintus efi IfraeL 
c) hebr. g^J^t^/H *l^i nempe usque ad occafura folis, ex 

lege Devt. 21, 22. 23. 



564 NUMERt ^ 

Ifraelita quidam introduxit ad populares fuos. Mi- 
dianitrd^m Mofe fpeftante et univerfo Ifraelitaifum 
fenatu, qui ante tabernaculi introittim lacrimaban- 
tur. 7- Quod cum Pinehas filius Eleafaris nepos 
Aaronis facerdotis videret, furrexit e medio coetu, 
et prehenfa hafta • 8- infecutus eft ■^irum Ifraeliti- 
cum in conclave et transfixit ambOs virum et foe- 
minam per vulvam ejus. Quo fafto jcohibita eil 
plaga Ifraelitarum , y. in qua viginti quatuor mil- 
lia interierunt. ■— - 10. Tuih Jova Mofen fic eit: 
allocutus : II. Pinehas iilius Eleafaris, nepos Aa- 
ronis facerdotis, avertit iram meam ab Ifraelitis, qup 
minus eos prorfus perderem, cum, meum inter eos 
Konorem vindicaret. 12. Promitte ei igitur meo 
nomine praemiiim dy. 13. Nimirum cum. ipfius, 
tum poilerorum ejus fit facerdotium in perpe- 
tuum, qtiod Dei fui iludiofus Ifraelitas expiavit. — 
14. Ifraelita vero ifte, qui cum Midianitide occifns 
cft, fuit Simri filius Sala, princeps familiarum tribus 
SimeoniticEB. i5- Nomen autem mulieris Midiani- 
tic£B fuit Cofbi iilia Suri, qui et ipfe famili^E in 

gent© 

d) Verba textus {xint: ecce ego do illi foedus meum pacif^ 

Foeduy hoc loco idem eife- quod ■projnijfum^ apparet ex 

fequenti verfu. Pacem vero de omnis generis felicitate 

dici inter omnes coiiilat. Iginar hebraicas lignificationes 

in verfione latlna non putavi qC[q fervandas. 



; CAPUT XXV $65 

gente ^^'^ princeps erat.:— 16. Deinde Jova Mo- 
fen jiiffit 17. bellum inferre-Midianitis eosqiie. csE-i 
dere, 18. quoniam Iioftiliter fefe^^in eos geififfent, 
dum aflute eos ad Peoris cultum" feduxiffent, fub- 
ornata liunc in finem quoque Cof ba Midianiticil 
principis filia ipfo cladis'-die occifa. 

CAPUT XXVI 

Mofes et Ehafar jubentnr a Deo uovum populi cenfum 

inire. 

V 

I. 1. oft illam. cladem juffit Jova Mofen et Eleafa- 
rem filium Aaronis facerdotem , 2. omnium Ifrae- 
litarum fecundum familias fummam fubducere, qui 
annum vicefimum excederent et arma fcrre poffent. 
3. Mofes igitur et Eleafar facerdos hoc eis pro- 
mulgarunt in campeilribus Moabiticis juxta Jorda- 
num e regione Hiericliuntis. 4. Atqiie mmerum ini- 
ermit a") eorutli qui annum vicefimum excefferant, 

quem- 

rt) Quivis qui verba textus vel negligenter infpexerit , intelli- 
get deeffe ad initium liujus verfus nonnulla. Definit ver- 
fus tertius in TOiv? et hic incipit cum verbis: 73D^ 

rhVD^ T\1\^ anSJ^i^ Neque poffunt \v£c ex modo 

" • 

narrandi Hebraeorum fspe parum accurato excufari, uti 
Clericus Jecxty liam integrae formuls omiffio pofl "1|2nS 
prorfus inufitata eft/ Rror tamen ifte perquam anriquus 

Nn 5 fuerit 



§66 NUMERI 

quemadmodum Jova Mofi prsceperat et Ifraelitis 
cum.ex Aegypto eflent egreffi. 5. Pvubeni quidem 

'pri- 

fuerit neceffe eft, quonlam codex Samavitanus et verfio 
graca cum textu hebraEO cohfentiunt. Ex reliquis vero 
interpretibus non fatis tuto pofTumus veram leSionem 
conftituere, quoniam omnes vatiant et nexum vevborum 
faciunr, qui eis facillimus videretur. Vulgatus fic habet: 
V. 3. locuti funt itaque Mofes et Eleafar ad eos qui erant 
V. 4. a viginti annis ct fup-a. Omittit igitur' "^^X/ ^^ 
quo v, 3. definit. Quod Syrus quoque facit et fupplet v. 4. 
et mmieravit eos Mofes a viginti annis et fupra. Onkelos : 
Lociitus eft Mofes et Eknfar facerdos, et decreverunt nmne' 
rare eos in carnpejlrihiis — a viginti annis etc. Arabs in 
Polygl. (nam Erpenii confentit pro more cum le£lione 
recepta) v. 3. Pracepit Mofes Eleafari facerdoti numerationem 
eorum ■— in deferto v. 4. a filio. viginti ajinorum etc. — ^ 
Neque hsec una eft hujus loci difficultas. Sequentia ver- 
ba: quemadmodum pracepit etc. non poflTunt efle verba 
Mofis ad populum loquentis. Nunquam enim de fe in 
tertia perfona loquitur, li ad populum verba facit. Igi- 
tur etiam ante I^HD fupplendum eflet verbum, fi ini- 
tium hujus verfus cum pr£Ecedenti '^J^Ji^'? conne£litur. 
Huhigantius quidem fupplet ISi^J^^I et fecerunt^ ficuti pra- 
ceperat ^ova Moft. Sequentia et filii Ifrael conneclit cum 
fequenti verfu: Hli autem funt filii Ifrael qui 'Aegjypto 
egrejjj funt : j. Ruhen primogeftitus Ifr. etc. Ego quidem 
in loco tantum €x conjeflura emendando (nam Kenni- 

cottia- 



CAPUT XXVI 567 

prifflogeniti Ifraelitarum filii fuerunt Chanoclius, e 
quo gentilitas Chanochitarum, Phallu, e quo Phalluitse. 
6. Chezron, e quo Chezronsei, Charmi, e quo Char- 
msei originem habent. 7. Hsb funt gentilitates Ru- 
benitarum , quorum recenfiti funt quadraginta tria 
millia feptingenti triginta. 8- Phallui filius fuit Elia- 
bus , 9. qui Nemuelem , Datanem et Abiramum 
fiiios habuit. Qui Datan et Abiramus focii fuerunt 
eorum, qui cum Mofe et Aarone contendebant, 
Korachi nimirum et conjuratorum ejus. Qui cum 
contra Joiram contenderent, 10. terra fiffa eos de- 
glutivit. In his quoque Korachum, dum ignis du- 
centos et quinq^uaginta confumfit, qui alih effent 
exemplo. 11. Filii tamen Korachi iUorum fuppli- 
cio non funt fublati. — 12. Filii Simeonis fecun- 
dum gentilitates fuas fuerunt Nemuel, e quo Ne- 
muelitSB, Jamin, e quo Jaminitee, Jachin, e quo Ja- 

Nn 4 chini- 

cottiana collatio nihil nos juvat) omitto '1^X7 et repeto 
ad initium v. 4. formulam mandati divini ex v. 2. I^sii^'' 
ti^KI nj^ numerum inierunt eorum qui etc. Circa alte- 

rum membrum hujus verfus dubito. Poflunt verba inter 
fe connefti , uti ego in verfione feci ; attamen tunc for- 
taffe ex genio linguae, quantum ego fentio, repetenda 
fuiffet nota cafus: 'i^ nKI Quodii ''^HI conne8itui* 
cum fequenti verfu, formula alias ufurpata effe folet: 
hiTS^"' ''in n'?^?1- Judicem alii, nihil definio. 



568^ ^ / T^UMEHI 

diinitae, 13. Serach, e qiio Ser'acliitsB, et Saiiliis, e 
quo Saulcei. 14. Quse Simeonitarum gentilitates 
numerum efficiunt millium viginti duorum et du- 
centorum. — - 15- Filii Gad fecundum gentilitates 
fuas fuerunt Zephon, e quo Zephonitae , Chaggi, e 
quo Chaggfei , Schiini, ex quo Schun^i, 1 6. Ofni, 
ex quo Ofn^i, Eri, ex quo Ersei, 17. Arod, ex quo 
Arodsei, Areli, ex quo Arelitse..- 18. Recenfitorum 
ex his Gadi gentilitatibus fuerant quadraginta millia 
et quingenti. — 19. Fiiii Judje, Er et Onan, qui 
in Cananeea mortui funt. 20. Verum ex Sela iilio 
Judse orjginem habet gentilitas Selaneeorum, ex Pe- 
rezo Parzseorum, ex Serachb Sarchffiorum. 21. Pe- 
rez lilios habuit Cbezronem, ex quo Chezronitse, et 
Chamulum, ex quo Chamulsei. 22. Ex quibus Judse. 
gentilitatibus in cenfum venerunt feptuaginta fex 
millia et quingenti. — ^^23. Filiorum Ifafcharis gen- 
tilitates fuerunt Tolsei ex Tola, Puvsi ex Puva, 
24. Jafchubsei ex Jafchubo, Schimronffii ex Schim- 
rone. 25. Ex quibus Ifafcharis gentilitatibus cen- 
fiti funt fexaginta quatuor mijjia et trecenti. -^ 
26. Gentilitates filiorum Sebulonis fuerunt Sardsei 
ex Seredo, Elonsi ex Elone^ Jachlealitse ex Jach- 
leselo. 27. Ex quibus, qui in cenfum venerunt, 
fuerunt fexaginta millia et quingenti. — 28. Filii 
Jofephi fuerunt Manaffe et Ephraim. 29. Et illius 

. , 'qui- 



CAPUT xxvr 569 

quidern gentilitates fnerunt Machiritse ex Machire, 
qui genuit Gileadum, ex quo Gileaditce orti funt. 
30. Hujus Gileadi filii fuerunt Jeferus, ex quo Jefe-. 
ritaa, Clielek, ex quo ClielkEei. 31. Afriel, ex quo. 
Afrielitffl, Scliechem, ex quo Schichmsji. 32. Sche-; 
mida, ex quo Schemid£ei,,C^epher, ex quo Chephrasi. 
33. Zelophchat filius Chepheri non habuit filios, fed^ 
filias. Quarum nomina fuerunt: Machla, .lCoa, Chog- 
la,.Milca et Thirza. 34. Numerus ex Manaffis' 
gentilltatibus cenfitorum fait quinquaginta duo mil- 
lia et feptingenti: — 35. Ephraimi filii fuerunt 
Schutelach , ex quo Schutelaehaji , Becher ex quo. 
Bechr^ei, Tachan, ex quoTachnsei. 36. Schutalach 
iiliumhabuit Eranum, ex quo Eransei orti funt. 37.' 
E.ecenfiti funt ex Ephraimi gentilitatibus triginta duo 
millia et quingenti. .HsB^funt filiorum Jofeplii gen- 
tilitates. — ' 38. Benjamin filios; habuit Belesum, ex. 
quo Beleei, Afchbelum, ex quo Afchbelcei, Achiramum, 
ex quo Achiram^i. 39. Schephuphamum, exquo S-che- , 
phuphamaii, Chupham, ex quo Chuphameei. 40, Filii 
Belse fuerunt Ard et Naaman, ex quibus gentiiitates 
ejus nominis ortie funt. 41. Cenfitorum exBenjamini 
gentiiitatibus fuerunt quadraginta quinque .miUJ'4 et^ 
fexcenti. — 42. Dan filium habuit Schuchamuin, ex 
quo Schucham^i, 43. qui cenfiti niimerum eifece- 
tunt fexaginta quatuor millium et quadringentoru-m... 

Nn 5 44. Fi- 



570 *NUMERI ' 

44. Filii Afclieri fuerunt Jimna, ex quo Jimnsei, Ji- 
fchoi, ex quo Jifchoa^i, Beria, ex quo BeriEei. 45, 
Beria iilios liabuit Cheberum, ex quo Chebrsi, Mal- 
chielem, ex quo MalcHelsei. 46. Filiam quoque ha- 
buit Afcher nOmine Saracham. 47. Ex his Afcheri 
gentilitatibus recenfiti^ funt quinquaginta tria millia 
et quadringentr; — 48. Naphtali filios habuit Jachzee- 
lem, ex quo Jachzeelsei, Gunum, ex quo Gunsi, 49. 
Jezerum, ex quo Jezrsi, Schillemum, ex quo Schille- 
jncei. 50. Ex his Naphtali gentilitatibus in cenfum 
venerunt quadraginta quinque millia et quadringenti. 
51. Numerus Ifraelitarum omnium cenfitorum fuit 
fexcenta millia et mille feptingenti et triginta. — 52. 
Tum Jova hsc Mofi dixit: 53. His terra dividatur in 
poffeffionem pro [numero capitum, 54. ita tamen, 
iit quanto plures aut pauciores effent in familiay 
tanto vel major, vel minor fit poffefiio eis affignan- 
da, qus pro numero cenfitorum conftituatur. 55. 
Sorte terra dividatur, fecundum tribuum familias, 
56. qua? cuique cum numerofiori, tum pauciori pof- 
feffionem fuam defignet. — 57. H« funt Levita- 
rum gentilitates recenfitas. Ex.Gerfchone orti funt 
GerfchonitEB, ex Kehato Kehatitce, ex Merare Me- 
raritae. 58. Item Libnasi, Chebronaei, Machlsei, 
Mufchgei, Korcheei. Rehat genuit Amramum. 59. 
Is uxorem habuit nomine Jocheb£tam Levi filiamy 

quam 



CAPUT XXYI 571 

guam ei nxor ejus in Aegypto peperit ^. Hffic 
Amramo peperit Aaronem et Mofen, et Mariam eo- 
rum fororem. 60. Aaroni nati funtlSIadab et Abihu, 
Bleafar et Ithamar. 61. Nadab vero et Abi-hu mor- 
tui funt, cum alienum ignem Jovaa offerrent. 62, 
Summa cenfitorum de trihu Levl fuit viginti tria 
millia. Nimirum omnes mares , qui menfem non 
excefferant. — ISJam inter xeliquos Ifraelitas non cen- 
fiti funt, quoniam nullas inter eos poffeffiones acci- 
piebant. 63. Hic eil: Ifraelitarum cenfus a Mofe et 
Eleafare facerdbte peraSus in campis Moabiticis ad 
Jordanum e regione Hierichuntis , 64. in quibu2 
nemo fuit eorum, qui a Mofe et Aarone facerdote 
cenli fuerunt in deferto Sinai. 6^. Jova enim mi- 
natus eis erat, omnes iii deferto efle morituros, nec 

eorum 

J) Vevti textum ex leaione recepta, quae tamen, xxt verura 
fateav, fufpefta mibi videtur. EUipfis nominis uxoris, quae 
pepei-it, duva eft, et integra formula efl: contra ufum lo- 
quendi in hujusmodt genealogiis. Accedit dKTenfus inrer- 
pretum antiquiorum; Vulgatus, Syrus et Arabs habent: 
qua nata eji ei in Aegypto. Sic paffive legendum eft 
JT^'?)"' et redundat pJHJ^. Aliter vero ol , v s-txs tov- 

7-ovs r$ Atvi ly 'A;j/i/7rTai, videntur, legifTe Qfl^ Obfcnre. 

111. Michaelis ,aiils punftis fubje£lis nn^ habet pro no- 
mine proprio uxoris Levi : die ihm Ata in Aegypten ge- 
lohren hatte. Pluribus egit de hoc loco in Traclatu de le- 
gibus Mofis matrimonialibus, §. 36. 



572 NUMERI 

eornm quenquam fuperftitem futurum effe prseter. 
Galebum lilium Jephuniice et Jofuam Nunis. filium.- 

CAPUT XXVII 

Lex de fuccejjione filiariim in botia patrts qui filios non hahet» 

De/ignatur a Deo Jofua, ut fuccejfor Mofis ^ qui fopulum 

in tei-ram promijfam ducat. 



I. -i- um fili£e Zelophcliati, filii Cliepheri, filii Gi- 
leadi, filii Macliiri, filii ManaiTis de Manaifis Jofephi 
filii gentiiitate; quarum nomina erant Maclila, Noa, 
Chogla, Milca et Tliirza : 2. Hs, inquam, adierunt 
Mofen, Eleafarem facerdotem et principes totius coe- 
tus ad introitum tabernaculi, 3. eisque oftende- 
runt, patrem fuum mortuum effe in deferto , eum 
tamen non fuiffe inter eos, qui cum Koracho contra 
Jovam conjuraffent, fed ob fuum peccatum a) e vita 
difceffiffe, neque filios habuiffe. 4. Propt^rea, ne 
patris nomen e gentilitate fua tolleretur, fefe roga- 
re , ut fibi inter patris fui cognatos detur poffeffio. 
5. Cum Mofes rem ad Jovamvretuliffet, 6. hic fic 
refpondit: 7. Aequum efi: quod Zelophchati filiaj 
rogant, dato eis hssreditariam poffeffionem inter con- 
fanguineos fuos, et jur«. poffeffionis paterns in eas 

trans- 

d) fcil. commune jllud omnibus Ifraelhis, qui propter incre- 
dulitatem fuam intra quadraginta. annos commorationis in 
defojrto niortui eranf. 



CAPUT XXVII 573 

.cransfertd. 8- Atqiie omnind IfraelitiS" Iisec debes 
prdmulgare: Si qilis rme filio moritur, poffeffio ejus 
tranfit ad filiam. 9. Si filiam non habet, tradatUL* 
ejus .fratribus. 10. Si neque fratres habet, dart? 
debetis ejus hffireditatem fratribus patris fui. 11. Si 
neque patris fratres' fuperfunt, cedat lieereditas 
in reliquos de propinquitate ejus et familia. Hoc 
juris fit inter .. Ifraelitas , quemadmodum Jova Mofi 
prsEcepit. — 12. Deinde Jova Mofi dixit: Afcende 
montem Abarim, et profpice ad terram, quam datu- 
rus fum Ifraelitis; 13. quo faclo diem tuum obibis, 
ficut Aaron frater tuus, 14. eo quod mihi non mo- 
rem geffifti in deferto Sin altercante univerfo coetu, 
qua occafione hunc honorem coram iis mihi tribuere 
debebatis. (hs aqu^ funt contentionis Kadefchi in 
•deferto Sin). 15. Ad hsec Mofes. Jov^ refpondit : 
16. Utinam/Jova omniimi mortalium Deus prssficiat 
aliquem huic coetui , 1 7. qui dux ejus fit et rerunt- 
publicarum curam gerat, b') ne fimilis fit gregi, qui 
paftorem non habet. i8. Hic erit, inquit Jova, Jo- 
fua' filius • Nunis , vir prsclaris animi dotibus infcru- 
iftus; huic manum tuamimpone, 19. eumque fifle 
coram Eleafare facerdote et coram univertb ccetu, 

et 

J) hebr. qni eos edilcat et reducat. Forma loquendi fepe 
■ obvia: exire et redire, pro: res et negotia curare et &dmU 
niftrare. 



574 NUMERI ; 

et prsfentibus omnibus inftrue eum mandatis. 20» 
Et de tua aucloritate aliquid ei tribue, Ut Ifraelita- 
rum legati ei morem gerant. 21. In canfa duhia 
adeat Eleafarem facerdotem, qui pro eo per Urim c^ 
confulat. Ex ejus fententia ipfe et fenatus Ifraeli- 
tarum agant. 22. Mofes igitur fecit, quod Jova 
jufferat. Deduxit Jofuam ad Eleafarem facerdotem 
et Ifraelirarum legatos. 23. Et manibus impofitis 
rerum publicarum curam ei demandavit^ quemadmo- 
dum Jova prseceperat. 

CAPUT XXVIII 

heges de facrificio quotidiano et de victimis Sabbatbo, ^eo- 

menia , Fafchate et fefio feptimamrum 

ojferendis. 

i.jjjova cum Mofe hunc in modum ell coUocutuss 
2. Hsec Ifraelitis promulgato: oblationes m.ihi facras, 
qu£e ficut dapes meee igne mihi immolantur , dili- 
genter curate fuis quasque temporibus. 3. Sacrifi- 
cium vero , ita perges ad eos, quod mihi quotidi.e 
offerre debetis, funt duo agni anniculi fme vitio, 
4. quorum alterum mane, alterum circa vefperam 
facere debetis , 5. una cum decima parte Ephae 
fimilce et admixta quarta parte Hini olei tufi in fer- 

tum. 

c) Intelligimr Urim et Tummim in pe£loraU facerdotis fum* 
mi, de quo cf. di£la ad Exod. 28, 30, 



CAPUT XXVin 57S 

tiim. 6, Hoc eft juge facrificmm milii jam ad mon- 
tem Sinai oblatum ad me placandum a). 7, Liba- - 
men ejus. conflet quarta parte liini pro fmgulis agnis, 
in loco milii facro libandum. 8» Alterum agnum 
circa vefperam , ficuti matutimim una cum eodem 
ferto et libamine faciatis, in facrificii bdorem mihi 
accepti- 9. Die fabbatr duos agnos anniculos eos- 
que integros ofieretis una cum ferto duarum deci- 
marum fimila et olei admixti et libamine fuo. 10. 
Quod fabbati facrificium prster juge iacrificium 
cum fuo libamine oiferendum eft. 11. Novilu- 
jiiis folidum facrificium mihi facietis duobus tauris 
bovillis, ariete uno et feptem agnis anniculis inte- 
gris. 12. In firigulos tauros fertum conftet tribus 
decimis fimil£e oleo mixts, atque in arietes fingu- 
los duabus decimis fimil^e itidem oleo confperf^. 
13. In fingulos agnos autem fmgulis decimis fimilge 
oleo mixtee. Cujiis facrificii odor ad me placandum 
afcendet. 14. Vini libatib fit dimidium Mni in fin- 
gulos tauros; tertia pars liini in arietem, et quarta 
-in agnum. Hoc fit lolidum facrificium fingulis anni 
menfibus faciendum 15. una cum lioedo caprino 
pro facrificio piaculari. Prster juge liolocauilum 
cum libamine fuo. — 16. Quarto decimo die pri- 

mi 

^) n'n''i n^l'7 cf"' ^^e hae phrafi in feqq. fa»pe obvia an- 
notata ed Genef. 8, ?i. 



576 NUMERI 

mi menfis Paffa eft milii facriim, 17. et qnintode- 
■ cimoejusdem menfis feilum celebratur, per feptem 
dies panibus azymis vefcemini. 18. -Primo die fa- 
cer conventus indicitur et ab omni labore debetis 
abftinere. 19. Solidum facrifiGium mihi facietis duo- 
bus tauris bovillis , ariete uno et feptem agnis an,- 
niculis iisque integris. 20. Fertum eorum conflet 
tribus decimis fimilee oleo mixtse in taurum et dua- 
bus decimis in arietem,^ 21. ec fmgulis ""decimis in 
fingulos agnos. 22. Hcedum quoque caprinum ut 
facrificium pro peccato ad vos expiandos , 23. prse- 
ter facrificium matutinum quotidie a vobis off^^ren- 
dum. 24. Heec facrificia per omnds hujus fefti fe- 
ptem dies ad fuavem milii odorem excitandum offe- 
retis, prster juge liolocaullum cum libamine fuo. 
25. Die feptimo facer conventus a-vobis indicetur, et 
oranem laborem intermittetis. — 26. Die primitia- 
rum, quando mihi fertum libatis poft feptem fepti- 
manas, facrum conventitm - indlcetis , quo ab omni 
debetis labore abftinere. 27. Solidum vero facrifi- 
cium facietis duobus tauris bovillis, ariete uno et 
'feptem agnis anniculis. 28. Una cum ferto. fimilEe 
trium decim.arum in bovem oleo admixto, duarum 
decimarum. in fmgulos arietes, 29. et in fmgulos , 
agnos fmgularum decimarum. 30. Hoedum capri- 
num ad vos expiandos, 31. pr^eter juge facrificium 

cum 



CAPUT XXVIII 577 

ciim ferto lud. Qu£b " facrificia qmnis vitii expertia 
efle debent, ut et eorum libationes, 

GAPUT !XXIX 

Leges de facrificus in facris anniverfariis fejlisqtie menjt^ 

feptimi. 

P 

1. 3. rimo die menfis feptimi facrum conventiim de- 
betis proGlamare, quo omnis lab-or intermittetur, 
Hoc die buccinis clangetur d). 2. Solidum facrifi- 
cium facietisvaci me placandum, tauro bovillo, arie- 
te uno, agnis anniculis feptem iisque iritegris. 3, 
Quorum fertum conftet tribus decimis fimilee oleo 
perfufae in ttoum , duabus decimis in arietem: 4. 
et fmgulis decimis infingulos feptem agiios. 5. Tunt 
hoedum caprinum piacularem ad vos expiandos, 6, 
pr^ter holocauftum -novilunii cum ferto fuo et jugs 
facrificium cum ferto fuo et libatione ex inftituto. — « 
7. Pdrro decimo die menfis hujus feptimi facrum; 
conventum indicetis ^) , jejunabitis et omni labora 
abftinebitis. 8- Sacrificia vero, quibus me placetis^, 
fint lisec ; Juvencus, aries, feptem agni anniculi inte«. 
gri. 9. Quorum fertum conftet tribus decimis fimi- 
las oleo perfufee pro juvenco , .duabus decimis pro 

ariet© 



a) cf. Levit. 23, 24. 

1 

b) cf, Levit, 16, a^. «j, »7. 



O9 



578 ■ : NUMERI 

ariete lo. et fmgulis decimls pro feptem: fingulis 
sgnis. ri. Hoedum caprinum • piacularem , Jprseter 
facrificium piaculare die expiationis et juge facrifi- 
cium cum ferto fuo et libattiine — 12. Quinto 
decimo die menfis hujus -feptfihi facer -conventus inif 
dicetur, quo omnem lab,orem interfliittetis. Feftum 
jnihi celebrabitis pef feptem dies* i'^.' Quoriim pri- 
tno vos.mihi expietiS/his. facrificiis i.nqmpe tredecim 
juvencis, arietibiis duobus et quatuordedm . agnis 
anniculis iisqiie integris, ,.;t4. eorumqu^jferto, nem- 
pe trjnis - fim.ilEe decimis.olco mixtee in lingulos ju- 
vencos, binis decimis m arietes, 15. et . fingulis 
decimis in fmgulos agnos, , 16. itidem ho£do caprino 
piaculari j.preeter juge facrificium cum fuo ferto et 
libatione. — • 17. Secundo die <?/f^m;/ juvencos, 
duodecim, arietes duos, agnos anniculos quatuordecim 
integros r 8. cum fertis fuis et libationibus in juvencos, 
arietes et agnos pro numero et ritibus prajicriptis. 19. 
Item hoedum .caprinum piacularem, prster holocau- 
ftum quotidianum cum ferto fuo et libamine. — 20. 
Tertio die fAcietii uiidecim juvencos^- duos arietes, 
agnos anniculos quatuprdecim vitii expertes, 21. 
cum fertis fuis et lib^tionibus injuvencos, arietes 
et agnos pro numero et ritibus prsefcriptis. 22. Item 
hoedum caprinum piacularem, prseter facrifieium ju- 
ge cum ferto fuo et Hbamine. 23, Quarto die de- 

cem 



CAPUT XXIX 579 

cem juvencqSj adetes .duosj agnos anniculos quatuor- 

decim eosque integros j. ^4.. cum.fertis fbia et li* 

b^tionibus in juvencoS) arietes et agnos.pronumero 

fuo et ritibus praefcriptis. 25* Item hoedum caprl- 

num piacularem prseter juge facrificium cum ferto 

fuo et libarQine» — 26, Quinto die novemjuven- 

C0S5 arietes duosj quatuordecim agnos, anniculos, vi- 

tii expertes, 37/ cum fertis fuis et Hbationibus in 

juvencoSi arietes et agnos pro numero fuo, et riti- 

bus. $8. Item hoe.dum piacularem preeter juge fa- 

brificium cum ferto fuo et libamine. .— 59. Sexto 

die juveiicos o£to, arietes duoS) agnos anniculos vi- 

tiique expertes quatuordecim , §0* cum fertis fuis 

et libationibus in juvencos, arietes et agnos pro nu- 

mero et ritu fuo. 31. Item hoedum piacularem, 

prffiter juge facrificium cum ferto fuo et libamine. 

32. Septimo die juvencos feptem, arietds duos, a- 

gnos anniculos. vitii expertes quatuordecim, 33. cuiu 

fertis fuis et libationibus in juvencos, arietes et a- 

gnos pro numero et ritu fuo. 3,4. Item hoedunt 

piacularem prseter juge facrillcium cum ferto fuo et 

iibamine. 35. Oftavus dies, dies fefius ell:,quoab 

omni labore abflinebitis, 36. atque fequentia facri- 

iicia mihi ad me placandum oiferetis. Juvencum 

unum, arietem unum , agnos anniculos feptem vitii 

experteS) 37. cum fertis fuis et libationibus in ju- 

I O 3 vencum^ 



580 NUMERI 

vencum, arietem et agnos pro numero et ritu fuo. 
38. Item hoedum piacularem prffiter juge facrificiuni. 
cum ferto fuo et libamine. 39. His facra mihi fa- 
cietis diebus veftris feftis, preeter vota veftra, aut 
fpontanea facrificia, aut oblationes, aut libationes, 
aut facrificia euchariftica. 

CAPUT XXX 

Leges de votis, 

I. iyj.ofes autem retulit ad Ifraelitas omnia qti£B 
Jova ei prEeceperat. — 2. Deinde hsec quoque pri-, 
itioribus tribuum Ifraeliticarum ex au£toritate Jovse 
edixit: 3. Si quis Jovs votum fecerit, aut jure ju- 
rando fefe obftrinxerit, non revocet votum Hmm, 
fed quod ore pronunciavit , prseftet. 4. Verum ft 
mulier Jovaj votum nuncuparit, cum adhuc in domo 
paterna ut puella vivit, 5. et pater audierit vo- 
tum ejus et juf jurandum quo fefe obftrinxit, et ta- 
cuerit: rata funt ejus vota, et tenetur jurejurando 
fuo. 6. Quodfi autem pater.ejus improbarit ejus 
votum, aut promiiTam quo fe obftrinxit, utrumque 
irritum eft. Jova ei remittit omnia propter dene- 
gatam patris approbationem. — - 7. Si porro nupfe- 
rit, qusB vota fufcepit, aut temerario promiffo fe- 
le obftrinxerit., 8. et maritus eo audito non con- 
tradixerit, ratafunt vota ejus, tenetur promilTQ fuo. 

t 

9. Quodli 



CAPUT XXX , ;58r 

9. Quodfi vero maritus eam. prohibuerit et irritum 
reddiderit votum aut promiflum temere pToIatum, 
Jova ei ignofcet. 10. Votum viduae aut repudiats, 
quocunque modo fefe obftrinxerit, ratum eilo. rr. 
Si mulier domi viri fui voverit, aut jurejurando fe 
obftrinxerit, 12. et vir eo audito non contradixe- 
rit, nec eam proliibaerit, rata funt vota ejus et 
qusecunque jurejurando promifit. 13. Quodfi vero 
improbarit maritus cum audiret quse voveret, aut 
quibus fe obftrihgeret , irrita- funt omnia, et Jova 
ei condonabit. 14. Omne votum et omnem jura- 
ti jejunii religionem poteft maritus ejus ra:tam et 
irritam reddere. 15. Qiii, fi per aliquod tempus 
nori contradixerit, rata fecit ipfo illo filentio fuo 
omnia ejus vota aut qn^cunque promiferit. 16. 
Quodfi poftea ea diffolverit, illius culpam fuftinebit. 
17. Haec funt inftituta quas Jova Mofi prascepit, vi- 
rum inter et uxorem ejus , inter patrem et filiam 
puellam in sedibus patern|s adhuc degentem. 



Oo 3 CAPUT 



582 NUMERI 

C A P U T XXXI 

Bellutn ctm MidimitiSf et py<ed<e divijio, 

T 

I, X um dixit Jova Mofi: 2. ulcifcere Ifraelitas 
de Midiamtis, poflea tnoneris, 3. IHe igitur jubet 
populum avmare a) exercitum, qui contra Midiani- 
tas egrediatur, et Jov93 poenas ab eis expetat, 4. 
atque hunc in finem ex fmgtilis tribubus miUenos 
feligant, 5, Quo dele£tu ex Ifraelitarum copiis ha- 
bito. dupdecim miUium exercitus inilruitur , 6. quem 
Mofes in expeditionem emittit una cum Pineafo 
Eleafaris fiUo facerdote, qui inftrumenta facranem- 
pe tubas clangoris feQum habebat, 7, Igitur hi Mi- 
dianitas aggreffi funt, ficuti Jova Mofi prsBceperat, 
at-que omnes mares interfeqerunt, 81 Reges quoque 
Midianitarum quinque, Eveum, Rekemum, Zurum, 
Churum et Rebam, item Bileamum Beoris fiUum 
gladio trucidarunt, 9, MuUeres vero et parvulos 
captivos abegerunt IfraeUtaei, jumenta, pequdes et 
leUquas facultates diripuerun>, 10, oppida vero eo- 
jum atque arces igne combufferunt, ii, Quam 
prsedam omnem et rapinam hominum et animaUum 
j2, abduxerunt ad Mofen et Eleafarem facerdotem 

et 
p) Pro iinperatlvQ Niphal Djpnrt legendum eft fine dubio 

in Hiphii Va*'*^^!^?' Sic ol 0, iiQ7t\(7»Tt, Vulgams ; arma* 

te. Svfus; )^^t Onkelos; !}mr« 



CAPUT XXXI ' 

et ad fenatum Ifraelitarum, qui in^campis-Mosbiticis, 
juxta. Jordamim e regione Hierichuntis caftra habe- 
bant. 13. Tum Mofes, Eleafar facerdos et princi- 
pes populi eis obviam prQQefferunt extra caflra. 
14. Mofes vero fuccenfuit exercjtus ducibus, tri- 
bunis et centurionibus, qui de expeditione^ illa ve- 
niebant, 15. Itane verp, jnquit, vivas fervaftis 
omnes foemina$? ?6, A:t iftse^ipfae IfraeHtas auftore 
Bileamo induxerunt, ut a Java defigerent in fe- 
fto Peoris, unde cladem iftam facer ccetus aece-r 
pit. 17. Igitur occidite omnea mares impuberes, 
et mulieres omnes, qu^ cum virjs rem habue^ 
runt. 15. Foeminas autem impuberes, marium con* 
junctionls ignaras vobis fervate, 19, Vos.autem 
extra caftra man^te feptem dies, Qui hominem in-» 
terfecit, aut occifum tetigit, expiet fe die tertio et 
feptimo, Hoc vos et captiv£e veftrjfi facitote, 2Q* ' 
nec non veftimenta omnia et fupeUeciilem pelliceam 
et quaei ex pellibus caprinis fa£ta funt, et oninia in^ 
ftrumenta lignea expiato, •— ^ 2r. Deinde Eleafar 
facerdos miljtibus, qui ex illo bello redierant, dixit: 
Hoc vobis Mofes ex voluntate Jova? edicit: 22, 
aurura, argentum, aES,-ferrum,ftannum et plumbum,,^. 
23., quicquid ignem fuftinet, igne adhibito purificate 
et deinde aqua luftrali expjate. QuiQquid autem ignem, 
non fuftin^t? in aquam immittite, 24, et feptimo 

Qq 4 die. 



584 NUMERI 

die ve/les vefl:ra& lavate. Sic mundi eritis et tunc 
in caftra poteritis redire. — 25. Tum Jova Mofidi- 
xit: 26. tu adhibito Eleafare facerdote et principibus 
familiaruro fummam fubducite captivorum, tum ho- , 
minumj tum animalium, 27- '^t divide praedam in- 
ter milites, qui ad hanc expeditionem egreffi funt, 
et inter univerfum ccetum. 28. Quo fafto ab illis 
fume.partem pro me, nempe unum de quingentis, 
jfive homines lint, five boves, five afini, five oves , 
29. a dimidia eorum parte haec accipe et trade ea 
Eleafari facerdoti, ut donarium mihi datum. 30. A 
dimidia vero parte Ifraelitarum fume quinquagefi- 
mam partem hominum, boum , afmorum , ovium 
et alius pecoris, quam Levitis dabis curam mei ta- 
fcernaculi gerentibus. gr. Mofes igitur et Eleafar 
fecerunt, • quod Jova illi prseceperat. " 32. Summa 
autem captorum, quse milites diripuerant, fuit ovium 
iexcentorum millium , feptuaginta quinque millium, 
33. boum feptuaginta duorum millium, 34. afmorum 
unius et fexaginta millium, 35. hominum autem 
jTexus muliebris, quas virum expertse non erant, om- 
3iino fuerunt triginta duorum millium. 36. Dimi- 
dia igitur pars, quam milites accipiebant, fuit ovium 
trecentorum triginta feptem millium et quingenta- 
rum. 37. Et pars Jovas debita ex ovibus, fexcen- 
tee feptuaginta quinque. 38. Boum pars dimidiafmt 

triginta 



CAPUT XXXI 585 

trjginta fex millium, e qnibus feptnaginta dno Jovag 
debebantiir. 39. Afinorum triglnta millium et quin- 
gentorum , e quibus unus et fexaginta Jov£b erant 
Teddendi. 40. Hominum fedecim millium, e quibus 
duo et triginta Jov£e cedebant. 41. Quam donarii 
Jpv£e fafti fummam Mofes Eleafari facerdoti tradidit 
ex mandato, quod a Jova acceperat. 42. De di- 
midia autem parte frad£-^ quam Ifraelits a militibus 
accipiebant, 43^ quee conftabat ex ovibus trecentis 
feptem et triginta millibUs et quingentis, 44. ex 
bobus triginta fex millibus, 45. ex afinis triginta 
millibus et quingentjs, 46.. ex hominibus fedecim 
millibus: 47. De illa, inquam,, Ifraelitar,um. parte 
fumfit Mofes quinquagefimam partem hominum et 
ariimalium, eamque dedit Levitis, curam facri tabei^- 
naculi habentibus, quemadmodum Jova ipfi prasce- 
perat. -— 48. Tum duces exercitus, tribuni et cen- 
turiones Mofen eonvenerunt, 49. eiq^ie monftra- 
runt, fefe commiffos fibi miJites recenfuiffe, nullum.- 
que omnino defideratum eife. 50. Igitur offerre fe 
muniis Jovae ex rebus pretiofis quas accepilFent, ar- 
millas, torques, annulos , inaures, globulos, ttt fibi 
propitium reddereht Jovam. 51. Aeceperunt Mofes 
et Eleafar facerdos aurum ab eis , quod conilrabat 
vafis artificiofe elaboratis , 52." et fumma ejus fuit 
fedecim millitim fexcentarum . et quinquaginta ficlo- 

Oo 5 rum. 



586 NUMERI 

f um. Quod donarium Jovee oblatiam fuit tantum 
a tribunis et centurionibus , 53. milites enim gre- 
garii fua fibi fervabant, 54, Tum Mofes et Elea- 
far facerdos illud depofuerunt in tabernaculo con- 
ventus in memoriam Ifraelitarum coram Jova. 

CAFUT XXXII 

Jiub0mtte , Gifdita , ^p dimidia trihus AfanaJJit regionem 
yordani orientalem pecori akndo aprant Jtbi ti Mofe expe- 
tuttt, Qui precibiis eorum concedit^ fed fub bae conditione^ 
Ut, qui ex eis arma ferre poffent , papulares fuos in occu' 
patione terr^e trans jfordanum advi- 
varent. 



i.R 



k-ubenitae vero et Gaditse perquam numerofos 
greges habebant. Cum igitur viderent, terram Ja- 
ferem et Gileaditidem alendo pecori ^^^ aptiffimam, 
2. adierunt Mofen, Eleafarem facerdotem et prin- 
cipes coetus, atque hunc in modum^ apud eos verba 
fecerunt: 3. Atarot, Dibon, Jafer, Nimra, Chefch- 
bon^ Eleale, Sebam, Nebo et Beon, 4. terra, 
quam Ifraelitae Deo juvante occuparunt, terra eft 
pecori alendo apta; nos autem habemus pecus. 5. 
Rogamus igitur, ut id beneficii nobis concedatis at- 
qiie hanc terram in polfeffionem affignetis, neque 
jubeatis nos Jordanum trajicere. 6. Ad haic Mofes 
GaHitis et Rubenitis refpondit ; Itane fratres veftri 

bellum 



CAPUT XXXII 587 

bellum gerent et vos Jiic defidebitis? 7, Gur aver>' 
titis animos Ifraelitarum a tranfitu in terram, :quam 
Jova eis dedit? 8. Ita quoque feqerunt patres ve- 
flri, cum eos mififfem ex Cadefch Barnea ad explo* 
randam terram, • 9. Venerunt usqjie ad vallem Efch- 
kol, explorarunt terram, deinde aUenarunt mentes 
Ifraelitarum , ut nollent terram a Jova eis promif- 
fam adire, 10, Quo fatlo hic irfitus juravit , ir, 
ex illis, "qui Aegypto effent egreffi, atque annum 
vicefimum exceffiffent, neminem terram vifurum effe, 
quam jurejurando.Abrahamo, Ifaaco et Jacobo pro- 
mififfet^ quia eura fequi recufarent, 12, praster Ca' 
lebum ilium Jephunnse Kenifitam et Jofuam Nunis 
filium conftantes in fua erga eum obedientia, 13, 
Qua Jovss ira in Ifraelitas faftum eft, ut per qua-' 
draginta annos oberrarent in deferto , usque dum 
confumta effet tota ifta homjnum generatio , quee 
. eum tam graviter oifenderat, ■ 1 4, Et jam vos fur*, 
gitis.loco patr«m veiirorum, progenies hominum inj- 
proborum, ut augeatur ira Jovgg in Ifraelitas, 15, 
IvJam fi Jovam fequi detre£laveritis , ulterius popu- 
lum in deferto detiriebit, et fic eum perdetis, -^ 
16, Tum illi pergebant in hunc modum; caulas tan- 
tum pecori noflro hic exftruemus et oppida libe- 
lis noilris. 17,' Nos vero armati Ifraelitas pr^ce- 
demus, donec eos^ad loca fua perduxerimus, In- 

terea 



588 NUMErRI 

terea maneant parvuli noftri in oppidis munitis, .'iit 
tuti fint ab hujus terrse incolis. i8. Non domuni 
revertemur, donec Ifraelitag ad fuas poffelfiones per- 
venerint. 19. Neque enim cum illis fundos nobis 
expetemus trans' Jordanum et ulterius, fi noftras 
poffeffiones fortiti fuerimus in citeriori parte Jorda- 
ni orientali. 20. Tum. Mofes eis refpondit : Si hoc 
facietis, fr armati ad bellum prsefente Jova prCce- 
d.etis^ 21. et fic quoque Jordanum trajicietis , tum 
demum redituri, cum ille hoflibus fuis expulfis 
22. terram fibi fubjeeerit: vos promiflis veflris apud 
Jovam et Ifraelitas folati eritis, atque hanc terram 
"favente vobis Jova poffidebitis. 23. Sin minus, 
fcitote vos contra Jovam peccare, veftrique peccati 
poenas effe daturos. 24.. Aedificate oppida parvu- 
lis veftris et caulas pecori veftro, verum pr^ftate 
quoque quod promififtis. 25. Ad hsec Gaditee et 
Pv.ubenita! Mofi refponderunt : Utique faciemus, 
quod tu , domine, juffifti. 26. Parvuli noftri, mu- 
iieres noftrae, pecu^ et jumentum remanebunt in op- 
pidis Gileaditicis ; 27. Nos vero armati prgefente 
Tova ad bellum procedemus, quemadmodum domi- 
nus nofter dixit. — 2 8. Tum Mofes Eleafari fa- 
cerdoti, Jofuee filio Nunis et priiicipibus tribuum 
Ifraeliticarum prascepit: 29. Si Gaditse et Rubeni- 
tse vobiscum Jordanum armatj ad beUum trajece- 

rint. 



CAPUT XXXII 589 

rint, et terra a vobis occupata ell, dabitis eis ter- 
ram ,Gileaditicam . in polTeffionem. 3O; Sin minus, 
accipient fuas poflefliones inter vos in Caiianes-a. 
31. Tum denuo Gaditse et RubenitEe poiliciti funt, 
fe fafturos eKe quod Jova jufferit: 32. fe.velle 
armatos in Canan^am coraiji Jova trajicere , luas 
fibi maaere poffelTiones cis JordanUm. 33. Sic Mo- 
fes Gaditis , PvUbenitis et dimidise tribui Manaffis 
iilii Jofcphi dedit regnum Sichonis Amoritarum re- 
gis et regnum Ogi regis Bafanis, terram cum fuis 
oppidis,, quam longe lateque in toto circuitu fuo 
patebat. 34. Gaditae sEdificabant Dibon , Ataroth, 
Aroer, 35. Atrot, Schophan , Jafer, Jogbehah, 56. 
Bethnimra et Bethcharan, opipida munita, et caulas 
pecori. 37. •Rubenitce aedificabant Chefbon, Elale, 
Kiriatajim. 38. Nebo, Baalmeon i.mutatis nomini- 
bus , et Sibmam , quibus urbibus a fe inftauratis 
yrifiina nomiua reli"q"UerUnt. 39. Pofteri Machiri 
filii Manaffis expeditionem fecerunt in Gileaditidem) 
eamque occuparunt eje£lis incolis Amoriticis. 40, 
Quibus propterea Mofes eam regionem habitandam 
affignavit. 41. Jair vero Manaffis . nepos villas 
Amoritarum cepit, easque Jairi villas vocavit. 42. 
Nobach Cepit Kenatham ejusque municipia, eamqii.e 
ex HQmine fuo Nobacham pominavit. 

CAPUT 



590 NUMERl 

CAPUT XXXIII 

StAtio7iet tfraetitafum toto itinefum fuorum tmpore, ex quo 
Atgypto ernnt egreffii.-^^. J^ovum de Camiiitis expel- 
lendis et exftirpanda cmni idotolatvia pra- 
ceptum $0 •^^<ft . 



1. AJ.£ 



az funt ptofeftioiies Ifraelitamtn, cum ex^A^- 
gypto duftu Moiis et Aaifonis fecundutn agmina fua 
effent egrefli. 2* Literis eas confignavit Mofes fe- 
cundum ftationes a) quas ek voiuntate Jovse fece- 
runt. Stmt verb feqiientesV .3/ Profeftl funt ex 
Raemfe quinto decimo die primi menfis poftridie 
pafcliatis potenter vindicati ^) fpeftantibus omnibus 
Aegyptiis, 4* qui primogenitds ' a Jova occifos fe- 
peliebant. A diis adeo eorum Jova poenas/um- 
ferat. 5. Ex Pvamfe igitur profefti IfraelitEB caHra 
pofuerunt in Succotli. 6. Inde in Ethaffl, quod in 
extremo deferti. 7. Ex Ethamo profefti conver- . 
terunt verfus Pihachiroth, quod ell: e regione Baal 
Zephon, et caftra fecerunt ante Migdol. 8. -Ex Pi- 
hachiroth profefti mare tranfierunt in defertum at- 
que itinere trium dierum in deferto Etham confe- 

ao, 

«) i'D.D et X^ID ftiiit fynoiiyma. Iridicant vero loca in 
quibus IfraelitsB ad tempus aliquod cum cafli-is fuis com« 
raorati funt. ' ' * " •• - 

F) hebr. nD"l T^ »"««« f^"^». cf' Exod, 14 , 3, Sequens 
verrus hsc verba explicat. 



€APUT XXXIII 591 

ao, caftrametati iunt k Mara- . 9. Es: Mara pro- 
fefti venerunt Elimaiti, ubi diiodecim fontes et fe- 
ptuaginta palmas invetiiebant , ibiqne caftra pofiie- 
runt, 10, Ex Elima profefti caftrametati funt ad ' 
iinum Arabicuffi) xi. inde 111 deferto Sin, i2.-in- 
de in Dophka, 13. inde ih Alufch, 14. inde in 
Rephidim, ubi aqna carebant; is. inde in deferto 
Sinai, 16. inde ad fepnlcra defid^rii, i7> iiidein 
Chazeroth, 18- inde in Rithma, 19. inde in Rlm- 
monperez, <2o, inde in Libna» 2i. inde in Riffa, 
22. inde in Kehelata, 23. ihde ad montem Sche^ 
pher, 24. inde in Charata, 25. inde in Makheloth, 
26. inde in Tachat, 27. inde in Tarach, 2 8. in- 
de in Mitka, 29. inde in Chafchmona, 30. inde 
in Moferot, .31. inde apud pofteros Jakanis, O 
32. inde in Rorhaggidgad, 33. inde in Jotbata, 
34. inde in Abrona, 35. inde in Ezjongeber, 36. 
ipde in deferto Sin, five Kadefch, 37. inde ad 
montem Hor in iinibus Moabiticis. 38. Hunc mon- 
tem afcendit Aaron facerdos ex voluntate Jovae, ibi- 
que mortuus eft, anno quadragefimo poft exitun-j. 
Ifraelitarum ex Aegypto, die primo menfis quin-- 
jti, 39. cum annum ageret centefimum tertiuni 
et vicefimum. 40. Tum rex Cananitarum Arat.t 
in traftu uieridionali CananseaB de adventu If- 
' rae- 

c) Oe di0«nftt hr 1. ab D«vt. 10, 6...dicettir ad illum locum. 



592 i NUMERI 

raelitarum audivit d)... 41. Ex monte Hor profefti 

caftr.a habuerunt. in Salmond, 42. inde in Phunan, 
43. inde in Obot, 44. inde in Jjje >Abarim, in ter-; 
minis Moabitarum, 45, inde ih Dibongad, 46. 
inde in Almon Diblatajim, 47. inde rin montibus 
Abanm e regione Nebonis, 48. jnde in cam- 
pis Moabiticis ad Jordanum . e regione Hie- 
richuntis. 49- Qu« eorum caftra ad Jordanum 
fefe extendebant inde a ;Bethjefchimoth , usque ad 
Abel Sehittim per campeflria Moabitarum. 50. Ibi. 
Jova Mofi h£ec dixit: 51. Admone Ifraelitas, ut, 
quum trajeQo Jordano in Canansam venerint, :52. 
expelTant omnes ejus incolas, lapides iiguris infcri- 
ptos et fufa fimulacra perdant, ,et facella in locis 
altis exftrufta deflruant. 53. Quo fafto terram in- 
colant, nam ego eam ipfis poiTidendam , dedi. 54. 
Sorte vero terram^ diyidant fecundum familias , . ita 
ut quo vel plures, vel pauciores in farailia fint,; 
eo vel plus, vel minus.poflideant,. et quem cuique 
locum fors affignaverit, eum habeat. Secundiim tri-i 
buum familias pofTeffiones ~ dividant. , 55. Quodfi 
non ejecerint terrse incolas, quos reliquerint, fient. 
illis quafi aculei in, oculis. et fpina in lateribus, eos- 
que affljgent in terra quam inhabitant. 56.. Tunc 
quod ego illis facere decreyeram, id ipfis faciam. 

CAPUT 

(0 cf. Num. 21, 1. feqq. ttbi hiiloiia . hsc nai-ratnr. 



CAPUT XXXIV 595 

■ C APUT XXXIV 

De termims terra pro^nijfa ejtisque inter tiovcm trihus et 
dimidiam diJit'ibutione. 



x.sl orro Jova eiim Mofe locutus efl in hunc mo- 
dum : 2. Hffic Ifraelitis edicito : Cum jam perven- 
turi fitis in terram Canansam forte inter vos dif- 
tribuendam , termini ejus ita funt conftituendi. 3. 
Terminus extremus meridionalis llt a deferto Sin 
juxta Edomum.. Qui termini meridlonales inde ab 
extremo maris falfi verfus orientem pateant, 4. 
vergant porro ad juga montium Akrabbim, inde ad 
Sinam, pertingan.t a meridie ad Kadefchbarneam, 
Chazar Adarem, Azmonam. 5. Ab Azmona con- 
vertant fe ad fluvium Aegypti , atque defmant in 
mari. 6.~Terminum occidentalem conftituit mare 
magnum, quod vobis eft ab occidente. 7. Termi- 
nus ■.feptentrionalis fit vobis a mari magno , unde 
lineani ducetis ad montem Hor. ■ 8- Inde ad Cha- 
matam, |)orfo pergat ad Zedadam, 9.. porro ad 
Siphronam et tandem Giiazar Enanem. Hr: ter- 
minus vefter a feptentfione. 10. Merldiohalem ter- 
miniim defignetis a Chazaf Enane verfu5 Schepha- 
mam. li. Inde defcendat ad Pviblafn ab "Oriente 
fontis d) "Jdrdani;'mde' pertingat ..:c: ripam Orieh- 

talem 
«) Intelligitui; lacus-jUIe, /a figura votimdi rbiak diSlus, ex 



594 NUMERI 

talem lacus Cinnereth. 12. Pergat iilterius sd Jor- 
danum, et tandem defmat in mari falfo. . Hegc fit 
vobis terree defcriptio fecundum terminos fuos. -— 

13. Porro Mofes Ifraelitis his verbi^ praecepit: 
Terram hanc fecundum fort^m diftribuere debetis 
ex voluntate Jovae inter no\''em tribus et dimidiam. 

1 4. Nam Rubenita;, Gadit£e et dimidia tribus Ma- 
naffis poffeiTiones fecundum familias fuas acceperunt 

15. cis Jordanum e regione Hierichuntis verfus 
Orientem. 16. 17. In hac vero terr£e divifione, 
fic pergebat Jova ad Mofen, adhibere debetis Elea- 
farem facerdotem et jofuam filium Nunis, 13. at- 
que ex fingulis tribubus fmgulos principes. 19. Quor 
rum nomina hsec funt : E tribu Juda Caleb filius 
JephunnEB. 20. E tribu Simeon Samuel filius Am- 
mihudi. 21. E tribu Benjamin Elidad filius Cislo- 
ni. 22. E tribu Dan, ejus principem Bukkum ii- 
lium Jogli. 23. Ex pofteris Jofephi et quidem e 
tribu Manaffis principem Channielem filium Ephoti. 
24. E tribu Ephraimi principem Kemuelem filium 
Schiphtani. 25. E tribu Sebulon principem, Elifa- 
phanem filium Parnachi. 26. E tribu Ifafcharis 
principem Paltielem filium Affani. 27., E tribu 
Afcheri principem Achihudum filium Schelomi. 28. 

■ ■. ■ " ^ ' • ' ' e' 

quo Jordanus tintar, cf. Bacbimi '^in dercriptiorie ' PalaEfti-: 
xise P. I. p. 134. 



OAPUT: XXXIV 595 

E trlbu Naphtali princlpem Pedaelem fiJiuni Ammi-' 
hudi. 29. HfiBC fuiit quse Jova prsecepit quoad di- 
vifionem terrse Can^naBse- inter Ifraelitas. 

CAPUT XXXV ^ 

" V? oppidii Levifarum et de ajyli oppidis^ adqua^ qui alium 
cafti occiderity. confugeret, ' > 



t.lt 



Ltem Jbva cum Mofe in campis Moabiticis ad 
Jordanum e regione Hierichuritis fic locutus efl : 2, 
Jube ut Ifraelitas de fiiis polfefTionibus 'Levitis op- 
pida qusedam et pomgeria in eorum circuitu aflignent. 
3. In oppidis habitent LevitEc , pomoeria vero in- 
ferviant ebrum jumeritis,: pecori et omnis gerieris 
pofreiTidriibus. 4. Quod ad pomoeria oppidorum 
attinet, qu« Levitis dare debetis, 6a foras extra 
murum. oppidi mille cubitos pateant. 5. Nimirumt 
menfurabitis extra oppidum a latere orientali duo 
cubitorum miUia, totidem a latere meridionali y oc- 
cidentali et feptentrionali. Ipfum autem oppidum 
fit in medio. Sic fe habearit:omnia,,oppidorum.po- 
moeria. 6. In oppidis autem; quse •. Levitis . dare de- 
betis,' funt fex illa al^li oppida, ad qii^ homicida 
perfugere poteft, prseter.ea vero adhuc duD et qua- 
draginta. 7. Omnirio igitur dtio de quinquaginta 
cum fuis pomcEriis. 8». Oppida autem qusdepof- 
fefliombus veftris Levitis dabitis,. ita difpejtiantur. 



tit quo vel maj<5i-ei§5''Ver-'mino'resi. illse fmt, eb vel 
plura vel' paucior-a oppid^- -himc- in ufum- conferan-^ 
tur. -— 9.' Porrb Jova''fic' cum 'l^ofe-eft Gollocu-i 
tus: 10. Edicitp. Ifraelitis i qiiandp jordanum in 
Cananasam traieceritis, i r. feligatis . oppida certa, 
qusB oppida afyli vocentur, ad qu£e homici(3a per- 
fugiat, talis nimirum, qui alterum per imprudentiam 
pcciderit. 12. Hsee igitur \oppida .afylum ei.pr£e- 
ft.ent a yindice. fanguinis ,- f ^ y ne. -indiaa caufa m.o- 
-■■. ' ■:.,,;.'■■■',.■ ■ ,1-L ':'\ ..':.•;::.• :.riatiiri' 

0) Hebraice vocatur ^^^^ de quq accurate egit ilj* Michae-^ 

-;•'.,.•.,.' .:.■..'.'.'-.''_ .■ :' ' .'..= ■ Z: •',.'.:,.; ■■"■V;.' /•! . 

lis in Jure Mofaico P. II. §. 131. feqq. Nimirum ille ^;^X 

__.^jjiinim.e. a Mofe.fuij: conftitutus, ut ex homicida yindi- 
Sam peteret, fed .ex antiquifllmq -more hoc fuit receptum 
interjHebraeos, et omnino inter ArabeSj (intetquos etiam- 
num hlc^mos obtinet^,)' ii£'pro'ximu¥^eJS cognatiorie, 'qui 
bNJl vpcabattifj hbmicidairi^ perfequ^^^^ er quoicrunque" 

modo pdflef, five vi inanifeflai' five per infidias cae^eia 

• ^cifceretur i ' et qul hoc facere tecufaret ', igiibdiinia aiSir 

- . ceretur iha^Uma. • Igitur Ncuni' Mofes videretV - - Ifraeiitas 

. . hunc; a-,;fl3ajmibus;;fiais traditUtti: iiiorem agre efle^muta- 

turos, ejus- rigorem et hinfi] quoque- incommoida ipulta, 

quae ex. eo^proveniebant, lege, hac fapienter mitigavit, 

ita ^ut nort nifi reus Gpeli h* e.fanguinis vindici trade? 

retur'; innocens vero, qui cafu, non animo malp, aHquemi 

interfecifler , iri vita confervaretur* Plura dabit ie£lu di* 

,.' ,' y'- .--»- ■'''--■',, •■' ... • '--■"t '■ '■■•..■■♦■■■ »-i-'-- 

-' gm MicUelir 1; 1, -^^ ' ' "" ' " 



«•< nf ^ .4. ^ h. -.k/ -Jt-:- 



cAmnimxv §9? 

riatur; ^',i3i • Qiiorutti'ioppMofito.Jex''de^ confti- 
tuere. . ' fi^:' Tria cis ~ Joridanum--, "' tna- jn' Gariansea./ 
15. ' Ttimvvobis ; tuiij"'periegrinis', atit ad^feftis' apnd 
vos degentibus Iisbg fe-X'oppida atylum jprsebe^ntj tit 
eb .Gonfugere- poffity'? qtliciinque aliqiieni per-itripfli^ 
dentiani interfecerit. ;'^r6. ^Qui-^aiiqiiein- inftrumento 
f err eo l^ferity tit' motiptir ,"• « ■liOmicida eft -f fupplicia^ 
afficiendusJ --17;; (5>tii lapide ■- letiferb ' € ^anu pro- 
je£io - ■aliqueiir p ercufferit' iit ■ moriatur , ' mortis' pce- 
»am is ipfe l-uat; i8v--Itemi fi ideinfit ciim inftrii-^ 
mBnto:.-ligneo. - i 9, Vindex fanguinis poteft liOmi-^ 
cidam intWficere, -ubicuiique- ei Oceurrerit. 20. Si' 
quis alium^ 'per odium- impulerit, aut per infidias ali- 
quid in euifi jecerit-Tit jnDrjatur, 2i,'"aut ex ini- 
mlcitia^eum-manu percufferit iit "moriaturv capitis 
poen'am-luat liuj^ismbdr ' liomicida ; fariguinis vindex 
eum int«rficer'e poteft ubicunque ei occurrerit. 22P 
At fi ;eum fortuito, non auiiiio hoftili impulerit, aut 
jnftrurhento^ aliquo , net tamen infidiofe, eum laefe- 
rit, 23, aut lapidem in eum dejeceritj ut morjatur, 
cum tamen hoftis ejus non fuerit, nec malum ei |n- 
tenderit; 54, tum judicet magiftTatus interhomi- 
QJdam et fanguinis vindicem ex liis legibus, 35. 
atque iUiim ab -hoc defendat et reducat in oppidum 
^fyli ad quod confugerat , ibique maneat usque ad 
mQrtem. pontificis maximi facro Qleo un£li. 26. Si 
- «'-i I*P 3 hujus" 



598 V: NUMEEI 

h^jusgio4i hdJiiicida egreffus fuerit extra terminos 
oppidi, ad quojd fuffijfalutis caufa confugerat,. 27. 
et inciderit:ibi: in eu|n fanguims vindex .etoccide- 
rit ^um, 'c;2edefn.!.n.on eommifit. i 28.1 Etenim maner& 
debebat v in urbe afyli usqua ad mortem pontificis 
maximi,; et tum demum .dqmum^ fuam redire po- 
terat. 25. Secundum has leges femper apud pofte- 
ros veilros in omnibus oppidis debet judicari; 30. 
Qui alium interfecerit ex teftimonio dmrutn aut plu* 
riutn^ fupplicio afficiatur. : Unus tamen teftis in cau- 
fa capitali admittendus non ;eil. 31. Pretium pro 
vita homicid» .non accipiatis y r«us mQriatur, . 32* 
I^eque pretium accipiatis prp redimendafuga^ad ur- 
bein 2Sy\iy}iX-'ho7nicida teiiiie :2idL patriarn fuam pof- 
fit antequam facerdos fummiis moriatur. 33.. Ne 
profanetis terram , quam inbabitatis. Gaedes vero 
commilTa profanat eam, nec p oteft expiarianift fan- 
guine homicidce. 34. Ne polluatis terram, quam 
incolitis, ego ipfe in ea habxto. Ego. Jova habito 
inter Ifraeiitas. ..; 



CAPUT 



CAPUT XXXVl 599 

[ C A P U T XXXVl ^ 

t.ex de fliabui hceredibus^ ne per mairimonid hom fua in 

aliam tribum transferant^ fed nubant fuis ~ 

tributibus^ 

1. JL unc patres familiarum cognationis Gileadi fi- 
lii Macliiris nepotis Manaffis, ex pofteris JofepH, 
adierunt Mofen et principes tribuum Ifraeliticarum, 

2. atque in hunc modum apud eos verba fecerunt: 
jova -dominum noftrum juffit terram forte inter Ifrae- 
litas diftribuere, et tamen idem juffit polTeffionem 
Zelophcliadi contribulis noftri filiabus- ejus dari a), 

3. Quodfi igitur cuidam ex alia tribuum Ifraelitica- 
lum nupferint, poffeffio earum a poffeffione fami- 
liarum noftrarum avelletur et "acCrefcet pofleffioni 
ejus tribus in quam nupferint. Quo fa3:o fors pof- 
feffionis noftras imminuetur. 4. Nam anno jubilzeo 
earum pofleffio addetur poffeffiorii ejus tribus , cui 
junftEB funt et fic earum ppffeffio de poffeffione tri- 
bus noftrs detrahetur. 5.. Ad heec Mofesvlfraelitis ex 
voluntate Jovas llc relpondit: Recte moauerunt tri- 
bules Jofephitarum : 6. propterea lic pronuntiat in hac 
caufa filiarum Zelophehadi: nub^nt pro lubitu, dum- 
modo de familia tribus paterns nubant. 7. Neque 
enim Ifraelitarum pofleffiones ah una tribu in aliam 
transferentUr > fed quisque in poffeffione tribus pa- 

^p 4 ternsB 

q) cf. Cap. 37, 



6oo. NUMERI CAPUT XXXVI 

ternae maneat 8- Filia igitur Ifraelitica, cujuscun-- 
que tribus ea fitj pofleffiQnis, cujusdam li^X®s.fa£ta> 
nubat alicui de familia tribus paternse, Sic Ifraelitse 
manebunt in fuis patrimoniis."- 9. Neque transfere-^ 
tur poffeffio ex nna tribu in.ab*am. Quilibet enim 
in fuo patrimonio maneat, 10. Atque ita etiam, 
VLt JoyaTVIofi prseceperat, f ecerunt filicB Zelop.hchadi, 
1 1. Nupferunt MacMa, Tirza, Chogla, Miica,Noam, 
ZelOpIicIiadi filia3, patruelibus-fins i2. in gentilitatibus 
pollerorum Manaifis, Jofephi filii. Et fic manfit ea- 
rum patrimonium in tribu paternse familige, 13. Hasc 
funt prsecepta et jura, qu£B Jova per Mofen Ifraeli- 
tis dedit in campeftribus Moabiticis ad Jordanum e 
legione Hierichuntis. ■ - 




DEV^ 



. ■'^ L.S—l V.,,/ ' . ' ■""-■..J ' -.- ? ' . r ,,.._? T:! ' _.;, .._,■- ' ]. fHk- - ^^* 



DEVTERONOMIUM 




CAPUT -I ■ : - 

^fjr«jpeH?Kw Hhrf. SerniQ»es Mq/is a4 IJraelitarim pra.'. ■. 

feclos * non ita longe ante mortem fuam habiti.v. i-r-»^, 

hi privio fermone Mofes repetit partem ■jrerum. geJiarmfAab :■ 

JfraeUtis in deferto,. Trimo feditioiiem^ quam explora^. 

torum timiditas excitaffet , et ■^ce.nam fibn 

fecutam v, j-^/}<f, 

i funt fermQneSj quos Mo.fes ad Ifraelitas 
liabuit, cis jQrc^annmL in deferto, in pla-. 
Tiitie. e regione Suphee inter Paran, Tophel, Laban^ 

..,; ;Gha. 

* Facile intelllgitur, Mofen hos fermon?sj qui in hoc libro 
leguntur, non ad oinnes Ifvaelitas habuifle, quanquam 
hoc pyimi verfus dicere videntur, QiiQinodo enim Mofes 
coram tot hQminnm rriiUibus, quorum caftra circuitum 
^pliquot miUiariura germanicorum occupabant, tam. clarq 
voce ioqui potuifiet, ut omnes euin audirent? Sed.repe^ 
tenda eft h. 1, obfervatio, quain fupra Levit, g, 5, adfcri- 
pfimus, Mofen femper cum pQpulo egiffe per legatos f» 
deputatos ejus, qui mandata Mofis referebant ad fingulos, 
- Coram hoc igitur fenatu ex omnibjas tribubus eleSJQ Mo^ 
fes hos fermones hahuit et deinde Uteris man^^yUj ut- 
feruip memoria femper in populo fervayetur, 

Pj>5 



602 DEVTERONOMIUM 

Chazeroth et Difahab. (2. Undecim dierum iter eft 
ab Horebo ad Kadesbarneam , via per regionem 
montanam Seiri fafta.) 3. Anno quadragefimo, pri- 
mo die menfis undecimi Mofes ad Ilraelitas- ex 
mandato Jovse hunc in modiim locutus eft: 4. poft- 
quam Sichonem Amoritarum regem Chesbone fedem 
fuam habentem, et Ogum Bafanis regein Afchtarote 
regnantem Edreae ^) profligaverat. 5. Cis Jordanum 
in terra Moabitica incepit Mofes legem his; verbis 
explicare: 6. Jova Deus vefter in Horebo fic no- 
bis dixit: Jam fatis diu in hoc monte eftis commo- 
xati. 7. Convertite vos atque aggredimini regio-, 
nem montanam Amoritarum, et loca eis finitima, 
tum campeftria, tum montana, tum convallium , 
tum meridiana, tum maritima> terram Cananitarum. 
et Libani usque ad flumen magnum Euphratem. 
8. Addixi vobis hanc terram, occupate eam. Ju- 
lejurando promifi eam majoribus veftris Abrahamo> 
Ifaaco et Jacobo, eorumque pOfteris. — 9^. Cir- 
ca illud tempus vobis monftravi , me folum noa 
pofle diutius. vos fuftinere. 10. Jova Deus vefter^ 
inquiebam, vos ita auxit, ut jam ftellarum multi- 
tudinem sequetis. 11. Augeat vos Deus. ille pa- 
trum veftrorum millecuplo, vosque prauti promifit, 
fortunet. 12. Sed quomodo ego folus feram onus,^ 

" res 

fi) cf. Cap. 5,1» 



CAPUT IV 603 

res et lites veftras? 13. Igltur circiimfpicite yiro^ 
fapientiffimos, prudentiffimos et fpeftatilTimos tri- 
buiini yeftrarum 5 quos- vobis prasficiam. 14. Tum 
vos approbaftis quffi. dixeram. 15. Ego igitur.de- 
legi tribuum veftrarum capita , viros fapientes et 
iiaeftabiles, quos vobis. Chiliarchos-, Centuriones , 
Pentecontarchos , : Decuriones et tribunos conftitui. 
x6. Atque hortatus fum hos judices veftrds , ut au- 
dirent controverfias popularium fuorum , atque ex 
lequo dirimerent, cum inter illos, tum inter pere- 
grinos, 17. ut nullum in judiciis perfonarum re- 
fpeftum haberent, fed tenuem seque ac poten- 
tem audirent, et neminem timerehtj nam judicium 
Dei effe. CauJtFdS vero difficiliores ad me referrent, 
lias me effe dijudicaturum. 18. Simul alias' leges 
tunc vobis promulgabani. 19. Quibus conftitutis 
^b Horebo profefti peragravimus defertum illud 
magnum et horribile , quod noftis , verfus regionem 
imontariam Amoritarum, quemadmodum Jova Deus 
jiofter prseceperat, et fic pervenimus usque ad Ka- 
desbarheam. 20. Ibi vobis dicebam: jam venift^s 
ad Arhpritarum mbntes, quos Jova Deus nofter no^ 
bis tradidit. 21. Hic vobis hanc terram donavit, 
afcen.dite , occupate eam , quemadmodum Jova Deus 
majprum veftrorum • vobis juffit', nolite timere, aut 
confternari. 22. Tum vos omnes me conveniftis 

i atque 



604 DEVTERONQMIUM 

atqiife InHicafHs; •placere vQbis ei^lorsLtoresuprsemitv 
tere ^) , q^i vGSicertiores -faGiant. de via qua';afGen'^ 
denduiTi - fit et - de ■ urbibfcts ' quas;* effetis; aggrefluri: 

23, Et mihi quoque lisc placuerunt,. . igitur jdelegi 
e vobis duodecim , - -fingulos ■ ex ■ ifmgulis .tribubus; 

24. Qui cum montes efcendiffent 5 pervenerunt -ad 

vallem Efelikolv " Atque regione -explorata ■ . 25-. fe^ 

eum Tumferunt de terrse. frugibus: et ad nos reverli 

retulerunt, terram, quam Jova ^Dfeus nofter -nobis? 

donalTet, bonam elTe. -^ 25. At VQS iloluifti^ 

afcendere et rebellaftis contra Jpvam Dei]m ye-? 

flrum,- 27, et murmurantes. in itabernaculis .veliri^ 

dixiftis: Jovam odio permotum vos ex Aegyptq 

eduxiffe 5 Ut yos Anioritis objicer.et truci^ando?-, 

28. Nunc nefcire.-quQ vos verteritis , pQpulare^ ve-^ 

ftros timidos yos feciffe, • qui retulilTent populuni 

iftum effe vpbis et majorem et .potentiorem, urbes;. 

maximas etad ccelum usque muni.tas; TrQglodytas! 

quoque fe vidiffe, -^ — 29, Equidem yps hprtabar^ 

ne terreremini , aut eos . timeretis, 30, Joyani 

Deum yeftrum,qui vqs prfecederet, pro ypbis effe 

, ■ ■ ' •■■.■-'•'• • • :.> 

pugnaturum, quemadmQdum ypbi^: fpeclantibM fe-. 

- : ' , cerit 

h) Nnm, i^j T, feqq, narratur- Mofen jufTu Dei hos explQrato-»' 
res mififlc, Que fic pofrunt c6nci.liar|j Deu.in populi iii- 
credulitati conceffifle et permiliffe, ut ' ^xplQrgtQres' riiute« 
- rentur. 



cerit-^cHffi:' Aegyptils ; 3i; tum quoqiie in deferto ^ 
in qiio''VOS ab -eG fiC effe portatos, ut a patre 
filiuin toto " eo itinere ^ quod feciffetis , don.ec atJ" 
hiiC' ■iGeiini-perVeneritiSi 32. Sed vos ea in i& 
fideni-JoveB Deo veftro non liabiuilis ^' 33. qni vpbisf 
pr^ibaty- ad locUiii • ftationibiis veftris explorandUmj; 
noftu inigne, Itt vianl qua incederetis njonftraret^ 
iriterdiu ^atitem in niibe.' 54^ Cujn vero Jova fer- 
inbhes' veftfos au'direti,' iratus juravit : 35/ iiemi^. 
riem eX tam pravcr liottiinum geiiere vifurwiii eife 
tejrram, quatiri ebfuiii 'majofibus juf ejurando inter- 
pbfito 'promifiifet^ ""36; pr^tef-CalebUm jephUnnsE^ 
iiliiim , eiim vifufuiii &{{e terfarii *, quaiii peragraffet, 
fet pofteri ejus, qUo"d cbnllafttiin' fe reverentia fuif-^ 
fet. .37. Mihi quoque jova fuccenfUit veftra fcau- 
fa ^)V lieque tu, inquiebatj eaiii ingredieris. 38^ Sed 
Jofua Nunis filius faiiiulUs tuus. Huic aniiiium ad-^ 
de, is enini Ifraelitas in- terr^ ejus poffeffionem im- 
mit^^et.'" 39. Parviili'teftri,' qiios dicebatis prajdaLiii 
hopUm'f[iiuTo$e'ffe^'et liberi, qui difcrimen inter 
bonum- et' ' nfiaiuiri" adhuc ignbrant ^- hi eo Venierit , 
his eam dabb poffidendam. 40. Vos igitut reverti-» 
jtiini in • defertuin v«rfus finuiii Arabicum* 41, Ad 
,,, ;. , ,,;..,.■■. ..^^ . _ ;,. -. ,. ,. . : "■"haec 

;f)iS!B.4 al}a..l9nge , o.ccafione et diu po^, illam populi fefJiuO" 
nem. Hiftoria legimi:;Nuin. 20,,K,feqq. 



6o6 DEVTERONOMIUM 

h£Bc milil refpondiftis: Peccavifniis. in Jovam, vdlu-- 
mus afcendere et aggredi kdfiem, et fimxil :a.vmii 
fumtis parati fuiftis d') ad expeditionem fufcipien- 
dam. 42. Jova autem juflit, utvos ab ea. dehorta- 
rer, ne ab hoHe cEederemini, fe enim Vobis non: eC'; 
fe adfuturum. 43. Sed quanquam hoc vobis in^ 
dicaram, tamen non morem geffiili$, et contra.Jo-' 
vs voluntatem pertinaciter . mpntem cpntendiftis. 
44. Igitur AmoritsB hos montes incolentes vos ag- 
grefii funt et perfecuti, uti apes folent, et C£ecide- 
runt vos a Seire usque ad Chormam. 45. .Tum 
reverfi . fleviftis coram Jova, ille vero non. audivit 
preces veftras. 46. Manfiftis igitur K.adefch^ per 
tempus bene longum, utinoftis. 

■ ■ ' : ■ CAPUT 



jj) hebr. ^Ti^T^ quod «W| X?y» ex arabico t:)vjl> explican. 
dum, pro duplici fua fignificatione (Goftsx p. 2595.} ^dpiplx- 
cem fenfum admiuic. Nam (jW^, %ni%at /c«w, jfflci/jf 
fuitj hinc ijiTTn veru poteft: facilet vos prabui/ih ad 
(ilcendendum, Idem vero verbum in IV. conjugatiorie eft 
defpexit^ vilipenditj hinc fenfus eflet: rem nuUins negotii 
fiutafiit montem afcendere^ vel, comemjtfiis fc. roandatum 
Dei. Priorem fenfum pr^fero propter locum parallelum 
Num. 14» 40. d. Lud. de Dw» in Grit. S.id Wr.^et 
Scia/w/j^i^ in /^iimadv. philol. ''■i- l^^ 



CAPUT II 607 

^ C AP U T II 

Teygit Mofes in commemorandis iis^ quce Jfraelliit inEdo' 

mitarmn , Moahitdrum et Ammonitarum finibus evenif- 

fent. De vi8oriaex Sichone rege Hesbonis, 

s. X andem proffeQi fumus in folitudinem verfii* 

finum- Arabicum, quemadmodum Jova mihi prBece-. 

perat, atque per complures annos montes Seiriticos 

circumivimus d). 2. Quibus exa^lis Jova mihi di- 

xit: 3. Jam fatis circa hunc montem vagati eftis, 

convertite vos verfus feptentrionem. 4. Sed popu* 

lo preecipe meo MO»«*«ff his verbis : Mox tranfituri, 

eftis fines fratrum veilrorum h^ ex Efavo progeni- 

torum Seiram incolentium. Timent vos. Sed ca- 

vete diligenter, - 5. ne eos infeftetis. Nam de eo- 

xum terra ne minimam quidem partem r) vohh con- 

cedam, fed Efavitis Seiri montes in poflelilionem af- 

fignavi. 6, Cibum et potum ab eis pecunia emetis. 

7. Fortunavi vos ia negotiis veftris (i} qmnibus. 

Curam 

a) cf. Num. 21, 4. feqq, 
J») Videntur Edomita Ifi'aeh'ns ab Imao tranfitum conceffifle, 

coll. V. 29. quem poftea eis denegarunt Num. 20 , 20. 
c) hebr. usque ad cakationem planta pedis, 
^) Ex hoc veifu clarum eft, Ifraelitas quadraginta illis perc« 
giinationum fuarum annis ab aliarum gentium confue- 
' tudine non feparatosvixiffe,. fed negotia exercuifle cum 
^ illis gehtibus, in quarum finibus degebant. 



608 DEVTERONOMIUM 

Curam . veftri geffi fmgtjlarem in itinere p.er v.afl:ara 
Hlam - folitudinem. His quadraginta anriis ^ vobis, -ita 
adfui j . ut nulla re egeretis. ^ . 8. Djefleximus 
igitur ab EfavitisO, noftris confanguineis Seiram 
incoientibus j e locis campeftribus Ela et Ezeonge- 
bere., atque prdgreiTi fumus iri folitudinem Moabi- 
ticam. 9. Ibi Jova mihi interdixit infeftare aut 
bello laceffere Moabitas, nJDlle eiiim fe -de eorum 
terra qaicquam riobis concedere', quod Loti pofteris 
Aram arfignafifet. (10. Emajf olirii Haric terrarii inha- 
bitarunt, populus magnus et potens, et ftatura uti 
Enakaji procera/)* ii. Gigantibus annumerandi 

funt 

■jc) fciilcet cutn ulteriorem tranfitum deriegabant. Numoo, 20. 

f) Ift hoc Verfu et dupbUs feqUentibus, infra verfu 20 — 29. 
et Cap. ■^, 9-rii. et i4i 13» infcrta funt nonnulla de origirie 
. et fedibus gentium quaiundam antiquiffiinis , quse vel pror- 
fus npn funt a Mofe,. fed ab alia ^matiu hiftoriie.illuftran- 
, , dae caufa addita, vd^ fi ipfe Mofes harc fcripferir, (quod 
nolim fidertter iiegare) fa£l:um hoc efl, cum hos lermones 
ad populi legatos habifos literis riiandabat. Naih cum 
confilium Molis effet, populo in metitem reyocarcf, quid 
ipfe egifiet, prorfus. fuiffec alienum in illo coetu comme- 
morare, qu£E gerttes olim has regiones incoIuifTent, a qui- 
bus expulfa;, qu£E in'-earum locum fucceflerint-, qus .di- 
. - veifa ;eai-utn fuerint, nomina. Quoniam poflerius-lafis. pro- 
^ .babile;:inihi vi.aetur, nW ^^ Ifraelitis di£lum,vex-f,;i2. yerti 
, .-. - - ■■ -:•■ ■ ■ ■■ ■ ■'■ ■■■ . •.; .,' in, 



CAMT 11 609 

13-. Seiram oiitn ineblebant Ch5Hti^^ Jed EfavitsB 
feos fejeeef Unt- ^t pferdidtifunt ^ fet in feOfliSi loeis coti^ 
fedefUftt^ tjuefiiadlnGdurn iiiiraelit8& fai?iunt regiojfli*. 
bus V qua^^ovl eis pofiidefidas dedit.) i^-. Et juffife 
jQOs fiumeft SafedUtft tfajkere^ qut>d eti^m. ifecitiiuSk 
14-. TetftpUS autem qtlo in jtiriefS^ fuiifiUs k Radefch* 
bafhea, doiiee liumea Safedufii 'tfajecimug •, fuit oQrd 
et tfigiiita aiinor\im^ Usque dum omnes ad beliufflL 
ijiohei e caftfis eiteht .ebfifumti^, .qUemadmbdtim Joya. 
JufejUfandO ffiinatUs erat^ t$. qui ipfe eis advef-^ 
fatus eft atque e G^ftris ad unum omftes vi fuftulitb 
iSv IMs vefp bffinibUs mbfte iublatis^; i^-. Jbvjt. 
ffiihi K*e dixit i t a> Yu moX pf seteribis Moabita* 
fum tfefffiifibs juxta Afam^ it)-. atque aetedeis M 
Ammoftitas^ fed Jibli eos ihfeiilafej ailt bellb laeei* 
fefe» Nihil eaim M eofum teffa tibi dabb^ quipi- 
pe eam LbtM poftetis aMgnavii (so-. toe qubqu^ 
^egio gigantum fuiSe putabatuf |5^ quam olim inha^, 
bitafiht» Ammonitsg febs vocabant Samfummimi. 
at; -Populus maghus et poteiis ^ eofpof Is pfaeefitat^ 
^t Enakaei. Sed Deo juvaftte Ammbhit^ eo§ deiei' 
VBfUiit atijue feis fejeQii fedes eofum oeeuparuat^ 

in teffigwe prjefenti) qued fex figniHeatidn« timpemfii 
bfebfseOfum ind«tiinita fierl p&if« fatiij conftat» 
itf< Eiotat^ ti. vcilrf. £d* 



6lO DEVTERONOMIUM 

22. Quod idem fecerat Efavitis Seiram incolentibus, 
Perdidit propter eos Choritas , ut his -expulfis loca 
eorum etiamnnm inhabitent. 23. Sic Auveeos jn vil- 
lis usque ad Gazam habitantes CaphthorEei ex Caph- 
tore egreffi exterminarunt, atque eorum fedes occu- 
parunt.) 24. Jam caftra movete et trajicite Arno- 
nem fluvium : • tradidi vobis Sichonem Chesbone fe-' 
dentem regem Amoritarum et terram ejus. Incipite 
jam occupare, hunc bello impetite. 25. Inde ab- 
hoc die incipiam tanto veftri terrore et timo- 
re omnes terrarum orbis gentes percellere, ut qui 
de vobis audierint contremifcant et expavefcant: 
26. Miferam autem ex deferto Kedemoth legatos 
Chesbonem ad Sichonem regem, qui verbis huma- 
nifllmis rogarent, 27. ut re£la via tranfitum per 
terram fuam concederet , nos in neutram partem effe 
deflexuros,. 28. cibum et potum parata pecunia 
emturos, nihil amplius quam tranfitum nobis per- 
mitteret: 29. Eundem nobis concelKlffe Efavitas Sei- 
ram et Moabitas Aram incolentes, donec trajefto 
Jordano pervenerimus ad terram, quam Jova Deus 
nofter nobis deftinavit. 30. Noluit autem Sichon 
rex Chesbonis tranfitum nobis concedere, fed obfir-. 
mavit, Jova Deo noftro fic rem dirigente, mentem 
animumque fuum, ut in noftram veniret poteftatem, 
^uod etiam fa£lum eft. 31. Jova enim mihi.in- 

dica- 



CAPUTIL 6ll 

dicarajt) fe velle Sichon^m et tmam fuam. nobis 
tradere-) initium igitur faceremus eam ' occupandlj. 
32. Cum igitur Siclion cum exercitu fuo nobis ob* 
viam procederet ad prgelium nobis Jahz^e committen-N 
dum, 33, Jova Deus ttofter eum nobis tradidit» 
ut eum , iilios ejus et exercitum profiigaremus^ 
34.. Quo fafto oppidis ejus.potiti fumus^ quee cumt 
incolis fuis, mulieribus etiam et liberis delevimuss. 
neminem fuperMtem eife fivimusj 35. tantumt 
pecora et pr^dam urbium occupatarum nobis diri* 
puimus. 36.' Ab Aroerej quod eft ad Arnoftem fiu* 
vium». et ab urbe, qua efl in infuk illius fluminis 
usque ad Gileaditidem, nuHum fuit oppidum, quodl 
non expugnaffemus. Jo\na Deus jfiofter nobis omnia 
tradidit S7v Tantum tegionem Ammonitarum noa 
accefliftis; omnem illum tratl:um\ qui eft ad flumea 
Jabok et urbes regionis montange et omnia illa locsi^ 
q\xs& nobis Jova Deus nofter interdixerat» 

€ A P UT^ IIl 

ViBorm di Ogb r^ge Ba/nmu^ Dmfio i-tgknh 'otmpaf^ in^ 

ter Knhenitai^ GaditM vt dmrdkm trihum Mnfiqfflt^ 

J-oftta eUBio in imm pojpnlU Mojft^ wHut 

preCeiy, ■ ■ " 



P 



oftea iter convertimus verfbs Bafanem -; Me 
obviam nobis procefiTit Ogus rex Bafanis cum toto 
fuo exercitu , ut praslio n.obiscum 'Micertaret Efess,.' 



6l2 DEVTERONOMIUM 

5. S&d Jova nie admohuit':-, ne tlmefefti, ttam velle 
fe' etim ciim toto fuo exetcitu et terra inihi trade- 
re, ut eodem modo ciim ^eo agam , quo cum Sichoiie 
Amoritarum rege. ^^ Atqile ita etiam feeit; vici- 
inus Ogum regem Bafanis cum fuis copiis^ quas 
omneS hfemine relifto occiditiius. '4. Beinde etiarii 
bmnia ejus oppida cepimus. Nullum fuit quod mn 
expugnaffemus. Erant autem numero fexaginta ih 
illo tra£tu . Argob , quem Ogus de Bafane tenuit^ 
5. eaque omnia munita muro prsealto , portis et re* 
pagulis, prseter pagos perquam multos. 6. Devo- 
vimus vero , quemadmodum Sichoni regi Chesbonis 
feceramus, oiftnes urbium incolas, mnlieres et in- 
fantes. 7. Pecus tahtum et pr£Bdam urbium nobis 
diripuimus. 8- Sic occupavimus eo tempore regiois 
11 em cis Jordanum duorum regum Amoritlcorum , ab 
Arnone flumine usqne ad montem Hermonem» 
(9. Sidonii vocant Hermonem Sirjon-, Amorit^BVe- 
xo Senir. 10. Omnes urbes in planitie tit^y tota 
Gilead , et tota Bafaii usque ad Salcam et Edream 
pertinebant- ad oppida regni Ogi regis Bafanis. 
1 1. Hic enim tantum fuperftes erat ex gigantum 
iftorum reliquiis. Feretrum ejus ferreum adhuc vi- 
deri poteft Rabb» Ammonitarum. Cujus longitudo 
efl ^ovem cubitorum, latitudo quatuor, menfui^a- 
;.. ;. - , , eubiti 



CAPUT iii ': 613 

aubitj- vlnlis a), ) i2..Hanc regionem a nobis tun-c 

■■;■■ OCQU^ 

a) De hac , peiicopa irulto magis quam de ilHs in pViECp« 
dent? capite ,dubirarl poteft, an fit a manu Mofis et non 
potius ab alia addita. Minime quidem neceflarium vide* 
tur, ut Mofes Ifraelitas doceat Ogum Bafanis regem fuif- 
ie gigantem, quippe eum viderant, et prjElio cum eo de» 
certavant. -^ C''"^^^ verti non kdum ik^ feretrnm^^^ 
Qox{)^&xixSi \\\. Michaelis non improbabili. Qnis non mi" 
retiir ie6^um bujus vegis Rabbas Ammonitarum metmpoli 
nTonftraii, et hon potius Aftiiarotae uvbe ejus regia? Hinc 
fufpicatur vir Celeh. Ogum in pvselio vulneratum fugiflQ 
Rabham, ibique mortuum efle et fepultum. Feretra au» 
tem HeiivsEOA-um le^iis fimilia idera cum his nometi gef- 
fiiXe, plane conftat ex ^Sam. 3, ^i. ubi legitui: Davidem in 
funejre Abneri fecutum. effe n£5,D(l ferermm. Sic ^IJ^ 

eandem fine dubio in lingua hebrxa habiiit fignificatioi 
nem, quam in lingua Syriaca habet Luc 7, 14. : Hinc 
minus , quoque mirum videtur t<J (J^^J^ hujus. gigantis 
fuifl"e ferreum.; Sed fi\fe per le£lum,- five p^r fttetKum 
vertatur, neutrum Ifis^litis innotefcere potuit, antequaia 
Davi4 hanc Ammojnitarum m.etrqipolin expugnavet 2 Sam,, 
ij, ?6^ mul,tQ. ni.inus Mofi, qui nqn, ita longe po(l illudl 
pr^l^um cijro Ogo commifium e vita difeefi^it. ■.-1 Iijjle-- 
^jone vocabuli riVn diftenCus ^ft i*a. Godicibns et vei:- 
{ipnihijs^ ^ll. q^uidem MicbiieHs del^ndit et explica,t le£lior 
nem il^ceptam, fic, ut dubitanter a fcriptore nart^tijr, ntinh 
efi ejus.^- fcU, Leftii.a f. fe^tetrum. {tveim es anim, der, fiir 

' A3i, ■ - nig^. 



6l4 DEYTERQNQMIUM 

occupatam ab Aroere inxta AniQnem et dimidium 
jnontis Gilead cum oppidis, fuis Rubenitis dedi . et 
Cfaditis. 13, Reliquam Gileadi partem et totam 
3Bafanem de regno Ogi dedi dimidiae tribiii Manaf- 
fis, (TotQs ille traftus Argob regni Bafanitici vo- 
cabatur terra gigantum, 14. Jair nepos Manaflis 
0ecupavit tra£tum illum Argob usque ad terminos 
<5«feKun et Maacha > eumque ex nomine fuo vo- 
cavit pagos Jairi; quod etiamnum nomen eorum 
ek^Xy 15. Machiri pofteris dedi Gileadum. 
.16. Rubenitis et Gaditis dedi partem Gileadi us- 

que 

mge Tj^,y Sed Codex Samarit et nndecim a KennicottQ citati 
hahent J^^rT «o««?.<* quse eft interrogaria affirmans, ut 

Cap. II, jo. et fj£pe. LXX interpretes vertunt /J*, vei quod 
legerunt f7?l,rT f«^ / vel quod {>{SrT fic affirmative expref 

ierantj quod etiam faciunt Syrus et Arabs in Polyglottis. 
Onkelos et Arabs Erpenii haud dubie legerunt N7rT. Ex 
tot teftium confenfu equidem non dubitavi hanc illi prs- 

ferre. 

f} Neque haec, qoa? uncis incluff, miht videntur a Mofe fcrt- 
pta jffopter formulam mque ad bmc diem, quse femper de 
tempore longe prjeteritb dfcitur, Mofes igitur ea uti non 
potuit, qooniam inde ab occupatione iftorum pagprum 
tisque ad mortem ejos , paacorttm rnenfimn temnus pr^- 
teriit. Ifta enira omnia ukirao vitae ejus anno evenerunt. 
Num»52,40. ubi id ipfum a Mole loco fuo proprio nar» 
xatur ^ non addita eft lUa foimola : ttsque ad bmc diem. 



- ) CAPOT III - -615 

que ad Amonem flyvium, qui terminum debet con- 
ftituere, atque usque ad fluvium Jabok, qui termi- 
nat regionem Ammonitarum. 1 7. Item planitiefn 
et Jordanum qui terminus fit , a lacu G«aezaret 
usque- ad mare campeflre, qupd eft mare falfum, 
fub radice mantis Pi%ae verfus Orientem. 18. Si- 
mul vos his verbis fum adhortatus : Jova Deus 
vefter dedit vobis hanc terram poffidendam, fed 
fub hac conditiomy ut armati , qui belJo idonei 
efTent, cdnfanguineos vellros Ifraelitas prfiecederetis. 
' 19. Tantum ^mulieres veftras,. infantes et greges, 
(quos multos habetis, uti novi) maneant in urbi- 
bus vobis a me affignatis, 20. Donee Jova- ve- 
firos quoque _ populares ad quietem perduxerit, ut 
et hi occupent terram , quam eis .daturus .eft, trans 
Jordanum: tum demum' quisque veilrum redeat ad 
poflfeffionem fiiam a me tributam. 21. Jofuam ve- 
ro his verbis eodem tempore admonui : Vidifti ocu- 
lis tuis omnia, qusB Jova Deus veft-er fecit his duo- 
bus regibus. ' Idem vero faciet omnibus^ illis re- 
gnis, ad -quae pepges. 22. KoHte timere, nam Jo- 
va Deus vefter pugnat pro vobis. 23. Equidem 
Jovam tunc fuppliciter rogavi^ 24. uti quoniam; 
Jam initium feciffet^ manifeftare fuam magnitudi- 
nem et potentiam, qua nullus Deus neque in caglo 
neque in terra agere poffet; 25, mihi permitteret 

Q <i 4 txanfi- 



6l6 DEVTERONOMIUM 

jnoQt^s illQs f^rtiliffiinQS ?t Libawm, §6.. Se^ lya* 
tǤ n^iM pir-optep \5QS:^ i^i^ pqbi exaii^iYit, imniio, ve^ 
imt an>pliu§ liac ^^ te iQtjiiiv 97-. Juffit vertiQem 
PifgaB, acifceixjer-e, atqn^ |nd[e p.rofp|QeTe verfus; oq* 
^fdentem, f^ptentrionf m .j imeridiem et onentem^ 
ip.f\^m Jordaniim m.e iioj:> ?ffe traiiifitiirmnj ^g, Jo^ 
fyaJH vero. jnftrn^rein et animttm e}us cQnfirmareRij 
Imnc 6nii?\ 4iic6m liiijws popiUI fQtV.ruiri effe, eiqu.e 
^ivifuruni terram, quani egQ eflfein fi>e£latii?iis, 

^9, Manfim^s igit;iir ad tempui 4n yaU^ e iregioiie 
C A F U T I¥, 

^H^e^daii- oheiievtiani erm h^s divimt.yivf^i^imh «^^ ?(?<j? 
^idoruvi cis ^ordamim , et cojuihfi(h 

5,5! arn igitTiir-, Ifraelita^ , obsfemt^ jura ^t ^atuta, 
^il» ege^ vQSi- Gtoceo;, ut fel}c?§ fitjs, et pe^Yerjatis 
gd p,o,ff&ff^oj;\ein terrsB,^ quam Jova in.ajoruin v^l^ro^- 
yUiin P.^ns vobAS datiirtis ©ft. 2. Nihil addite eis, 
gnaB vobis praeeipio^ nec qiMcquam e^s detraMte,, 
fed diligen,tem G,p.erani nav^te legi^iasi jGvae I>e^ ye^ 
^xi^ t^uas; vobis, jam e.xp,onam.. 5. Ip.fis oculis ve-. 
ftds vidiftis^ q^aB jQva feejit propte?- toJpeQr^rn <2]);. 

Qttin.es. 



fiiblati, 4..: Vos' ve?o , qui Jovae Bm veftro. ad1:i^,- 
fifti&,; ws oinjies etiamnnm yivitis^ $, Docni VQS 
jur^ et ftatvit^, qnee a Jov^ Bea mea ^ccepi,^- Tj.t 
^^S; ot^tempseretis -^ iji; terra, $d Qejus; p.ofieffionesia. 
j^qi coiii.teB^itis, - 6, jpiligeiiter ea ol>%vate,_ hap: 
.en^ip; fap^eriti?© ^t j)r«dei;it|£e laudem^ vobjs ?ipud 
alia?. nationes conQ^liabit,. iit fi'de his; legibus ve-. 
ftris a.ui^ie?int, fatearxtiir, Hm taptaw gentem vei& 
fapienteQi eCe et prwde^te^, 7, Qu£b enim ge?-- 
tinm m.^gn.arum eft ,, Qu^ dii fui tarn p.ropinqui fi.nt,^ 
qu.a;m JoY^ ]p.^u^ 9,C>,fter- 5obig e{l^ T;ibicnm€I.Vi& ^An\ 
|nvo,e^v^r^mtis ? Q. aut q,U;ffi: tanta gen,s eft,, qu^si; 
ji;ir3, ei- ft^^tttta h^h^s,t tam juftaj quam |i,^C; fun.t». 
<|ii^ vobis jj^jn promulgavi ?' 9-, Cavete modo y fij 
faliis; veftra yobiS' Gurf& eft,, ne Q^l:ivi:fc^m,ini" eorun\ 
qusB vidift-i.s,^ nee exc,id^^t ex animi.s veftris; qu^.nir 
diu vivitis,, fed tradatis eSL qiioque fiiiis. et nepot]^^ 
bus veftris, 3ic,. J^Mm nimirum iJ;lumo, quo, fteti^. 
Ibis coram,, lavai I)?©, vej^iro, m RorebQ, ?U:,^. Mq- 
ine- jviiMi^et vos omnes ^i^ f^ eo^YO.catire ,^ ut eijiip; 
Ipfum ^udiretis: Jeges f^a.s ^pii^nQiantem, ^ eumque 
|),e^- ojryi^in Yita.m veftrg,ra; revere-:^emini et liberoa 
Quoque veftros ^,U:S timore i^bn^retis., ii.^ Tun\ 
vos- §ccefli:ftis et ^d mo;^tern, C9.ni|;it|il;is ^ qu^ tene-. 
M&j, iiu.b,e. ^t cfli^^]j.e- P;l?4Tifta.% a^dt i]jed.i.ii.ni .u&c^u^ 

Q<3t 5; <i^lTO 



6l8 DEVTERONOMIUM 

ceelum igne ardebat, 12. Ex igne Jova ad vos !o- 

cutus efl; verborum qiiidem fonum audiviftis, led 

nullius rei vidirds imaginem, 13. Tum promulga- 

• vit vobis foederis fui conditionesy qiias ut imple- 

retis praecepit, decem numero ■ duabus. tabulis lapi- 

deis infcriptas. 14. MiMvero Jova eodem tempo- 

re alias leges et inllituta edixit, juffitqus ut eas 

vos docerem obfervandas interra ad quam occu- 

pandam jam.contenditis. 15. Igitur diHgenter vo- 

bis cavete , fi vitam veftram amatis , quoniam nul-. 

Xius rei imaginem yidiftis, tum cum Jova in Ho- 

rebo ex igne loqueretur, 16. ne p'eccetis et fcul- 

ptam imaginem ullius fimulacri viri aut foeminse fa- 

ciatis , 17. aut fimulacrum ullius animalis in ter- 

ra viventis, aut avis per aerem''voiantis, ig. aut 

fimulacrum animalis humi ferpentis , aut pifcis. 

19, Porro ne, fi forte fublatis verfus: ceslum ocu- 

lis, contemplemini folem, lunam, ftellas et reliqua 

aftra cse.leftia , ' impellamini ad ea adoranda et co- 

lenda , quae Jova ab aliis quidem terrarum orbis 

nationibus ut niimina coli concedit ^.): 20. vos 

vero 

^) In textu efl: qaa rtSn difiribuit.yova Deus.zuut inter 

omnes gentei fiib calo. Verbuni aSivum, quod h. 1, de 
permiffione Dei ex genio linguae orientaHs adhibeiur , verti 
fecundum verura fenfumj de quo pluca dJKi ad Oh^tHm 



CaPUT VI 619 

veraex ^Qrifftma Aegypti femtute r) Kberatos ele- 
git y xii. p ap;\;-I;^ s e| effetis pteeiiliaris^ Qvi o d ei;;entias 
. €;o.mp?obat., siv Mihi qiiidem Jova veftra eawfa ira- 
tHS; BLoIiiit eoRee^e?©5, .Tiit trajefto Jordang vemam in 
iterram illam egregiam^. qn&m vobis poflldendam da- 
'feit^ S2;^ Eg,<t>\eaiitr;nioriar in hae. terra^ noE traji- 
eiam J;ordai;W:Da » vos vero e-om trajieietis et poffide- 

■ .bitis; terram illam pitlq"herrlmam» 23. Igitur cavete 
.vobis^ jie immemores foederis^ quod JovaDeusve- 
.fter \^ob|sciim pepigit, fadatis feiiiptam ulliiis rei 

JmagiBem.. 9^4^ Eft: enim ille |Qva Detis vefter igms; 

, eoiifiimeiis ^ Deus gsmulas. 25.. Quodfi deinde na- 

tis Mns. -et nepoidbus inveterati jam fueritis in illa 

terraV et peeeaveritis faeiendo. fculptiim «llinsrei' 

■ fimiilaeriim^ aiit. eommittendo quidquam quod DeOr 
dli|)liceat>, «^no ■indignatiaiiem ejus excitetis: 26. Cs- 

■ ''■■"■;■• lum. 

G^ heh^: hf^^Tt '^^'yp^''' f^^"'^^^-^ fi^*"^- Tropumj in cu- 
jus explicaitIoB€ interpretes diffeBtium, recle, ufi aibiEtQrj 
explicavit l\l. Mkhaelis in notis ad verf gepin, Nimi- 

, KBi» fornax feni («« Eifencfen') in qua ferriaro coquituP 
. «t Hquefit.j oh i^nis a»-dorenj et. afpeaura, quem noSct 
inprimis pisb«t, teiribilem, transJate dk:irur de fervitute.. 
ifts Aegypti^caj cnjus memoiia IfraeUtis Ron nifi tevri- 
bilii efle poterat. ef- (slafjhi p» 109.8* edit. recent.. Se^J 
quomam tropus fine: expUcatione adjefta non intelligttura 
in verfione pro eo verbs. propria adhibui. 



^20 DEVTERQNQMIUM 

iMm, et te?ram teftor hotiie, vos. cito perituros efle 
^x illa terra, a^ quam occupandam niox. Jordantini 
eftis. trajeftun^ lion diu in ea-viv-etis, fed extermi- 
tiabilpini, 27. IS[aj;n Jova vos. .difperget Jnter geri- 
tes, pauci numero fupereritls inter, jiationes^ ai 
■quas Jova Yos abiget, '2§. Ibi coletis peos mam- 
■^us hutnanis fg^ftos, ligneos^^ lapideos, qui neque 
"Videre,, neque aud,ire> peque edere,. rieque o.dQrari 
pQlTunt, 29, Qu^i-etis tu^e Jov^m Beuro veftrum^ 
et invenietis; quQque ©Uiu ^ fi modo. tQto porde et 
.^nirno eum quaefiYeritis", 30, In his anguftiis eve" 
j^.ient vobis fequentihus teniporihus mala ifta om^iia, 
fed ad Tavani D.eum veftrum iteyurn. co.?iverfi,, ei ob- 
temperabitis, .31. E.ft- enir^ E)eu?; . miferiq^rs ,. qui 
yos non deferet^ iteque prorfus perdet,^ pop oljliyi-' 
l^etur.fo&deri.s. quo.(^ c^m i^ajorjfei^s ve^^jris jurejuraa- 
(Jo, pepjgit.. "^- 3.2.. Qu.a&rite inpda de temp.or^- 
^,us. vobis prio.rib,us. , es; quo Joya hotpiHes a fe crea- 
^OSc in terra coliocavit, /^t<eWfe.,afe uno csBli ext^ewd 
ttsque ad; a;lterura > ryum unq^uam, ta^nta res, fa^a aut 
^.•udita fuerit, 33.. rium; iinqij.an:^ po}>u:^us: X):eum 
SiUdiei^^t loqueB,teiii ex igne falya^ yita fua dy queixx- 
^dijiodu.m yos ,^ 34... aut nu^. W^.^^k Qey.% tenta- 

yerit 

r 

4y. EK; cpinlo^e yu.%ar< ii.I:o!;iit5=, terap„oi:yjm ^ fe,o)[^in,^m, De,UHi 
falvfa vita, tfidqrei tipji, ^Qflfei^, Q.^n^G. 16 , 15. ^xad, 20,19^ 
Jid,6, 2?c . . , . -^ 



CAPUT iV 621 

verit fumete fib» es alia gehte. geMfefti pef mala 11- 
lata^ pex figna et prodigia, pet bella, pef prajfen^ 
tilTima fumthSB potenti^ doctimenta et fafta terfi- 
bilia i quemadmodiim JDva Deus vefter ilU omftia 
Vobis fpeaantibtis fecit iii Aegypto» 35. QuS^ omnia. 
vidiftiis-, ut intelligeretis Jovaffi" tantuffi Deum effe^ 
nec alium prfister etim ulluffl» 36»- E cEelo vo^ allo»- 
coitus efl.ad vos erudiendos et in tewa_vidiAis ighem 
ejus ingentem^ et verba ejus audivillis e medio igne» 
37. Propterea qiiod majores veftfos dilexit eofum-^ 
que poftefos adamavit ; voS ipfe infigM viftute ilta 
duxit ex Aegypto ^ 3 8. ut expellef et gentes ffiajo» 
res et potentiofes quam vos eftis veftra cauiki vo- 
bisque earum teffam daret poflidendaffij uti eventus 
docuit. 39. Scitote igituf et ad animos veftros fse- 
p.e fevocate, Jovam Deum efle in c&lo et in teffa» 
nec alium nllum^ 40» Atque ejus jura et ftatutaj 
QUs ego vbbis jaffl pr&cipio, diligentef obfervatej ' 
tit vobis et poftefis Veftfis bene lit., et diu vivatis in 
terra, quam ; jova Deus veftef vobis in pefpetuuift 
affignavit» -— 41» Tiinc feparavit Mofes tria op- 
pida cis Jofdanum/) orientaliai 42. ad qna con* 
fugeret homicida<, qui aliqueffl per impfudentiani 
ocGidiflet, in quem antea animo rion fuiflet infenfo* 

; ^ ■ ' ', ■ ' is 

ti*)J\t^)V, mnnu fortitthrachio^exunfo. 



622 DEVTERONOMIUM 

Is in «num horum pppidorum fogeret, et fic vitsB 
fuas profpiceret. 43» Nimirum Bererum in Iblitudi- 
ne in' campeftri traftu Rubenitarum, Pvamotam in 
Gileade Gaditarum, et Golanam in Bafane Manaffi- 
tarum. — 44. Haec fuit lex g) quam Mofes IC- 
raelitis expofuit, 45v h^ec ediSa^ jura et inftituta, 
qusB eis explicavit poft exitum eorum ex Aegypto. 
46. Cis Jordanum in valle e regione Bethpeoris, ia 
terra Sichonis Amoritarum regis Chesbone habitan- 
tis, quem Ifraelitffi Mofe duce poft exitum fuum ex 
Aegypto ceeciderant, 47. ejusque terram, ut et ter- 
ram Ogi regis Bafanis Cqtii duo reges fuerunt Amo- 
ritarum cis Jordanum verfus orientem) occUparunt. 
48. AbAroere, quod eft ad ripam fluminis Arnonis 
usque ad montem Sionem /t), qui eft Hermon. 

49. 

g) Usz videtur effe conclulio piim) fermonis habitl a Mo- 
fe in folennr kgatorum popuii convemU|> in quo limut 
feparatio ifiarura afyli urbium , de qua yerfu 4U leqq. 
fa£la videtur» Sequens enim caput novam habet infcri- 
ptionem. 

/j) In textu hebraeo fcribitur hoc nomen >|>{''^^ Pro qua 

legendum pt{5^ es; Cap. 5, 9, ubi Sidonios fic hunc mon- . 

tem vocafle narratur. Syrus interpres habet quoque lUud 

s». 

nomen in utroque ioco <Q«»f^ • Sed quomam ^reiiqui 
cum textu hebrsEO confentiunt, nolui hanc le£tibnejn 
qaanqu&m probabitem in verfionem redpere. ^^ . 



GAPUT IV 623 

49. N^c^Suni Jtra£lum campeftrem cis Jordanuih 
orientaltem visqiie ad mare plaaitiei fub radicibus 
montis Pifg». 

C AP UT V 

Ql»a itt hoc capite et fex Jiquentibus kgumur^ di^a fiim t% 

Mofe in alio conventtt foiemi ftjiiorum f. lcgatorum popuH 

ab €0 convGCttte fec. v. t, 1» hoc quidem capite repetif 

dtcalogum ejusque hifioriam. 



I. %-/< 



onvocavit Mofes Ifraelitas, atque hiinc in mo» 
dum ad eos locutus eft: Audite, Ifraelitiae, jura et 
ftatuta, qua ego jam jsr^Dmulgabo , diligenter n vo- 
bis difcenda et exequenda. 2. Jova Deus nofter foe* 
dus nobiscum pepigit in Horebo. 3. Non cum ma- 
joribus noftiis pepigit iHud foedus, fed nobiscum 
omnibus, qui hic prasfentes fumus et vivimus. 4. Co- 
ram locutus eft Jova vobiscum in monte et in medio 
igne. Cs- Ego vero tunc ftabam inter Jovam et in- 
ter vos, ut vobis difta Jov£B renunciarem, timebatis 
' enim ignem , neque ipfi monteiti afcendiilis a), ) Ita 

vero 

fl),H«c parenthefi Ihcludertda efle hifloria docet. Poft deca- 
logi promulgationem Mofes interpres fuit Deuin inter et 
pppuluin. Exbd. 20, 16. Neque folum propter timorem 

' fed etiam ex fevera Dei lege popuius montem tion afcen- 
dit. Exod. 19, ji. Sed fcriptores hebr$i in narrando noti 
femper fummam foIeQt ax^l^iiUv adhibere, atque ipfe Mo» 



614 DEVTERONOMIUM 

ve^o dixit: 6. £go Jova fuiti Deus Vefti^qui vos 
ex Aegypto et ergaftulo, feduxit-. ?. Ne alios E)eos 
ptffitef mfe colatis» g» N6 faciatis vobis fcUlptaiti 
imaginefti^ aut fim.uiacruift uilius rei , five fit ih taeloi 
five in terra^ five in aqua fub tferi-a* .9» Ne ea atior 
fetis, aut fcoiatis-. Nam ego fum Jova Deiis yeile?^ 
I)6Us ffiffiuius) qui parenttim culpam etiaiii in iiberi^ 
tejf tias et quart^ geiietatiohis mei oforibtis ptnit» 
i d. BehighUm Veri3 me prEebeo ad millefimam tisqtie 

iflirpem mei amahtibiiSi meQrumque pfsgeeptorum Aii* 
diofis. it» Ke eniihGietis nomeili joVEe Dei Veflfl 
in ffiendadi aflevef atiohem ^ haffl mh imj3iinituhi 
effe fmit Jova eunii qui hoc feeeriti 12, SabbatUitt 
fah^e pefagite^ quemadmodum Jova t)e\ii Vefbef 
vobis pfeecepit 13^ SeX diebtis laborate et jriegotia 
Vefifa cufate* t^i Septimo autem die fabbatum eft 
JoVEe i5ei Vejdfij «liio ab omhi pmniho labofe abfti^* 
hete debetisi cum VOS-, tum fiiig^ vellr*) fefVii 
ahcilise 5 boves et afihi et omne jiimehtum Veilrum j 
hec n6h pefegrini ihtet vos degehtes, lit et fefvl 
veftri et anciiiee ^que ac vosmet ipfi tjuiete ffUah^ 
tuf» 15^ Memihifie enim debetis^ vos iefvos fuiflfe 
in AegyptO) et Jovam Deum .veftfum vos illihe 
mahu vaiida et bfacliio exfefto edUxiflej ht .pfo* 

ptefea 

fes deinde veffu {9. et fe^q. dcetiratihB )%8 ex dtdthe) qud 
. ge(la funt) enartat» 



CAPUT V 625 

jr ■ 

pterea velle , ut lioc die feriemini. 1 6. Honorate 
parentes veftros, quemadmodum Jova Deus vefler 
vobis prEBcepit, ut diu vivatis et bene vobis fit in 
terra , quam Jova Deus vefter vobis daturu:^ eft. 
17. Ne csedem committatis. " N e adulteremini. N» 
furemini., Ne falfum perhibeatis teftimonium ia 
alios. 18. Ne alterius uxorem concupifcite ; nec 
appetite alterius agrum, aut lervum, aut ancillam, 
bovem^aut afmum, et quidquid poftideat. — 
19. Hsee verba effatus eft Jova ad un.iverfam ve- 
ftram. concionem in monte e medio igne, nube et 
caligine , voce magna , et tum quidem nihil addi- 
dit , fed infcripfit ea duabus tabulis lapideis , quas 
mihi tradidit. - 20. Vos vero cum audiretis vocem 
ex tenebris, et videretif montem igne ardentem> 
ad me accelTiftis, nemp« tribuum veftrarum princi- 
pes et feniores, sr. et dixiftis : Oftendit nobis 
Jova Deus nofter majeftatem fuam infignem , vo- 
cem ejus audivimus e medio igne. Jam quidem. 
experti fumus Deum cum hominibus loqui pofTe fal- 
va eorum vita. 22. Sed quare moriamur? ignis 
ille ingens nos confumet. Si ulterius JovEe Dei no- 
ftri.vocem audimus, perimus. 23. Quis enim mor- 
talium unquam Deum immortalem e medio igne lo» 
quentem audivit, ficut nos, falva vita fua? 24. Ac- 
cede tu et audi, quge Jova Deus nofter tibi dicetj, 

Kr et 



626 DEVTERONOMIUM 



Kt 



et deinde ad nos ea refer. Diligenter omnia ob- 
fervabimus. -^ 25. Quos veilros ad me fermo- 
nes cum Jova audiffet, dixit mihi: Novi omnia 
quEB populus ad te eft locutus : Bene habet quod 
dixerunt. 26. Sed .utinam femper ita eflent affefti, 
ut me timerent et pr£Bcepta mea fervarent, fic enim 
ipfi et pofteri eorum in perpetuum felices eifent 
futuri. 27. Jube igitur, ut in tabernacula fua re- 
vertantur. 28. Tu vero mane hic apud^me, et 
tibi indicabo omnia praecepta, jura efflatuta, qu» 
eos edoceas obfervanda in terra, quam ego eis pof- 
fidendam dabo. 29. Igitur diligenter obfervate , 
qusB Jova Deus vefter vobis prajcepit, neque ad 
dextram neque ad fmiftram defleftentes. 30. Se- 
dulo incedite in via, quam Jova Deus.vefter vobis 
preefcripfit, ut bene et feliciter et diu. vivatis in 
terra, quam eftis poffelfuri. 

P A P U T VI 

Commendat fummum fiudium et diligentiam in obfirvanda, 
lege divina^ ejuique ad fofteros traditionem. 



i.H 



LsBC funt prsecepta, jura et flatuta, quae Jova 
Deus vefter vos edoceri jubet, ut ea obfervetis in 
terra, ad quam occupandam jam contenditis: 2. ut 
timeatis Jovam- Deum veflrrum, ejusque jufa et prse- 
cepta, qu£B jam vobis exponop diligenter exequa- 

mini. 



CAPUT VI 627 

mini, cum vos, ' tum filii veftri et nepotes per 
omnem vitam veftramv <iU£e tunc erit longffiva. 
3. Audite igitur, Ifraelitse, et curate ut audita fa.- 
<:iatis , ut bene vobiscum a^atur et ut plurimuni 
augeamini, fiquidem Jova Deus majorujptt veftro- 
rum vobis promifit terram rebus optimis abundan- 
tem. 4. AuditCy Ifraelitee, Jova Deus nofter eifc 
■unus Jova. 5.' Hunc igitur toto corde, toto animos 
omnibusque viribus vfeftris amare debetis. 6. Hssg 
verba perpetuo animis veftris obverfentur. 7. Hebc 
inculcate liberis veftris , de liis loquamini domi et 
foris, cubantes et furgentes. 8» Hsec alligate tan- 
quam infignia manibus veftris, liasc fint frontalia 
inter oculos veftros» 9. Hsec infcribite poftibusi 
sedium veftrarum Qt oppiikrum pottk, 10. Quand» 
perduxerit yos Jova Deus vefter in terram, quaitt 
jurejurando majoribus veftris , Abrahamo , Ifaaco et 
Jacobo prOmifit, ad urbes magnas et egregias, quas 
lion cedificaftis, 11, ad domos omnis generis bonisf 
refertas, quas non impleviftis,^ ad cifternas a vobiss 
non excifas , ad vineas et oliveta a vobis non plan- 
tata. Quando fic in rerum. omnium copia et abun* 
dantia conftituti eftis : 12. cavete, ne oblivifca-«« 
mini Jovae, qui vos ex Aegypto, ex ergaftxilo edu-* 
xit. 13. Jovam Deum veftrum fempeir timete et 
colite, et per nomen ejus jurate. 14. ,Ne fe£teffii- 



628 DEVTERONOMIUM 

ni.alios Deos ex diis gentium vobis. linitiinarum.: 
15. Nam Deus £emuliis eft Jova Deus vefter, iri- 
ter vps verfans , ne vobis irafcatur , vosque aufen 
rat e terra vejiva. 16. Neque eum ^tentetis , quem- 
admot^um Maffse feciftis. ^ 17. Summo ftudio obfer- 
vate omnia ejus prascepta, inftituta et jura qusB 
vobis dedit. 18. Qu.sb ei probantur etplacent, h«c 
facite, tunc felices eritis et pervenietis ad terram 
illam bonam, quam majoribus veftris jurejurando 
promifit. 19. Hoftes vero veftros ante vos expel- 
let, quemadmodum vobis promifit. — - 20. Si filii 
yeftri vos in pofterum interrogabunt, quid fibi velint 
illa inftituta, jura et prsecepta, qu£B Jova Deus ve- 
fter vobis praBfcripfit, 21. fic eis debetis relponde- 
re: Servi fuimus Pharaonis in Aegypto, fed Jova nos 
iilinc eduxit magna potentia. 22. Atque figna edi- 
dit e.t prodigia multa et perniciofa Aegyptiis, Pha- 
raoni et hominibus ejus, nobis videntibus. 23.N0S 
vero illinc eduxit, ut nobis daret hanc terram, quam 
majoribus noftris jurejurando promiferat: 24. tunc 
nobis quoque has leges dedit, ut eum, Jovam Deum 
noftrum timeremus, et fic femper felices viveremus, 
uti videtis eventum comprobare^ 25. atque hsec 
noftra erga; prfficepta ejiis Qbedientia ut meritum 
nobis ab eo reputatur. 

CAPUT 



CAPUT VII 629. 

C A P U T YH 

Injupgitur exflirpatio gentium Camniticarim^et . idololatria 
. earum, cujit. promijpone certi£ima vicioria. 




I. VXuum Jova Deus vefler vos introduxerit in ter- 
ram, ad quam occupandam mox eftis perventuri, at- 
que ejecerit-ante vos gentes magaas, Chitt£eos, Ger- 
gefenos , Anioritas , Cananitas, Plierefitas, Chiv- 
vaeos et Jebufitas, feptem gentes vobis majojes et 
potentiores, 2. easque vobis dederit trucidandas: 
funditus eas, debetis evertere , nullum cum eis foe- 
dus inire, neque earum mifereti, 3. nullam eum eis 
SLffinitatem contrahere , non filias veftras earum iiliis; 
elocare, neque eorum fiHas filiis veftris in matrimo- 
nium fumere. 4. Alioquin fiJios veili-Qs a Jova ad 
peregrinorum Deorum cultum feducent, quo fafto 
ille iratus vos brevi eft perditurus. 5. Verum fic 
eis debetis facere; aras earum deftruite, ftatuas 
fraijgite, lucos fuccidite, fculptas eorum imaginesi 
ignp comburite. 6. Vos enim eftis lacer populns 
JovsB Deo veftro, qui vos ex omnibus aliis totius 
terrarum orbis populis elegit, ut ej effetis populus 
p.eculiari's. 7. Non quia numeroSores eratisaliis 
popuiis,. Jova vos eo amore amplexus eft et elegit, 
eftis enim omnium populorum minimus. g, Sed 
prx)pter amorQm fuum erga vos,^ e,t propter jusju- 



630 DEVTERONOMIUM 

rancJam , qmd. majoribus veftris juravit , eduxit vos 
snanu; valida et redemit ex fervitute, e manu Pha- 
raonis regis Aegypti. 9. Scitote enim Jo^^m Deum 
vefljFUm Deum effe verum 4), Deum fidelem , qui 
f oedus fervet et bemgnitatem fui amantibus et prse- 
cepta fua fervantibus ad millefimam generationem : 
3Q. qui vero etiam rependat fui oforibus prgefen- 
tiffima pernicie ^X nec poenam promeritam eis dif- 
ferat. 11. Igitur fervate leges^ jura et inftituta, 
qnsEr ego jam vobis prascipio. 12. Habebitis etiam 
|>r»mium biijus obedientise veftxaB. ^ Etenim Jova 
3Deus vefter fervabit vobfs fcedus et benignitatem , 

q^ani 

*) DTf^^cn ^)Tt i^e Dk?»x h. e. Jova folus eft, Deus di- 

ci iiieretui-. Alit aliarum gemium dii hoc nomine fum 

indigni. 

*) Verba textus funt : *iT»iKilS V^D Vi^* Q"»d fit h. I. 
in faciem epif, de eo non convenit imer inteipreres. 
Alii per palans explicam, ut Grotim. AHi : m vitn ejus^ 
£c ex antiquiorihus Syvus ct mukt alit. Micbaeiis :' vor ih' 
ren A^ett^ quod efTer "J^^i^^» In his omnibus de'fidera 

probationem; ex ufu ioquendt. Mihi quidem videtur 
0>^5, di£him efle pro nomine reciproco iltey ipfe, lit 

Exod. 5?j 15. Devt 4, ^7. 2 Sam. 17, 11. vid. Notditis foh h. 
V. num. ». Latine non commode iisdem verbis exprirai 
poteft, Igicur norionem, quae vpcahulo hehrso fuhefle 
vid«ur, cara fequemi ^n^^Kn'? conjunaim indicavi. 



GAPUT VII 631 

quarri majoribns veftris jurejurando interpofito pro- 
inifit. 13. Amabit , . fortunabit , angebit vos- Co- 
piofam prolem habebitis 0« Terrse proventns, frn- 
mentum:, muflum , oleum erunt largiffimi , bonrn 
et ovium greges erunt foecundiflimi in terra illa; 
qiiam majoribus jurejurando promifit. 14.. Omhi-f 
bus aliis gentibus eritis beatiores, -non erit neque 
inter homines, neque inter animalia apud vos fle- 
rilis. 15. Amovebit Jova a -vobis morbos. Languo- 
res illos Aegypti pefilmos, quos nofds, vobis nori 
immitte.t, fed iniraicos veftros eis afficiet, 16. Gen- 
tes omnes quas.Jova Deus vefter vobis tradet, con- 
ilcietis, nolite eis parcere, nec deos earum colere; 
hoc enim"" fnturum effet vobis perniciofum fO. — " 
17. At fortaffe exiftimatis vos illis tantis- gentibus 
debellandis impares effe. ig. At enim vera nolite 
timere, Memores eftote eornm , quae Jova Deus 
vefcer fecerit Pharaoni omnibusque Aegyptiis. 
19. Tentaminum iilorum maximorum, qu.a3 aculls 
veftris vidiftis-, fignorum et prodiglornm , - manus 
fortis et erefti brachii, quibus vos ex Aegypto edu- 
xit. Idem etiam faciet omnibus gentibns , quas ti- 
metis. 2Q. Crabroncs eis immittet, donec et 

. reliqui, 

c) hebr. henedicet fruSni meri tui. 
d") hi.br. qmniam laqueui hoc ejfet tihi^ 
i) cf. Exod. 23 1 28. noi. d). 

Rr 4 



632 DEVTERONOMIUM 

reliqm, qui fe propter vos abdiderint, perd^ti fue- 
Tint. 21. Noliteigitur eas timere, nam Jova Deus 
vefter eft inter vos, Deus magnus et tremendus. 
S2, Attamen ille Jova Deus vefter expellet iilas 
gentes pauUatim. ;p^on poteflis eas celeriter delere, 
ue nimis augeantur contra vos feree agreftes. 23. 
Tradet eas vobis, et tam diu affliget, donec confe- 
£l;ae fuerint. 24, Reges quoque earum vobis tra- 
det, quorum et nomina e terrarum orbe ' toUetis, 
2^emo poterit vobis refiftere, omnes conficietis, 25, 
Sculptas deorum fuorum imagines igne comburite. 
Aurum et argentum, quo ornatas funt, nolite appe- 
tere, ne in eo offendatis, Jova Deus vefter ifta 
abominatur. 26. Rem vero abominabilem ne in 
domos veflras inferte; qua devoti fieretis, uti ipfa 
cft. Sed deteftamini et exfecramini ea omnia tan- 
guam devota, 

CAPUT VIII 

Commeadat obedtentiam legi diviaa pv<tjianiam , partitn a 

b^neficHs iu itiuere accepzis^ partim a prajlantia 

terra podideada. 

I. v^^ninia prsecepta quaj ego vobis injungo, dili- 
genter obfervate , ut felice^ et fortunati pervenia- 
tis ad poireffionem terrae, quam Jova majoribus ve- 
ilris jurejurando promifit, 2, Kecordamini totiu^ 

itineris. 



CABUT VIII 633 

itineris , quo vos duxit Jova Deus vefter his qua- 
draginta annis in ijeferto, ut vos per mala imrtiifla 
tentaret, et quo ' effetis animo exploraret , utrum 
prceceptaejus fervaretis, an minus. 3. Fame vos 
afflixit, fed mox manna aluit , cum vobis tum ^ma- 
pribus veftris ignota ^), ut intelligeretis, ndn pane 
■tantumv vivere hominem, fed omni eo quod Deo 
placet hominis- vi£lui deftinare ^}. 4« Veftes veT 
ftrse nbn fuerunt detritss Oa nec pedes vobis intu- 

mueruiit, 

fl) cf. quas de Manna diSta funt ad Exod. 16, 15. 

bi) hebr. fed omni eo quod egreditur ore Jova ^ vivet borm. 
^ "* "^^ NVlD eft Idem quod l)eus jubet. Senfus igitBr 
phrafeos eli; non neceflarjum effe, ut homo alatur lis 
cibis, quibus hoc fieri folet ex ordine a Deo conftituto, 
fed poffe enm etiam alio modo quocunque, qui ipfi pk- 
cuerit, idem prsftare. In hunc fenfum etiam Cbriftus 
hdsc verba citavit, Maith. 4, 4, 

t) Complures incerpreies jam obfervarunt, hsc non ad li- 
teram effe intelHgenda, neque cum Judjeis inepta et ri- 
dicula miracula elTe fingenda, quafi veftimenta Iftaelitaruin 
cum ipfis creverint neque ufu fuerint detrita. Mofes, qui 
omnino hoc loco phrafibus utitur elegantiortbus, ut v. 5. 

- €t 9,, nihil atiud vult, quam Ifraelitas non neceflita- 
te fuiffe coatlos veftibus incedere tritis et laceratis; . non 
defuiffe eis occafionem novas fibi fubinde comparare. Id 
^ucd eiiam hiftoria plane docet. Supra jam Cap. 2\ 7, 

Rr 5 Mofes 



634 DEYTERONtMIUM 

muerunt, per hos quadraginta . annos. 5. Plahe po- 
teftis e{{e perfuafi ad inftar patris filium fuum edu- 
cantis, fic jQvam Deum veftrum vos educaffe. 6, 
Igitur ohfervate ejus praacepta , ut ad normam ab 
eo prsefcriptam vivatis, eumque ■ revereamini. -r- 
7- Cum vos introduxerit in terram bonaroi in ter- 
xam quoe. fiumina, fontes, lacus hahet, qui in valli- 
-bus et montibus fcaturiunt , 8. in terram tritic.% 
hordeo, vino, fiqubus, malis punicis, olivis etrmellis 
sbundantem, 9. in terram, in qua non tenui viftu 
vivetis, nulla re egebitis, cujus lapides ferrum funt, 
cx cujus montibus ses effodietis: 10. fumto eibo 
et fatiati gratias agite Jovse Deo veflrro pro. terra 
hac bona quam vobis dedit, 11. Cavete, ne ejus 
obliti, prascepta, jura et ftatuta, quse vohis jam in- 
jupgo, negligatis, i2. Ne, fi viftuabundetis, domos 

ele- 

Mofes TfraeHtis in mentem revocavitj eos fufs cum fini- 
timis populis commerciis opes fibt fecifle multas. Gre- 
ges oviuin et caprarura habebant magnos et cpplofos, 
Nrnn. p, 1. Devt. j» 19. mulieres adeo artis textori^ erant 
peritae Exod. 35, 25. Num igimr credibile eft Deum rai- 
racuFa edidiffe per tot annos in tot horoinum millibus 
continuanda, qui ipfi poterant veflitui necerTario krge 
profpicere? vid. Herm. von der Hardt Ephemerid. philol. 
DiflT. XII. Ckricus in eomment. et S. R. Jerufalem in 
epiftolis fuper libris Mofaicis p. ^4. 



eleglbntes exijEiaati-s et Tiabitetis, 13. armento efe 
pe€Oj?e^ argeiitO: et- aiiro omnisque' generis faciilta- 
tibSisi-amSt^. ■ 14,.. p^r animi faftiiHi |qv8B; I>ei veftri 
©blSvif&anainl >, qi3| vos. ex Aegyp.t(i> ex ergateore- 
^uisdty; i'5:.- 'qui vos; per- derertttiB; vaftum et terri- 
bite,, InrqiiiiOr fQrpentes,, bafiKfciv fcorpiones frequen- 
. tes,. doiixit;; iin locis fit.iGiitofts aqua earen-tibus aquaia 
•vobis" ex-, petra teiffima elicuat;. i6:^r qui vos, mannat 
pavit ia defertOy majpribus. v-eflris ignot.a>. ut vo« 
per' affii£tioBes, teataret et tandem benefieiis affice.'- 
xet:: 17.. B.e,. iaq,uam.>, vobis, perfaadeatis,. vos. v^ 
ribus; veiiris,, aiit virtute: velira vobis has tantas di>- 
vitias; eompar.affe.. 18... Memores; eftote Jova3- Det 
veffcri y is; vob.i^; vires Qonce.ifit ad bas divitias ac> 
quiren.djas.. N.iiBiruim; voleb.at promiffa fervare,. quss 
majxDribus; veilris: jiirejurando; dederat. Q,uo.d etiam 
revera. prseilitit.. 19.. Quodii J.ov8b- I>ei veiiri obli- 
ti alios B-eos- feq.uernini eos-que eoietis. et adorabi- 
tis,, vobis- jam cert.a affevero,. vo&eito. perituros eiTey 
20v iicuti gentes quas Jo.va ante- vos. perdidit,, quo?- 
niam vMnD^tsnd Jovas B-ei veftri tton obtemperaftisit 



CAPUT 



636 DEVTERONOMrUM 



CAPUT IX - ; : 

■ • . ■ j, . . ■ 

- Demonflyat Mofes JfrneUtis , Deum fion propter JtnguIare0 
eorum virtutem eos in terrain promijjam. ducere , .potius in< 
dignos eos effe tanto heneficio propter creberrima ^fua pec^ 
cata ; e quibus potiffimum hijioriam vituli aurei 
rcpetit. , . 



:..A, 



I.- 1 Aiidite Ifraelitse! Mox trajicietis jordanurn 
ad aggrediendas gentes yobis et majores et poten- 
tiores, ad urbes magnas munitas usque ad coelum, 
2. ad populum magnum et potentem Anakgeorum dy 
de quibiis noftis dici Iblere: quis Anakaeis poteft 
refiflere? 3. Scitote igitur Jovam Deum veftrum 
qui vos praecedit, effe ignem confumentera. Is eos 
perdet et fubiget ut mox expellere et conficere eos 
poflltis, quemadmodum vobis promifit. 4. Nt>lite 
vero exiftimare, quando Jova Deus vefter iftas gen- 
tes vobis expulerit, propter merita veftra vos ab 
eo introduci ad illius terras polTeffionem, atque gen- 
tes iftas propter impietatem fuani effe ejectas. 5; Non 
propter merita veftra, aut animi probitatem vos earum 
terram occupatis, fed propter earum impietatem a jova 
Deo veftro exterminantur, atque ut impleat promiffa 
majoribus veftris, Abrahamo, Ifaaco et Jacobo, jureju- 
rando interpofito data. 6. Scitote igitur non pro- 

-- pter 

fl) Tfoglodyts, Num. 13, 22. not. c). 



CAPUT IX 637 

pter merita veftra Jovam Deum veftrum vobis dona- 
re terram illam praftantiflimam, homices potius eflis 
contumaciffimi. 7» Recordamini, nec unquam obli- 
vifcimini , quomodo Joyam pe.um veftrum irritaftis 
in- defertp. Ex quo die ex Aegyptp emigraftis, do- 
nec in hunc locum yeniftis, cpntra eum rebellaftis. 
8. 'Atque in Horebo adeo iram ejus provocaftis, ut 
vos prffl indignatione delere minaretur. — 9. Cum 
montem afcendijQrem, ut acciperem tabulas lapideas 
foederis, quod Jova vobiscum pepigerat, atque ego 
in illo monte quadraginta dies totidemque noftes 
manfiffem, neque cibum neque potum fumfiffem, 
10. et Jova . mihi jam tradidiffet duas illas tabulas 
lapideas digito fup infcriptas, illis nimirum verbis, 
quee.yobjscum in nipnte ex medio igne folenni illo 
conventus die locutus erat; 11. Finitis illis ,qua- 
draginta diebus et quadraginta noftibus, et acceptis 
illis duabus lapideis foederis tabulis: 12. Jova mihi 
dixit: .Ag§, defcende hinc cgleriter, peccavit popu-. 
lus tuus , quem ex Aegypto eduxifti. Cito deflexit 
a, viaj quam ei prceceperam, fecit fibi fuium idolum. 
ir^. Porro tunc Jova mihi dixit; video hunc popu- 
lum elTe pertinacifrimuin. 14.. Sine me, eum per-. 
dam et nomen ejus ex terrarum orbe delebo, et te 
populum eo potentiorem et numerofiorem efficiam. 
15. Cmii igitiar de-morite, qui adhuc igne flagrabat, 
f'^ • i-^ deicen- 



638 DEVTERONOMIUM 

defcendebam-, duas legls tabulas manibus tenens: 
i6, vidi vos graviter in Jovam Deum veftrum 
peccalTe,, fecifle vobis vitulum fufum, cito vos de- 
feruifle viam a Jova prsefcriptam. 17. Tum ego 
ambas tabulas manibus meis abjeci, >ut yobis vid-en- 
tibus frangerentur. 18. Ante Jovam autem me fic- 
uti antea quadraginta dies totidemque noftes, nec 
cibo nec potu ufus abjeci > propter fcelus illud ve- 
ftrum graviflimum, quo iram' ejus provocaveratis. — • 
19. Timebam enim iram Jov^e vehementiflimam, qua 
vos perdere volebat. Sed tum quoque Jova me ex« 
audivit. 20. Aaroni quoque vebementer iratus mor- 
tem minabatur^ igitur pro eo quoque tum precabar. 
21. Scelus autem: veftrum, vitulum quem feceratis» 
fumfi et igne partim combuffi, partim conterendo in 
pulverem redegi, quem in aquam e monte defluen- 
tem abjeci. 22. Taberse, Mafl*(S'et ad fepulcra cu- 
piditatis etiam iram Jpvse provocafl:is. 23. Cum 
vos jufliflet ex Kadefch Barnea terram promiffam 
aggredi, rebellaftis contra eum, non credidiflis ei> 
neque morem geffiftis. 24. Ex quo ego vos novi, 
femper rebelles in Jovam fuifliis. 25. AbJQci igitur 
me ante eum quadraginta dies totidemque noSes, 
quoniam vos delere minitabatur, 2^. atque his ver- 
bis coram eo precatus fum: o Domine Jova, noli ; 

jperdere populum, tuuina queiavirtute tua tibi,vin- 

dicafl:i» 



CAPUT IX 639 

dicafti, quem ex Aegypto manu forti eduxifti. 27. 
Recordare cultorum tuorum, Abrahami, Ifaaci et Ja- 
cobi. Noli refpicere pertinaciam hujus populi, ejus 
impietatem aut fcelera. 28. Ne di£titeiit illi, iiy ex 
quorum terra tu nos eduxifti: quoniam non poterat 
Jova eos perducere in terram eis promiffam, aut, 
propter odium in eos, eduxit eos et interfecit in de- 
ferto. 29. Cum tamen fint tuus populus^ " quem in- 
figni potentia et bracliio exerto eduxifti. 

C A P U T X 

tiova legii talmla. Perkopa inferta de IfrAeUtarttj» fiationlhut 

€t Levitarum feparatione v. 6*— 10, Adbortatio ad obedien- 

tiam Deo praftandam, 

rp 

r. J- um Joya juflit, ut- fecarem duas tabulas lapi- 
deas prioribus fimiles, et ut montem afcenderem, fa- 
ceremque arcam ligneam, tf) s. velle fe infcribere 

his 

F) Quanquara le£lip recepta V^Kn llbi^'* ?5 defendi po- 
teft, quoriiam alias quoque terra pro terra incolis dicitur, 
(filajjtus p. 859.) quod perperam negat Hubigantius, ta- 
meh quoniam Codex Samaritanus habet |^lNn CDS^ et 
" omnes verfiones incola terra^ dubitari poteft annon hsc 
leftio illi fit praferenda. 

a) Hoc mandatum Mofes prius accfeplt illo Exod. 45, lo. 
coll. Cap. 34, I. Sed quia arca ejt parte hunc in ufurn 
fabricata eft, la^ in ea tabuls legis wpoiierenruf > jungie 
.uiittm<|u«. 



640 DEVTERONOMIUM 

his tabnlis eadem, quas in prioribus a me fraSis 
fuiflent , deinde eas in arca reponerem. 3. Feci 
igitur ex acacisB lignis arcam, excidi duas tabujas 
lapideas ptioribus fimiles, easque mecum ferens mon- 
tem afcendi. 4. Has igitur tabulas exaravit Jova 
eadem fcriptura, qua priores, decem videlicet pr£ece- 
ptis, quae vobiscum ex igne locutus ell die conven- 
tus illius folennis , mihique eas tradidit. 5. Quuni 
deinde e monte rediiffem, repofui tabulas illas in at- 
ca quam feceram, ut ibi fervarentur, quernadmodum 
Jova mihi-praeceperat — 6. (Ifraelit£B profefti funt 
a puteis Jaakanitarum Maferam ^>; ibi mortuus et 

fepul- 

b") Hunc verfum ettres fequerites uncinis incluf?, quia non 
poflunt effe a Mo(e, (ed ab aliena manu (qua ^3e caufa 
nemo dixerit)" funt inferti. Etenim partim contradicunt 
Num. 5^, 31. ubi tamen Mofes ex inftituto de Ifraelita- 
rum ftatjojiibus et morte Aaronis exponif, partim pror- 
fus alieni funt a cbnfilio Mofis, populum ad obedientiam 
legi diyina praeftandam adhortantis. Quod ad prius per- 
tiner, collatio hujus loci cum Num. 3^, 31. plane dbcet, 
primo, Ifraelitas non a puteis Jaakanitarum Maferam^ [kd 
ordine inverfb ex Mafera ad illos puteos effe prof«£tos. 
(quanquam ne ibi quidem horum puteorum mentio fit, 
fed ?pl?^ 7^3 fimpliciter nominantur.) Deinde Aaronem 
non MafersE fed in monte Hor mortuum effe., ofto fta- 
dones a Maiera diftante. Alienam aucem effe ~hanc iti- 

•Bcrum 



ieptiltus eftAaron. Eleafar autem, filius ;ej:iis, :ei fuc- 
ceffit ixi facerdotio.. ;7. Exiiide; profefti; /uiit Hag- 
gidgadaihy iiide in Jotbatam., terram,:qus2. .aqiiarum. 
Hvos -liabebiat... : 8* ;TU'iic fecr^vit Jova tribum: Levly 
lit bajiilarent arcam ioederis^,: ;- ut ei miniifcra-rent . e,t 
bene precarentur 'iii:; ejus:. iiomine^, •Lquemadmodum. 
etiamMm -facere folent* .9.; Prop.tefea-L.evitffi non 
- ^" .;. V.i ,■;■; ,:; ;^:.:j ,:, ,.:- .'■-■■•Tix ■ liabent 

i. ,ner»jh pppuli wetiumeraUdpeitij et AaroniSjjriprtem: ec Le- 
,r i yitarum ; feparationem ad ^ munus facrum (non i/h tempot:? 

fecundum v.erfum 8- fciHcet inter ipfa . Ifraelitarum itinera 

■ ■--■ .:■: 'c'-^ ; X.-,--, ;■:; ■).:^:...' ^- ■;...•:■. .^ /_,-,^,j .■:ji,i 

faclam,.fed diu, ante cum ipfa tabernacuU exllvuSione) 
a conlilio oratipnis Mofis, ' quis nbn videt^ Neque emiii 
cum antecedeiitibus V neque cum confequentibuS. ullo 

'modo cohirenr; 'Cod& quidem Samaritanus^exbibfct vei^* 
fum lextutii^ -et fepriinum eodem modo, quo Nutrieroruoi 
loco citatq^iegitur.- ;Sed quanquam hac ratione dtibiunj 
contradiftiqms removetur, tamen remanet alterum , quod 
non minus gravemihi quidem videtur, totum hujus ^'^irsws 

, argumentum nihil cum oratione Mofis habere commune, 
Attarhen perquam antiqua fit necefle efti hac vel fcriba- 
lum hallucinatio, vel librariorumtemeritais, quoniam ver- 
fxoheis "dnines cutn ietlione' textus recepta confentiunti 
" Audacius enim fortafle videatur aflerere^ interpolatas efle 
h. 1. verfiones «intiquas ex Codicum Hebraeorum leftione 

. xecepta.;; Hinc etiam mirum non eft, Kemiicatii coilaiio^ 
^ nem, ut in plurimis aliis, nihil nos juvare. cf. Cappellui 
in Crit. S. Lib. VI, Cap. V\\. n. XL et Cappe/lorum 
Comraemarii p. 410» et Hubigantius ad h. 1. 

. «s ■ ^ 



642 DEVTER-ONOMIUM 

habent parteipi.aut peculiiiiii inter, popialar^s^Tup?»: 
Jova eis eit inilar: peeulii^ quemadnlQdum eis prp« 
mifitj, lO.-Manfi igitur .in monte, ficuti an,tea,,;gija?> 
draginta dies totidemque no£le$; atqu.e Jova me hac 
quoque' vice exaudivit-,-;ut vos non^rperderet;! , ; i:r> 
Sed juffitutvos ducerem ad pofleffionem tero:^, quami 
majoribus- : veilris jutejurando, promifilTet. - r.2..-.;J:atii 
Vero, o IfraelitsB, quid poilulat Jova Deiis veiler 
a vobisi' iiifi ut eum timeatis, ut vivatis; fecundum, 
rationem ab 60 pr^efcriptam, tit ametiseum et co- 
latis toto corde totoque ariimo , ' 15. ut prsecepta 
et ftatuta ejus, ^UcS ego jam yobis prbcipioj^tenea-* 
tis, in propriam veilram' utilitatem? 14* jovee Dei 
tui funt cEeli et casli . caBlorum , terra et ..quse in ea 
funt, 15. et tamen majores veilrps ,t^ntp.eil amore 
amplexus, et vos, eorum poiteros, elegit es omni- 
faus gentibus. Res ipfa' loquitilr. ' t5. ■ Igitur cir- 
cumcidite cordis veilri prceputinm , iieque amplius 
cervicem obilinate. •"iiy. Nam Jova DeUs Veiler eil 
Deus Deorum, Dominus dominorum, Deus magnus, 
potens, tremendus', qui non liabet perfonarum re- 
ipe8:um, nec munera accipit. 18. Caufam agit pu- 
pilli et vidusB, amat peregrinosj prolpicit, eis d,e vi- 
clu et amiclu. 19. Et -vos quoque amate peregri- 
noSj quoniam ipd peregrini fuiilis ifi Aegypto»' 20. 
Jovam Deum veftrutn timete et colite, huiG ^dh«- 

rete 



CAPUT X 643 

rete et petnomen ejtis jiirate» 21, Hic eft de quo 
gloriari poteftis, eft Deus vefter, fecit ilupenda et 
terribilia ifta facinora, quorum. vos ipfi fuiftis fpe- 
€tatores> 22. , Septuaginta numero fuerunt majores 
.. yeftri cum in Aegyptum proficifcerentur, et nunc au- 
xit vos Jova D^us vefter -ad H^Uaruin. -GSElelliuHi 
jnultitudinem, . - -' 

GAPUT XI. ^ 

^romitth oledientid kgi iivina: prafiirie vitam felicem /» 
'terfci occw^andu^ qiiam ii magna fertiUtate Jiia. Commendat^ 
■€t vi&oriam de gentibus ejiciendis^ Ji coiiftantes ejjent in 
feligione fita^ eaqzte ■libero^ Jkos quoque hnbnerent. Tan- 
•dem juhet fdennem promijjionum in monte Garizim, com- 
Tninationum vero in monte Ehal ^roclama- 
tione^n. 

t. Xxmate Jovam JDeum veftrum et diligentes efloo 
t'e ifi feryandis ejus legibus , jufibus et pra2cepti§« 
tz. Nollis enim, (non loquor cum filiis veftris, qui 
Eon expetti funt aut vitierunt Jovs» Dei veftri ]vi- 
dicia) Vos, in^uam, noftis -ejus magnitudinem, ma- 
fium ejils fortem et bracMum exertum, 3. figna 
et facinora qu^ patravit in Aegypto in Pharao- 
neni eju$ regem omnesque ejus incolas. 4. Quas 
fecit Aegyptiofum exercitui > equis et curri- 
bus, quos aquis fmus Arabici obruit, cum vos 
perfequfetentur p et fic eos delevit: guod conftat 

S s 3 ,, inte^ 



644 DEVTERONOMIUM 

inter omnes. 5. Queb vobis ffecit in deferto, donee 
ad hunc locuni perveniftis. 6. Quse fecit Datani 
et Abiramo, Eliabi filiis , Pvubenitis, quos terra hia- 
tu aperta devoravit cum familiis fuis, tabernaculis 
et omnibus facultatibus e medid Ilraelitarum coetu^), 
7. Qu£e eximia Joyge faSa cum ipfi oculis veftris 
videritis: 8» obfervate prsecepta ejus, omnia , jquae 
robis jam injungo^ ut confirmati pergatis ad terras 
Gccupationemj. cujus' caufa mox Jordanum eftis tra- 
jefturi, 9i et iit diu vivatis irl terra, quam majo- 
ribus veftris eorumque pofteris jurejurando promifit, 
terram rebus optimis et pr^ftantiffimis abundan- 
t^m ^). ' — id. HsBG verd terra lion eft ficuti Ae- 
gyptus, ex qua egreffi eftis, quam confitatn machinis 
adhibitis irrigabatis ut oleriim hortum. ii.^Sed 
montes habet et valles, et cEBleftem pluvise aquam 
bibit. 12. Jova Deus vefter hujiis terrse curam ge- 

rit 

fl) Hiftoria iegitut Muitt. id, gt. feq^^* 
h) hebr. laBe et melle fiuentem. • - ' 

c) hebr, quam feviine tuo conferebai et irrigaiar pede tuo ut 
hortum okrim. Intelligendum hoc eft de machinis, qui- 
bus Aegyptii aquam Nili hauriunt atque ad loca- ahiora 
deducunt, quae a Nilo non irriganiur. De quibus labo- 
ribus valde operofis et moleftis vid. Paulfen Relationes 
fide digna: de agricultura orientalium,p. 36. Sbarp Itiner. 
p. 351. verf. germ. et Harmari Obfervatt. Orient. P. I.^p. 
12. P. II. p. 262. 



CAPUT XI 645 

xlt et providentia fua peculiari dignatur per totum 

annum. 13. Quodll prseceptis meis, qu^ vobisjam 

injungo, obtemperaveritis, ut Jovam Deum veflrum 

ametis et toto corde et animo colatis, 14. dabo, 

inquit , terrae yeilrs fuo tempore pluviam tum au- 

tumnalem tum vernam (Oi Frumentum, muftum et 

oleum colligetis. 15. Efficiam ut in campis grami- 

na pro pecore veftro fuccrefcant, ut viftus vobis 

abunde fuppetat. •^ 16. Cavete ne animo decepti 

a Jova deficiatis et alios Deos colatis et adoretis. 

1 7V Sic ^nim ille vobis iratus cEelumclaudet, ne 

pluviam dimittat, nec terra dabit proventum fuum, 

et cito peribitis in terra illa bona, quam vobis da- 

bit. i8- Igitur h?ec mea difta animoet memorise 

mandate, ligate ea in fignum fuper manibus veftris, 

et fmt vobis frontalia inter oculos veftros. 19. Do- 

cete ea liberos- veftros, de his loquimini, five domi 

fitis, five in itinere, five cubitum abeatis, five fur- 

•gatis. 20. Haec infcribite sdium veftrarum pofti- 

bus 

d) XV^ autumnalis, poft jaftam fementem fub 5nem men- 

fis Oclobris. tJ^lp^D verna^ ante meflem, h. e. menfe 

Martio. Qax dua funt pluvis tempeftates ia Palaftina, 
a quibus omnis ejus " fertiiitas dependct. Aeftate eniin 
plerumque fudum eftl cf. Harmarum . 1. c. P. I. p. 32. feqq, 
et omninb Cap. I. de cceii temperie in Palsftina 1. c. 

Ss 3 , ^ ' 



646 DEVTERONOMIUM 

bus et oppidorum portis, 21. ut vos et pofleri ve- 

ftri diu vivatis in terra, quam' Jova majoribus ve- 

flris jurejurando promifit, quam diu cselum terrse 

imminebit. 22. Quodfi prascepta, qu£B vobis jam 

commendo, conftanter tenueritis, ut ametis Jovam 

Deum veilrum, ut Vd normam ejus vivatis, eique 

adhcsreatis, 23. expellet ante vos omnes iftas gen- 

tes, earumque terram occupabitis., quanquam funt 

vobis majores et potentiores. 24. Omnis locus in 

quo pedem iigetis, vefter erit. A deferto usque 

ad Ijbanum, ab Euphrate flumine usque ad mare 

occidentale e) termini veftri erunt. 25. iS^emo vo- 

bis poterit refiftere. Timorem et terrorem^veftrum 

injiciet Jova Deus vefter omnibus regionibus, ad 

quas vos convertetis, quemadmodum vobis promifit. 

•— 26. En ego vobis jam propono felicitatem 

et infelicitatem. 27. Felieitatem, fi obtemperaveri- 

tis JovsB Dei veftri prseceptis , qu» vobis jam in- 

Jungo. 28- Infelicitatem vero, a. ea contemferitis, 

et via quam vobis monftravi deferta alios Deos 

vobis ignotos feftamini. — 29. Quando Jova vos 

introduxerit in terram mox a yobis occupandam, 

pronunciare debetis promiffiones in monte Garizim, 

imprecationes vero in monte Ehal, f) C30: qui 

funt 
e) h. e. mediterraneura, quod eft Palsftinae ab occidentCi 

fj De bis montibus vid. Rehndus in Palaftina p. 544. et 

5C> 



■ X5 ABUT- ■ XI 64? 

fhnt traris Jordanum verfus Gccidentem, in Canana;a 
campeflri e regione Gilgalis , juxta therebinthos Mo« 
xe). 31. Trajicietis . enim Joxdanum , ut occiipetis 
et inhabitetis terfani V quam Jova Deus veiler vobis 
Bffignavit. 32. Igitiir diligenter fervate omniajnra^ 
.,et ftatuta, qu£e vobis jam propofui. ,.-^ 

, CAPUT XII 

"Demo injungit exfiir^ationcm idohiatria Cnnaiutarum aii- 

iiquorum terra incokrum. Unius et veri Dsi, ^ova cuU 

- tus certo ^cuidain loco deinceps dejigmndo adftringitur. 

Eftis car?iis in }defertQ interdiElus conceditur in terra 'pro- 

jnijfa^ modo ut communis^mn ut fncer, et cum ahs' 

tinentia a fanguine. 




i. X i£ec funt jura et ilafuta a vobis perpetiio'ob- 
fervanda in terra, quam Jova Deus majorum veflro-. 
rum poflldendam vobis dabit. 5. Doilruere debetis 
cmnia Iqca, in quibus gentes iftas a vobis expellen- 
dee, in m,ontibus, coUibus, ■ aut fub arb.oribus viren- 
tibus, Deos fuos coluerunt, 3. Aras eorum debetis 
evertere, flatvias frangerej lucos igne comburere, 
V : fculptas 

503. et eju^dem Difp. de raonte Gamim, qus legitur 1n 
ejus pifiT. mifcell. P. I. p. 122. et Bachiene in defcriptione 
Palsiltnas P. I. Vol. I. §. 97—100. Piura de re ipfa in-; 
fra ad Cap. 27, 9. feqq. 

S? 4 



648 DEV;T.ER.OMDmUM 

fculptas Deoruiii fuorumiJmagines fuccidere . atquife 
adeo nomina eorum-ex. illif ;lo.cis delere, 4. Non 
ita Jovam Deum veilrumi.coletisa 5* fed in eo lo- 
co 5 quem ipfe :^ex .oinnibus tfibubus eliget, ut ibi 
habitet. a) Ad hoc ejus dQmJcjHum ad eum con-r 
fulendum convenietfs. 6. E^o- holocaufta veftria et 
reliqua facrificia, decimas , donaria, votorum Ipon- 
taneas oblationes, prjmogenita b^ armenti et pecoris 

deferre 

a) Verba textus funt: CDil^ iDti^ jlN EZllti^b» (^ ponen- 
dtwi nomen fiium ibi; quz explicanda fnnt exalia phrafi 
verfu II. obvia, cum qua in fequemibus faepe perrhutatur ' 
CDt^ liDt^^ T2ti^^ ^^ 'i^OTrien ' ejus ihi hahitet. Jam vero 
quis nefcir, nomen Dei idern efle, quod Deus ipfe? Deus 
vero ibi habitare dicitur, ubi ex voluntate fua colitur, 

' Hinc utramque illam phiafin nonnunquam cum aliis (i- 
milibus' permutavi: locus Deo facer, locus quem cultui 
fuo deftinavit etc. li^i*,''^ verti ut nomen, fic quoque Sy- 

rus, et pro jn}>C!3') legendum videtur oriK^^* Sic Co- 
dex Samaritanus habec et verfiones antiqua omnes. Syrus : 
domicilium ejus quarite et ad illud venite. 

h) Re£le, uti arbitror, IUuftr. Michaelis ftatuit, (in J. Mof. 
P. III. §. 145. p. 22, et P. IV. §. 192. p. 95.) ut decimarura, ita 
quoque primogenitorum duplex genus fuifle, alterum quod 
Deo five Levitis in partem falarii datum fit, alterum quod 
ab Ifraelitis in epulis facrificalibus confiimererur ; illud 
quidem Mefen in populo Ifraeiitico ptimuin ihftituiflTe, 

hoc 



, CAPUT XII 

^eferre debetis, ; 7, Ibique in loco Jovsb Deo ve- 
ftro facro epulari et l^tari una ciim familiis veftris, 
de .rebus e«t negptiis veftris,; fiqiiidem Jova Deu^ 
veller vos fortunabit,; 8. Tum non ea omnia vor 
bis licebunt, quas hic vobis licent, ubi pro arbitrio . 
noilro vivimus. 9. Nondum enini veniftis ad qui- 
etam poffefiloneni, quam Jova Deus vefter vobis 
dabit. ib. Quum vero trajefto Jordano babitatis in 
terra, ad cujus poffeffionem a Jova Deo veftro im- 
xniffi iftis, quieti et fecuri ab omnibus undique ho- 
ilibus.veftris, 11. ad locum, quem ille pro domi- 
.«ilio Xuo eliget, afferre debetis omnia qu^ vobis 

hoc vero ut ntum antiqu.um, fomife inde a Jacobo fer- 
vatum, invenilTe, neque abrogafie. Qaod ad dupticis ge- 
neris decimas attinet, de his fcviptores antiquiratum lacra- 
i-umj qusB vulgo dicuntur, exponunt, {ed de prrmogetti- 
tis, quos ego quidem inlpexi , tacent, Clerkus . ad h. 1, 
V. ij. eKifiimat primogenittim pecm VQ(^ar'i pmgui£jmum i e- 
pulis facrificalibus confecratum, ex vifu hujus vocis Tj^il 
fatis noto, quo nonnunquam pro optimo et prasftantiilimo 
in fuo genere dicitur, Sed ut taceam, tropicam VQcum 
' fignificationem in legum interpretatione non facile effe 
admittendam, refellit hanc fententiam quoque locus Cap, 
15,19. ubi eadem lex repetita extat, ibique additur omnify 
*)1p2in hj- Sed duriflima lex fuiffet, fi omnia arment^ 
vpinguia epulis, facrificaUbus debuiffent infumi. 

Ss 5 . 



650 DEVTERONGMIVM 

prEecepi, holocauflia veflra et- a!ia facrincia,: deci- 
mas, donaria et oblationes votivas , 12. ibiqiielse- 
tari cufti liberis veilris, fervis et ancillis, et Levitis 
apud vos commorantibus 5 qui nullam inter vos ha- 
bent heereditariam poffeffionem. 1 3 .~ Cavete, ne hb^ 
locaufta veftra ubivis immoletis. 14. Sed tantum. 
an eo loco, quem Jova ex una aliqua tribuum ve- 
ilrarum eliget, ibi tum illa, tum religua omnia fa- 
cietis, qusB vobis pr^scepi. c) 15. Attainen pro lu- 
bitu' madare animalia et carne vefci, ex beneficio 
^ivino in urbibus veftris poteftis, muridus et im- 
mundus, ut capream aut cervum d)\ 16, Sangui- 
liem tantum ne cbmedatis, fed humi eum ut aquam 
cffundatis. 17. At enim vero decimas frumenti, 
mufti, olei, primogenita armenti et pecoris, voti- 
vas et fpontaneas oblationes ct donaria, non' pote-r 
itis in urbibus veftris .comedere, i8. fed tantum 
coram Jova Deo veilro, in loco quem eliget, 
cum Hberis veftris, fervis et ancillis et . Levita 
apud vos degente, et lastari coram eo de rebus 
veftris felicibus. 19. Abfit ut unquam Levitas ne- 
gligatis. — ^ 20. Quum Jova Deus vefter amplia- 

■ ■'^;' rit 

c) Abrogatur lex de carne non coraedenda nlfi ia epulis fa- 
" cnficalibus. cf; obfervataad Levir. 17, 4. a) ■ , 

d) h. e. ut cibum vulgarem. Ilia enim «nimalia De'o non 
poterant facrificii loco ofFerri» 



CAPUT XII 651 

rit ternunos veftros, ^quemadmoduni vobis promifit, 
carne pro lubitu vefci poteritis. 21, Si longiiis 
aberit locus, qiiem Jova cnltui fuo deftinavit, licei: 
jugulare armentum et pecus, qu.emadmodum vobis 
praecepi, et carne pro lubitu in urbibus veftris ve- 
fci, 22. modo tanquam cervo aut caprea. Purus 
et impurus de eis eomedant. 23. Sanguine vero 
prorfus abflinete. -Nam in fanguine vita eft, carne 
vero viva vefci non licet, 24.. Igitur eum non eom- 
edite, fed liumi ut aquam fundite. 25. Non com^ 
edite eum, ut felices fitis, vos et poileri veilri, 
cum feceritis, qu35 'Jovs probantur. 26. Attamen 
qus confecrailis , aut voviftis , deferre debetis ad 
eumlocum, quem Jova eliget, 27. ibique imma- 
lare liolocaufta veflra, carnem et fanguinem fup^r 
' altari Jav£e Dei veilri. Sanguis vero facrificiorurn, 
eifunditur ad aram, et carne vefci licet, 28. Dili- 
genter obfervate omnia quse vobis pr^cepi, ita enini 
felices eritis et poileri veilri in perpetuum, quup 
feceritis, quse Jovae Deo veilro probantur. 29. Quod- 
fi, deletis a Jova Deo veilro iilis gentibus, vos ea^ 
xum terram occupatam inliabitatis ; 30,. cavetey ne 
eodem laqueo irretiamini, ne nempe de earum diis 
fcifcitemini 5 ut hos eadem ratione, qua illss fece- 
runt, colatis. 31, Abfit, ut vos ita geratis in Jovam 
Deum veftrum, iNam qu» hig quam m^xime abo- 

minatuf 



652 DEVTERONOMIUM 

minatur et deteftatur, gentes iftJB fecerunt in lion.o- 
rem Deorum fuorum , quibus adeo filios fuos et 
filias immolarunt, 

CAPUT XIII 

Leges ptsmkf (Qmra idololatriam ft qui ad f(im alioi 

feducant. 




I, \_^mnia qusB (ggo vobis prsecipio, diligenter fer* 

vate, nihil eis neque addite, neque detraliite. Q. Si 

extiterit inter vo§ vates aliqujs, aut fomniator, qui 

'fignum aut prodigium -apud vos ediderit, 3. quod 

etiam ficuti ab eo prEsdiclum e^- , evenerit -«} : idem 

•yero vos hortetur ad aliorum deorum vobis ignoto- 

xum cultum : 4. nequaquam obtemperate diflis hu- 

Jusmodi vatis, aut fomniatoris. Jova Deus veiler vos 

-tantum explorat , num eum toto cord^ et animo 

-^metis. 5. Hunc igitur fe£lari et timere debetis, 

^ejus prscepta fervare, voluntati ejus obtemperare, 

Jiunc colere, ei adhserere. 6. Jfte vero vates, aut 

fomnia- 

<») Hac non funt \m intelligendg, tanquani 11 falfus ifte 
propheta kgationem fuam divinam vero miraculo confir- 
maret. Sed rilK '^* i* ^ft ^^^ mh'a, infueta, prodigiofa, 
quam ille prxdicit et qu£ impletur. Quod etiam. ab im- 
poftore rerum naturalium perito fieri poteft. cf. Michaelis 
in noris ad verf. germ. et in Jure Mof. P. V. §. 245 feqq. 
p. 103. 



CAPUT xiw: ^ 

Ibrnnrator', moriatUr ;" fuafit enim defeGlioneni a jova 

Deo vellro, qni vos ex, Aegypto eduxit et ex fer-» 

vi^ute redemitj et feducere vos VDluit^avia quam 

illevobis preefcripfit. , Tdllite igituf malum.e medid 

veftrUm. — ^ 7. Quilm vos pellieere voluerint fra^ 

tr es veftri gef mani ^ aut filii ^ aUt; -fiiiss^. aut 11X0X65 

vobis .cariffimaey aut amici dileftiMmi^. ad cultum alio-*^ 

rum deorum vobis et majoribus veP:ris.' ign'Otorum..j 

8. . cujusmodi funt dii gehtitam vobis ; finitimarum^- 

five :propinquc2 fmt, five remdts2, jab' uno terr?e ex- 

tremo ad ■alterum: . 9. Nolite votis eorum anniiere^J 

neque eis parcere^ neqUe pef mifeficordiam eos ce- 

.iare. 10. Interficite eos, veftfa quidem manus pri- 

ma fit in -eos, feliqltdrum autem fecunda. ,11. M-. 

mirum lapidare eoS. debetis ut m.oriantur, nam vos 

feducere voluerunt ^a religione Jov'^ Dei vefcri^^qul 

vos: ex Aegypto e ' fervitute - eduxit* 12. Quo au- 

dito Ifraelit£e timebunt, neque ampHus hujusmodi 

fceltis inter vos committetuf. — -13. Si aiidiveri- 

tis, in una aliqua urbium veftrarttm, qil^ Jova Deus 

veflef vobis habitandas dedit, 14. efle h.omines per- 

. jditos, qui cives iftius urbis feducarit ad" cultum alior 

xum deorum vobis ignoforum i 15. diligeater de- 

betis inquirere atque invefliigare. Quod fi ita efr, 

fi revera . f celus hoc turpiffimtim iriter vos patratuiii 

eft: i€. omnes iilius urbis incolas ferro debetis 

trucidare. 



654 DEVTERONOMIUM 

trucidare, eam etomnia quse in ea depreftendniitur 

atque adeo animalia devovere^ i7> prsedam ejii^ 

omnem in.forum congerere, eamque ut ef utbem, 

ipfam igne comburere in honorem Jov* Dei veflrij 

et xudus fit fempiternum ,^ nunqUam infcaurandum^ 

ig. Ne(i quicquam de rebus iftis devotis manibus 

veflris adlieereat, ut Jova in ira fua remittat, VGflrum, 

mifereatur, vosque, quemadmodum majoribus veftris 

jurejurando promifit, augeat. 19. Si nempe volun- 

tati ejus obtemperaveritis, et pracepta ejus, qU£e vo- 

bis jam injungo , fervantes feceritis , quee ei rpro« 

feantur, - 

CAPUT XIV 

Ritus prohibM in funere. Animalia pura et ifnpura. IDeeh' 
ma in conviviis covfumendts. 

V . - 

i.l. ilii eftis Jovs Dei veftri, ne carnem veflram 
incidatis j aut calvitiem vobis inducatis propter mor^. 
tuum. 2. Populus enim fanctus eftis Jovss Deo ve* 
ftro. Vos elegit, ut ei effetis populus peculiaris e3t 
omnibus gentibus, qus funt iil orbe terrarum* — *■ 
3. NuUa re iabominanda vefcamini. 4. Heec fun^s 
animalia, quibus vefci licet: <?) Bos, pecus . ovinuni 
et caprinum, 5. cervuSj caprea, Jachmari tragela- 
phusj Difcbon, bubalus et Semer* '6. Omnino o-. 

mnia 

d) cf. obfervata ad Levit. XI. not. fl). 



j. GAPUT XlVv 

jnnia animali^-; ;qU95 ;iingula.Sj habent divlfas easqii© 

.prorJCus fiffas in-.duas parteS), et quaeriiminant, ea 

cpmedatis.r ~7.'jln. Ms.Yero non funt camelus, lep.usi, 

«t mus i^rfmusy/quse.;jqui4em ruminant, fedungulas 

non ..iiabent ..fiffas. ., -Propterea/ vobis funt immunda<, 

S. .Il;em porcus, qui^ q,uidem ungulas habet filTaS', fed 

lipn ruminat , irBp,urus - yobis. eilq» Carne ejus ix& 

.>y'-efcamini, nep.xadaver ejus .tangatis. — 9. Ex 

.g.quatilibus ha2C . toinedere UGitum fit : . qmnia . quse 

.pinnas habent- et fquamas. 10^ Quae yero eis, funt 

deilituta-, ea ne. comedatis^ impura . vobis funt. . i x*. 

, Avibu s puris vefci licet , 12. ad , quas ?ef erends 

non funt aquila, aquila offifraga, - valeria, 13. miU 

vus, et Ajj^ ;varia-genera;i,; .^i^. ut et omnia corvo» 

jrum genera, i5v. Struthiocamelus, hirijndo, latus, 

et. pafferiim yaria genera, 16., otus, nottua et Tin- 

rchemeth, 17. pelicanus, vultilr^ mergus, ig. ci-n 

"■' ■ 1 ■ < ■ ' ' -_ ■ ■• 

coflia', Anaphse genera, upupa et vefpertilio. 19. O-* 

mnia volucria reptilia , impura vobis fmt , 20. pu^ 
ns.verp vefci vobis licitum efti. 21. Nullo morti'. 
.^ino vefGemini. Peregrinis j qui inter vos deguntj, 
illud date comedendum, aut yendite extraneis, Sa- 
cer enim elHs populus Jovsb Deo vellro. Hoedura 

in laae niatris ne coquatis. i)) ^ 22. Deci- 

mas omnis proventus veilri ex agris confitis quot- 
. . annis 

; ^) cf. Esod. 25, i^. not. V), 



656 D^VTERONGIMIUM 

' ■ . .-■.■._.■. ^ 

annig feponite ^ 23.-^ quas d^inde -coitiedetis; cbrkfa 
Jova Deo Veftro>' in loico •'queni 'cultiii' fuo deilinat)iE 
Deeimas nellipe • frtimMti i' ': muili ^'&t olei y iiec 'noa 
primdgemta armenti 'et' pecofis "'vfeftH, ' Ut ' jb'vairi 
0euni veftruni per bmnbm vit^am '''"^Mrani reVefea"^ 
iriini. ' 24. Quodfi ibilgior efii ' yiai ^et' Ibcus i, - qiieiu 
Jbva Deiis ' vefcer ■ cultui ;fu6'\;dd[!:maviV,'^ reniOtibir 
-quam utdecimas peir divinam VenecfiQ:ionfem copib^ 
^iores' eb deferre pofTitis, 25V liCet eas'- p^cunia pefi' 
mutate, quam in loco^ facto 26. irifiimatis pro ai'- 
tritrio ' v^ilrd , armeiito et pecore,-\vind' et teihetb, 
aut quactinque alia fe-, quam concupifcitisribiqu© 
in loco facro cum fattiiliii vefitis epulemini et Ise-- 
temini. ■ 27. Tum vero Isevitas-ihtelVos degente^, 
qui nullam vobiscum partem'-aut portioneiri acce- 
perunt, neomitfatis. 28. Sub finem tertii cujus- 
que ahni feponetis bmnes proventuum veftrorum dW- 
cimaS, ad quas in urbibus veftris 29. invitetis lle- 
vitas riullas inter vos poffeffiones fortitds, peregrinos, 
pupilios et viduas veflrates, qui ad fatietatem epu- 
ientur. Quod fi feceritis, Jova Deus' vefier vobis in 
'rebiis et liegotiis vefltis favebit. ' ' r' 



CAPUT 



CdPUT x^ / 



- r • .C-.A.,P.U Ti 

Z)e debitis feptiiHO- qUOi^ue anno. aotij extgenazf; de feKVorum mn- 

- 11 ' : i ^ i : , .' nmmjfiofte €t ■primogenms. fecmdis. . 

i..Oeptimo .q.uoqiie annp nioraiii debetis concedere: 

~' "'''■- ,.," ' "' 'r ' '■'' '. ' ■ .■'■''■'.> 

2. : ij^cfvefo , fitv hiajus. tnoree ratip : ^) omnes cre- 

r • . : :. dito-pe^ 

\ - ' , ■■ 

o) Mnhi interpretes hailc legeiri ex.fenteilua jud^orum fic 

intellexerunt,_quafi Moies juberef, ut feptimo quoque an- 

no' creditores debitoribus fuis ndmina coritra£la prdrfus' 

" remitterentj rieque unquam ea ab his exigerent. ' At 'enimi 

''' ' v^ro alii re£le viderunt non erfe hunc hujus legis fenifum,- 

• ^ ne.que. verba Mbfis hsecidicere ; fed legislatorem tantum pris-: 

; . ciperej ne feptimo quoque anno, qui erat fabbaiicus, h. e. 

quo non ferebatur, hec metebatur, debita exigerentur a 

. . pauperibus, qui epanno, quo nullos ex agris proventus 

■ :,, percipiebant, non e^ant fojvendo; iriorairt igitur his e^Te 

hoc anno concedendam. Sed fequenti, quo ad agrprum 

>• .fuprum culturani iteruirt.redire poterant, utique licitura 

' ■ quoque fuerit debita exigei-e. Sic legem hanc interpretati 

funt. 5'c?. Meyerus in Tvadt, ^Q temfpii^^&Wjfacris et feftis 

. diebas Hebraortim Cap. XVir. §. 20. "pT ^. et III. Micbae- , 

lis in jure Mof. P. III. §. m- ?• 106. feqq. qui inprimis 

iriiquitatem hujus legis fecunduin priorem ejus expjica- 

jionem, et multa et gravia incoirnmoda ex ea proventura, 

pluribus demonftravit. Neque verba legis jubent, lit ea 

de abfoluta debitorum remiffione explicentur, qutn potius 

ccfntrarium fuadent. Nam quoniam Mofes concedit de- 

"' • Tt bitum 



658 PEVTERONOMIUM 

ditores debitoribus fuis moram debent concedere, 
nteque debita ab eis exigere, cum indiftus fuerit 
annus morse in honorem Joveb. 3. A peregrinis li- 
ceat debita exigere^ fed popularibus veftris ineo 
quod vobis delDent moram date, 4. nififorte pau- 
ofiftA. peres non fmt.' Nam Jova vobis fortunabit poffef- 
p»# fionem terrse quam vobis concedet. 5. Dummodcf 
) fp' voluntati ejus obtemperaveritis, ut diligenter obfer- 
vetis praecepta omnia, quse ego vobis jam injungo. 
6. Imo Jova vobis benedicet, _ quemadmodum promi- 
fit, ita ut mutuo dare poffitis multis gentibus, ipli 
vero niinquam mutuo accipiatis. Imperabitis mul- 
tis gentibus, illsB vobis non imperabunt. • — 7. Quodfi 

' • .^ ;;.efi: 

bitum exigere a peregiino, apparet eum loqui de exaclic-» 
ne, quae fietet anno fepdmo. Nam de eo dubium efle 
non poterat, num debitum a peregrino Jiceret exigere 
poft annum feptimum. — Verbum tDDtt^ quod vulgq 
vertitur rmiftfre, hoc loco conftruitur cum fubftantivo 'X* 
matms^ et ^ebitor iubetnr ^T D1D2? mantm fuam rmit' 
tere, fc. a debitore, h. e. debitum non ab eo exigere,'' Ex 
qua fubftantivi "T cum tJOl^ conftruaione apparet njj^p 
in verfu fecundo non punftandum effe per Tfere, ut fit 
in ftatu conftru£lo cum fequenti YV fed per Segol; pertt- 
jjet enim ad tSID^ non ad H^O. Quod non obfervaflem, 
jiifi vidiflera irnterpretes nonnuUos in illa duarum vocum 
•X receptis punftis conjunaione h^rere. 



- CAPUT XV 659 

eft aliquis popularium veftrortmi, egenus in una ali- 
qua urbium ejus terrs, quam Jova Deus vefter vo- 
bis dabit, ne anim],im erga eum induretis, aut ma« 
num veftram 'ei fubtrahatis. 8- Quin potius lib^erali 
manu ei mutuate, tantum quantum opus liabet ad 
penuriam fuam fublevandam. 9, Cavete ne cogi- 
tationes vobis oboriantur malign^e, atque anno fe- 
ptimo, anno morsB appropinquante vuitu inhumano 
adfpiciatis confanguineum veftrum egenum eique 
mutuare recufetis. ConqueretUr enim hac de re 
apud JDvami idque vobis culpge erit. it). Dare ei 
debetis, idque animo non invito, hac ipfa enim de 
caufa Jova Deus vefter vobis fortunabit res et ne- 
gotia veftra omnia. 11. Non deeruntin terra veftra 
pauperes, propterea vobis pracipio liberali manu po- 
pularibus veftris pauperibus atque egenis largiri. — ■ 
12. Si vobis venditus fuerit popuiaris vefter Ebrasus^ 
aut Ebrsa, ferviat fex annos, feptimo anno manumit-' 
tere eum debetis. 13. Nec tamen vacuum eum di- 
mittite, 14. fed donum addite ex pecors, area «t 
torculari; "pro facultatibus veftris, quibus Jova -in^bls 
benedixit, eum munerate. 15. Et memores eftote 
vos ipfos in Aegypto fervos fuifie, Jovam vero 
Deum noftrum vos redemiffe: propterea hoc ego 
vobis jam prgecipio. i5. Quodfi negabit fe a vobis 
^ifcejQTuri^&i eire^ quoniam vos et veftros amet et 

Tt 3 bona 



66o devter:onomium 

bona apud Yos conditione utatur; 17V fubula ejuS 
aurem oftio affigite et-in perpetuum vobis Terviat. 
Idem quoque ancillaB facite. 18. -Ne durum vb- 
bis videatur, quod eum manumittere debeatis, nam 
duplum mercedis mercenarii fex annis vobis fer- 
viit,' et Jova omnibus Ikboribus veftris felices fac- 
ceffus largietur. — 19* Omnia primogenita de ar- 
mento et pecore mafcula , Jov» Deo veftro confe- 
crate. b^ Ne bove primogenito .ad laborem uta- 
mini, nec pecus primogenitum tondeatis. 20. Co- 
ram Jova illa quotannis comedatis, cum familiis ve- 
ftris in loco quem Jova cultui fao deftinabit. ii. 
Sed fi vitiofum eft, ut claudum et coecum, aut alio 
gravi vitio affeftum-, non potefl. Joveb Deo vellro 
facrificari. 22. Sed domi illud 'comedite, immundus 
-et mundus, modo ut capream aut cervuih c). Sangui- 
;iem vero ne comedatisj humi eum utaquam effundite. 

CAPUT XVI 

De celehratiohe trium fejlorum mnjorum ', de conjlitutione magi- 
flratus et vitatida idololatria occa/tone. 




T. iTlenfem Abib notate, in quo Paffa Jovse Deo 
veftro celebretis: hoc enim menfe ille vos ex Ae- 
gypto noftu eduxit, 2. Immolate autem Paffate 

Jov£? 
h) Sermo eft de piimogenitis fecundis, de quibus. confer di- 

cla ad Cap. XII, 6. 
c) cf, Cap. 12, 15. not. </). 



GAPUT XVI 661 

Jovffi Deo veftro ov.es et boves, in loco qiiem cul- 
tui fuo religiofo deftinabit. 3. Sed fermentatum ne 
comedatis^ per feptem dies panibus azymis vefcamini 
panibus miferice a). Trepidanter eninn ex Aegypto 
egreffi eflis. Propterea memores effe debetis hujus 
exitus veftiri ex Aegypto per omnem vitam veftram. 
4. Non inveniatur fermentum in tota terra per fe- 
ptem dies, nec fuperfit de carne hofti» vefpere pri- 
mi diei ma6^at£e in tempus matutinum. 5. Non li- 
cet vobis maftare Paffa in una aliqua urbium veftra- 
rum, quam Jova peus vefter vobi? dedit. 6. Sed 
tantum eo in loco, quem ille eligat, ut ibi colatur. 
Ibi quoque Paffa maftate circa vefperam, fub occa- 
fum folis, qiio ex Aegyto emigraftis. 7. Ibique pa-r 
ratum illud comedite et poflridie domum revertimi- 
iii. 8. Sex diebus panibus,^ non fermentatis vefca- 
mini. Septimus facer eft Jovse Deo veftro, quo ab 
omni labore abflinete. -^ 9. Septem feptimanas 
numeratej ex quo falcem meffi immififtis. 10. Tunc 
feftum feptimanarum Jov^ Deo veflro celebrate, 
dono voluntario, quod refpondeat facultatibus Dei 
|)eneficio-vobis conceffis, 11. et latamini coram 

Jova 

f») Metonym, Senfus eft; hoc pane femper memoriam affli- 
^ipnum, quas in Aegypto perpeffi eftis, debetis renova^ 
re. Idem tropus extat Jef. 30, 20. 

' Tt 3 



662 DEVXERQNOMIVM 

Jova Dea veftro,^ vas, Ubed veftn> fervi et ancjHae:» 
Levit^ vefttrates,, peregrih.i, piipilli, viduse inter~vos 
degeates^ in eo, 1o,qq, qiiem Jova Deus vefter' cultul 
fuo d.eftiaab;t„ i2^ MeminWe enim debetis vos 
fervQs fuifFe in. Aegypto,, pjopterea bsec inftituta di-' 
ligenter abfervate. -«' 13.. Feftum tabernaculoram 
feptem 4ieb-us celebrate,, G.um; ares et toiicuJaris 
fru£tus percepiftis, 14^ et iA illo. fefto Isetamini cuni 
filiis. et fiUabus, veftris.,. fervis. et ancillis, L&vitiSi 
peregrinis^ p.upiUi&. et viduis; ap.ud vo& degentibus. 
l5..PQr feptem, dies, boq feftum agke Jo.v^ Deo. veftra 
in eo. loc-o q,uem Jova fibi eliget^ Is. vofctis fortu- 
jD.abit proventus veftras et om.nia veftra aegotia, ufe 
poffitis qijfeoque Igstari.^ x6.. Ter quotannis cpmpa- 
xeant Qiriiies mares veftri coram Jova, in loco q^ueaii 
eliget, pimirum fefta azymorum, feptimanarum et 
tabQrn.aculorum > neq.ue vac.ui tuDC compareant co» 
xam Jova, X7.. Quisque quo.d offerre poteft pio, 
facultatibusL a Jova Deo veftro vQbis cQnceiTis, -— • 
i8>. Judices et fcribas con.ftituite in ommhus urbibusa 
quas Jova D.eus vefter fecundum tribus veftras vo- 
bis d.abitj qui Jiis dicant populo* 19. Juftitiam bq 
violate, perfonarum refpeftum nunquam habete, nec 
munera accipite. Munera enim excoeQant fapi^ntum 
oculos et pervertunt res juftorum. 20. Juftitia& 
omm incdo ftudete, ut felices fi.tis in polTeffione 

terr«3 



CAPUX XVI 663 

terrsB, quam Jova Deus vefter vobis dabit. — ^ 
21. N,e plantetis llicuin uUarum arborum juxta aram 
Jovse Dei veftri, , 22. neque erigatis ftatuam, qusB 
©mnia ei exofa funt. 

CAPUT XVII 

i)e vi^imis ■prohibitiSy^ de idoloktria cavenAa^ de caujtf 
difficiliorihus in judicio^ de ekdioneep officio 



..N, 



regts. 



e facrificetis Jovag Deo veftro bovem, auf 
ovem ullo vitio infe£tum, abominatur enim hujus- 
modi facrificia. — - 2. Si in ulla urbium veftrarum 
vir aut foemina tantopere Jovam Deum veftrum 
offendat et foedus ejus transgrediatur ^ 3. ut alios 
Deos fefietur eosque adoret, aut folem, aut lunam, 
aut aftra coeleftia, quae tamen minime preecepi. 4. 
Jdque vobis indicatur, diligenter debetis Iianc ia 
rem inquirere, Quodfi comperitur revera hoc fla- 
gijtium inter vos commiffum effe : 5. educere debe- 
tis hunc virum, aut foeminam, qui fcelus iftud apud 
vos patrarint, atque lapidationis fupplicio afficere, 
niillo ad fexum refpeftu adhibito a). — 6. Ex te- 
ftimonio duorum aut trium reus moriatur: non ve- 
ro ex teftimonia unius. 7, Teftes primi fmt in fup- 

plicro 

a) Sic expHcanda videntui* verba repetitar virum aut fot» 
mindm* 

Tt 4 



664 DEVvrERONOMIUM 

|)liciQ ei ijif erendo , ' dein de qiii de p oplilQ • prsefeni 
tes funt, Sic tollere debetis ' msiluin : e yobis, .rrr« j 
8, Si qua caufa difficilior. inciclaN vquani ut. de ea 
judjcare aiadeatis , ut in homicidio^ aut in -quSBftio-J 
ne poffeflbria, aut, in Isefipnibusj.aut quagunque alia '- 
in re contrQverfa: adeatis locum quem Jova cultui 
religiofo deftinayit, 9. et ponyeniatis facerdotes, 
Levitas, aut judicem illum, qui tuna erit, Hos con-^ 
fulite, hi de jure vobis refpondebunt, 10, Quorurn 
fententiEB, quam vobis in loco facro dicent, obtem-i? 
perate et ftudiofe facite omnia, qus yos docebunt, 
II, Ex lege, qua vos inftruent, ex fententia,"quarii 
vbbis dicent, ita agitej "iit neque ad dextrani neque 
^d finiftram 4efie£latis, 12, Si quls yero per info- 
lentiam non paruerit facerdoti, qui tum apud Jo4 
Vam Deum veftrum niinifterio fungitur, aut judici; 
is morte puniatur, Malum enim e medio veftrurri 
auferetis, 13, Quod cum reliqui audierint,' time-= 
bunt, neque amplius infolenter fe gerent, ^^ 14., 
Quuni perveneritis iri terram, quam Jova I)eus ve^ ' 
fter vohis dabit, eamque occiipatam inhabitaveritis, 
regemque creare ftatueritis ad morem gentium finU 
tim.arum , 15. eiim vobis prssficite, qiiem Joya 
Deus vefter eliget, regem nempe ex natione yeft;ra, 
Non iicebit yobis pr33ficere peregrinum, qui non fit 

de popularib^^is veftris. 16, Ill§ yero nQn mp!tQ§ 

§qUOS 



: CAPUTXVII 665 

^quo? ^lat, oeqiie propter eos populum in Aegy^ 
ptum red^uqat, Jova 'enim negavit vos ea via redire 
^ebere,^^ ,1 habeat uxores, ne a 

r),eo , (ieficiaty .neqUe ■ mgignos ^uri • et argenti thefau^- 
ros fibicoUigat,.. i8...In throno regio conftitutus de-' 
fcribat W ^xeraplar liujus. legjs a facerdotibus Le- 
vitis,- . .J9, Idque apud fe habeat. et legat per omnem 
vitam fuam, ut difcat Jovam Deum fuiim timerej legi 
huicx pbedire, atque inftituta hssc obfervare. 20, Ne. 
fuperbe. fe -gerat in confanguineos fuos et a pr?Bceptis 
hisce in neutrampartem defle8:at, ut" diu vivat in re^^ 
gno fuo, Qum ipfe tum ejus filii inter Ifraelitas, 

CAPUT XVIII 

j5e re^itihuf facerdotum, et Levitarum , de artibus Jup^r-^ 
'JlitiQjis vitandis^ de falfis; ^rophetis digno- 



I, Oacerdbtes, Levit^ et univerfa omnino tribus 
Levitica partem et poffelfionem n.on habeat inter- 
Ifraeiitas, fed ex facrificiis Jova? ejusque poffeffio-=^ 
iiibus viyant. 2. Patrimonium non habeant inter 
poptilares fuos, Jova eis erit pro patrimonio, quem^ 
^dmodnra' etiam proinilit, 3. Hffic vero debentur 
facerdotibus a popiilo, Quicunque facrificium facit, 
five bove, five ovino aut caprino pecore,- det facer- 
4Qti,.3.?m\iro5 Riaxillas ,et omafum, 4, I^eqye roinug 

- ' Tt^ • date 



666 DEVTERONOMIUM 

date eis primitias frumenti, mufti, olei veilri, et pri- 
mitias tonfurse, ovium veftrarum. 5. Hanc enim, 
ex omnibus tribubus veftris Jova Deus vefter elegit, 
ut fibi miniftret et pofteri ejus in perpetuum. 6. 
Si venerit Levita ex quovis oppidorumveftrorum, 
In quo peregrinatus fuerat, pro lubitu et arbitrio 
fuo ad locuni a Jova cultui facro deftinatum; 7. 
miniftret Jova3 Deo fuo, uti omnes Levitse contribu- 
les fui, qui tum ibi minifterio funguntur,- 8. atque 
aequali cum eis portione fruatur, prater vendita a fe 
de bonis paternis. — 9. Quum perveneritis in ter- 
ram quam Jova Deus vefter vabis daturus eft, no 
mdres imitemini turpiffimos iftarum gentium» 10. 
Ne fit inter vos qui filium fuum aut iiliam igne com- 
burat, qui fortilegia exerceat, aftrologus, augur, ve- 
neficus, II. ferpentum conjurator, eonfulens py- 
thones, fatidicus, necromantes. 12. Deteftatur Jova 
omnes, qui ifta faciunt et propter fcelera ifta tur- 
piffima expellit gentes illas ante vos. 13. Integrl 
eftote erga Jovam Deum veftrum. 14. Gentes iftee 
a vobis expellend» aftrologos habent et fortilegos, 
Vobis vero hoc Jova Deus vefter non concedit. a) 
15. Prophetam vobis excitabit ex popularibus ve- 

ftris 

rt) hebr. ^Hi ^^^i^ h. J. idem eft qviod 'concejpt ^ permtjtff 
uti faepe, e. c. Genef. 20, 6. 51, 7. Quoad conftruftionem 
c£ Glajfius in Tract de Pronomine p. 148. 



CAPUT XVIII 667 

ftris mei fimilem , hunc audietis. hy 1 6. Qnemad- 

modum 

If) Sub hoc propheta non unus aiiquis, non Jofua Mofi* 
fuccefibr, nec adeo Meffias piimario et in fenfu literall 
eft intelligendusj fed prophetae 4n gehere omnes, quo» 
Deus fequentibus tempovibus voluntatis fuae interpretes ad 
Ifraelitas fit miffuras. Quem fenfum, quantum ego qui» 
dem inteliigo, contextus plane docet. 1) Interdixit Mo« 
fes vevfa prsecedente populo, ne hariolos et divinatores 
adiret. ' Rationera addit in hoc verfu: quod Deus eis ex 
gente fua prophetas £ux voluntatis interpretes perpetuo 
ihitteve veilet. 2) Nulia eff^t vis in verbis Mofis ad ca- 
vendam illam fuperftitionem , nifi promittat Mefliiam fta- 
tim poft mortem fuara venturum — - NoKte bariolos ad- 
ire — nam Deus vobis prophetam Meflism excitabit. *-- 
g) Nexus cum verfibus 20.- 21. 23. in quibus docetur, 
qua ratione ab ilUs vevis Dei prophetis pfeudoprophet® 
fint diicernendi. Perperam nonnulli interpretes urgeht 
illud "»^1,^3* jtcuti me, cufn negetiir Devt, 54, 1 o. et Num. 

12, 6. 7. prophetam Mofi fimilem extitifie. Male enim ab 
eis illud ^j^DD extendicur ad omnes Mofis praerogativas, 
Propheta Mofis fimilis inteUigitur talis, cui Deus fuara 
voluntatem patefaciat, et qui eam ad populum fumma fi- 
de referat, uti Mofes haftenus fecerat. Cura hac expU- 
catione citatio hujus loci in Nov. Teil. A£l. 5, 23, et 7," 37^ 
et appHcatio ad Mefiiam bene poteft conciliari, fi tenea" 
mus, id quod adeo Calovius contra Grotium difputans con- 
.cefl!it, multa Vet. Teft. loca; praeter fenfura proxime inten- 
tum, Uteralcm vocant, habere quoque fenfuin fublimiorera. 
: ■ Igitur 



6(58 DEVTERONOMIUM 

modum ab eo petiiftis -ad Horebum die foiennis 
iftius conventus, ne amplius vocem Joveb Dei ve^ 
ilri audiretis, neque ?gnem illum ingentem videre- 
tisj ne moreremini. 17. Tum ille mihi dixit: Be- 
ne habet quod dicunt. . 18. Exdtabo eis prophetam 
ex eorum popularibus, tui fimilem. Cui voluntatem 
meam indicabo, ^tque hic eis eloqUetur omnia, quae? 
ei praecepi. 19. Quigunque vero non obtempera- 
bit eis, quo? ille nomine meo dicet, in hunc ego 
animadvertam. 20, Quodfi propheta ea audacia fue- 
rit, ut nomine meo loquatur, quanquam ei hoc non 
prEEceperim 5 aut aliorum Deorum nomine aracula 
proferat, hujusmodi. propheta fupplicio eft afficien- 
dus. 21. Fortaffe qugeritis, unde cognofcatis, pro-- 
phetam non ex au8:oritate Jov?e loqui? 22. Re- 
Jpondeo : fi propheta ' nomine Jov^ aliquid pr£edixe- 
rit, neque hoc evenerit, res non eft 3, Jova preedi- 
^a; per jaOiantiam loquitur hujusmodi propheta, 
Bon eft quod eum metuatis, 

Igitur hsEC verba maxiine propiie de Meffia poffunt in- 
telljgi et in eo funt impleta: quippe ille fuit vejiffimus 
ille a Deo miflus propheta ex populp Judaico, cujus con- 
t?rntum quQqu? Deus jfevere puniit. 



CAPUT 



t.Q 



^ 3 CAPUT: XIX' 669 

C A P UT XIX 

De oppidis aJyUj tennino non transferendOf et 

tefiihtis. , .. 



Luum exciderit Java Deus vefter gentes, qua-* 

ru m terram vobis affigriabit y vosque in earum uf- 

bibus et sedibus coiifederitis: 2. 3: tria oppida in illa 

terra veilra iri tres partes proptefea dilpertienda fe- 

ligetis, ad quee viam compianatam effe curabitis , ut 

ad ea confugiat homicida <?). 4. Sed hoc privilegio 

fruatur tantum is, qui alium per imprudentiam oc- 

ciderit, neque antea oderit. 5. Verbi caufa: qui 

ciim alio filvam lignandi gratia ingfeffus fecurim ad 

CEedendam arborem agitet, et ferrum de capulo ela- 

pfum in alterum inciderit, uit ex eo moriatur, is in 

unum iftorurii oppidorum confugiat et faluti fuse 

prbfpiciat. 6. Ne fanguinis vindex eum in fervore 

animi fui peffecutus affequdtuf, fi via longior fit, et 

iriterficiatj cum tamen morte non dignus fit, quia 

nullam in eum inimicitiam foverit* 7. Propterea 

vobis prsecipio , ut tria oppida hun^ ht finem fepa- 

fetis. 8* Si Jova Deus veflef ampliarit terminos 

veftros, vobisque totam lianc terram dederit, quem- 

admodum majoribus veilris jUfejurando prOmilit, 

9. fed fub hac conditionej ut pffecepta, qU£B vobis 

jam injungo, ftudiofe obfervetis, ut eum ametis et 

ex ejus legibus vitam veftram omnem ififtituatis: 

turu 
a) cf. de his afyli oppi^is obfervata ad Num. 3j, 



670 DEVTERONOMIUM 

tiim illis tribus oppidis adhuc alia tria addatis, tOi 

ne, frcasdes in terra veftra a Jova Deo veftro 

vobis conceffa committatur-, vos ipii csedis rei fia- 

tb. ir. Sed fi quis alterum oderit, eique ftruxe- 

xit infidias, aut palam eum aggreiTus fuerit et occide- 

rit, et deinde in aliquod iflorum oppidorum confu- 

gerit: i2. mittant proceres loci in quo vixit, et 

inde eum auferant et tradant fanguinis vindici, qui 

mortis poenam de eo fumat. 13. Ne parcatis ei, 

fed commifiam' csedem punite. Sic enim felices eri- 

tis. 14. Ne transferatis'terminos aliorum primuin. 

definitos in terra, cujus pofreiTionem Jova Deus ve- 

iler vobis concedet. — 15. Noa admittatur unus 

teftis itt caufa criminali cujuscunque generis, fed 

ex duorum aut trium teftium indicio in rem inqui-- 

ratur. 16. Si quis falfum teftimonium in alium p.er- 

hibuerit, et criminis aliquem poftularit, 17, utra- 

que litigantium pars in loco facro compareat^ co- 

ram facerdotibus et judicibus, qui tum erunt; . 18» 

iudices diligenter in rem inquirant: et, fi probatum, 

fuerit falfum elTe teftimonium quod in alterum di« 

xerit, 19. faciant ei, quod ipfe in alterum machi- 

Datus erat, et malum e vobis removete, 20. ut alii 

qui hoc audiunt, metuant, neque audeant deinceps 

hujusmodi fcelus inter vos committere. 2t. Ne par- 

catis. Vita pro vita, oculos pro oculo * dens pro 

dente, manus pro manu, pes pro pede. 

CAPUT 



CAPUT.XX 671 

C A P U T XX 

• Belli legei, . ' 

P 

i.^/iim ad prffilium hoftibus veftris committenduin 
egreffi videritis, equorum, curruum et hominum mul- 
titudine vos. longe fuperari, nolite timere, Jova 
enim Deus vefter, qui vos ex Aegypto eduxit, vo- 
hh adeft. 2. Pugna igitur jam inftante accedat fa- 
cerdos, et populum fic alloquatur: 3. Audite, Ifrae- 
litse, vos jam prselio decertabitis cum hoTtibus ve- 
ftris, nolite animis moUefcere, aut pr® metu et ter- 
rore illos expavefcere. 4. Jova enim Deus vefter 
vos prsBcedit, pugnaturus pro vobis cum hoftibus 
veftris, et vps defenfurus. 5. Tum tribuni coram 
populo edicant ; qui novam domum exftruxit, ne* 
que dedicavit,'domum revertatur, ne, fi in praslio 
occubuerit, alius eam dedicet. 6. Qui vineam plan- 
tavit, necdum primos fruftus percepit, is domuiti. 
repetat, ne forte in prselio cadat, et alius eos col- 
ligat. 7. Qui uxorem fibi delponfavit, neque duxit, 
is domum redeat, ne, fi in prielio occubuerit, alius 
eam ducat. 8. Tandem et hsec addant tribuni: qui 
timidus eft et animo eifeminato, is domum redeat, ne 
aliis quoque timorem injiciat. 9. Quae fi edixerint 
tribuni apud populum, tum conftituant duces exer* 
citus, qui populD prafmt. -— 10. Si urbis obfidio- 



ejk DEVTERONOMiUM 

neni aggredimiiil, pacem ei antea offerte* li. Si 
pacem accepefit, et portas apefuedti offilieS' ejns 
incolas tributarii vobis fint et feryi. 12. Sin ,pace 
repiidiata armis' vobiscum-deeertare audet,'''eam ob- 
fidete. i '3 . Qubdii ' deiride • JoV^L t>eus velief VOl)i^ 
^am tradideritj omnes ejus' mares "gladio interficite. 
14. Mulieres vefo, infanteS,. peCus, et qUse pr^terea. 
in urbe fuiit, vobis ut prsedam diripite, et fic.uti- 
mini fpoliislioftium veftrortlm, qups Jova Deus ve- 
fter vobis ttadet. 15. Sic vero agere debeti? cum 
urbibus a Vobis longius remotis, quee non fiint ex 
harum- gentium tirbibus. 16* Sed de hisj quas Jo- 
va Deus veiler vobis poffideiidas dabit, -nihil omni- 
iio vivum debetis confervare. 17* Has prprius! 
evertetis , urhcs nimimm Chitt^orum ^ AmOfitarum „ 
Cananitarum, Pi^erefitarUffl^ Chivvseorum et Jebufi- 
tartim, quemadfflodum Jova DeUS vefter Vobis'prse-. 
cepit. 18.. Ne imiteltiini cultuffl eoruin turpiffi-. 
mum, quem diis fuis exhibuertint, et fic Jovam 
Deum vefi;rum pffendatis. — , 19.^ Si oppiduni 
aliquod diutina obfidione olipugnatis, ne arbores 
ejus admota fecuri cornlfflprte:^ .liam eanlm fruQi-, 
bus vefci poteritis. IgitUf eas ne iuccidite, ut il- 
lis ad obfidioiiem utamini. Honiinum eiiiin ufui a 

Deo 



CAFUI^ XX 673 

• - * 

t)eo fta.nt deftinat:» 4). ao. Sed arbores minusfru- 
giferas poteftis cormmpere et fuccidere , et machinas 
ex ilUs conftruere adverfus oppidumj quod vobis 
refiftit,.doiiec iilud expugnaveritis. 

CAP0T 



Hdrak Vulgaris eorum explicaiio mihi non prDbatur> 
quoniam fenfum dit nimis fiigidum, nmn drhores 'hojfip. 
ws funt^ m eas -X)ppug>res ? neque '^^ hujusmodi inter» 

togationi folet praaiittij ut taceam »i non tum Kamets^ 
fed JCateph patach efle pun^andum» Particuia ilia cauC- 
falis lationem reddit j cur aibores fmgifers non fint per»- 
dend^, ^uoniam nempe Deus earum fm£lus hominum 
ufibus deftinavit, Genef.j^ap. quod pr^eptum Moies ftA^ 
dubio iJi aniino habuit. Igitur hsc ,vetba funt .|n pa- 
rentliefi et idem dicunt, quod Mofes «i<3do aliis verbis 
dixerat: 'l^^^ijl^ ^^!DQ ''^D atque uitima cum prfiecedenti* 

bus futit he^enda ^ ;Uti ih verlione fa^m eli. JPhralb 
; Vero venife ik iof^tiimem., pto: ^dfnhere ditpiid *i Bi?(^af«s«. 
mm vi^rmviiam , legituv etiam jerem. ^i^ 24-. feRipfis ^S 
*? ante GDlNn fton dura videri ppteft, Cujus -^ alia 
funt exetnpla Iccief. 3, v^. ii-j i^. Ezech. li, liD. Le^* 
tur h^c hujus loci «5jplicario in PrQtninmm O^uicuiy^ 
^IoI. p. ifif» ■ 



674 DEVTERONOMIUM 

C A PUT XXI 

De expiatione cadis, cujus audor igtwtus eji, De captiva 

jmptiis,- De primogemtorumjure, De liheris comit- 

macibus. De fepuhura cruci affixorum. 



i.Oi inveniatur occifus in terra, quam Jova Deus 
vefter vobis poflidendam dabit,' ruri jacens , nec 
conflet, quis eum interfecerit : 2. exeant feniores 
et judices, et metiantur diftantiam oppidorum„ quas 
circum occifum erunt. 3. Et tunc magiftratus illius 
oppidi, quod occifo proximum erit, fumant juven- 
cam , quse agricolationi nondum fit adhibita , nec 
in jugo traxerit, 4. eamque deducant ad rivum 
perennem, qni exficcatus nec coli folet,^ nec con- 
feri <?) , ibique eam decoUent. 5. Tunc accedant 
facerdotes Levitse (hos enim Jova Deus veiler ele- 

fl) Interpretes diffentiunt in vertendo^vocabulo 7n3, quod 
valUm et torrenmn notat. Illam quidem fignificationem 
fuadere videntur verba adje£la , qua nec coH Jblet nec con- 
feri ihanc vero ejus epitheton [n''^?, quod ab arab. |ri1 
aquam perennem notat. Equidem hanc prEeferendam pu- 
tavi propter conftantem et minime. diibiam lignificationem 
vocis '^PPS quie cum illis verbis bene poteft conciliari. 
Conftat enim dari in Oriente muitos rivos, qui aquam 
non habent perennem, fed aftate exficcantur et in valles, 
qua coli poflunt, convertuntur. Qus haud dubie quoque 
ratio eft, unde THi utramque aceepit fignificationem. 



qAPtfT XXI 675 

git, ut fibi mimteint y fup iiomine bene pifeceMtir, 
et ih cDfttroVerrus et quseftiotiibtjs capitalibiis de 
jure ,rei|)ondeant) 56. pmnesque^ illius oppidi pro» 
ceres, qul occifo proximi i)int^ lavent manus fuas 
fupef vitula ad jrlvum decoUata^ 7, et dicant; 
xnanus noftrae; npji effuderunt hunc fanguinemi nec 
pculi npftri viderunt» 8. Propitius efto ^ Jova, po- 
puio tuo Ifraelitico^ quem redemiftiv, nec imputes 
«i fanguinem innocentem apud eum effufum^ Ted 
expietur ab illa, caide._ '— 9. Vos enim cadeia 
e medio veilrum reniovere debetisj et omnem ope* 
ram dare ut Jovse placeatis» — ' 10. Si in expe- 
ditionem profe8:i Jova Deus vefter lioftes vobis tra- 
diderlt, ut eos captivos abducatis 5 it. et vellrunfi 
aliquis viderit inter captivos muliejf em formofam ^ 
qus fibi adeo placeat-, ut eam in matrimonium 
ducere velit: Va. deducat eam in domum fuam; 
illa vero caput fuum tondeat^ ungues alat ^J, 

^) Verba textus funt: n''^"^©^* TMi nri5^5;^ ^? i^«f? »»•' 
gttss fms^ quam phiaim ambiguacn inceipietum antiquio» 
rum alii de unguibus nuuiendis, alii de iis wiecandis 
intellexere. (Dnkeios, Arabs piiori modo, cJ 9, Vuiga" 
lus et; Syriis pofteriori. JUam prseferendam putavi , quoa- 
iam mulier iila %na lactus edere debebat. Sed tamen 
- ■ ^dttbitai •■■ ^ - ' . • :v . ,■ 

Uu 2 



676 DEYTERONpMmM 

13. et depofita veft« , qua tahqtiam captjva'induta 
fuit, inaneat domi ejus et deploret parentes^fuos 
per menfem mtegrum , et Ita demurh cum ea 
cougredi eamque iu matrimonium ducere potefti 

14. QiioA^i deijiceps ei difplicet, liberam eam debet 
dimittere, vetidere eam non licet, neque inahcipii 
loco habere, qiidniam eam fubegerat. — 15. Si 
quis duas habet uxores, alteram amatam , alterairi 
aniafam, atque ex utraque filios fuftulit, quorumi' 
primogenitus cfl ex invifa: t6. non licet ei in con- 
ilituenda hsereditate inter lilios fuos , jura primoge- 
iiiti conferre in filium amatse, vivente adhuc filio 
invifa, qui fuit primogenitus. 17. Sed hunc ut 
primogenitum aghofcat, eique tribuat duplicem por- 
tionem facultatum fiiarum omnium. Eft enim vi- 
rium fuarum principium, huic competit jus primo- 
genitursB. — ; 18. Si quis filium habet contuma- 
cem, rebellem et parentibus fuis immorigeruni , qui 
ab eis caftigatus ne qnidem obtemperet: 19. pa- 
rentes eum deducant ad magifttatum urbis in lo- 
cum judicii, 20. et fic eu,m accufent: hic filius 
nofter cohtumax eft et rebellis, obedire renuit, 
prodigus eft et ebriofus. 21. Tuhi omnes illius ur- 
bis incolsB eum lapident. Sic malum e medio tol- 
lere debetis, ,ut IfraelitsB , cum hoc audierint, me.- 
tuant. — ' 22. Si quis ob crimen capitale ftippli- 

cio 



CAPUT XXI ^ 677 

cio affeSus e patibulQ fbfpenditur, 23. non per- 
noaet inea cadaver, fed eodem die fepeliatnr» 
Nam fiifpenfum- Beus exfecratur. Terram vero, 
quam Jova Deus vefter vobls poffidendam dabit, 
Bon -debt?tis contaminare. ' 

G A P U T XXII 

-l^eget de rehuf amijfu reJiimendU^ de fexzium veflihus non - 
feirmutandi!^ de jnatre et puIUs una mn capiendisy de te£li . 
loricay de mijitiris illicitis ^ de fiinbriisy de fgnis vir- 
gifiitatis , nduherio , fiiiprQ. 



j. Oi videtis popularis veftri bovem aut pecus di- 
vagari, nolite vos eis fubtrahere, fed reducite ea 
ad illum. 5. Quodfi vobis vicinus noneft, aut 
non notus, recipite ea apud vos etfervate, donec 
ca illi qucerenti reftitiiere p^ffitis. 5. Ita etiam fa- 
cere debetis Qum afino ejus, vefte «t omnino cum 
omni re amiffa popularis veftri, q.itam fi inveneri- 
tis , non poteftis eam negligerb. 4. Neque, «fi vi- 
debitis hovem ^ aut afinum alterius. in via lapfum ^ 
curam ejus . omittere. Juvare dehetis popularem ve- 
ilrum in eis erigendis. -— 5. Non fefe amiciat 
mulier veftitu vxriU>, nec vir induat vefte& mulieris; 
quicunque hoc- fecerit-, Deo eft invifus.. •— 6. Si 
inoideritis in-via m nidum avis , five in arbore, five. 
hu.mi pQfitumj in quo aut pulli fnnt, aut ova, qui». 

^^-11 a .. bus 



678 DEVTERONGMIUJVI 

bns mater incubet, non licet matrem ttria ctim piil- 
lis auferre, 7. Matrem dimittite, piiHos vero yo- 
bis capite; ut bene vobis iit et diu vivatis. -^ 
8». Si novain domum exftruitis, ejiis teftum lorica 
munitevne culpam eontrahatis mortis alterios> qui 
«X eo deciderit, — 9- l^f» conferatis vineam ve- 
flraro xebus diverfi generis; alioqiiin omne quod in 
ea. eil, faernm fiet <?)> t«m femen qiiod feminailis, 
tum proventvss vine©. 10. Eove fimul et afmo ne 
Srate, — "" 11, Scliaatnes^ k e» veftem ex lana et 
Jino contextam , ne ind\jite ^), 1 2. Fila contorta, 
vobis faeietis in qnatiior extremis tunicse veftr^e^ 
qna amiOi eftis. — 13- Si quis ijxorem, duxerit, 
et cnm ea eongrefliis, eam ex odio calumniatus 
fuerit, 14, famam ejus Iseferitj dixeritque fe eam 

in 

a) In texta legitur' n^^S-brt ^HpH tS *^ caitfecreiHv tte^ 
nitndo^ Multi interpretes ofFenderunt ia (ignificatione 
taviQri verbi ^lp et expHcaiiones hujus legts dederunt 
valde qusefiras. Re£Ve, utt arbitrorj Clerkus^ Gum quo 
etiani lU. Mic'itelis confentir (in J» M. P» IV. §. 215. p. 140) 
verbum ^^''Ip de pcena, explicat, quam Mafes ininetor 
©i, qui contra h»nc legem peccet, ne nerope facvo fifco 
addfcatur, quicquid in hoc agio aot vinea creverit, ^ 
C^ai hoc fecem, inquit Mofes, videbitur &uaas illius 
8grt aut vine« Deo confectaffe. 

l) c£ Leviu r^ ,19» 



CAPUt XXII \' 679 

lii primd cbngreflli virginein noii invemJfTe: 15» tnm 
puellEe parentes deferant virginitatis figna ad.magi- 
flratum in forum, 16. et pater.coram eo rem. ex- . 
ponat, fe filiam flmm viro hnic dediiTe in matri- 
monium; qui per 'odiam x?. eam calumnietur, 
dum dicat 5 fe eam . non inveniffe vixginem ,. . cum. 
tamen heec fmt iigna virginl.tatis filiee. Simui; ex- 
pandat pannum coram magiilratu «rbis^ 13. Tum 
hic virum iHum caftiget,^ 19.. et mulftam Imponat 
centum ficlorum argenteorum,, quos pstri p.uell^ 
det, quoniam: malum rumorem f|;arfit de virgine 
Ifraelitica, atque eam ^t2t. uxorem habeat, ut- nun- 
quam dimittere poipt^ 20. Quodfi autem revera 
eam in. prhno congre^u virginem non invenerit :'■ 
21. deducant puellam. ante fores piiterna3 domusy 
eamque lapidibus obrs5tam i^lius urbis cives; fo.ppli- 
d5o afficiant:, qnQniam j^.agitium commifit m Ifraele 
et in domo patris fui fcortat^ efty omne autem fce- 
lus e me^io. veftriim toll.ere' dtebetis.. — 22.. Si 
quis deprehenfus fuexit conc.ub^uifre' cum- foemina 
m^ritum babente,, smbo juxta moriantflr,, cu.m' vir, 
tum foe,mina.. Anferre debetis omne nefas e po- . 
pAilo. veftro. — • 23. Si; quis, pu.eUam virginem vi- 
1*0 jam de%onl^tam in urbe comp.refferit, 24., am-' 
b.os educite ante- . porlias i^us: ijrbis et lapidando 
«^idi.te.. Puellam. qmdem, quoniam; in. iiTs^be non 

Uu 4. clama° 



68a DEVTERONOMIUM 

daraavit; vitifm autem,; qwQmam ^lterius i ■oxori 
vlm latulit. Omnia flagitia a..vobis removete. • 25. Si: 
quis aut^m ruri pviellcB 4efpotifatsB vim intulerit: vir 
taRtum moiiatiir, qui qUm ea coneuhuit, 26. Puel- 
3a autem. pee-na immnnis eilp, neque capitale crimen 
commiKffe- ceufenda eft, Perinde eft , . ac fi quis al- 
terum aggreffus vita' privet. 27. Isfam cum ruri 
^"aeUam reperiffet, clamavit illaquidem, fed nemo 
Stderatj quj ei fuccurreret. -^ 28» Si qui^ puel- 
lam virginem non deij^onfatam eonlluprarit et depre- 
■henfi fuerint,; 29. folvat vir iUe, qui hoc fecerit, 
patri puellge quinquaginta ficlos argenteos, atque 
eam uxorem habeaty quam nunquam repudiare pof- 
fit^ quonxam ei vim intulerat. 

C A P U T xxiir - 

T^ iis fui jus civitatis Ifraeliticce confeqiii poterant : de 

mtifiditie cafirorum : de ferva fugitivo: de weretrieibus ^ 

cynadis^ votisy et alienarum frugum ufu. 



N 



emo novercam fuam ducat in matnmonium', 
jiec patris fui gremium retegat. 2. Nemo contri- 
tione Ijefus aut caftratus jus habeat civitatis Ifrae- 
litica. 3. item peregrinus infamis ^} ; is neque de- 

ciraa 

0) Explicationcm vtjlgarem vocabuH ranoris "nf^t) qued 
h. 1. tanmm et Zacb. ^i 6. legkurj in dubiura vocavit 



(. 

4..'.mBc. AimPMktis^^% .noxk MoBhitdd: . deheBt admiti:!» 

. . JIL ^bihmUs^ Hfc Jaire- Mo£: iP; II. ^- :f^§». Nmnrum ex coes 
,.; ifenfu. verfionunj antiquMTatn, ' et ! Judaoraro cb,riftiaBri ia» 
teEprete.s. o..fnnes ."n^?!^- Meitiin^ti^-jfcorro natim^ (fic VaK 
.g.atus}, fui). quo. tanaeni Bpn, liberos ex linatirLtnonip. tUegfr» 
tiir.o- iDJt«i.l3.§.Uiat ,. fed-qat.ex fcortO; publico f. pi-oflibulo^ 
Bati fuHJE. QiumferB. vevaduo loca,,/in quibu* hoe voca- 
buium tegimr,. n<jn fuffieiunt ad hanc figrufica.tioneni 
' , cetto;. pijobandam,^. neque ex liriguis cognatis aliquiiJ adl 
ejjis iliufetioneui a.ffe.rii poieft, Vtr Celeb, primufQ ipfe 
^ €!X, c0BJft6iui'a! diviinavit, legendum effe "^t D-ID ^^^^^* 
^eregrifii^ h. ^. peregtinus, qui popula iMacula f. ignotnfc» 
m&:d&fy deinde ex. n<tfa iHargi.naIi patri« luf,^ quaui. fuls 
bibliis adfcripferat , didici:t eum. in eandecn fententiam la* 
eidifle, non quid.ein ex eo^ quod; leSio. ei faQ)e£ta effer^ 
fed ex contextu, quoniatn fequuntair Ipecies peregrino» 
ruiB, in- perpetuum a jure civiratis ifraeliticffi exclufbrum», 
Ammonitaj et Moabits. Tandein quod qasdvh Vur 
CeleK 1. i. p. 4^4u en no^n in- Codfee manufcEtpta Iioc" 
vocabulunj, per Vau icri^ptum legatuii IHDtD., coFiljrma*' 
coUatio codicum Kennicotii,^ qui unum quideai,, nec ta» 
Baen Rullam, codicetn fub num,. 236:. citai, in quoi fcrt* 
ptuin extat ")?JD1i^«. Quaj omnta luihi facile hanc expli. 
caiionem ut pfcrquain pxababilem et taritum noa certana 
perfuaferunti . 



682 DEVTERONQHmM ^ 

quod vobis cibijm et potum hoh. fuppeditarUnt , 
q^m cx Aegypto e-iTetis egreifii atque adeb rtierce- 
cie conduxerant; 'BHeamum filium Beoris» ex Peto- 
r^ Mefopotamice ad mala vobis imprecanda., 6. Sed 
Jo.va Deus vefter ^t:0o ei non conceffit, qiiin potius 
, ^iras. eju.s eonvertitiin bona vo,t9, quQaram vos 
^rnat. '7. Saloti et Titiiitati eorum nun^uam ftude- 
te. 8, Sed aU Edamitis ne Stbborrete ,, conf^ngui- 
nei veftri funt ; neqTjL& ab. Aegyptiis ,, peregrtiii 'fui- 
{^s, in eorurn terra. 9... Is?ati eorijrp, .in tertla ftir- 
p.e adiTiittantur ad Jov« civitatem.. -^ 10., In ex- 
j)editio.ne ajivernis. hoiles; veflros,^ c^.vete vobis ab 
omni re tiirpi., 11. Si quis; imp.urus; faStus: efir pol-. 
lutione noSarna, caftris egrediatur,. neque- ?^a dte 
ef) redoat.. 1 2. Circa vefperam; autem: lavet f^- aq^ua^ 
et p.oft- occafum Iblis in caflra. revestatur.. -^. 
1 3;.. LoQuro certwn ^ab-et.o.te- Qx;^*a. eaftra ,, qiaQ ad 
re<iuifi,ta, naturs; ex^atis-. ^4. Et inftramenta fcr- 
reo , quod prsefeer- arma vobisquni: feratjs,; fodite-,, et, 
de-inde egeira iterum: obruite.. 1$. |o>va enim P.eus: 
vefler- in caflrls- veftris. Yerfa.tux> ut; vos; defendat,, 
yobisqae boftes y^ftros; fub.jiciat-.. Igitu?- c.^ftr^ Ye-. 
flra. mun.da iinti ne ^i quid; fqedcJjm, a^ud -vos cpnfpi-. 
ciat , a yobis; difcedat.. -^- 16., S^^rvum >, q^uj' ad; vos: 
fefe- recep.erit,, d,onV:np: iai.o, ne- tra.(Ja,ti,s :: 17.. ap.u^ 
YOS, Iiabit;et:>^ in liO.CQ qu.egk X^^Q^ elege;;z.t ,^ quaeun.que- 

in 



CAfUT XXIIJ/ 68? 

in \irfee -€1 vifiim .fuerit^ nec ulla- nioda eii moleft| 
ellote» 1 8. IS^lla .fit. ex fceminis Ift^elitiqis. prQftil^ti- 
lum.i, neqne els; viriSiHppsBdus^ ^9^ IVIeroec^em me?e-^ 
triciamiet {Sretium: e?:. v^ndita cane ullum ob, yptumif 
ne inferatis in mdem Jav.s& ©ei.veftEi^ ns^,m, ntrum-i 
que aeque abominatur ^X 2o._ I>Jullaa a, pop,u.laiijibtn§, 
veftris accipite iif\iras,, n.eqn& ex: pecunia,. n^ue?. 
ex eibis» neque ex. nlla ali^ re qiiam fceneratus eft.. 

fc) Di0en.tiunt iR.terpretes cJrca glteram hujus- legis, p.a^t:§m^ 
wamn Ti.&(npi: ;^7? P^^P"^^^ *''^ ia>g?opiie. didum fi.t, pio, 
cyncedQ^ qnt in. aatec^ent^ verfti y^^lp- voqasuiv Cleri'. 

cm quidem. in Cainmenjatic), fua hanc explicattonesgt, (feta 
opera defendst cojitra B&(;harmm {if^. Hieroi,. Pi, L tih.. llf.. 
Cap..';$.} et SpeTiceiam (de legibxis; Hebr. rit. Lib.,II,.eap.^5.J^. 
qui propriaro vacabiiU 3,'?-3 tignificatianem, &fferueranto^ 
■ .Contra Qkrictm x^t.o difputavtt Ikeniui 1^* DifTertR philolL 
theoU 01 fp.' VI. p» ^5.) at.^ue: probar«? ftuduit ^/>^> ^ti.qu^ 
propriQ ei6re accipitindufn, qnoniavTi kgislatores. np!j. vet^- 
bis trapicis , fed; pEopriis. kg^s. fuas promulgare. foFeant.. 
■\Ttr-D: vera dicitui:- de iquac.unque; permu,tati,oiie ,, f.; em- 
tiQne f -vendittQne aut; slia. transa.Qiionje fiat in- COfgpQnfa-. 
tione.ra. rei tva.dita? , eJv fignificatione- ^erbt ^-^ in; Vlllp. 
Conjug. fi^gif- meliaiceta, m ^ar.tem. Kinc IJ^^D;. '^''flClfe 
eft id quod cum. cane permu^atur f, quo. canis permuta... 
tur. Cuiusm.odi res f., p^cunia, De.a furpma; caftitatis et 
puvitaiis auSori non p.oterat non c^e: quanii maxime: in-*^ 
?ifa. 



684 DEVTERQNOHIUM /^ 

21. In peregfinr) Kcitum fit-vobis, hon vero iftpo-' 
pnlaribus veftrisy iit J0va Deus vefter voBis fortu- 
net res et negoiia veflra iii terra, ad quam occu- 
pandam pergkis^ "-— 2-2v Si votum -fec.eritis Jovae 
B'e6.' vefoo y • rie maremini: illud folvere, Exigit 
enim feoc a •voMs Jova Deus vefter^ et ^Qulpam 
«jommittetis. ' 23. <^ua carebitis, fi omnino. -a vo- 
veiido- abflinetisv 24, Promiffa. f^rvate diligenter, 
qaemadmodum Jovs Beo veltro fponte voviflls at- 
que ore p.romififtis. — 25. Si alterius vineam in- 
traveritis, uvas pro appetitu ad fatietatem eomede- 
re, fed eonvafare non licet» '26, Si m alterius fe- 
getem veneritis , fpicas manu earp.erQ licetj fed 
son falcQm ei immittere.. 

G A P U T XXIV 

Tie dimrtiii^ heUi immunitate^ flagiay lepra cuvimda^ pi- 

gvore y mercede y kumamtoie in pauperes et peiegrinas^ 

et liberalitate in frugurA caDeEiiojie^ 



t.Oi 



qnis iixorem duxerit, remque cum ea Ha- 
huerit,, qus. deinde ei difpliceat, quod aliquid in ea 
offenderit Jnhaneilum, ^tque feripferit ei divortii 
Jibellum, qua eam e domo fua dimiferitj 2. equa 
egreffa^ fi alii nupferit^ 3.. et is .quoque alter ejus, 
maritus odium in eam conceperit, fcriptoque repu- 
dii libello dimiferiti aiU fi alter ejua ;maritus 3 Q^i 

. -..- eam 



CMVT XXlYi ^85 

eam- diiJteTat i iriomns fu&rit-i" ^..iionipotBft-pnor 
lejus' maritiis^ qiii fea-m : dimiferati mm iterum in 
matrifmonrum ducere.v- fiquiidem pollnta ekr,^ idque 
abomlnabile-.futurum effet cotam Jova Deo veflro» 
Tetram vero ^ ■ quamj, vobis poffidendam - dedit , nuild 
tnoido debetis contaminare»' -^ -§1 Qui recens ma* 
trimomum contraJfitj-is nDh in -^xercim pugnet^ 
neG'-aIiis muneribus fit obnoxiuiS»^ Imtounis fit do* 
mus ejus: per iritegpuni-annumi leetetur cum dufta 
uxore.' 6. Ne qurs pignotis loco acGipiat molam et 
catilium ; perinde' eidi ac fi yitam. ipfam pro pigno^ 
re acciperet. *— 7^ Si quis convittus fuerit^ quod 
furatus fit aliquem ex confanguinels fuiS;, hoc eft^ 
Ifraelitis, quem aut ipfe retinUerit, aut Vendider 
rit aliist fur ille moriatur, tollere debetis liujusmo*- 
di flagitium e medio veftrum. , *— 8. In morbo 
leprgB omnem operam date, ut diligenter faciatis 
omnia!, quse vos facerdotes Levitse docent t et qUEe- 
vobis preecipiunt, exfequamini. . 9» K.ecordamini 
quES Jova Deus v^fter fecit Mari^ in itinere poft 
exitum ex Aegypto «). -^ ' 10. Si mutuum dede* 
ritis alteri, quodcunque illud fuerit, nolite domum- 
ingredi ad pignus ab .eo accipiendumj i u foris 
manete,;let is' cui mutuaftis, pignus vobis foris ef- 
ferat. 13. Si paupe/ eft, cuni pignore ejus ne cu-. 

bitum 

0) Hiftoiia legitur Kurti. ti, 9*«l($. 



686 DEVTERONOMIUM 

bitum abeatisi 13. Reddite ei pignus ante Tolis ocr 

cafiim, ut ia panno fuo cubare point hX Qua de r^ 

vobis behe precabitut, et pro beneficio vobis reputa- 

bitur apUd Jovam Deum veftrum. — 14. Mercede 

Tua he defraudetis rhercenarium pauperem .et ege- 

Jium, five Tit popukris veiler> five peregrinus apud 

vos degens. 151. Suo quoque flie date ei merce- 

dem, antequam fol occidat. Nam paupet cvipide 

feam anhelat, ne ^ fi propt^r vos Jovam impioret^ 

culpam contrahatis. ' — 16. Non ffloriantiir pa* 

tres propter filios;, neque filii propter patresv ^uis* 

qUe fui peccati posnam luat — »- 17. Ne caufam 

petegrini et pupilii in judicio pervertatis, nec pi* 

gnoris loco accipiatis veftem vidua2. 18» Memores 

eflote Vos fervos fuifife in Aegypto ^ a Jova DeO 

veftro exinde redemtos^ propterea hisec vobis przB- 

cipio» *— • 19. Si meirem facientes in agro omife* 

ritis manipulum^ nolite eum repeterB. Peregtini 

fit^ pupilll et viduffi. Ita vero Deus vobis res ve* 

ftras omnes profperabit» 20/ Quando oleam itria* 

gitls , non fingulos ramos excutiatis. Peregrini fint^ 

pupilli et viduae. 2t» Item in vindemia ne raceme*. 

mini: habeant fibi reliquias peregrini^ pupilli et vi- 

duse. 22. Pvecordemini vos ;fervos fuifle.in Aegy- 

pto, propterea h«c vobis prseclpio. 

CAPITT 

V) cfl Exod. 32, 25. not. <»), . ) • 



: GAPiJT XXY 687 

C A P U T XXV^ " 

Jie pvena in judicio infti^etida , ^e hbve trimrante , de uxore 
-' frairis ducettdu, de mulielm impudica, de ponderibui et 
inefifuris^ dedelestdit Amakhitis, 




i; v_yrta contentione pattes. in Jiidiciiiiin eaiit) et j,n- 
dices dicant fententiam. triti.oc'entem abiplvant , ho- 
centem condemneiit. 2» Qui li plagis digiilis efi:, 
judex eum proflratuffl in fuo tioalpeftti pro crimi*: 
nis ratione ad ntirtienim c^dat. g. Qiiadragies eiitti 
feriat, noft ampliusv ne-fi modum excsdat ift fla- 
gellatione^ niniium aBiigaW frater vefter ift coftwC 
fpe£tu veilro aX *-", 4» Ne eapiftrufti injiciatis 
bovi triturafttL . ^ §. ,Si fratres Ufta habitanti et 
unus ex iis firis Hberis morituri defunSi uxor alie- 
jiQ ne nubat> levir eam ex jure fuo in matrimo- 

ftium 

. a) Veiba textiis ^*>f$b ?^"*nN* flSpi |Svulgd explicah- 
tur : Ue tontemtim haheatur frater tutts. At enim verO 
111. Michaelis ie&Q^ uti arbitrorj contradixit huic explicft- 
tioni (in Jure Mof. P. V. p. js.) ex ea radonei quod^ (l 
; piagae dehoneftent, ^qtie ignominiofum fit, num &liquis 
quadra.gies\ lah centies loris csdatuf. Igitur Vlr Celeb. 
ex onginatione verbi Twps uJP^i "idujjit^ exiftimat phia» 
fin hebraam hujus loei refpondere Latinorum foriftul^» 
urere loris, urcre virgis, fi nimia verberatione cutis dila» 
~ ceretur {bhttrilnflig fchkgen^. (^uftm ingeniofam e.xplica- 
tionem nemo forte contemnat,. 



688 DEVTERONOMIUM 

iiiufli ducat, 6. et primogenitusy xjTi^m pariet', de- 
jtuntli fratris nomen gerat, ne illius jQomen ex If- 
raelitis deleatur. 7. Quodli nolit ,vir ille Iratrianx 
fuam ducere, h«sc in ioco, judicii coraai fenatori- 
bus fe fiftat, atque eis indicet, levirum ftaum ;nblle 
fratris fui nomen fervare inter IfraeHtas, nec eaim. 
«X jare leviratus ducere. 8.^ Tum advocent eum, 
fenatores illius civitatis, et cum eo coUoiquaatur, 
Si prisefens negaverit fe velle eam ducerei 9. iiim 
fratria ad eum accedat in prfiefentia ifenatotum, ei-, 
que .caiceum detrahat et coram €J6 exfpuat^ ita di- 
'^^'^^ceiis : fic iit hom!ni,.qui fratris fui familiam- roboM 
fton inftruit, 10. et cognomen ei fit bter Ifraeli- 
tas, utejus familia /^»?i/^^ difcakuti ^voftQtnr l}-. ^ 
II. Si duo pugnis inter fe contendant et aiterius 
uxor accedat fui viri- deieftdehdi caufa iab eo a 'qu<3 
pulfatur, et prehendat hujus pudendat J'a> absqu© 
mifericordia manum ei prascidite. .-" tgv He.fea- 
beatis in crumefla veftra diverfum pondus, majus 
et minus 5 14. neque in eedibus vellris diverfam 
menfuram, majorem et minorem. 15. Pondera et 
meRiuras juflas et eequas babetote, ut; diu vivatis 
in terra, quam vobis Jova Deus vefter dabit. iS> llle' 
enim abominatur omnes, qui boc 'aut aliud quod- 
cunque fcelus admittunt» — 17. MementGte quas 

- xrobis 

&) cf, Genef. 38, 3. not. c)» 



CAPUT XX? 689 

Voljis Amalekitse .feGerint m itinere poft exitum ve- 
ilrum ex Aegypto. ig. Quomodo vobis in itinere 
■occurrerint atque extremos veftros carpferint, fef- 
fos et fatigatos, nihil Deum veriti O. 19. Igitur 
cum Jova Deus vefter quietem vobis concefferit ab 
omnibus hoftibus veftris iinitimis, in terra quam. 
vobis poffidendam dabit .5 menioriam adeo Amaleki- 
tarum e terrarum orbe delete. Ne horum oblivi« 
Ccamin-i d}, 

€ A P U T XXVI 

I^e ritibiii in ohlmione ■prtniitiarttin ohfervanMs^ de deciinis 
tertii <igus^ue anni. Condujio hujus 
fermonis-. 




't: xl^uum pefveneritis in tefram , quam jova Detis 
Veiler vobis poffideildam dabit, eamque occupatanx 
inhabitaveritis 5 a. de primitiiS omnium frugum;, 
■quas p^rceperitis- in terra a Jova Deo veftro vbbis 
donatai repoiiatis in canillro eoque abeatis ad lo- 
,cum cultui facro a Jova Deo veflro deftinatum ^) ^ 
^ : ■ a- et 

c) Hiftoriam legimus Exod. 2^, g. feqq. iibi tamen hsec cir- 
cumftamia non narrawr, fed tanmrti prsBlium cum Ama» 
lekitis commiflum , ex quo Ifraelitas fuperiores difcefferunt. 

^) Incertum eft, utrum de faSo Amalekitarum , an de Moffs 
prjEcepto hoc in,telligendum fiti 

fl) cf. Cap. XII , 5» not. «); 



690 DEVTERONOMIUM 

3. et fkcerdotem tunc futurtim, hls forte verbis ah 
loquimini : proiiteor hodie apud Jovam Deum tuum, 
me perveniffe in terram, quam majoribus noftris ju- 
rejurando promiferat. 4. Tum facerdos accipiat 
caniftrum e manibus veilris, idque ante aram JovEe 
Dei veftri deponat. 5. Vos vero ita pergatis: pa- 
ter meus Syrus fuit oberrans. In Aegyptuni pro- 
•feQus ibi peregrinatus efl cum fuis non ita multis; 
fed ibi excrevit in gentem magnam, _potentem et 
numerofam. 6> Cum Aegyptii nos g^aviter afflige- 
rent et dura fervitute premerent, 7* clamavimus 
ad ijovam majorum noilirorum Deum; is nos exau- 
divit viditque miferiam noilram, laborem et affli- 
ftionem. 8» Eduxit nos ex Aegypto irifigni poten- 
tia et virtute ^ terribili judicio ^ fignis et prodigiis , 
9. et introduxit nos in liunc locum^ dedit nobis 
hanc terrani op^timani et fertiliffimam. 10. Jam igi- 
tur oifert) primitias frugum terr£e, quam tu , o Jova, 
milii dediili. -— Et fimul deponetis eas coram Jova 
Deo vedro eum fuppliciter adorantes : 11. quo 
fafto l^ta convivia , adhibitis Levitis et peregrinis 
apud vos degentibus, inilituantur propter bona iila 
omnia vobis et familiis veilris ab eo tributa. — • 
12. Quum' perfolveritis omnes proventus veitri de- 
cimas ^) tertio anno, qui eil harum decimarum an- 

nus, - 

i) Seripo ei} de dQcimh fecundis, cf. Gap. 12, 6. not. ^J» 



CAPUT XXVI 6^1 

^nus, et ex iu dederitis Levitis, peregrinis, pupiDis 
et viduis,' ut in urbibus veftris ^d ' fatietatem com.e- 
dere poffint: i3.,,tunc coram Jova Deo veftro lianc 
profeffionem edere ^poteftis: Pvemovi facrum ex ssdi- 
bus; dedi illud Levitis, peregrinis , pupillis, et vi- 
duis, omni modo quo pr^cepifti. Non transgref^ 
fus fum leges tuas, neque earum fui immemor. 
14. Non comedi de eo in luftu, nec fuiluli aliquid 
in' ufum immundum, nihil de eo dedi mortuo, tus, 
o Jova, voluntati obtemperavi, feci omriia qus 
pr^cepiili. 15. Pvefpice /iittJ nos ex fede tua fan£la 
ex coslo. Fave populo tuo, Ifraeli, et terrse.quam 
nobis dedifti, quemadmodum majoribus noilrisjur^e- 
jurando promififti, terram rebus .optimis et praBflan- 
tiffimis abundantem. — < 16. Hoc ipfo die Jova 
Deus vefter vobis prsecipit obfervare jura h^c et 
ilatuta omnia. Diligenter igitur ea tenete toto cor- 
de et toto animo. 17. Vos quidem Jpvs Hodie 
principatum conceditis O5 ut nempe fit Deus veiler, 
nt' ex voluntate ejus vivatis, leges et prsecepta ejus 
fervetis eique in omnibus morem geratis. ig. Ideo 

quo- 

c) hebr. n^fJKH '^^ Hiphil tantum h. I. et fequenti verfu 

leguur. Significat in quacta conjugatione apud Arabes 
principatum alicui concedere , qus iignificatio h. 1. eft aptif- 
iima. cf. Glajjius p. 259. 

Xx 2 



692 DEVTERONOMIUM 

quoque Jova vobis hunc honorem concedlt , VLt vo§ 
fjopulum fuum efie declaret, qUemadmodum vobis 
promifit, et ut ejus prEecepta fervetis, 19. ut vos 
omnibus aliis gentibus a fe conditis reddat fuperio- 
rem, ut laude, honore et gloria 'floreatis, ut facer 
fitis populus Jov£B Dei veitri, quemadmodum pro* 

mifit. 

CAPUT XXVII 

2^e lege tfd^ulis iapideis infculpeada , iisque prope Sichemm 

erigendis. De nova in momibus Ebal et Garizim 

fcederis paciione et folenni dirarum 

proclamatione, 

'Xi iorro Mofes et Ifraelitarum proceres £) pdpu^ 
io edixerunt: obfervate omnia preecepta, qua ego 
Vobis hodie injungo. 2. Nimirum quando t-rajefto 
Jordano perveneritis in terrafli, quam Jova DeUs 
vefler vobis dabit, erigite lapides niagnosj quibus 
calce obduftis 3. infcribite verba hujus legis 
pmnia 10' Poftquam Jerdamm tranfiiftis in terram , 

quam 

a) Praefentes fine duhio m illa legatotum populi concione, 
eoque ipfo promittentes fe diiigenter omnia, qua Mofes 
jiifreritj effe executuros. 

h) Incertum eft, quaeriam iex fit intelligenda. Alii Decalo* 
gum, alii Devreronomium j alii totum Pentateuchum , alii 
wntura malediftiones et benedi6:iQnes quae in fine capitis 

Jegun- ' 



CAPUT XXTIJ 693 

giiam vobis Jova Deus vefter donabit, terf am' rebug 
optimis ^bundantem, quemadmoduni majorum ve- 
ftrorum Deus Vobis promifit. 4. Igitur Jordano 
trajeQ:o erigite lapides illos, de quibus vob.is dixl, 
m monte Ebal > ^ eosque qalce obduQite. 5, At- 

que 

leguntur, volunt his lapidibus efle inferiptas. De deca» 
logo nihil Mofes habet, neque de^ eo aliquid legitur in 
executione hujus mandati a Jofua curata Cap. VIII. Dev- 
teronomium et multo magis omnes quinque Mofis libri 
santam tabularum lapidearum multitudinem requifivifTent, 
quam locus, in quo erigendae erant, vix cepiffet, ut alia 
taceam, qus hanc fententiam parum probabilem reddunt, 
Equidem aflentior iis , qui has ipfas maledi£liones et be- 
nedifltiones intelligunt, quffi in folenni ifto conventu ex 
ilUs montibus debebant proclamari. Sic quoque yofepbus 
intellexit Andquitt. Jud. Lib. IV. Cap. VIII. fegm. 44. . 

c) Codex Samaritanus' pro monte Ebal fubflituit montera 
Garizlm. Quam leSionem KeJinkotus in Diflert. II. fupev 
ratione textus hebif. Cap. I. data opera defendit, et Ju- 
daos corruptionis temeraris textus hebra^i convincere vo- 
luit. At enimvero Kennicottm Samaritanorum caufam ma- 
le defendifle, tum alii jam monuerunt, tum noviflime 
S. R. Verfchuir (in Diflertatt. philol. exege,iicis p. 44 feqq.) 
qui argumentum primarium quo Kennicotm ufus eft, tani 
folide refutavit, ut vel III. Micbaelem Kennicoti fententia 
antea faventem ad partes fuas traheret. (Biblioth. Orient. 
,P. VI, p. 45,) Nimirum Anglus ille Celeb. cojitendit, 

Xx 3 aram 



694 DEVTERONOMIUM 

qiie ibidem arani exflruite Jovee Deo veftro lapi- 
deam ferro^non adhibifo. 6. In hac ara ex-lapi- 

dibus 

ai-am una cum Japidibus non in monte Ebal fuifTe exflru- 
Sam, fed in monte Gamim, quoniam in illo imprecacio- 
nes debebant pronunciari , in hoc vero beneditliones, in- 
ter quas facrificia ^ populo cum gaudio eflent perafta. 
At enim vero S, R. Verfchuir hoc ipfo argumento contra 
Kennicotuin utitur. Quoniam enim tota hiEC cisrimonia 
liebat in fan£lionem fcederis cum Ifraelitis denuo fub in- 
grefium terra: occupandic percufli , facrificia , quae in hoc 
fcedere uti in omnibus aliis offerebantur , necefl"ario in eo 
monte maftata funt, in qup populus fub dirarum illarum 
pronunciatione promifit, velle fe foederis conditiones 
omnes implere, qui e confenfu uiriusqiae Codicis hebrai 
et Samaritani fuit [mons Ebal. S. R. Veyfchuir m hujus 
fuff fententiff probationem pluribus adltruit difcrimen, 
quod fuerit inter fcedus Moabiticum et Sinaiticum , il- 
ludque inprimis fub diris imprecationibus fancitura efie 
defendit. Sed quanquam Viro Ceieb. in eo non afllen- 
tior, fcedus iUud Moabiticum novum prorfus et diverfura 
a Sinaitico fuifi*e, tsmen hrec ejus hypothefis fld quaeftio- 
nem hujus loci vel intelligendam vel dijudicandam nihif 
facit. Convenit hoc inter omnes in fcederis fanclione fa- 
crificia eflfe adhibita, quibus partes. pacifcentes mala fibi 
imprecabantur , fi fcederis canditiones violarent. Igitur 
ara, in qua facra illa fieri debebant, neceflTario in monte 
Ebal fuit ere£la. Dei vero erat fidem in ftrvando fcedere 
monftratdm remunerari quafi prOmifliionibus ," quod faftum 
eft ex monte Garizim; 



CAPUt XXVII 695 

t?ibns impolitis exftrii8:a immolate holocaiifta Joya 
Deo veftro. 7. Ibi ma&ate facrificia eucliariilica 
et epnlas facrificales inftruite et ferias agite corami 
Jova Deo veftro. 8- Lapilibus autem illis verba 
o.mnia hnjns legis clare et perfpicne infcribite. — • 
9. Porjfo Mofes et facerdotes Levits nniverfo Ifrae- 
li edixernnt: Attendite Ifraelitge ! Vos hodie fafti 
eftis popnlus facer Jovee Deo veftro. io. Igitur 
huic obtemperate et obfervate prsecepta et ftatnta 
ejus, quse ego yobis jam injungo. — 11. Prse- 
terea Mofgs tnnc populo dixit: 12. Hi ad bene 
precandnm popnlo ftent in'monte Garizim, quando 
Jordannm trajeciftis: Simeon, Levi, Juda, Ifafchar, 
Jofeph, Benjamin. 13. Ad imprecandum ftent in 
monte Ebal: Pvuben, Gad, Afcher, Sebulon, Dan, 
ISJaphtali. 14. Sic vero Levit^ coram omnibus If- 
raelitis ^} alta voce exclament; 15. Malepereat O 

qui 

d') Jof. 8, 3^. totus Ifrael expHcatur per fenlores, tribunos 
et judices totius populi partes fufrinentes. Neque enirn 
verifimiie eft, terminos hoium montium cum valle inter- 
jecta cepiffe omnes et fingulos Ifraelitas, peregrinos a:que 
ac indigenas, quemadmodum Jofua 1. c. legitur. Tot in- 
terfuerunt facrs cffrimpnijE , quot locus capiebat. 

e) hebr. ^H^? fnakdi6ius^ h, e. dignus cni mala omnia 

evenian^. 

Xx 4 



696 DEVTERONOMIUM 

qni fcnlptum aiit fufum fimulacrum fecerit, qtiod 
jova abominatur, opus fabrili manu fa£lum, quoi^ 
in occulto ponat. Et r€Q)ondeat omnis populust 
Ita. i6. Male pereat, qui patrem aut matreiu 
diifamarit/} , et refpondeat omnis populus : Ita. 
17. Male pereat, qui terminos alterius fubmove- 
xit. Et refpondeat omnis populus: Ita. 18. Male 
pereat, qui coscum a via feduxerit. Et refpondeat 
omnis populus: Ita. 19. Male pereat, quipere- 
grinum , pupillum et viduam jure fuo defraudave- 
xit. Et rejfpondeat ,omnis populus : Ita. 20. Male 
pereat, qui cum noverca fua concubuerit, nam pa- 
tris fui gremium retexit. Et relpondeat omnis 
populus: Ita. 21. Male pereat, qui cum beftia 
rem habuerit. Et relpondeat omnis populus : Ita. 
22. Male pereat, qui- <ium fua five ex patre five 
cx matre forore concubuerit» Et refpondeat omnis 

popu- 

f^ Sic verto verbum hebraicum Tv)DD quod ex fignifica- 

tione fua primsria uJJJp eriam de ignominis nota, quae 
alicui inurimr, ufurpatum fuiffe apparet ex fubftantlvo 
?l7p » Ot habdht iTi/jiiiuiv. Vulgaius : qui non homrat. 
Syrus : J^Hlb^i^l \i2 ♦ Onkelos velrbum hebraicum habet : 
''Sp'''!. Videntur hi interpretes jl/p ^^^ ^Sp confu- 
diffe. Quod an re^ie fiat dubito , quanquam lingua chal- 
daica confirmare videtur eandem utrique verbo fignificatio» 
sera fuifle communem. 



CAPUT xxvir 697 

popnlns: Ita. 23. Male pereat, qni cnin focrii 
fua concnbnerit. Et refpondeat omnis popiilus : Ita. 
34. Male pereat, qni altemm clam interfecerit. 
Et refpondeat omnis popiilns : Ita. 25. Mal& 
pereat, qui mnnus acceperit ad cEedem patrandam. 
Et refpondeat omnis populos: Ita. 26. Male pereat, 
qui non omnia hujus legis prsecepta diligenter exe- 
cutns fuerit. Et refpondeat omnis populus; Ita, 

C A P U T XXVIII 

Magnam felicitatem Mofes promittit Ifraelitis , fi tegem Jer» ^ 
mrent , en minapur peems gyaviffimas , fi eam 
tramgredereutm\ 



i.Oi Jov£e Deo veftro morem gefferiti?, ut f&r- 
vetis ejus pr^cepta, quse vobis jam injungpj prin- 
cipem vos omnium totius terrarum orbis gentiuili 
efficiet. 2. Evenieiit vobis , fem.perque junfta erunt 
bona hasc omnia. 3. Felices eritis in nrbe, felicegi 
ruri. 4. Felices erunt fru8:us nterorum vellrorum, 
terrse , pecoris ; foetus armenti veflri, et greges 
ovium.. 5. Felicia eaniftra vefcra et maftrfe. $. Fe- 
liceseritis redeuntes, felices exeuntes. 7. Profli- 
gabit Jova hoftes veftros vos aggredientes. Una 
via vos invadent, et feptem viis fugient. g. Jube- 
bit Jova , ut felicitas vobis adfit in horreis et ia 
.«mnibus negotiis vellris.. Fortnnabit vos m terra, 

Xx 5 gnam 



698 DEVTERONOMIUM 

quam vobis dedit. 9. Conilituet vos populum fibi 
facrum, quemadmodum yobis jurejurando promifit, 
fi prscepta ejus fervaveritis et fecundum ea vitam. 

inilitueritis. 10. Videbunt omnes-terrarum orbis 

\ " ■ _ \ ■■ ■ 

nationes vos Jov«, populum eiTej vQsque timebunt. 

II. Efiiciet vos bonis abundantes, fruftu uterorum, 

p£Coris, agrorum in terra, quam' majoribus ve/lris 

jurcjurando promifit. 12. Aperiet vobis thefanros 

fuos, bona coeli, dabit pluviam terr^ veftrge tem- 

peilivam. Profperabit labores veilros. Mutuabitis 

Hiultis gentibus, vos vero non mutuo fumetis. 

13. Jovavos principem, non ultimam gentijam con- 

jilituet ^). Superiores, nunquam inferiores eritis, 

fi obfervaveritis Jovee Dei veftri pracepta, qu£e ego 

vobis injungo, 14. neque ab his ediclis meis vel 

ad dextram vel ad fmiflram deilexeritis , .converli 

ad alios Deos quos colatis. — 15. At enim vero 

fi Jov£e Dei veflri voluntati non obtemperaveritis, 

ut praecepta et ftatuta ejus fervetis , quae vobis jam 

jnjungo, vobis evenient, femp^erque junfta erunt 

mala hcec omnia: 16. Infelices eritis in urbe, in- 

felices ruri. 17. Infelicia erunt caniftra veftra et 

matirge. iS- Infelices fruftus uterorum veftrorum 

et terree veftrse, foetus armenti et greges. ovium: 

19. 

a) hebr. efficiet te cnput^ mncaudam^ eft diftio provei-blalis.^ 
cf. V. 44« et Et 9> I4-I5' 



CAPUT XXVIII - 699 

19. ' Infellces eritis in reditn, infelices in exitii. 
20. Immittet Jova vobis^ malediftionem ,' pertiirba- 
tionem , exitium omnibus laboribus quos fufcipitis, 
ita ut deftrufti cito- pereatis propter morum veftro- 
rum improbitatem, qua -eum deferuiftis. 21. Pe- 
fte vos^afficiet, donec vos confumferit e terra, ad 
quam occupandam pergitis. ^ 22. Infliget vobis plitlii- 
fm , febrem , ardorem , inflammationem , flccitatem, 
iiredinem et iclerum ^), quse vos ad perniciem us- 
que perfequentur. 23. Cgslum fuper vobis erit 
ajneum, et terra fubter ferrea. 24. Demittet Jova 
in vos loco pluvicS pulverem «t arenam, donec per- 
diti fueritis, 25. E^ciet ut csedamini ab hollibus 
veftris. Una via exibitis , et feptem fugietis. Ob- 
errabitis per omnia terrarum orbis regna. 26. Ca- 
davera veftra ab avibus rapacibus et feris animali- 
bus confumentur nemine abigente. 27. Afficiet vos 
Jova ulceribus Aegyptiacis , marifcis , porrigine, 
fcabie infanabili, 28. amentia, ^cajcitate, mentis 

ftupo-i 

V) Qui-morbi in Jlngua latina aut germanica his nomini- 
bus morboium hebraicis refpondeant, nemo tuto dixerif. 
Conje£turse ex verborum origine petitae incertas funt. — • 
}l51tit^ et |p"V alias funt vitia frumenti. Sed in hoc 

contextu malim ea etiam de morbis humanis explicare, 
■ z^, Michaelis qualtiones arab. p. 139. feqq. 

Xx 4 



700 DEVTERONOMIUM 

iliipore. 29. In ipfa meridie palpabitis, ficuti cs^ 
ciis in tenebris. Niliil vobis profpere fuccedet, fem~ 
per opprimemini et diripiemini , defendente nemine* 
30. Uxores vobis delpondebitis , alii eas il:np.rabiint, 
domos exilraetis, qiias non inliabitabitis , vineas 
conferetis, nec percipietis earum fruftiis. 31. Bo- 
ves veftri vobis ipeclantibus maftabuntnr, fed vos 
de eis non comedetis. Afmi veilri vobis eripientur, 
neque ad vos redibunt. Oves veilrce tradentur ho- 
ilibus, nec erit qui vos defendat. ', 32. Filii iiliaj- 
que veilra captiv_ abducentur a populo peregrino 
vobis fpeftantibus, et magno eos juvandi defiderio 
tenebimini, nec vires habebitis, ut eos liberare 
poffitis. 33. TerrEB laboriimque veftrorum frutlus 
confumet populus tibi ignotus , femperque opprefii 
eritis et vexati. 34. Mente moti eritis propter ifla 
fpeftacula quse qnotidie videtis. 35'. Afficiet vos Jo- 
va malis ulceribus et infanabilibus in genibus et cm- 
ribus a planta pedis ad verticem usque. 36. Abdu- 
cet Jova vos et regem veilrum in gentem vobis et. 
majoribus veilris ignotam, ibi coletis alios Deos K- 
gneos et lapideos. 37. Obftupefcent gentes, ad 
quas vos Jova abegerit ad calamitatem vei^ram, di- 
Elerio et derifioni eritis, 33. Multum feminis ef- 
feretis in agrum et parum metetis, locuilfe fegetem 
^onfuinent. .39. Vineas conferetis et coletis, iei 

vinum 



CAPUT XXVIII 701l 

yinliifi neqiie bibetis^ neqiie uvas coUigetiS, convol- 
Viilus TMemos corrumpet. 40. Oleas -habebitis m 
terra veftra , iiec oleo vos poteritis iingere, quofl- 
' iam olivsB excutientui^. 41. Filios et iilias gigne- 
tis, fed non vellri erunt^, quoniam captivi abducen- 
tur. 42. Arbores et terr^ fruges corrumpet locu- 
ila-. 43. Peregrini, qui apud vos degunt, magis 
magisque crefcent, vos magis magisque decrefcetis. 
44. Illi vobis mutuabunt, vos non illis. Illi fupe- 
riores, vos inferiores eritis. 45. Heec mala vobis 
fev-enient,- vos perfequeiitur et ad internecionem us- 
que perdent, quoniam Jovse Deo Veflro non morem 
geiTiilis, Ut pr^cepta et ftatuta, quee vobis dedit, 
fervaretis, 46-. eruntque in vobis et pofleris ve- 
ilds fignum et exemplum, 47. quoniam Jovam 
Deum Veftrum non -coluillis Iseto et hilari animo 
ex omnium rerum copia. 48* Servietis lioflibus 
veftris ad quos ille vos propellet in fame, fiti, nu- 
^itate et omnium . retum inopia. Ferreum juo-um 
vobis imponet ad perniciem usque vefttam. 49. Ad- 
dacet Jova in vos gentem retfiotam ab extremis ter- 
ree finibus, aquils. inftat velocem, gentem cufus 
Hnguam non intelligetis, 50. atrocem^ qus nec fe- 
Siis rationem habet^ Jiee pueri miferetur. 51. Pru- 
-Gus pecoris et terrse veftrEs confijmet, donee fame 
fjeriiftis. Non irelinquet vobis frumentumj muftum, 

oleum. 



702 DEVTERONOMIUM 

oleum, foetus armenti, aut pecoris greges, donec 
vos prorfus confecerit. 52. Oppugnabit vos in ur- 
bibiis terrs vellrsej donec muros illos altos et mn- 
■nitos, quibus confidebatis , dejecerit. Oppugnabit , 
inqiiam, vos in oppidis terrge veftrs, quam Jova 
Deus vefter vobis dedft. 53. Comedetis . fruftum 
ventris veftri, carnem liberorum veftrorum, quos 
Jova Deus veiler vobis dedit,. prse obfidionis anguftia 
qua YO^ hoftes vefliri prement. 54. Vir mollis et 
valde delicatus invidebit fratri fuo, aut uxori carilTi- 
ms, aut filio fuperfliti 55. dare de carne filiorum 
fuorum, quos pr^e inopia rerum aliarum omnium. 
comedere cog«tur in obfidionis angufli^, qua vos 
hofles in omnibus oppidfs veflris arftabunt. 56. Fos- 
mina mollis et adeo delicata, ut prsB mollitie et de- 
liciis non fuilineret pede humum tangere , invidebit 
marito dilefto, filio fuo, autfilife, 57. dare de fe- 
cundinis a fe editis, aiit de filiis recens natis, quos 
pr£e omnium rerum inopia ipfa clam comedet, pro- 
pter obfidionis anguftiam, qiia vos^hofles m oppidis 
veicris prement. 58- Nifi diiigenter. obtemperaveritis 
omnibus legibus in hoc libro fcriptis, ut nomen hoc 
gloriofum et venerandum Jovam Deum vefirum re- 
vereamini : 59. hic miras plagas vobis et pofle- 
ris veftris infliget, plagas graves et diu durantes, 
morbos peffimos et incurabiles. 60. Affliget vos 

omni- 



CAPUT XXVIII ?Q5 

©mnibus Aegypti morbis , a' quibus vobis-timetis, 
quique vobis . perpetuo inhgerebunt. 6i. Omnes 
quoque morbos et plagas non nominatas ia hoc le- 
gis libro ivobis immittet i, donec conlumti fueritis. 
62. Pauci tantum fuperftites eritis, qui jam flella- 
Tum multitudini sequetis, eo quod Jovas Deo ve- 
ftro morem non geffiitis. 63. Et quemadmoduraL 
gavifus eil Jova vobis behefacere yosque augere; ita 

-gaudebitvos perdere et delefe. Extefminabimini e 
terra mox a vobis occupandai 64. et dilpergemi- 
ni per omnes totius terrarum orbis nationes , ibi 
coletis deos alios vobis et majoribus veflris ignotos, 

•ligneos, lapideos. 65. Neqtie inter has gentes fe- 
lices vivetis , nuUus in quo quiefcere poffitis locus 
concedetur/ Jova vos ibi quoque mentis agitatio- 
ne, anxio defiderio et animi moerore afBiget. 
66. Vitam agetis anxiam, noftu diuque metuetis, 
nunquam vos tutos exiftimabitis. . 67. M.ane ve- 
fperam, et vefpere mane optabitis, tanto timore 
agitabimini, tantopere vos omnia quEe videtis terre- 
bunt. 68. Navibus Jova vos deportari iinet in Ae- 
gyptum , quam terram. nunquam- a vobis revifendam. 
dixerat, ibi vendemini lioftibus veftris in fervos et 
fervas tanta, multitudi?ie , ut emtores defmt. — - 
69. Hoc efl fcedus , quod juffu Jovae Mofes pepigit 
cum Ifraelitis in regione Moabitica, prcBter illud 
quod cum eis ad Horebum pepigerat. 

CAPUT 



704 DEVTERONOMIUM 

C A P U T XXIX 

Hortatur Mofes ad faderis conditionei impkndas et fermft^ 

das , et fcedifragis iHteriinm atque permciem 

fninatm\ 

c 

J» V-/Gnvocavit MoJfes omnes Ifraelitas <?) atqu0 
liunc in modum ad eos verba fecit: Vidiitis qu£5 Jo- 
va fecit in Aegypto Pharaoni , ejus aulicis et omni 
©jus terrcB. 2. Mala illa graviffima innuo , figna et 
prodigia horrenda, quibus vos ipfi fpeftatores inter- 
fulftis. 3. Neque tamen ad hunc usque diem Jova 
vobis dedit mentes intelligentes , oculos ut videre, 
aures ut audire polTetis. 4. Duxi vos quadraginta 
annos in deferto. Non obfoleverunt vellimenta 
veftra, nec calcei detriti funt in pedibus veftris ^. 
5. Panem non comediltis , nec vinum aut potum 
fortiorem bibillis. Ex quo Jovam Deum veftrum 
cognofcere debebatis» 6. Perveniftis tandem in hunc 
iocum. Hic obviam nobis proceiferunt Sichon rex 
Chefbonis et Ogus rex Bafanis, ut pr£elium iiobis 
committerent: hos vicimus, 7. et terram eorum ca- 
ptam diftribuimus inter Rubenitas j Gaditas et dimi- 
(^iam tribum Manaffis. •— S» Implete omnes hu- 

jus 

s) Qtiom6(Jo li2c fint ihtelligenda, diaurn eft ad Caput t 

fub * 
If) cf. Cap. 8, 4. not. c). 



CAPUT XXIX 705 

ju? foederis conditiones diligenter, fic enlm felices 
eritis in omnibus , qii3e iufceperitis. , 9. Vos omnes 
hodie ftatis coram Jova Deo veftro, tribuum ve- 
ftraxum principes, fenatores, fcribse , omnes bmni- 
no IfraelitaB-, 10. liberi veftri, mulieres, peregri- 
ni in, caftris veftris ve.rfantes , ipfique adep lign^to- 
res et- aquatores, 11. ^d foedus cum Jova Deo 
veftro adhibito facramento ineundum 0> quod ille 
vobiscum hodie pangit, " 12. quo vos populum 
faum Deumque veftrum eiTe declarat, quemadmo- 
dum vobis promifit, et majoribus veftris Abrahamo> 
Ifaaco et Jacobo juravit. X3. Neque folum vobis- 
cum ego hoc fcedus et facramentum fancio: 14. fed 
tum,,cum his qui adfunt et coram Jova Deo noftro 
ftant, tum etiam cum, his, qui nondum adfunt fs^). 

15. Meminiftis enim commorationis noftree in Ae- 
gypto atque itinerum noftrorum per varias gentes. 

16. Vidiftis facra earum abominabilia , idola e^rum 
lignea et lapidea, argentea et aurea. 17. Ne fit in- 
ter vos vir, aut foemina, aut familia, aut tribus, 

qua 

c) Veiba textus nlH'' IT^l^D ?|"l!DV^ «f tran^eai per 
parter viSimarum feiias , explicanda lunt' ex ritu m foede- 
ribus pangendis iblenni , de quo didum eft ad Genef 15 ^ 10, 
cf Jerem. 34, 18. , 

W) h. e. cum pofteris veftus. 



706 DEVTERONOMIUM 

quse animo a Jova 0eo noflro averfo fibi prp-!» 
ponat colere . iflaruni gentium deos, ne fit iriter 
vos radix progerminans yenenum aut abfinthium 0. 
18- Qui auditis hujus facramend verbis fibi ipfe 
blandiatur, fibique perfuadeat felicem fe;;futurumj 
fi quoque ex meiitis fu^ pertinacia vivat , _ atque 
ita cupiditates fuas foveat/)^ 19. Non ignofcet 

. Jova 

e) Hebr. nil?bl tt^X^* Nondum fatis certa eft fignifica* 
tio utriusque vocis. De illo quidem egit Celjtus in Hie- 
robot. P. II. p. 46. hcicutam effe dcfendit, de hoc Part. L 
p.480. quod ahjynthimn efle ftatuit. Prioris fignificationem 
inprimis in dubium vocavit 111. Michaelii in Qusfl:. Aiab. 
p. 144. utpote non fatis tuto a Celjio probatam. Poful 
vocabulum generis :;«/ew, a qua fententia ipfe Vir Geleb. 
alienus non eft 1. c. Caeterum diftio eft proverbialis, 
cujus lenfiis eft: ne fit aliquis rebellis adverfus legem pri- 
mariam de uno Deo colendo, atque hxc fecum cogitet, 
quae in fequenti verfu leguntur. 
/) Verba texms fic habent: rn?< r\T\r\ f-|13D W^ 
. niVtSVn. qu^ perquam diverfimode explicantur. Mihi 
quidem Clerici interpretatio verbis et contextui fatis apta 
videtur, ut addat irrigationem terra jitiemi. JTj^^eftfiab- 

T T 

ftandvum , idem quod XV^ ( ex quo fortafle contraclum 

eft) irrigationem fignificans, ad nNDj»rT ^^%fis fubftan- 
tivi VHK aut HDIN terra nemini dura videbitur. Quo- 
lum troporum facillimam expiicationem oftendunt antece- 

dentia ; 



_ CAPUT XXIX 707 

Jova hujusmodi homini, fed ira ejus et ^mulatio 
fn eum exardefcet, incumbent ei omnes impreca- 
tiones in hoc libro fcriptK ,• memoriam ejus Jova 
delebit ex hoc Univerfo. 20. Separabit eum eX' 
omnibus tribubus Ifraeliticis ad mala ei inferenda, 
quibus hoc foedus in hoclibro confignatum fanci- 
tum eft. 21. Quodfi deinde aliquando futura ge- 
neratio , liberi veftri qui poll vos exiftent , aut 
peregrini ex remotis regionibus advense , videbunt 
calamitates hujus terrse , et afRiftiones , quibus Jova 
eam contriverit, 22. fulphure et fale combuftam, 
non confitam, non gramen, non herbam progermi- 

nantem, 

dentla: ne ^t imer voSy ait Moles, qui J^i perfuadeat ^ fe 
falvum et incolumem futurum ejfe^ quamvis ex animi fenteft' 
tia vivat et agat. Jam, quasfo, quid irrigatio efie poteft; 
nifi esE ipf« cogitatibnes, quse in hujusmadi Ifraelitas 
animo, qui cum w»"r«y$r/eK« comparatur, fovebant defi- 
derium illud idololatria, atque ita fuaves et optatx ei 
erant, ut irrigatio terra Jttimti. Simillimus locus eft apud 
Efaiam, qui eodem trbpo utitur ad beneficia defcribenda, 
qua Deus conferre velit ea defiderandbus. Cap. 44 , 5. ^7e 
timeas^ Jacobe, nam effundam aquam KDV b^ in Jttien-' 
' tem ^x. fiuenta XWy ^^ in Jiccum fc. humum. Sic Mo- 
fes, modp de re contraria, eandem metaphoram adhibet 
de falfa et impia ipe , qua IfraelitJE pravas fuas cupidita- 
t€S fovebantt . 

Yy ?> 



708 DEVTERONOMIUM 

nantem, Sodomse et Gomorrhse, Adamse et Zeboini' 
per Jov£B iram seftuantqm everfis fimilem : 23. in- 
terrogabunt iUi g) aliaque gentes , cur Jova huic 
terrse ita fecerit , quse caufa fit hujus tantffi irffi fer- 
vefcentis -, 24. tum eis refp.ondebitur : quoniam. 
ejuf ificola violato foedere, qu^bd Jova 0eus majorum 
eorum cum eis ex Aegypto edu£tis fecerat, 25. alios 
deos colueruHt et adorarunt ipfis ignotos, neque a 
'Jova affignatos /z). 26. Propterea ira ejus exarfit 
in hanc terram, ut adduceret in eam omnes diras 
in hoc libro fcriptas, 27. atque cjus incolas ex 
terra fua ejiceret magna cum ira et indignatione-) 
atque in alias regiones expelleret, in quibus etiam- 
num vivunt. 23. Occulta, Jovee Dei noftri, funt. 
Pvevelata autem ad nos et pofteros noftros perti- 
nent in perpetuum, ut nos impellant ad omnia hu- 
jus legis prsecepta fervanda O* 

CAPUT 

g) Mutavlt fubjeSum qusrens. Narh in hoc verfu eft apo» 
dofis periodi, qu£E incipit in verf. 21. 

/j) hebr. pSn cf. Cap. 4, 19. 

i) Senfus videtur efle hic : Iftaelitas non debere nimis cu« 
riofe quarere, quando aut quomodo Deus poenas illas in 
eorum pofteros fit immifiurusj hajc Dei effe, cui futura 
tantum cognita fint et perfpefta. Qus vero univerfe de 
his revelata fint, ea debere ipfos ad obediemiam legi» 
bus prsftandam Impellere. 



' GAPUT XXX •■ 709 

C A P U T XXX 

Promimt populo re/Ppifcenti veniam. Legem ipfam vero 



M 



tam clare expUcatavt ejfe monet/m nemo fe ejtis 
ignoramia poffn excufare. 



^uando autem liasc -oinma, tum fauilla tmn 
infaufta, qua3 vobis jam expofui, evenerint, vosque 
eorum memineritis inter gentes , ad quas vos Joya 
Deus vefter propellet, 2. atque ad eum reverfi 
ejus voluntati obtemperaverltis in omnibus, quae 
vobis jam , prEBcipio , una cum liberis yeftris toto 
.corde totoque animo eum reverentes : 3. Ille Jo- 
va Deus vefter vos ex captivitate reducet , atque 
veilrum mifertus, ex omnibus gentibus inter quas 
vos difperferat, coUiget. 4. Si qui veftrum ad ex- 
tremas coeli regiones difperfi effent, tamen eos in- 
de colliget, 5. yosque reducet in terram, quam 
majores veftri tenuerunt, atque feliciores et poten- 
tiores quam majores veftros efTiciet. 6. Liberabit 
vos et pofteros veftros ab ifta mentis pravitate^), 
ita ut eum toto corde et animo ametis. Quee ve- 
, ftra erit felicitas. 7. lloftibus vero veftris et ad- 
verfariis, qui vos perfequuntur, immittet ifta mala 
omnia. 8- Quodfi fic ad Jovam reverfi ei obtem- 
peratis et prsecepta ejus ' exfequimini , quse vobis 

Yy 3 jam 

i 

a) hebr. circumciitt jfova cor tmm et cor fminis tui. 



7ip DEVTERONOMIUM 

jam injungo , 9. vos felices reddet in omnibus n«- 
gotiis vellrisj in liberis veilris, in pecore alendo/» 
in agriculturai imo Iffitabitur de felicitate veftra,- 
quemadmodum , de majoribus veftris eft Iffitatus. 
10. Sed fub hac conditione, ut ei pareatis,ut pra- 
cepta et ilatuta ejus in hoc libro legis fcripta ler- 
vetis atque ad eum toto corde et animo revertami- 
21!. — ^ ir. Hsec vero praecepta, quse yobis jam 
expofui, non nimis ardua funt, neque captum ve- 
jftrum excedunt. 12. ISIon in coelo funt, ut vobis 
dicendum ftt: quis in ccelum afcendat et inde ea 
iiobis repetat et explicet, ut ea facere poffimus? 
13. Non trans mare funt, ut optandum vobis fitt 
guis mari trajefto ea nobis reportet et expHcet, ut 
ea facere poffimus ? 14. Valde propinqua vobis 
funt, ut exa£liffimam eis obedientiam poffitis prse- 
llare. 15. En ! propono vobis hodie vitam et feli- 
citatem, mortem et infelicitatem : 16. dum vobis 
prajcipio , ut ametis Jovam Deum veftrum , ut fe- 
cundum leges, jura et ftatuta ejus vitam veftram 
ihftituatis. Sic enim felices eritis et crefcetis; at- 
que Jova Deus vefter vos fortunabit in terra, ad 
quam occupandam vaditis. 17. Sin autem mutatis 
animis non obtemperaveritis, fed in errorem prola- 
, pfi Deos alios adoraveritis et colueritis, 18. pree- 
dico vobis, vos perituros elTe, neque diu setatem 

pro- 



CAPUT XXX 7ir 

produQiUros in terra^ quam trajefto Jordano occu- 
pabitis. 19« Cdelum et terram teffcor, me vitam et 
mortem vobis propofuiffe , felicitatem et infelicita- 
tem. Eligite igitur vitam , ut felices fitis vos et 
pofteri veftri. 20. Amafe Jovam Deum veftrum, 
obtemperate ejus voluntati , , ei adhserete. Sic enim 
felices eritis et diu vivetis in terra, quam majori- 
bus veftris, Abrahamo, Ifaaco et Jacobo, interpo- 
Cto jurejurando promifit. 

C A P U T XXXI 

Mofes depojito fuo munere yofuatn popuH ducem eoufiituit, 

Legem literii conjtgnatam tradit facerdotihus^ feptimo quo» 

que anno in folenni couvemu populo pralegendam^ 

. CQnvocat populmn ad carmen fatidicum ei pnS' 

legendum^ quod memorid mandent, 

I. X um quoque Mofes hunc in modum ad rfrae- 
litas verba fecit : 2. Annum jam ago vicefimum fu- 
pra centefimum. Non poffum ulterius rebus prsBef- 
fe, et Jova mihi indicavit, me non tranfiturum ef- 
fe Jordanum, 3. Ille vero Deus vefter vobis prce- 
eedet, ille perdet gentes iftas, quarum terram oc-' 
cupabitis. Jofua dux vefter erit ex Jovse volunta- 
te. 4, Qui idem iftis gentibus faciet, quod Sichoni 
fecit 6t Ogo Amoritarum regib-us eorumque terrse , 
quos evertit. 5. Sic illas quoque vobis tradet, ut 

Yy 4 cQia 



712 DKVTERONOMIUM 

cum eis agatis ex praBfcripto ^ quod a me accepi- 
ilis. 6. ^l^ortes eftote et alacres. Nolite e<;>s time- 
re, aut formidare. Jova Deus vefter vobis adeft, 
vos non relinquet aiit deferet. ■ — 7. TunG Jo- 
fuam allocutus eft preefentibus omnibus Ifraelitis: 
Fortis efto et ftrenuus, tu enim perduces hunc po- 
pulum in terrain , quam ejus majoribus Jova jureju- 
rando promifit ,^ eamque inter eos divides. §. Jova 
te antecedet , is tibi aderit , non te deferet aut re- 
linquet. Ne igitur timeas , aut confterneris. — - 
9. Deinde Mofes: legem literis confignatam tradidit 
facerdotibus ; arcam fosderis portantibus , •omnibus- 
que Ifraelltaram fenatoribus , 10. cum lioc man- 
dato: ut feptimo quoque anno in folenni conventu 
anni morse ^) fefto tabernaculorum , 11. quando 
omnes Ifraelitse coram Jova in loco cultui fuo de- 
ilinato convenirent, lianc legem audientibus omni- 
bus Ifraelitis pr^legerent : 12. Tunc congregato 
nniverfQ populo viri et foeminEe , liberi et peregri- 
ni, audirent et difcerent et timerent Jovam Deum 
fuum, ejusque legem diligenter obfervarent: 13. ut 
liberi quoque eorum, qui nihil his de rebus noYe- 
runt, audiendo difcerent Jovam Demn fuum timere. 
Idque faccrent, quamdiu viverent in terra, ad quam 
occupandam mox Jordanum eiffent trajeSuri. — 

e) cf. Cap. 15 , 2. 



CAPUT XXXI 713 

-14. Pori-o Jova Mofi indicavit, inftare tempiis quo 
m6riatar,'igitur cum Jofua adeffet ad tentorium con- 
ventus, velle fe iei faa mandafa dare. Cum uter- 
que iri di£to loco Conveniffet , 15. ibi apparuit Jo- 
•vain nube, quas ad introitum taberna^uli fubftitit^ 
,i6.atque Mofen liis verbis eft allocutus: Te qui- 
dem apud majores tuos cubante liic .populus pere- 
grinos.ejus terrag deos feftabitur, in qua confede- 
Tunt, me relifto, et foedere, quod cum eo pepige- 
ram, violato. 17. Tum ego' iratus eos deferam, 
•atquefavore meo eis fubtrafto ab hoftibus fuis con- 
ficientur, et multa ec graviffima mala^ experienturr 
tunc quidem agnofcent ifta omnia fibi evenire, quod 
■ego eis non adfim. 18. Sed fubtraham tunc eis 
meum favorem, propter tot fcelera ab eis commif- 
fa, cum alios deos feftarentur. 19. Scribite igitur 
hoc carmen, et cura ut Ifraelitse illud memoriee 
iriarident. Hoc teftabitur contra eos aliquando, 
'2d. cum a me introdufti in terram, quam majori- 
bus eorum juravi, fertilem et opimam, bene pa- 
'fti pingues evaferint, et fe converterint ad deos 
peregrinos, quos.colent me fpreto, et foedere quod 
eis mecum intercedit violato. 21. Quando tunc eis 
evenient mala multa et calamitates, teftabitur con- 
tra eos hoc carmen. Nam nec pofteri eorum de- 
bent ejusoblivifci. Novijam, quomodo nunc fen- 

Yy 5 tiunt. 



714 DEVTERONQMIUM 

tiunt, antequani eos in terram. promiiTani intipodii- 
xi. — 22. Scripfit igitur Mofes. hoc carmen id- 
que Ilraelitas edocuit, 23. Jofuam- vero Nunis 
filium hortatus eft Jova^ ut forti animo efiet et 
alacri, eum enim dutturum effe Ifraelitas in ter>- 
ram eorum majoribus jurejurando a fe promiflam^ 
ipfumque ei adfaturum. •— ^ 24. Poilquam Mo- 
fes totam hanclegem in iibro fcripferat, 25. prse- 
cepit Levitis arcam foederis portantibus, 26. ut 
^um juxta areani fosderis Jovas Dei fui depone- 
rentj qui teflimonium contra eos ibi fit perhibitu- 
rus. 27. Novi enim» iriquit^ coDtumaciam veftram 
et cervicis duritiem, Jam nunc me adhuc vobis- 
cum vivente rebellaflis cQntra Jovam, . quanto ma- 
gis poft mortem meam !, 28. Convocate ad me 
omnes tribuum veflrarum fenatores et fefibas» 
Recitabo coram. qis hoc cantieumj, coslum ©t ter- 
ram in eos teftaturus. 29. Scio. enim vos poft 
Hiortem meam gravitet elTe peceaturos ^ et de- 
fefturos a via quam vobis prsefcripfi, Tunc ve- 
ro evenient vobis mala ifta-, cum Jovam offen. 
deritis et iram ejus faftis vellris provocaveritis^ 
30. Igitur Mofes effatus efl audiente univerfo If- 
raelitarum fenatu illud carmen in hunc mbdum; 



CAPUT 



r.Ai 



CAPUT XXXII 5^15 

CAPUT XXXII . 

Carme n Mojts fa t idic um o). 



Ltteiide coelum, nam loquar. Audi, terra, di- 
cla oris mei. 2. I)eftillet inftar pluviae do£trina 
mea, fluat ficuti ros meus fermo, nt imbres fuper 
germen, ut pluvia rorans fuper herbam, 3. Nomen 
enim Jovae celebrabo. Agnofcite Dei noftri magni- 
tudinem, 4. Creaior eft ^), cujus opus perfeftum, 
cujus rationes omnes reftse funt, Deus fidelis, fme 

iniqui- 

fl) Scripfi in hoc canticumy uti vulgo vocatur, diflfertatio- 
nem, (1769.) €x qua pro inttituti ratione, ea afFeram, qu£ 
ad illuftrationem verfionis neceffaria videntur. Plura cum 
contra Huhigajitii emendationes criticasj tum de verboruna 
et ipfius carminis ftruSura in ipfo libello legi poftunt. 

h) In texta eft 1')V quod ab interpretibus, ex vulgari hn- 
jus vocis fignificaiione, vertitur petra^ quoniam ex com- 
pluribus locis conftat, Deura fic tropice dici a falute et 
fecuriiate quam hominibus prseftat. Neque ego hunc hu- 
jus vocabuU ufum nego, in quo infra v. 15. 31.37. occur- 
iic, Sed quoniam verbum ")'}V ngnlScat forf^iare 1 Reg. 

' 7> ^S- et Jer. i, 5. (ex letlfone textuali) equidem malira 
h. 1. et infra v. 18. praeferre fignificationem quae aptior 
eft praedicato, quam illa altera, riipes ejl cttjus opis ejl 
perfe£ium^ et v. 18. rupes qua te genuit. Neque antiquio* 
res interpretes hanc fignificauonem ignorarunt, nam ol 
2 Sam. 22, 33. vertunt X7ig^^ et in noftro. loco Tbeodotjon 



7l6 DEVTERONOMIUM 

iniquitate, juftus etvreftus efi:. 5. Corrupit illi fi- 
lios i non jam fuos , ipforum protervitas O, ge- 
nus perverfum et tortuofum. 6. Hseccine Jovae re- 
pendis , natio flolida et infipiens? nonne eil pater 
"tuus, et qui te fibi comparavit, is qui te fecit et 
formavit? 7. Recordare temporurh antiquiorum , 
canfidera annos pr^eteritorum ffficUlorum. Interro- 
ga patrem tuum et tibi indicabit, feniores tuos, et 
tibi dicent. 8- Cum poffefiion^s affignaret SUpre- 
nius gentibus , cum difpergeret homines, terminos 
nationum Cananiticarum conftituit pro numero Ifrae- 
litarum. 9. Nam pars Jovee erat populus. ejus. 
Jacobitap portio, quam ipfe fibi affignarat. 10. Con- 
fortavit eum in deferto, in locis aridis eum laute 

. aluit 



c) Ne nunc quidem repudio interpretationem prioris mem- 
bri, quam in difputatione citaia ex Lowtbo de poefi S. 
hebr. Prslea. XV. atcuH. Admittuntl eam verba he- 
brsa CDCia V.SD N7 t> iT]]^ neque tamen propter- 
ea negare audeam leftionem codicis Samaritanr facifio- 
rem efife et fortafle genuinam '^3 l^ JsJ^ ^VWV^ 
CD1J2 peccrtr««?, non funt ejus^ filii macu/a , quara et 01 6 
ct Syrus exhibenr. Hli ; jiuxgfoaxy «« dvTu rUvx fiw- 

f,;,rx. Hic; «/"^-IDT N^^D rrb» K^^VlS^n- Pluralem 
. - . .... 

quoque Onkelos exprimit: corruperunt fe ipfos non illmn 
filii , qui ferviermit idolis. 



CAPUT XXXII 717 

aliiit d). Adfuit ei undequaque , curam ejus geffit, 

cufto-- 



d) LtSiio textus recepta *^y^^ V"IXD inKVD'' ««^«'«'^ 
euin in terra defertai, non_ commodam admiciit explicario- 
nem. Quomodo enim dicere potuit Mofes, Deum inve* 
niffe populum irt deferro, in X]Uod eum ipfe deduxerat? 
Nonnulli interpretes, ut rationem redderent verfionis grx- 
C£B oivToigKtjffiv uvTov volunt NVD h. ]. q{(s fujficere. Sed 
fic aliis pun£tis fubjeftis legendum eflet in Hiphil 5)nKVit3"* 
\ neque ego negem hanc leSionem faiis aptam effe. Ac 
enim vero haud fcio, an interpretes grjBci, uti fEBpifliirie, 
iia h. l. quoque Ie£lionem codicis Samariiani exprefierint 
inVtDK^ confortavit eum , quam recepta longe meliorem 
effe nemo non intelligit. — ■ Verum etiam in pofteriqri 
membro prioris hemiftichii hic codex leftionem valde 
probabiiem exhibet, dum pro recepta TD''^^ *!>S'' •inn-^1 
habet: 'jniD^ii^'' niS^^lnPD- Vocabulum quidera 
nibVinn ^^ ^his locis non extat, fed ex fimili voce et 
tropo non male illud illuftratum putem ab Htibignmio. 
XViVi eft lucere., cnndidum ejje^ hinc niTTtjf) iinj^nV 
locutn aridum, foUtudinem notar, ab arena nimirum in va- 
ftis iUis et defertis locis fpfendente. Quid igitur ? cur 
non ab lhT\ lucere TnTyynTS eodem tropo et fenfu /0* 
ca arida et vafta fignificenr? Alterum vero verbum le- 
aionis SamarttanaE iniDJi^' bene cefpondet verbo priotis 
membri iniSi^QN^ atque Mofes infra v. 15. idern verbum 
in eodem lenfu de Ifraelitis adhibuit: finguh fa^us eft 

Jfraeh 



718 DEVTERONOMIUM 

cuftodivit eum ut oculi fui pupillam/ it. Ut aqui- 
la ferventi amore compleGitur nidum fuum e) et fu- 
per puUis fuis moUi foetu incubat : expanfis alis fuis 
eos fuftentat, tollitque fuper pennis fuis. 12. Jova 
folus eum duxit, nec fuit cum eo Deus alie.nus. 
13. Vexit eum ad regionem montanam /}, ut ve- 
iceretur agrorum proventibus, nutrivit eum msUe de 
rupe ^) et oleo ex petra duriffima, 14. cremor© 
lactis, armento et pecore, adipe agnorum et arietum 
BafariiticorUm et hircorum , optimo tritico.' , San- 
guinem uvarum , muftum bibifti. — 15. At pin- 
guis faQ:us Jefchurun recalcitravit : pinguis faftus es, 
dbefus, adipe obduftus; deferuit Deum creatorem 
fuum et viUpendit refugium falutis fucB. 16. Ze- 

lum 

IfraeL Equidem fateor nuUura interpretum antlquiorura 
hanc leaionera indicare , fed errori fcribarum eam tribu- 
endam efle nemo dixerit. 

e) Sic verbum *)1i7 et omnirio hunc locum erudite explicat 
Celeb. Schroederus in Obfervatt. ad Origg. hebr. p.~22. 

/) hebr. pNH "'niDa Si? M^^ ^-^^^ ^e^^<e. Sic de-^ 
fcribitur Palaeftina a monribus, qUibus fer^ ab omnibus 
partibus circumdatur. cf. Ef. 58» 14. 

g) Alii mel ex da£lylis palmarura intelHgunt. Celfius m 
Hierobot. P. II. p. 462. Alii mel ex uvis paffis: utrum-» 
que frequens eft Palasftinae proventus, cf, Harmarui in 
Obfervatt, orient. P. I. p. a66. 



GAPUT XXXII 719 

Iiim ejus Gommovenint peregrinis diis. FaQ:is abo- 
minandis eum irritaverunt. 17. Saerificarunt dsBmo- 
nibus, .non Deo. Diis, quos non, noverunt ^ novis, 
qui e vicinia veherunt, quos non :timuerunt majo- 
res veflri. 18. Greatprem, quite genuit, deferuifti, 
oblitus es Dei,- qui te procreavit. — 19. Vidit 
hoc Joya et pras ira filios filiasque fuas abjecit, 20, 
et dixit: abfcondam faciem meam ab illis, videbc^ 
jqui exitus eorum fit futurus. Efl enim natio per- 
yerfa, filii p,erfidi.. si^ IUi zelum meum commove- 
rtiGt diis falfis, irritarunt me idolis fuis inanibus. 
Igitur et ego zelum eorum excitabo alieno populo, 
per gentem flolidam eos irritabo. 22. Ignis enim 
accenfus ■ in ira mea, ardebit tfsque ad ima terrcB, 
abfumet terram cum proventu fuo et inflammabit 
iisque ad montium fundamenta. 23. Accumulabo 
in eos mala, tela mea in iis confumam. 24. Exeli 
erunt fame, abfumti ab avibus rapacibus iet pefte 
virulenta. Dentes etiam ferarum illis immittam et 
venenum ferpentum. 25. Foris orbabit gladius et 
intus tremor cum juvenes tum virgines , la£lentes 
et fenes. 25. Dicerem : perdam eos fi), memoriam 

; eoruia 

fj) Es: leStione textus recepta ^^''KSK q"^ eft a riNSl 
Arab. ^1-5 fcifidere, exfcmdere. Sic Schultenftus in Animr 
adv. philol. ad h. 1. Plura vide in Difp. cit. 



720 DEVTERONOMIUM 

eoruiri delebo, 27. nifi faftuiii hoftiiim veref^r, ne 
alienum faftum fibi tribuant adverfarii. Ne dicarit: 
tanta eft potentia noftra, Jova hoc ndn- feclt. -28. 
"Nam eft natio qu£B fuis perit^ confiliis, in qua nuUa 
eft prudentia. 29. Utinam fapefent^ atque^ hoc in- 
telligerent, utinant confiderarent exitum fuum: 30. 
Quomodo unus mille perfequeretur et dilo fugarent 
decem millia, nifi quod Deus eorum i) eos vende- 
ret et Jova eos traderet. (31. Deus enim eonim 
non efl ficuti Deus nofter, vel hoilium noftroruni 
judicio A). ) 32. Sed de vitibus Sodomiticis eft vitis 
eorum et de agris Gomorranis. Uvae eorum funt 
UV2B venenatSB /) et. baccse amars. 33. Venenum 
draconum eft eorum vinum, et virus afpidum fle- 
vum. 34. Nonne hoc reconditum eft apud me, ob- 

fignatum 

i) hebr. CD^llV p«^fl eomm. SIc quoque in fequemi verfu. 

k) Hic verfus in parenthefi eft ponendus. Deus enim in- 
de a V. 20. loquitur, nec tamen hsc poflunt efle verba 
Dei. Sed funt verba Mofis, qui hsc inteifeiit xelo in- 
citatus pi'o Dei honore, quibus docere vult, gentiles qui- 
dem habere quoque Deos, quos ut petrsm fuam, ut rcr 
fugii tutiflimi locum confiderent; fed illos cum Deo It 
raelis nullo modo efle comparandos, ipfos gentiles fum- 
mam hujus Dei poientiam agnofcere atque fateri coa£los 
efle, Deum Hraelis efl^e vere magnum, immo aliarum geni^ 
(ium diis majorem. 

1) cf, diaa de tt^N") ad Cap. a^, 17. e). 



CAPUT XXXIJ 721 

fignatiim in meis thefauris? 35. Egd ulcifcar et retri*. 
buam tempore, quo pes eorum vacillabit. Profefto 
appropinquat dies interitus eorum, approperant eorum 
fata. 36.Sed caufam aget Jova populi fui, et fervorum 
fuorum miferebitur, quando videhit eorum yires eiTe 
exhaupLas, raros efTe omnium setatuia homines m), 

37- Tuiic 

tn) Vecba texms funt: y\^^) '^V^ O^ti- Qp^ phrafig 
quanquam in aliis quoque locis occunit, nempe 1 Reg, 
14, 10. 21, 21. 2 Reg. 9, 8, 14, 26. lamen cum in limili 
contextu legatur, parum lucis ex coilatione fingulomm lo- 
corum Ipfi vocabulorum expUcatibni poteft afFerri. In eo 
quidem confentlunt fere interpretes diaionem 'efle pro- 
verbialem, qua deftruftio f, perditio totalis indiceiur', fed 
unde hoc proverbium duflum (it, non aque inter eos 
convenlt, Mihi quidem Lud. de Dim expHcatio maxlme- 
probabilis yidetur, qui in Critica S. ad h. I. Dl?i^ €t 
•ny^ de perfonis explicat^docetque apud Arabes calibefn 
dict ;31fj^ fubftantivum etiam ri^lti^S^? fignificare; CtfiSf- 
hattm, ejus oppofitum eflfe "llVi^ fa^rem familias. Quam 
bene hgsc propriie verborum figniilcationi conveniant, 
quisque inceiligir. Ita enim "ll!Sf>^ dicitur , qui vinculoi 
matrimonii, uiori et liheris adftriaus eft; SltJ^ conira 
qui fibi fuaeque libertati ^ft reli£ius. Favet praeterea huic 
explicationi .'ocus 1 Reg! 14, 10. ubi tertia quafi fpecies 
his duabus additur Tpi pn^D mingens ad ^arietem^ 
quem idem de Dieu reftius, uti arbitror, de parvulig 
quam decanibu$, ut vulgo fit, explicat. Minatur enim 

Z* Deus 



722 PEVTERONOMIUM 

37. Tunc dicet: ubi funt dii eorum, numina quibus 
funt confifi? 38- qui adipem viftimarum, eorum. 
comederunt et biberunt vinum libaminum eorum, 
Surgent et adjuvent vos, fmt vobis pr^fidio. 39. 
Videte.igitur me effe illum ».^5 nec effe Deum pr«- 
ter me. Ego interficere poffum et in vitam revo- 
care, vulnerare poffum et fanare, non eft qui d© 
manu mea eripiat. 40. Nam fublata ad coelum ma- 
nu in hasc verba juro per vitam meam asternam: 
41. Acuam gladium meum fulgurantem, parabo ju- 
dicium. Pvependam ultionem meis adverfariis, et 
oforibus meis retribuam. 42. Inebriabo fagittas 
meas fanguine et gladius meus devorabit carnem ; 
•fanguine occiforum et captivorum. Carnem de ca- 
pite capillato hoftis O- 43. Canite, gentes, e- 

Deus Jerobeamo excidium totale, atqul hoc in ejus fa- 
milia, non in canibus abfolvebatur. —■ 'Senfum vero 
diftionis proverbialis in verfione indicandam putavi, quse 
ad literam verfa non erit adfiriBns et relicluSj a nemine 
intelligitur. 
«) Nin iile y.ot.r siox,y,v de nomine Dn dicltur. cf. Ghjpus 

p. 155, edit. recent. 
0) De paralleiifmo membrorum in hoc verfu, in quo dno 
priores hemifticlili membra refpondent duobus membris 
pofterioris, vid. Vovpth de poefi f. hebr. p. 370. edit. Gcet- 
ting. prioiis. — Ultima verba ri^^lK ^117^3 ii^NID 

\ inpri- 



ca:put xxxir 7^3; 

fusp) populum. Nam fangulnem fervorum fuorum ul- 
dfcetur. Ultionem,rependet fiiis adverfariis et placatus 
erit terrcB et populo fuo. q) •— 44. Hoc carmen Mo- 

•fes 

V inpiirais difficilia funt et varie expUcantur ab interpreti- 
bus antiquioribus et recentioribus. Equidem inter duas 
explicationes fere dubius ha£reo pro duplici nempe figni- 

ficatione vocis nlJ7"l£5 ^^ arabica c ^l-i fine dubio il- 
luftrandac. Significat vero prwcipem et camam. Hinc iila 
verba utique verti poffunt, quemadmodum 0' ea verte- 
runt: KTta xs^pxXTjs «.gxfl^rm l%^£wy, & qulbus. Syrus inter- 
pres non videtur effe diverfus: a capite coroaato hofih. 
Verum et altera fighificatio, qua de coma dicitur, non yi- 
detur effe inepta. Simillima eft horum dubrum fubftan- 
tivorum conjun£lio JTJi^lS tS^^^T caput cotnaSy ei quae le- 

gitiir Pf. 68, 22. T/P ^^P^P "^^^^^^ jP^^^j ^iuem Deus di- 
citur percuffurus. vid. plura in diff. cit. 

f) nempe Jovae Dei, 

^) Quoniam Mofes in hoc carmine juffu Dei populo Ifrae-. 
litico fata praedicit ei fequentibus temporibus eventura 
Cap. 31, i^. quaerirar, quousque hoc vaticinium progre- 
diatur, five qu£E tempora fint , in quibus fubfiftat ? Mi- 
hi quidem ex diligenti et fine praeconcepta opinione infti- 
tuta le&ione , qus ornamenta poettca fciat a rebus ipfis, 
quas poeta traclat, feparare, plane conftare videtur, Mofen 
in vaticinio fuo non ultra tempora reditus ex captivitate 
babyibniea et reftitutionem reipubiic^ Judaicas effe pro- 

2 2. 2 greffum,^ 



724 DEVTERONQMIUM 

fes afrumto Jofua effatus :eft coram populo , 45. et 

greflum. , In 'difputatione citata partes hujus carminis^ 

. eaium<^ue inter fe nexumpiepius edifn;rui pag. 41. feqq. 

qu^ hoc lcfco iepetere nohJhet: Duo.taiitum argumen- 

.ta breviter indtcabo ck illo-ipfd carminis nexu fumtaj"quse 

■ ^ tqpipus, in quo Mofiis vaticinlum de/init, plane probare 
vidaptu^^ Pnwp» eft : . quod' prominio Uberationis ex 
xnalis immiffis populo aiiquando espeftandas , conne&itvir 

- ' cum redargutione idololatri^, ob quam.ilia mala populo 
immifla dicuntur. v. 56. feqq. Jam veyo populus judai- 
cijfi poft reditum%x captivitate babylonica dillgenter fibi 
"-cavit.ab idololatria, et . abj.,ea vere abhoriuit. Conftat ex 
hiftbria Maccabsprum, quantas^ perfecutiones perpeffi fint 
ob cbnftaniiatj^ih religione patria, quomodo atrociflima 
fupplicia atqae adeo mortern ipfim fubire maluerint, quam 
idolis immolare,*aut quicquam corhfrjittere, quo in com- 
munionem facromrrt *gentilium venire viderentur. Ex • ' 
quo fequitur , Hl^eratidnem- illam, in cujus laudibus car- 
men definit , eandeai- efle qux fafta eft in reditu ex ca- 
ptivitate Babylonica et temporibus eum proxime excipieh-"' 
tibus. Aherwn hujusV^mer^ae argumentiim noti minus 
evidens eiTe videtur: Nimirum in toto carmine unius 
modo Uberationis mentio fit, quae nifi eft ipfa illa,;' qUae . 
fa£la eft ej: c^iptivitate Babylonica, hsec omnino .npn eflet .;■ 
commeniorata. Jam vero nemo facile probabile dixerit,: .• 
Mofen, qui fata populi prjsdicere volebat atque exhis 
ipfis Dei fummara juftiuam et in populum benignitaten;i . 
demoriftrare, illum reditum eliis prophetis tam fspe cele- 

bratum ' • 



y vCApuT xxxii 725 

fic abfolvit fprmones ad Ifraelitas habendos, 45, 
addita admonitione Imjus tenoris; - attendite ad ea 
omniaa quas vos .edocui de.liartim.legum rationej 
quse et pofteris veftris p,reacipiat:is- dilfgpnter fervan- 
da. 47. EtenimhcB.leges. mimme vebis inutiles vi- 
deri debent, fed- caufam\ VeftreB yfelidtatis contirientj 
his legibus obfirvatis diu viveds" in .terra, ad 'quam 
occupandam' mox jQrdkniim eft^s :.traje£tiQ£^ ^ 48. 
Eodem die Jova Mofen 'juillt 49. partem montis 
Abarim , quee Nebo vocatur y in ^ teri^.Moabitica - e 
jregione Hiericliuntis afcendere , ^nde' -.contemplari 
Cananasam quam Ifraelitis poffidendam fit datu^us, 
50. atque mori in. eo, monte et ad populares fuos 
coUigij "quemadmodum id^ Aarj^i ejus fratri in 
monte Hor eveniffet, 51,. quoniam eum "prEefente 
Ifraelitarum coetu- offehdiffent ad aquas contentio- 
"numi Radef(ilu in deferto Sin, neque honoris ei de- 
biti tunc ratiosiem habuiffent. 52. Igitur videret 
.modo fibi ex adverfo terram, quam Ifraelitis datu- 

■ • 

rus fit, ipfum vero eo ^n eJpTe p.erventurum, 

: ■ : . ". . Zi'3 CAPUT 

• bratum lilenrio pvstenifle. Quod, fi non efl,. fequitur, 

^ • - eam' Hherationem cujus mieminit eam ipiam-efle debere, 

: . : quiB fa^la eft ex captivitate babylanica. Atqui in hac 

carmen definit.» Ergo nec vaticinium ultra illa tempora 

progreditur. Neque loca Pauli in epiftola ad Rom,3nos 

■ Cap. 10, 19. et 15, 10. huic femehtias efle contraria, ibi- 

^^ta a nie efl: probatumi 



726 DEVtERONOMIUM 



I. XjLj 



CAPUT XXXIII 

Vota Mojis ^ro Ifraelitis. 



-sec funt vota qu£e Mofes vir divinus^^pre 
Ifraelitis anteqaiam, inQ.reretur concepit: d) 2. Jova^ 

inqiiit, 

rt) Infcriptlonem hujus capitis non efle a Mofe ipfo his' 
voris praEmiflam, plane apparet ex titulo illo honoris 'p^^ 
DTi^^J^rr quo Mofes condecpratur, quod ei etiara in 
defcriptione Pfalrai nonagefimi tribuitur. Nunquam Mofes 
ip(e de fe ita efl: locutus. Sed is, qui ultimura caput addidit, 
quod de raorte et fepuliura Mofis exponit, praraifit quoque 
hanc infcriptionem bonis votis, qus Mofes literis confignata 
leliquerat. Nemo, uti fpero, me reprehendet , cum dixe- 
rim, duo ukiraa capita ab alio fcriptore addita ef?e. OUra 
quidem fuerunt, qui defenderent, Mofen mQriem et fepul- 
turam fuam in ipiritu phrophetico defcripfifle. Sed jara 
plures interpretes monuerunt, nuUum prorfus hanc peri- 
copam vaticinii indicium habere, fed potius ejus fcripto- 
rem fummam animi reverentiam , prae fe ferre , qua tanti . 
viri memoriam, qualis Mofes fuerat, vereretur. Hinc 
ctiam titulus iUe honoris venit, vir Deij quem huic ca- 
pici praemifit. Auftoritati divinae librorum Mofaicorura 
h£EC fententia minime adverfatur. Etenira iilos et reliquog 
ut facros ei divinos, recipimus non ex auclorum fuorura 
dignitate, qus in multis incerta eft et dubia, fed ex tefli- 
nionio Chrifl:i et Apoflolorum. 



CAPUT XXXIII 727 

inquit, de Sina venit, ortus eft eis ^) ex Seire, il- 
liixit ex mdnte Pharan, profeftiis eft c) cum myria- 
dibus le£tiffimi exercitus cO ad ejus defenfionem^^, 
columna ignea /) eis preeivit. 3. Profefto amas 

popu- 

' ^) ID^ ^is. Affixum uti fspe ad fegu?ns nomen nS^"! 
t^lp perttnet. 

'nr^H non vetijt, fed profc&us eji, uti ]Z] in Nov,' 

Teft. (sepe fic dicitur. 

<^) t^*1p rib-i'^ ^°" angelos intelligo, qui, quod ego qui- 

, dem fciam , .nunquam Ziyti^^lp vocantur, fed Ifraelitas, 

qui ftatim in fequenti verfu et alias qtioque fic vocantur 

e. c. Exod. 19 , 6. Num. 16 , 3. ex fingulari praroganva, 

qua Deo facri, five feparati ex tot aliis gentibus erant:. 

i) hebr. '{^''O^D " dextra ejus. Quod conftruo contra ac- 

centus cum ti^^ip et explico ex phrafi fepe obvia, Jlare 

ad dextram alicujus pro: adefie ad alicujus defenfionem. 

f) ID^ TT\ t^K. Jam aliis interpretibus obfervatum eft^ 

. Mofen innuere colwnnam nuhis et ignis, in quo fymbolo 

Deus fe ducem prabuit Ifraelitis. At enimvero num j^T 

tolwnnam fignificat? Probabiliter hoc afleruit Lentz in 

Obfervatt. Mifcell. ad fele£ta V. T. loca, (leguntur in 

Sylloge Difputatt. Schultenff. et Schroederi p; II. p. loio.) 

ex radice m"' «'» alterum protendi, quod fit contra£lum 

^^ ^n ^^"J^^» f^otenjto, et metonyfnice, pro eo quod 

protendttur. Eodem fignificatu quo 'yt quod haud dubie 

eft 



728 DEVTERONOMIUM 

populum^) omnes tibi facri, funt llib curatua.- Igi- 
tiir ad pedes tuo^ provoluti accipiunt h') tua elo- 
quia. 4. Mofes legem nobis dedit, quss fingularis 
eft coBtus Jacobitici prgerogativa. 5- Sit igitur 
Ifraelis rex K) quoties fe ad eum capita populi con- 
gregant, omnesque tribus Ifraelis. 6. -Vivat Ruben! 
non pereat, homines ejus faciant numerum. /) 7. 

. De 

eft ab eadem radice TW, etiam cokmnmn notat. — Non 
fermo effe videtur de illa apparitione Dei in inonte Sina 
ad legem populo ferendam. Sed Moles in fine itineris 
fui longinqui conftitiitus commemorat loca quaedam in- 
figniorai per qua Deus populum duxerat, ' quod etiam 
verba Fnt et ^''SIH innuunt, qua legisiationi minu» 
conveniunt. 
g) rp T»^j> finguhs tvihus. 

h) Pro J<^"» legendam eft IX^*^ Sic codex Samaritanus 
et Syrus p^DpD nccipientes. 

i) Itl hoc et fequenti verfu formula eft confeflionis, quara 
Ifraelit^ coram Deo provoluti edere debebant. — Hli^mD 
intelligo de %e> qusE pojfeffio populi vocatur, quod po- 
pulus ea ab aliis diftinguebatur. Quam prsErogativam Mo- 
fes quoque commemorat Gap; 4, 8 ieqq* 

k) Non Mofes, qui nunquam fe pro rege geffit, fed Jova. 

l) Sk verto verba textus: "^^Of^ VPO "TT'! qu* utl- 

que plures explicationes admittunt. Eierrim ngOD ^^^O' 

iute pofitum ) fed raro et quantum fcio tantum Jef. 10, 19. 

diciiut 



CAPUT XXXIII 729 

De Juda di.xit: Audi, Jova, vocem Judse et diic eunx 

..•■;:■'.■• ' - ad 

dicicur quoque pro paucis^ fortafle tatttum ex ellipfi rS 

'PD cum quo faepe. obvmm eft "ISD^D TlD yo"' Jitimeri 
... ^ ^ ^ .^ . . .. j 

h. e. pauci. Hinc verti poflent hs.z. \.txh&', fint hominutn 
cjus pauci. (^uct vero effet imprecatio, non' bonum votum. 
Neque exiftimo Vuigatum fic iocum iegiffe, fed fortafie 
pro VP.O fi"^ Vau iegit "n^DQ "'DD hinc vertit: et /t-p , 
parvHS in rtumero, Inepte. Sed quoniam Q^riQ Ii. 1« 
non conftruitur cum .ISDD) poflunt Jiafc verba ^quoque 
verti: ct fint homines ejns fumerus, h. e. numerum fadafit^ 
f. »iw/ri eora?» /i>/t. Sic Syrus videtur. accepifle niHi 

•* « •• 

■" • • 

KJ"'.3DD, Num ol eodem modo veiba legerint, quo- 
niam euridem fenfum reddunt , incertum videtur : ii-a 
woXvj Iv u§tb/Liw, Fortfifie codicem Samaritanum exprlmunt, 
• uti fspe, qui pro ^''jnD legit IriJ^D ^^^'^ ^- fi'^ ^^ fo ««- 
merus. Clericus vertit: Jtnt mortui ejtis pnuci, atque Mo- 
fen fic Rubenitis bene precari, quod ha^c tribus valde efieC 
imminuta,, cf. Num. 26, 7. tunc vero legendum efl: aliis 
pun£l:is VHD» Qf^^ conjeftura placuit quoque/ ill. Mi- 

cbaeli^iivQ quod Mofes tribum Ruben inteUtgat, five quod 
tribum Simeon innuat, cujus nomen forcafle exciderit, 
nam hanc quoque tribum magnara iraminutionem paifani 
eife legimus Num. 2(5, 14. cbll. Num. i, 13. Atque ego 
quoque fateor, mihi minime probabile videri, Moien huic 
tribui non seque ac reliquis oihnibus bene efl"e precatum, 
Attamen omnes Codices et verfiones in ie£lione recepta 
• confentiunt, prstsr unura codicem Alexandrinum, qui ha» 

Aaa bet; 



730 DEVTERONOMIUM 

ad populum fuum; fua ipfi virtus fufficiat »i), au- 
xilio ei fis ab hoftibus fais. 8» De Levi dixit: Urim 
et Thummim maneat viro tui iludiofiffimo , quem 
tentafti Maffee , cum quo contendifti ad aquas Me- 
rib£e w). 9. Qui dicit de patre fuo et matre fua, 

' non 

bet: ijgi/ 'Zvfjt.iuiv stco TioKvs h «gt3^/u.w. Fortaffe breviter tan- 
tum Mofes utramque tribum nominavit, uti in verfu ig, 
tribum Sebulonem et Ifafcharem. Vivat Ruben , noii mo- 
riatur ! Vivat Simeon., fint mortuorum ejus ■pauci! Sed 
quis in re prorfus incerta audeat-; aiiquid definire ? 
ni) Pro plurali VT' codex Samaritanus habet fingularem IT» 

qui fequenti 'y^ melius convenit, quod 3") conftruo cura 

Lamed fequenti eodem fenfu quo fupra adfuit, i, 6. ol 6^ 
Ki %f<f« uvTov ^Ky.gtvsaiv «vr§j, et Vulgatus: manu! ejits pU' 
gnabunt pro eo. Sic alii quoque. Sed ^y^ quod ego qui- 
dem fcio, dicitur tantum de contentione, quas ifit verbis" 
f. in judicio, non de contentione cum armis, de qua ta?- 
men hoc loco fermo eft. 
k) Plerique interpretes exiftimant Mofen alloqui populum. 
Sed placet S. R. Herderi fentenria (in epiftolis fuper lite- 
ris theologicis P. I. p. 98.) qui totam pericopam putat* 
preces cOntinere ad Deum direSas, partim quoniam fuffi- 
xa ^''"llK') ^"'ipri ^°^ commode ad populum referri pof 
funt, partim quoniam nimis ftibita videtur mutatio ob- 
jeSi in verfu nono: obfervam diBa tua, qui manifefte ad 
Deum pertinent. Favent quidem vulgari explicationi uf- 
tima verba hujus verfus. Sed poflunt quoque de Deo 

ex- 



CAPUT XXXIIii ?3I 

non vMeo eum, et fratrem non curat , nec iilii ra- 
tionem liabet, fed verbui;n tuum obfervat et foedus 
tuum cuflodit: o) xo. hi funt qui doceant Jacobi- 
tas jura tua et legem tuam Ifraelitas, qui fuffitum 
tibi offerant et juge facrificium imponant tuo altari. 
II. Fave, Jova, eorum reditibus, placeant tibi quee- 
Gunque fufcipiunt , , ita profterne eorum hofles et 
ofores, ut furgere. non poffmt. 12. De Benjamine, 
dixit : Dileftus Dei fecure habitet, fupremus tegat 
eum quotidie p) et inter montes ejus confideat. 13- 

De 

expUcari et cum hiftoria, quam Mofes fine dubio refpe- 
xit, bene conciUarl. Deus tentavit Aaronem, cum juberet 
eum petram alloqui; contendit cum eo , cum ejus diffi- 
deiitiam reprehenderet , quam iUa occafiorie prodiderat. 

■ Num. 20, 8. et 12. 

• .0) Hic verfus laudat Aaronem propter integriratem fuain; 
Ab omni partium ftudio aUeniffimum eum femper futfle, 

■ dignum propterea honore facerdotii. In altero hujus 

verfos hemiftichio eft mutatio numeri fingularis in plu- 

lalem, quod non de uno Aarone, fed potiflimum de ejus 

famiUa ettota Levitica tribu fermo eft. 

f) Pro priori y^y^ ol 6 videntur legiffe p"'^^^ Snos cy.t' 

TTx^ie in:' dvTw. Quas le9:io valde probabiUs videtur, Pri- 
mo enim hoc ^7)^ non admittit expUcationem, qupniara 
fubjeaum non eft Jova, fed Eenjamin dilectus Jovje. De- 
inde tria membra fibi meUus refpondent. Tandem error 
facile poterat admitti, qui ek unius Uters Niin omifiione 
venir. Aritiquus tamen fit necefte eft, quoniam reUqui 

Aaa 2 iRter- 



732 DEVTERONOMIUM 

De Jofeplio dixit: Fertilijrima erit ejus terra Dei 
beneficio, munere coeli prffiilantiffimo, rore , et fon- 
tibus fubterraneis. 14. propter fruGus optimos; qui 
gignuntur beneficio folis, propter fru£tus optimos, 
qui fingulis menfibus nafcuntur. i5- qui iri monti- 
bus et collibus jam olim celeberrimis procreantur; 
16. ob cupedias terr^ omnibus bonis refertee, ob 
favorem ejus, qai in rubo habitavit li). Veniant, 
inqitam , hajc omnia fuper caput Jofeplii, fuper ver- 
ticem leftiffimi fratrum fuorum. 17. Decus ei fit,. 
ut bovis fui primogeniti, cornua ejus ut cornua bu- 
bali, quibus gentes percutiat, extremos terrae fines. 
ISJimirum hse funt myriades Ephraimi, hse funt chi- 
liades Manaffis. iS- De Sebulone dixit : L^tare 
Sebulon negotiis tuis r) et Ifafchar tuis tentoriis. 
19. Alias tribus invitabunt ad montmn facrum 

■ . ibique 

interpretes prius X'^}^ videntur legiffe , fed omittunt po- 

fterius. 
g) h. e. Dei, qui Mofi in rubo ardente apparuit. Exod. 3, 2. 
r) hebr. l^nji^y;^ '^-^'^^'■^ ^»''* Qpi in fequenti veifu expU- 

catur de commercio, quod Sebulonita cum finidmis_'Si« 

donjis habituri fint. 
f) Sacrum. Addidi hoc epidieton, quod in textu non ex- 

tar, ut leftores intelligant, de quo monte fermo fit. De 

eo nempe, in quo aHquando templum exftrui et facra 
' ' Jovs Dei Ifraelitavum celebrari debebant. — Suh O^DJ^ 



CAPUT XXXIir': 735 

iblque facrificia eucliariilica offerent:' nam divitiis. 
mari adveftis fruentiir et tKefauris arenas abditis. f) 
20. De Gado dixit : Laudetur DeuSj qui amplos et 
latos fines Gado concedit, iiti leo liabitabit,' bra- 
ehium et verticem pr^dabitur «)• 21. Primitias 
f^rr<& promiffge fibi expetiit, ibique in portione fla- 
tuta cum dignitate vivet x). • Sed antea prEecedet 

■ popu- 

j^mz^ar, tribus Ifraeliticas intelligo, quanquam non repu- 
gnem , fi quis gentiles malit intelligere , qut a focietate 
facrorum populi Ifraelitici exclufi non erant. 

t) In finibus Sebulonitarura fuerunt oftia fluvii Beli, qui 
arenam vitriariam effundit, ex qua primum vitrum ell: con- 
feftum. vid. ^achiene in defcript. Palasftina: P. I. Vol. I, 
p, 176. et MiciJaelir in notis ad verf. germ. 

») Defcriptio -fortitudinis, ut Genef. 49, 9. 

*) Verba textus |!)3D ppTlfp flp^^n CDttf O ^ qua alia 
hujus capitis difficiiia funt, in quibus omnes quos vidi 
interpretes laborant. Ltceat et mihi meam afFerre conje- 
fturam et verfionem fupra pofitam explicare. Adverbium 
loci Qti^ ^^h emolHt, uti fpero, duritiem ellipfeos prajpo- 
fitionis 2 ante pp^n, Participium atlivum ppTlD 
quod ex nieo fenfu paullo durius vel de Mofe, vel de Ga- 
do explicatur, ego paflive lego, et, quoniam cum Tlp^n 
conftruitur, in foeminino np|3np ne quem ofFendat enal- 
r lage • generis, cujus taraen quam plurima exempla fant in 
lingua hebraea. Tandem V\^0 ^^ ufu hujus vocis in lin- 
'^ gua 'chaldaica explico (vid. Buxtorfius va. Lex. Rabb. et 

Aaa 3 Tal- 



734 DEVTERONOMIUM 

populum , JovcB. voluntatem executnrus atque officio 
fuo inter Ifraelitas fatisfafturus. - 22. De Dane di- 
xit: Dan eft leo catulus ex. Bafane profiliens. 23. 
De Naphtali dixit : Naphtali favore et beneficiis Jo- 
vae exfatiatus et repletus mare et meridiem occupa. 
24, De Afchere dixit: Sobole felix fit Afcher ,, ca^ 
rus fratribus fuis, immerget oleo pedem fuum. .25.» 
FerresB et ssnese erunt fersB tuss, felix fis quam diu 
vives I 26. !Non efl Deo fimilis,'o Ifrael, qui coelo 
veliitur in tui auxilium, et majeftatem fuam ofiendit 
in nubibus. 27. Perfugium ejh Deus antiquus , de- 
mittit j/) bracliium SBternum. Expellit ante te lio- 
ilem, et dicit: perde. 28. Secure liabitabit Ifrael, 

folus 

Talmud. fub h. v.) et ad Gadum referOj qui in portio- 
ne illa ei tributa cumJionore et dignitate fit habita- 
turus. Sic evito alteram enallagen generis, quae fta- 
tuenda eft fi 'i^^^^O cum np7n conftruitur. Quodfi 
quis illis generis enalJagis non offenditur, poflunt 

• .1 

etiara verba verti: Ibi portio flatuta ei efl f. manet fpe- 
Babilif. Sis non opus eft ellipfi prapofitionis Beth. — 
Senfus caBterum totius loti non eft obfcurus. Tribus Gad 
cum tribu Ruben et dimidia.Manaflis primam partem ter- 
rae occupatae cis Jordanum accipiebat, quam fibi a Mofe 
expetierat fub hac condiiione, ut adjuvaret populares fuos 
in occupatione terrs trans Jordanum. Hiftoria legitur 
Num. 52. , , 

jy) hebr. ^'Hf^f^) et infraj fcilicet fefe exerit, aut oftendit 

. potentia Dei. 



CAPUT XXXIII 735 

folus fons Jacobi z) in terra frumenti et mnfti, cu- 
jus coelum rorem deftillat. 29. O te felicem, Ifrael ! 
quis tui fimilis? popule, per Jovam fervate I auxi- 
lii tui clipeus , et gloria tuee gladius. Blandientui: 
tibi hoftes tui et tu eorum terga ad) calcabis. 

CAPUT XXXIV 

Moftsmors et fepultura. 



P 

I. 1. c 



ofthsBc afcendit Mofes ex planitie Moabitica 
in montem N'ebonem in. fummum Pifgas faftigium, 
quod eft in regione Hiericliuntis , unde oftendit ei 
Jova totam terram, Gileaditidem usque ad Danem. 
2. Terram Naphtaliticam, Ephraimiticam, Manaffiti- 
cam, totam terram Judaicam usque ad mare occit 
dentale." 3. Regionem meridionaiem, planitiem val- 
lis Hierichuntis, quse et urbs palmarum vocatur, us- 

que 
z) hebr. Dp^'' TJ/ fi^^ yacohi efl: in appofitione cum If- 
rael, qui, ut rivi ex fonte Jacobo deduftus eft, cf. Pf 68, 
*7- 7K pi*o ^^ conftruendum eft cum pj^», Sic Sy- 
rus quoque interpres locum intellexit : nip^''^ Hi^lSD 
fofis Jacobi ifi terra frumenti Qtc. et Onkelos quoque ver- 
ba de pofteris Jacobi explicavit. 
flfl) hebr. ID^PID^ excelfa eorum, qnx non de terra in- 
teiiigo. Nam hac jam occupata praefupponitur , dum ho- 
ftes blandiuntur, fed ex more orientis hoftes pedibus cal- 
candi dieuntur. Sic quoque omnes interpretes veteres hsc 
v&rba inteilexerunti 



736 DEVTERONOMIUM GAP. XXXIV. 

que ad Zoaram. 4. Hsec eft, inqnit Jova, terra^ 
qiiam jurejurando promii Abrahamo , ' Ifaaco et Ja- 
cobo , me eorum pofcerrs effe daturum. Oilendo 
tibi eam, fed eo ipfe non intrabis. 5. Igitur mor- 
tuus eCt Mofes fervus Jov^ ex ejus voluntate in 
terra Moabitica, 6. atque fepultus eft in valle il- 
lius regionis e regione Betli Peoris, nec quisquam ad 
hunc nsque diem ejus fepulcrum refcire potuit a), 
7. Annum setatis agebat centefimum et viceiTmum 
cum moreretur , oculis nec caligantibus nec corpoHs 
animique vigore amiffo. 8- Lugebant obitum ejus 
Ifraelit3s in planitie Moabitica per integros triginta 
dies. 9. Jofua quidem Nunis filius magna fuit fa- 
pientia prseditus CMofes ei manus impofuerat} atque 
IfraelitsB ei quoque ex voluntate Jovee per Mofen 
indicatsB obtempferarunt. 10. Sed propheta Moit 
fimilis poflhsBc nuriquam inter Ifraelitas extitit,.qui 
cum Jova prsefens locutus elTet, 11. ^Gui tot figna 
et prodigia in Aegypto patranda Jova mandarat, in 
Pharaone , ejus miniftris , et in tota ejus terra. 
12. Per quem tanta et tam ftupenda miracula Jova 
ediderat fpeftantibus omnibus Ifraelitis. 

a) De fepulcro Mofi?, quod anno 1656. a paftoribus quibus- 
dam Maronidcis detetlum putabatur , legatur Bachiene in 
defcriptione Pakftins P. I. Vol. I. p. 335. 



^. 



CORPvlGENDAV 

!P. 20. in nota^) liu/ A; pro Itaque, lege, Idque- 
p. 53- lin. S.^poll, virorum, adde, do£toruni. 
p. 6i. in nota lin. 7. 1. aquam. 
p. 85. lin. 6. 1. quoque. 
p. 92. verf. 14. 1. circumciderint» 
p. 99. verf. 7. I. hortatus efl. 
p. toi. verf 21- pro, eam, 1. id. 
p. 102. in nota lin. 3. I. neget. 
p. 109. verf. 29. pofl, finem, adde, hoc. 
p. 123. lin. 10. 1. iniit et lin. irr. I. lenivlt. 
p. 126. verf. 26. 1. prodiit. ibic!; verf. 30. I. rogavit» 
p. 145. verf. 25. 1. rogavit. 
p. 147. Cap. XXXI. lin, 3. 1. furripuifTe. 
p, 151. vexf. 38. 1. caprae. 
Pi 156. in nota 1. 2. 1, hsc. 
p. 171. Cap. XXX VII. lin. 6. 1. maxime* 
■p. 183. verf. 22. I. Hunc. 
p. 197. verf. 22. 1. faccis noflris. 
p. 209. verf 29. 1. juffit. 
p. 215. lin. 2. 1. venerentur. 
p. 21 6. Cap. XLIX. lin. 2.1. allocutus efl. 
p. 242. Cap. V. lin. i. 1. adeunt. lin.^ 3. I.' dimittat. 

lin. 9. I. concedat. 
p. 271. lin. 3. 1. nafcatur. 

p. 352. in nota lin. 11. poft, fic, adde, legera. 
p. 401. in nota.^) lin. 3. 1. tamen. 
p. 467. in nota lin. ult. 1. cenfu. 
p. 486. lin. 5. I. erit. 
p. 504. lin. 2. dele, non. 

p. 538. in nota lin. 4. pofl, hujus, adde, loci. 
p. 563. in nota ^3 lin. i. pofl , loco , adde , non. 
p. 608. in npta/) lin. 2.1. et 13. 14. 
p. 640. in nota ^) lin. 7. I. attinet. 
p. 642. Iin.-3. addatur unciQUS ) fignuiu iinis paren- 
thefeos.